Грузиянинг Европага киришига реал ҳаёт тўсиқ бўлмоқда

431
(Янгиланган 16:33 10.11.2020)
Грузия 2003 йилдан буён Европа томон интилаётганига қарамасдан, ўнлаб йиллардан сўнг ҳам олдинга силжиш йўқ - улар мисли спорт залидаги юугуриш йўлагида югураётгандек.

Грузия мухолифати 31 октябр куни бўлиб ўтган парламент сайловларини тан олмаяпти ва муддатсиз норозилик намойишлари эълон қилган. Полиция бир неча бор уринишига қарамасдан митингчиларни тарқатишнинг иложи бўлмаяпти.

Грузиянинг Европа томон йўли мана 17 йилдан буён ҳеч очилмаяпти. Тарихни бироз эсга олсак, 2003 йилда айнан парламент сайловидан сўнг ушбу Кавказ республикасида “атиргуллар революцияси” бошланган эди. Михаил Саакашвили эса бутун дунёда рангли инқилоблар тимсолига  айланган эди.

Шундан буён Грузия ўз танловига содиқ қолган ҳолда Европа томон интилмоқда, лекин ўнлаб йиллар ўтган бўлса – олдинги силжиш йўқ. Улар мисли спорт залидаги юугуриш йўлагида югураётгандек. Шунга қарамасдан – улар буни тўхтатмоқчи эмас.

Эълон қилинган натижаларга кўра, ушбу парламент сайловида айни дамда етакчи бўлган партия “Грузия орзуси – Демократик Грузия” сайловчиларнинг 48% овози билан ғолиб бўлмоқда. Иккинчи ўринда 27% овоз билан "Ягона миллий ҳаракат”. Қолган сиёсий кучлар – деярли ҳеч нарса юта олмаган. Жумладан "Европа Грузияси" ҳам – 4%га ҳам етмаган.

Евроавтлантизм – яъни “ғарбий қадриятларни сингдириш”, мамлакатни НАТО ва ЕИга олиб кириш, “Ҳудудиий яхлитликни тиклаш”(оккупант давлатга қарши кураш) – юқорида келтирилган барча партиялар дастурининг муҳим пунктидир.

Партиялар нимаси билан фарқ қилади

“Ягона миллий ҳаракат” – бу Михаил Саакашвилининг партияси бўлиб, мана 7 йилдирки ўз асосичисиз фаолият юритиб келмоқда. У Грузияни 2013 йилда, президентлик муддати тугашидан бир ҳафта олдин тарк этганича қайтгани йўқ. Шундан бери у Европа, АҚШ ва Украинада фаолият кўрсатмоқда.

Собиқ Одесса губернатори, айни дамда Украина  Миллий реформалар кенгаши раиси лавозимида ишлаб келаётганига қарамасдан ўз юртининг сиёсий пульсида ҳам қўл тутиб турибди. У мухолифат кучлари курашига қўшилишга тайёр эканини билдирди. Шу билан бирга у ўз интилишида унга ҳеч қандай янги лавозимлар керак эмасилигини ва фақат “Грузияни қутқаришни” ўйлаётганини маълум қилган.

“Грузия орзуси” – бу Саакашвили устидан 2010 йилда ғалаба қозонган партия бўлиб, ўшандан бери мамлакатни бошқариб келмоқда. Унинг раҳбари ва асосчиси Бидзина Иванишвили — бўлиб ҳам сиёсатчи ҳам бизнесмен ва Грузиянинг энг бой одамми ҳисобланади. "Форбс" рўйхатида 349 ўринда бўлиб деярли 5 миллиард маблағи бор. Унинг биографияси 90-йиллар олигархлариникига жуда ўхшайди.

Саакашвили яратган партия эса – ўзининг аксилроссия телба популизми билан танилган. Хозирги етакчи партия эса бу борада анча босиқ. Саакашвили эса бунда “оккупантлар билан ҳамкорлик қилиш” ва “миллий манфаатларни бой беришда” айблашдан чарчамайди. Ўтган йили ҳам айнан шу сабабли катта можаро юз берган ва оммавий намойишлар бўлиб ўтган эди.

