Отражение мужчины на фоне флага ЕС

Демократия Европани адо қилмоқда. Европа демократияни биринчи бўлиб ўлдирадими?

718
(Янгиланган 19:26 20.11.2020)
Куни кеча Европа Иттифоқининг навбатдаги онлайн-саммити бўлиб ўтди. Бошида фақатгина COVID-19'га боғлиқ масалаларни муҳокама қилиш режалаштирилган эди.

Европанинг деярли барча давлатларида эпидемиологик вазият кескин ёмонлашмоқда, бу эса ҳукуматлардан тобора қатъий чоралар кўришни талаб қилмоқда. Бироқ, бу жамоатчилик қаршилигига дуч келмоқда - фуқаролар нафақат кенг миқёсли "локдаун"ларга қарши, балки енгилроқ чеклов чораларидан ҳам норози.

Бир неча кун аввал Берлинда водометлар билан тарқатилган чекловларга қарши намойиш - бу Европа ҳукуматлари соғлиқни сақлаш тизимининг қулашига йўл қўймаслик, иқтисодий оқибатларни юмшатиш ва халқ норозилигини ҳал этиш зарурати ўртасида бўлган цугцванг тасвирдир.

Бироқ, воқейилик саммит режаларига ўз тузатишларини киритди ва кун тартибига яна бир ўта кескин масала қўшилди: Европа Иттифоқининг иккита инжиқи "Enfant terrible" - Польша ва Венгрия - иттифоқнинг 2021-2027 йилларга мўлжалланган бюджети (1,074 триллион евро) ва Европа иқтисодиётини тиклаш дастурини (750 миллиард евро) блоклаб, Брюсселга яна зарар етказди.

Европа бу бюджет режалари ёрдамида Варшава ва Будапештни юқори демократик стандартлардан четга чиққанлиги учун жазоламоқчи бўлди. Бироқ, охир-оқибат, унинг ўзи қазилган чуқурликка тушиб кетди.

Аниқ ва энг оғриқли тарзда - молиявий усул билан жазо бериш режалаштирилганди. Польша ва Венгрия ЕИ субсидияларини олувчилар сифатида жуда имтиёзли мавқега эга, бу эса бошқа нарсалар қатори геосиёсий омиллар билан боғлиқ.

Муаммо шундаки, уларни пулдан маҳрум қилиш жуда осон иш эмас.

Яқин вақтгача бундай механизмлар бирлашган Европада умуман йўқ эди. Бундан ташқари, консенсус тамойили, яъни иттифоқ барча аъзоларининг умумий позицияси - ЕИда энг муҳим қарорларни қабул қилиш учун асос қилиб олинган. Европа бюджетидан иккала давлат ўзларини катта маблағдан маҳрум қилишга овоз беришини тасаввур қилиш мушкул.

Натижада Брюссель сўнгги ойларда мураккаб комбинацияни амалга оширди. ЕИнинг июл саммитида келгуси тўловларни қонун устуворлиги стандартлари ва асосий Европа қадриятларига риоя қилиш билан боғлайдиган қарор қабул қилинди. Сентябрь ойининг охирида эса Еврокомиссия тегишли ҳисоботни эълон қилди, асосий қаҳрамонлар, аниқроғи, “ярамаслар” ўша Варшава ва Будапешт бўлди.

Режаларни амалга оширишдан олдин фақат сўнгги қадам қолганида, иккала жанжалли пойтахт жараённи блоклади, бу билан улар нима содир бўлаётганини яхши билиши ва Европа фондларидан маблағларни "сиёсий сабабларга кўра" тақсимлашга йўл қўймаслигини аниқ кўрсатиб беришди.

Шундай қилиб, энди Брюссель яна ўз қоидаларини Европа Иттифоқига қарши қўйган поляк ва венгерларни жазолаш чорасини излашга мажбур. Бу содир бўлаётган нарсаларнинг энг муҳим сабоқ ҳисобланади.