Оқибатда Грузия халқи яна бир бор мутлақ касодга учраган ғарбий марионеткалар ёки собиқ Иттифоқдан келиб чиққан олигархлар орасидан кимнидир танлашга мажбур бўлмоқда. Яна буларнинг барчаси ялтироқ ва шарқироқ “евроатлантика” қоғозига ўралган.

Ҳақиқатда эса, ушбу мамлакат ўз вақтида Эдуард Шеварнадзега қарши қўзғолоннинг сабаби бўлган – оғир иқтисодий вазият, аҳоли камбағаллиги ҳамда коррупция шароитида яшашга мажбур бўлмоқда.

2020 йилда эса ушбу муаммоларга яна коронавирус эпидемияси ҳам қўшилди. Бу ўз навбатида мамлакат асосий даромад манбааларидан бири бўлган туризм сектори инқирозига олиб келди. 2019 йилда Грузия туризм соҳаси 3 миллиард доромад олган бўлса бу йил 0,5 миллиард холос. Мамлкат ЯИМи 15 миллиард эканини ҳисобга олганда – бу рақам қанчалик муҳим эканини тушунса бўлади.

Хулоса қилиб бир нарсани айтиш мумкин – айни дамда Грузия ўзининг “евроатлантика”  йўлидан бир тийинлик ҳам фойда кўрмади. Албатта Ғарб уларни қўллаб-қувватламоқда, биринчи навбатда маънавий томондан. Бу сафар ҳам ЕҲХТ кузатувчилари сайловларни “барча қоидаларга мувофиқ” деб топишди.

Лекин, кутилмаган жойдан хавф пайдо бўлди.

Михаил Саакашвили файсбукда АҚШ янги президенти Жоц Байден узоқ вақтдан бери унинг дўсти экани ҳақида катта пост ёзиб қолдирди. Унда “икковланнинг” кўплаб   фотосуратлари ҳам бор. Матннинг сўнгги ибораси қуйидагича якунланган:“Грузия халқи бўлиб ўтган сайловда ўғирланган ғалабани қайтаришга уринаётган бир вақтда, Оқ Уйда қадриятлари бор кишилар бизга жуда ҳам керак”  

Собиқ грузиялик авантюрист ҳақиқатдан ҳам Оқ Уй билан жуда яхши муносабатда эканини ҳисобга олган ҳолда, АҚШ раҳбарияти ўтган сайлов натижаларини қайта кўриб чиқиш борасида ЕҲХТга ўз тавсияларини беради дей кутиш мумкин. Европа ташкилоти ушбу тавсияномаларга “қулоқ тутишига” ҳеч иккиланмаса ҳам бўлади.

Ғарб ва Грузиянинг бошқача евроатлантизми йўқ.

 

431

Нима учун Ғарб Тоғли Қорабоғ бўйича эришилган келишувдан норози

635
(Янгиланган 18:21 24.11.2020)
Франция ташқи ишлар вазири унинг мамлакати Тоғли Қорабоғ аҳолисига ёрдам бериш учун ташкил этилган гуманитар миссия тавсилоятлари билан ўртоқлашди. Ҳудудга жарроҳлар гуруҳи ва тиббий-жарроҳлик асбоб-ускуналарни жўнатиш ҳақида гап кетмоқда.

АҚШ, ўз навбатида, можарода жабрланган аҳолига ёрдам бераётган Қизил Хоч халқаро қўмитасига ва бошқа нодавлат ташкилотларга 5 миллион доллар ажратиш билан чекланди.

Қорабоғ масаласи бўйича Париж ва Вашингтонда иштиёқ этишмаслиги - ҳам риторикада, ҳам ҳаракатларда - улар "яраланган иззатталаблик"ни намойиш қилмоқда, деб айтган Сергей Лавров, нақадар ҳақ бўлганлигини тасдиқлайди.

Озарбайжон президенти Илҳом Алиев ҳам худди шундай деди: АҚШ ва Франция "кеч бўлса ҳам, эришилган келишувга ўзларининг ижобий муносабатларини билдиришди" деб киноя билан айтди.

Ўрнатилган анъанага кўра, Анқара сўз танлашда уялиб ўтирмади. Туркия президентининг матбуот котиби Ғарб НАТО ва Европа Иттифоқи сифатида 30 йилдан бери Қорабоғ қарама-қаршилиги бўйича "аниқ ва реал таклифларни" илгари сура олмаётганини, Россия ва Туркия эса "ўзаро ҳамжиҳатликка" эришганлигини билдирди.

Тоғли Қорабоғ бўйича келишув Ғарб учун аламли мағлубиятга айланди, айниқса - АҚШ ва Франция учун - деб ёзишни дарҳол бошлашди, улар Россия ва ЕХҲТ Минск гуруҳининг ушбу можарони тинч йўл билан ҳал қилиш йўлларини излаш гуруҳи ҳамраиси бўлган.

Агар The National Interest журналистларига ишонадиган бўлсак, Ғарб бу сафар ухлаб қолиб, ҳамма нарсани ўтказиб юборди. Унинг учун ҳам ҳарбий ҳаракатларнинг бошланиши, ҳам Россия тинчликпарвар кучларини киритиш ҳақидаги келишувнинг имзоланиши кутилмаган ҳолат бўлди.

Нашр бунда Америка разведкасини айблади, унинг маълумотларига кўра, улар ҳатто Путин ва Эрдоған музокаралари тўғрисида маълумотни ололмади, натижада эса АҚШнинг минтақадаги позицияси сезиларли даражада заифлашди.

Бироқ, аслида, вазият бундан ҳам ёмонроқ, чунки "разведка ишламади" деган позиция “Қорабоғ масаласи”да АҚШ муваффақиятсизлигининг бундан катта бўлган муаммони яширишга имкон беради.

Қорабоғ масаласини тинч йўл билан ҳал этиш, қарама-қаршилик нисбатан маҳаллий хусусиятига қарамай, глобал сиёсий тизим бошдан ўтказаётган ўзгаришларнинг тубдан янги босқичини бошлаб беради. Бу биринчи марта, АҚШ ва Европа - барча иштирок этаётган томонлар учун бирданига кераксиз ва исталмаган шерик сифатида бўлиб қолди.

Сўнгги 30 йилда Ғарб гегемонлигининг энг муҳим белгиси - унинг ҳамма жойда, барча учун керак бўлган зарурият сифатида бўлган эди.

Ҳар қандай вазиятда, ҳар қандай можарода, - ҳаттоки турли давлатларда ички сиёсий вазиятларда Ғарбга кўмак сўраб мурожаат қилган, ёрдамга умид боғлаган ва кўпинча уни у ёки бу шаклда олган.

Бу ёндашувнинг ёрқин намунаси сифатида Қримда 2014 йил баҳорида, Украина ҳарбийлари "Америка биз билан" деб бақирган ҳолда Россия ҳарбий объектларини "штурм қилган" эпизодни эслаш мумкин. Бу, албатта, кулгили кўринади, бироқ айни пайтда у бутун сайёра бўйлаб - Беларусдан Венесуэлагача, Суриядан Гонконггача - кўплаб одамлар, шу жумладан юқори амалдорларнинг фикрлаш тарзини жуда аниқ акс эттиради.

Бундан ташқари, бу ҳолат Ғарб томонидан мақсадга мувофиқ равишда қўллаб-қувватланади, дунёдаги ҳар қандай муаммо ва низоларга ҳеч бўлмаганда вето ҳуқуқига эга бўлишга интилади. Бу, аслида, унинг геосиёсий устунлигининг асосий таркибий қисмларидан бири.

Ҳозирги Қорабоғ тинч йўл билан ҳал қилиш ўзига хослиги шундаки, унда барча иштирокчи томонлардан Ғарб бирдан кесилди. Бу жуда ҳам таъсирли, чунки музокаралар жараёни осонликча бўлмади.

Бироқ, ўрнатилган жаҳон анъаналарига асосан АҚШ ёки Европани иштирок этишга жалб қилиш ўрнига, ҳар ким бир овоздан "буни ўзимиз ҳал қиламиз" деган ишончга амал қилди.

Улар ҳақиқатан ҳам ҳал қилишди – воқеа содир бўлиб ўтгандан кейин эришилган ва амалга оширишга киришилган келишув Ғарбга, бутун дунё олдига қўйилди.

Шундай қилиб, АҚШ таъсирининг яна бир асосий тошига, дунё тизимида алоҳида мавқега эга бўлиш талабига жуда кучли зарба берилди. Амалиёт шуни кўрсатадики, биринчи муваффақиятли уринишдан кейин албатта бошқалари етиб келади.