Атлантика океанининг иккала томонидаги Ғарб ўнлаб йиллар давомида сайёранинг қолган қисми учун намуна ва ахлоқий обрўга эга бўлиб келган.

Демократик институтлар ва процедуралар, фуқаролар ҳуқуқлари ва эркинликлари у ерда ҳақиқатан ҳам ишлаган ва "эркин бўлмаган дунё"дан устунлигини исботлаганди. ЕИнинг сиёсий ва маъмурий механизми эса Ғарб демократиясининг шон-шуҳратига айланди.

Скептикларнинг бундай тизим узоқ вақт давомида самарасиз ва ҳатто ҳаётга яроқсиз эканлиги борасидаги ҳар қандай шубҳасига энтузиастлар масхара қилиши билан жавоб қайтаришди: мана у - кўп йиллар давомида ишламоқда. Нафақат ишламоқда, балки ривожланмоқда, ўнлаб давлат ва миллионлаб одамлар учун магнит бўлиб хизмат қилмоқда. Бу ҳақиқий демократия бўлгани учун, у шундай бўлиши керак!

Сўнгги йилларда Европа Иттифоқи тизимининг унчалик ёқимсиз тескари томони тез-тез пайдо бўлди. Европарламенти сингари баланд овозли сиёсий институтларда тўлақонли ваколатларнинг етишмаслиги ва ҳақиқий куч номаълум Брюсселдаги мутасаддилар қўлида тўпланиши очиқ-ойдин кўриниб қолди. Шубҳа пайдо бўлдики, бу келишувнинг таниқли консенсуснинг узлуксиз ишлаши учун иттифоқнинг энг нуфузли аъзолари "кичик шериклар"га нисбатан махфий мажбурлаш, босим ва шантаж усулларига мурожаат қилишларига қатъий ишончга айланди.

Россияга қарши санкциялар билан қандай бўлганлигини эслаш кифоя: Европанинг бир қатор давлатлари бирданига уларнинг киритилишига тўсқинлик қилишганди, чунки улар ўз иқтисодиётларига оғриқли зарба бериши аниқ эди, аммо қарор қабул қилишга келганда улар "бошқалар сингари" индамай овоз беришди.

Мана бу икки давлат – унча катта ва бой бўлмаган, ҳамма томондан қораланган четга чиқиб қолган Европа демократик давлат қаторидан - энди бу тизимни осонликча бузмоқда, чунки улар ўзларининг позицияларига қарши туриш йўлида етарлича қайсар бўлиб, оқимга қарши боришдан қўрқмаяпти.

Айтганча, Европа демократиясининг яна бир тескари томони бор, бу аниқ бўлиб қолди - "қўл бошқаруви"нинг муҳимлиги. Аммо энди у ҳам тез-тез ишламай қолмоқда.

Экспертлар таъкидлашича, Польша ва Венгрия иттифоқ таркибида бўлишидан максимал фойда кўрган Европа Иттифоқидан чиқиб кетиши эҳтимоли катта, ва қанчалик чўзилса уларга статус-квони сақлаб қолиш унчалик қизиқ эмас. Ўз навбатида, тарбиялаб бўлмайдиган "исёнчилар"нинг ЕИдан чиқиши ҳам Брюссел ва Ғарбий Европа пойтахтлари учун бу вазиятда энг қулай йўли бўлиши мумкин.

Аммо Ғарб демократиясига энг оғир зарба берилади - ҳақиқатда ҳам, бутун дунёда у ҳақда ижобий қарашларга эга бўлган кўплаб одамлар фикрида ҳам. Жуда ҳам кўп бора унда "ишламаяпти" деган штамп пайдо бўла бошлади.

718
Теглар:
Польша, Европа Иттифоқи, Европарламент, Европа
Флаги  России и Евросоюза

Янги санкциялари билан Ғарб “темир парда”ни қайта туширмоқда

383
(Янгиланган 17:41 04.03.2021)
Россия - тез оёққа тураётган ва улкан потенциалга бўлган кучли давлат эканини англаб етган Ғарб давлатлари, совуқ уруш йилларида бўлган "темир парда"ни қайта туширишни истаб қолишди.