Ажабланарли жойи йўқ, америкаликлар воқеани разведканинг тасодифий муваффақиятсизлиги, деб ҳисоблашни афзал кўришмоқда. Тоғли Қорабоғда тинч йўл билан ҳал қилиш ҳақиқатда дунё сиёсий тизимидаги, аста-секин АҚШ ва умуман Ғарбни ундаги эксклюзив мақомидан маҳрум этади, яна бир тектоник силжишни англатади, улар учун бу ҳақиқатга иқрор бўлиш ва оммавий тан олинишдан кўра қулайроқдир.

635
Теглар:
Тоғли Қорабоғ

Қонунсизлик: Россия устидан АҚШ разведка парвозлари кимга керак

710
(Янгиланган 17:11 24.11.2020)
Трамп маъмурияти даврида АҚШ халқаро хавфсизлик тизимидаги бир неча шартномалардан чиқди. Байден жамоаси уларга қайтмоқчи бўлса - бу жуда мушкул бўлади.

ТОШКЕНТ, 24 ноя —Sputnik, Софья Мельничук. АҚШнинг Очиқ осмон шартномасидан (ООШ) чиқиш ҳақидаги огоҳлантирув хатининг муддати тугади. Устига устак Вашингтон Москвани “йиллар давомида ООШни бузиб келишда” айблади.

Трамп маъмурияти мамлакатни эскириб кетган ва “рақибларга устунлик бераётган ҳамда миллий хавфсизликка таҳдид қилаётган” шартномалардан чиқардик деб ҳисоблайди. Лекин Байден жамоаси АҚШ осмонини яна очади деган умид пайдо бўлмоқда.

Ишонч бўлмаса ООШга ўрин йўқ

Оқ уйнинг Москвага энг катта даъволаридан бири, бу – айрим ҳудудлар устидан учиб ўтишга қўйилган таъқиқлар эди. Хусусан, Жанубий Осетия, Абхазия, Чеченистон ва Калининград. Бунга жавобан АҚШ Аляска ва Тинч океанидаги бир неча ороллар устидан парвоз қилишни таъқиқлаб қўйишди.

2002 йилда 35 давлат  томонидан имзоланган шартномага кўра,  ушбу давлатлар бир-бирларининг ҳудудлари устидан разведка парвозлари амалга оширишлари мумкин. Бунда жамланган маълумотлар барча учун очиқ бўлади. Парвозларни амалга ошираётган самолётларда қурол бўлмаслиги ҳамда унинг бортида назорат қилинаётган давлат вакили бўлиши керак.

2019 йилда ООШ доирасида 1,5 мингта парвозлар амалга оширилди. Улардан мақсад – нафақат назоратни кучайтириш, балким бир-бирига  муайян сиёсий сигналлар беришни ҳам назарда тутади. Хусусан 2014 йилда Донбассда қуролли можаро бошланганидан сўнг, АҚШ Украина шарқида Киевни қўллаб-қувватлаш рамзи сифатида доимий парвозлар амалга оширишни йўлга қўйган эди.

Нопок ўйинлар

Кремль ушбу шартномани ўзаро ишонч ва қурол-яроғ устидан назорат қилиш учун муҳим фактор деб ҳисоблайди. АҚШнинг ундан чиқиши шартноманинг аҳамиятини йўққа чиқаради. Лекин Москва, маълум шартлар асосида унга амал қилишда давом этади.

Биринчи шарт – Европа давлатлари разведка парвози давомида ўзлари жамлаган маълумотларни АҚШга бермасликни кафолатлашлари керак. Иккинчиси – Россия самолётлари Европада жойлашган америка объектларини инспекция қилиши мумкин.

Лекин ҳозирча ушбу давлатлардан ҳеч қандай кафолат олинмади ва Москвани бундай вазият мутлақ қониқтирмайди.

“АҚШ ўз иттифоқдошларидан Москва шартларига рози бўлиш ва Вашингтон шартномадан чиққанидан сўнг ҳам, маълумотларни уларга юбориб туришни талаб қилаётгани сир эмас, - дейди Венадаги Россия ҳарбий хавфсизлик делегацияси раҳбари Константин Гаврилов.   — Бу нафақат ООШни бузиш, балким ушбу шартнома асосида қандайдир нопок ўйинлар олиб боришдир. ООШ Вашингтоннинг халқаро қурол-аслаҳани назорат қилиш тизимини бузиш йўлида қўйшаг навбатдаги қадами бўлди”.

“Бу ақлсизлик”

АҚШнинг ООШдан чиқиши биринчи навбатда унинг Европадаги иттифоқчиларига таъсир қилади. Улар учун Америка самолётлари жамлаган маълумотлар жуда керак. Бир қатор европа давлатлари бу борада ўз афсусларини айтишди. “Биз Россия томонидан ушбу шартномани бажаришда айрим қийинчиликлар бўлганини тушунамиз, лекин бизнингча бу шартномадан чиқишга етарли асос бўлмайди”, - деди Германия ТИВ раҳбари Хайко Маас.

Франция ТИВи АҚШ Москва томонидан шартнома бузилгани ҳақида ҳеч қандай далиллар тақдим этмаганини қайд этди. Испания, Бельгия, Финляндия, Италия, Люксембург, Нидерланд, Чехия ва Швеция биргаликда эълон қилган баёнотида ООШ “фойдали ва амал қилаётган” шартнома бўлиб қолишини билдиришган.

АҚШнинг ўзида ҳам бу борада якдиллик йўқ. Масалан Сенатнинг халқаро муносабатлар бўйича вакили Роберт Мендес Оқ уй ҳаракатларини шундай баҳолайди: "Президент Трамп, сайловда ютқизганидан сўнг, сурбетларча қонунларни менсимагасдан, бир томонлама сиёсийлашган тартибда шартномадан чиқди”, - деди.  

“Бу ақлсизлик”, - деди Миллий хавфсизлик агентлиги собиқ директори АҚШ Ҳарбий ҳаво кучлари генерали Майкл Хайден. Рональд Рейген даврида Давлат депаратаменти раҳбари бўлган Жордж Шульц ва барак Обаманинг норасмий маслаҳатчиси Сэмьюэл Нанн Оқ Уйга Очиқ осмон шартномасини сақлаб қолиш ҳақида хаб юборишди.

Шартномалар якуни

Дональд Трампнинг 4 йиллик президентлик даврида бутун дунё унинг қурол-аслаҳа соҳасида назоратни сақлаб қолишдан манфаатдор эмаслигини тушунди. 2018 йилда у Теҳрон 2015 йилда имзоланган шартномага амал қилмаётганини рўкач қилиб “Эрон ядрой дастури ҳаракатлари” шартномасидан чиқишини эълон қилган эди.

Орадан бир йил ўтиб у Рейган ва Горбачев томонидан имзоланган Ўрта ва яқин масофа ракеталари шартномасидан ҳам чиқди.

2020 йилда Оқ Уйда 1992 йилдан буён илк бор ядровий синовлар муҳокама қилингани маълум бўлди. Агар ушбу ҳолат олдинроқ  юз берганида бу АҚШ, Россия, Хитой, Британия ва Франция орасида имзоланган шартномани бузишни англатган бўлар эди.

2010 йилда имзоланган Стратегик ҳужум қуроллари ҳақидаги шартнома (СНВ-3) тақдири ҳам ҳозирча номаълум бўлиб қолмоқда. Ўтган йили бўлиб ўтган музокараларда АҚШ Россияга қўшимча шартлар қўйди. Улар орасида бажариб бўлмайдиганлари ҳам бор. Масалан Хитойни ушбу шартномага қўшиш. СНВ-3 муддати келгуси йил февралида тугайди. Экспертлар унинг узайтирилиши даргумон деб ҳисоблашади.

Нима бўлганда ҳам Очиқ Осмон шартномаси Дональд Трамп маъмуриятининг сўнгги қурбони бўлади деб умид қиламиз. Ҳозирча Жо Байденни расмий ғалаба билан табриклашга ҳали эрта, лекин унинг ҳукумат бошига келиши эҳтимоли кун сайин ортиб бормоқда.

Янгидан кириш

Айрим экспертлар хулосаига кўра, Байден ООШга қайтадан кириш масаласини ўйлаб кўриши керак, лекин бунинг амалга ошиши амри маҳол, деб ҳисоблайди НИУ ВШЭнинг Европа ва Халқаро изланишлар маркази директори Дмитрий Суслов.