Ғарбнинг Россияга қарши киритган янги санкциялари устидан ҳазил қилиш жуда осон – чунки Алексей Навальний туфайли қабул қилинаётган қарорларда қарама-қаршилик ва мантиқсизликлар жуда кўп.  

АҚШ ва Европа тутаётган йўлни тушуниш, улар етишни кўзлаган мақсадни тушуниш – жуда амримаҳол. Улар қилётган ишлар диққат билан кузатилганда эса, кузатилаётган барча парадокс ва абсурдларга қарамасдан, ушбу ҳаракатларнинг барчаси негизида – тамомила рационал ниятлар ётганини англаш мумкин.

Эътибор берган бўлсангиз, 2010 йилларнинг ўртасидан бери европаликлар ва америкаликларнинг Россияга қарши ҳаракатларида олдингидек якдиллик ва иштиёқ кузатилмаётган эди. Бу сафар санкциялар Атлантик океанининг икки томонидан бир кунда эмас бир дақиқада эълон қилинди, демак бу – сўзсиз келишилган қадам бўлган. Россияга қарши қиритилган санкциялар олдидан – “артподготовка” (жанг олдидан рақибни замбараклардан ўққа тутиш) ҳам драматургия жанрининг барча қонунларига мувофиқ амалга оширилди: финалда улкан сенсация ваъда қилинган ҳолда  томошабинлар бир неча ҳафта давомида “хавфли кутиш ҳолатида” ушлаб турилди.

Оқибатда эса - “ваҳима катта бўлди-ю натижа бир тийинлик”. Улар санкция рўйхатига киритган Россия куч тизимлари раҳбарларига бу чоралар “чивин чаққандек” бўмайди. “Биологик ва кимёвий” қурол ишлаб чиқарувчи ташкилотлар борасида ҳам вазият хунди шундай. АҚШнинг Россияга ёрдам кўрсатишни расман тўхтатиши эса – умуман кулгули. Назаримда “ҳамкорларимиз” ҳалиям 1999 йилда яшаётгандек.

Алексей Навальнийнинг ўзи эса бир неча ой олдин “полковник ва генераллар” дунё бўйлаб саёҳат қилмаслигини ва уларга қарши санкциялар киритиш бефойда эканини ва айтган эди. Ўшанда у ЕИга асосий эътиборни россиялик олигархлар маблағларига қаратиш кераклигини маслаҳат берган эди.

Айтиш жоизки, йирик бизнесменларга зарба берилса, натижа ҳақиқатдан ҳам сезиларли бўлиши мумкин. Улар учун ҳам миллий иқтисодиёт учун ҳам. “Шимолий оқим-2” каби стратегик лойиҳаларни ёпиш ҳақида гап кетаётгани йўқ. Лекин Ғарб, ўзининг балар русофоб гапларига қарамасдан, бу сафар ҳам фақатгина юзаки самара берувчи фойдасиз чоралар билан кифояланди холос.

Америка ва Европанинг гўёки “жон жаҳди” билан ҳимоя қилаётган россиялик мухолифатчи борасида ҳам фикрлари турлича. Бир томондан Ғарб Навальнийга турли илтифотлар кўрсатиб, уни  Кремлнинг бош душмани ва асосий “қурбон”ига айлантирди. ЕИ тарида илк бор инсон ҳуқуқлари бузилиши борасида санкцияларни қўллади ва ҳатто ана шундай ҳуқуқлар бузилишига оид глобал санкциялар тартибини жорий этди. Инсон ҳуқуқлари бўйича Европа суди эса – таажубли қарор қабул қилди – улар Россиядан Навальнийни дарҳол озод қилишни талаб қилишди.

Иккинчи томондан эса, АҚШ ҳам Европа ҳам Навальний шахси ҳақида ҳеч қандай баландпарвоз иллюзияларга эга эмас. Чунки улар Навальний бир неча йил олдин товламачиликда айбланиб қамоқ жазосига маҳкум этилган “Ив Роше” ишида ҳеч қандай сиёсий сабаб топа олмаган.