“АҚШда бир неча 10 йиллар давомида жамланган аниқ тажриба бор: улар қуролларни назорат қилиш борасида бирор шартномадан чиқса, унга бошқа қайтиб кирмайди”, - дейди мутахассис. Устига- устак  ООШ бўйича Россияга Оқ уй ва Пентагон томонидан Обама давриларидан буён турзи даъволар билдириб келинаётган эди.  

Ундан ташқари янги шартнома Конгресснинг юқори палатаси томонидан ратификация қилиниши керак. У ерда аксарият республикачилар бўлгани учун, бу янги муаммолар келтириб чиқариши мумкин.

“Байден собиқ президент қарорини бекор қилмоқчи бўлса ҳам - бу бир қатор муаммоларга дуч келиши мумкин. Устига устак Трамп маъмурияти ҳозир ушбу йўналишда янги муаммолар яратмоқда: Оқ уй Ҳаво кучларини кузатув парвозларида фойдаланилаётган самолётлардан воз кечишни талаб қилмоқда”, - дейди ПИР маркази консультанти, Бошқарув қарорлари қабул қилиш маркази катта эксперти Олег Шакиров.

Узоқ йиллар давомида, республикачилар босими остида Конгресс ушбу самолётларни замонавийлаштиришга маблағ ажратмай келаётган эди. Ушбу самолётларсиз ООШга қайтиш ҳам мураккаб бўлади, деб ҳисоблайди эксперт.

Очиқ осмон шартномасига қарши бўлганлар Байден жамоасида ҳам бор. Масалан Майкл Карпентер — ташқи сиёсат бўйича собиқ маслаҳатчи, у ҳам АҚШнинг ушбу шартномада иштирок этишига қарши бўлган. Унинг фикрича Россия ООШ парвозлари орқали американинг инфратузилмавий объектларига зарар етказиш учун маълумот жамламоқда.  

Умумий хулоса шундан иборатки, Байденнинг асосий ғояси – Европа билан ишончли муносабатлар ўрнатиш, дейди Шакиров. Европа учун ООШнинг муҳимлигини ҳисобга олган ҳолда, АҚШ вақти келиб ушбу шартномага қайтиши ҳам мумкин, - иттифоқдошлари учун.

710

Декабрда қандай об-ҳаво кузатилади

0
(Янгиланган 13:24 30.11.2020)
Декабрда ёғингарчилик ёмғир, қор кўринишида бўлади. Ўзбекистон бўйича ёғингарчиликли кунлар ўртача 5 кундан 13 кунгача ташкил қилиши мумкин.

ТОШКЕНТ, 30 ноя — Sputnik. Ўзгидромет қиш фаслининг биринчи ойи декабрда об-ҳаво қандай бўлиши ҳақида маълумот берди.

Дастлабки маълумотларга кўра, бу йилги декабрь ҳарорат кўрсаткичлари бўйича ўртача кўп йиллик қийматларга яқин бўлиши кутилмоқда.

Ой давомида ҳароратнинг кечаси 0-5 даража совуқдан 2-7 даража илиққача, кундузи 0-5 даража илиқдан 10-15 даража илиққача ўзгариб туриши кутилмоқда.

Республиканинг шимолида тунда 8-10 даража совуқ бўлиши мумкин. Ойнинг иккинчи ярмида эса 12-15 даража совуқ бўлиши мумкин.

Декабрда ёғингарчилик ёмғир, қор кўринишида бўлади. Ўзбекистон бўйича ёғингарчиликли кунлар ўртача 5 кундан 13 кунгача ташкил қилиши мумкин. Бир кеча кундузда максимал ёғинлар миқдори суткалик меъёрдан анча кўп бўлиши мумкин.

Бу йилги декабрда ойлик ёғинлар миқдори меъёр атрофида, айрим жойларда меъёрдан юқори, шимолда эса айрим жойларда меъёрдан паст бўлиши кутилмоқда (Тошкентда декабрь ойи учун ёғинлар 59 мм ни ташкил қилади). Ёғингарчилик ой давомида вақти-вақти билан кузатилади.

0
Теглар:
об-ҳаво, Ўзгидромет, Ўзбекистон