Amnesty International эса, ҳарчанд эгилувчан ва сиёсий конъюнктураларга боғлиқ бўлишига қарамасдан, Навальнийни фақатгина сиёсий ва виждоний қарашлари учун қамоққа олинган – “виждон маҳбуси” деб тан олмади. Уларни тушуниш мумкин, ўтган йиллар давомида Навальний ўзининг ирқпараст ва ксенофоб қарашлари билан яхши танилган эди.

Дастлаб, Европа Иттифоқи ўз янги режимини Алексей Навальний номидаги санкциялар деб атамоқчи эди, лекин кейинчалик, қаҳрамоннинг “таржимаи ҳолини” яхшилаб ўрганиб чиққандан сўнг – бундай ғоядан воз кечишган.

Оқибатда, Ғарбнинг бугунги ҳаракатлари – қўл остига тушган унчалик мос келмайдиган сабабларни рўкач қилган ҳолда Москва билан муносабатларни мураккаблаштираётганини ва унчалик мантиққа мос келмайдиган ҳаракатларни амалга ошираётганини кўриш мумкин.

Лекин ушбу воқеаларда яна бир нарсани – Европанинг ваҳима остида - ўзини қаттиқ ҳимоя қилишга тайёрланаётганини ҳам пайқаш мумкин. Айни дамда Россия, АҚШ ва Европа муносабатлари навбатдаги трансформацияни бошидан кечирмоқда.

Ўтган декада ўртасида содир бўлган катта тўс-тўполон ва ундан сўнг Россияга қарши киритилган санкциялар - Ғарб томонидан Россияни иқтисодий,  сиёсий, геосиёсий жиҳатлдан тўлиқ мағлуб қилиш учун уюштирилган ҳаракат эди. Воқеа бошида улар “озгина куч” билан ғалаба ғозонишига ишонлари мутлақ комил эди.

Лекин Россия яна бир маротаба Ғарбга “сюрприз” намойиш қилди. Россия бир неча йил давомида санкцияларни пучга чиқаришга, Европа билан эса асосли ҳамкорликни қайта тиклашга муваффақ бўлди.

Ўтган йил воқеалари эса Ғарбни яна бир бор Россияга бошқача назар билан қарашга, у ҳақида ўз тасаввурларини ўзгартиришга мажбур қилди. Ғарб ваниҳоят Россия тасодифан муваффақият қозонган қандайдир “ёвуз империя” эмас, балким тез оёққа тураётган, улкан потенциалга ва енг ичига яширинган бир неча “туз”лар эга бўлган кучли давлат эканини тушуниб етди.

Кучли Россия эса – Европани ҳар доим қўрқувга эмас ростакам даҳшатга солган. Улар бугун Москва ҳам иқтисодий, ҳам сиёсий ҳам мафкуравий ва медиа томонидан ҳужумга ўтганини кўришмоқда.   

Лекин уларда ўз кучига ишонч йўқ, шу сабабли улар ўзларини ҳимоя қилиш мақсадида тезлаштирилган тартибда темир пардани тушириш ва муносабатлардаги кескинликни чуқурлаштириш билан шуғулланишмоқда.  

Хуллас Ғарб ҳозир совуқ уруш вақтидаги тартиб-қоидаларга қайтишни истаб қолди. У вақтлар Совет Иттифоқи ва Ғарб орасида  фақат бир неча каналлар бўйича алоқа йўлга қўйилган эди, қолган соҳалар эса мутлақ ёпиб ташланган эди.

Лекин у вақтлар Ғарбнинг ёмон таъсирини камайтириш бўйича асосий чоралар чегаранинг биз томонида қабул қилинар эди. Энди бўлса Ғарб СССРнинг самарасиз тажрибасидан ўрнак олмоқчига ўхшайди.

Ушбу вазифани амалга ошириш учун Алексей Навальний номидан фойдаланиш муваффақиятли бўлди деса ҳам бўлади. Лекин АҚШ ва Европанинг СССР хатоларини такрорлаётгани – кишини ҳайратга солади, холос.

383
Люди в защитных масках на улице Брюсселя

Европа ўз муаммоларидаги айбдорни топди

698
Европа дипломатияси раҳбари Жозеп Боррел Европарламент махсус қўмитасининг ЕИ демократик жараёнларига хорижлик аралашув бўйича эшитувларида нуқт сўзлаётиб, Россияни ёлғон хабар тарқатиш кампаниясида айблади.

Унинг таъкидига кўра, кампания Евроиттифоқ демократиясини қоралаш ва халқаро ҳамкорлигини заифлаштиришга қаратилган.

Боррел давом этаётган пандемия шароитида ёлғон ва янглиштирадиган ахборотнинг ўта хавфлигини қайд этди. “Биз кремлпараст каналлар қандай ниқоб тақиш фойдасиз эканлиги ҳақидаги фикрларни тарқатишгани, ёки локдаунга қарши овозларни руҳлантирганини кўрдик”, - деди у. Энди эса, дипломатнинг фикрига кўра, бир тарафдан, ғарб препаратлари ва улар ишлаб чиқарувчиларини обрўсизлантиришга уринаётган, бошқа тарафдан, ўзининг маҳсулотларини фаол илгари сураётган Москванинг вакцина дипломатияси биринчи ўринга чиққан.

Амалдорнинг хавотирини тушуниш мумкин. Россияда аксарият одамлар учун ҳаёт кичик ноқулайликлар билан ўз изига тушаётган, ҳукумат пандемия сабаб киритилган чекловларни босқичма-босқич бекор қилаётган бир пайтда Европада янги карантин чекловлари тўлқини авж олмоқда. Финляндияда фавқулодда ҳолат киритилган. Чехияда дунёдаги энг кўп касалланиш даражаси сабаб аҳолига турар ҳудудларини тарк этиш тақиқланган. Италияда ҳам чекловлар кучайтирилган.

Ўз навбатида, деярли бир йиллик тақиқлардан ва уйда ўтиришлардан жуда чарчаган Европа аҳолиси бу чораларнинг бари фақат уларнинг манфаати учун қабул қилинаётгани ҳақидаги ҳукуматларнинг далилларини борган сари ёмонроқ қабул қилмоқда. Оммавий норозилик намойишлари деярли қитъанинг барча нуқталарида авж олди.

Вазият шунчалик мураккабки, Европа сафларининг текислиги кўз ўнгимизда ёйилиб кетмоқда. Чехия Россияга “Спутник V” вакцинасини етказиб беришни сўраб мурожаат қилди – бу мамлакат президенти ва бош вазирининг мувофиқлаштирилган позицияси. Словакия бундан ҳам каттароқ қадам ташлади ва Венгрия, Сербия ва қатор бошқа мамлакатлар ортидан Европа регуляторининг маъқуллашини кутиб ўтирмасдан, Россия вакцинасини тезлаштирилган жараён асносида рўйхатдан ўтказди. Коронавирус билан боғлиқ ўта қийин бўлган поляклар учун Россияга ёрдам сўраб мурожаат қилишлари ақлга сиғмайди, шундай экан улар Хитой билан COVID-19га қарши вакцина хариди юзасидан музокаралар бошлашди.

Вазият роппа-роса бир йил содир бўлган вазиятни кучлироқ эслатмоқда – ўшанда Европа Иттифоқи фавқулодда вазиятда тўлиқ ожизлигини намойиш этганди ва унинг аъзолари улар бошига тушган жиддий инқирозни мустақил ҳал қилишга мажбур бўлишганди.

Фарқ шундаки – ва бу ҳақиқатдан ўта муҳим – ўшанда кенг кўламдаги форс-мажор рўй берганди. Унинг натижасида эса Брюссель, аслида, зудлик билан талаб этиладиган ҳолатларга муносабат билдиришга лаёқатсиз эканини ойдинлашганди. Бу, албатта, Европа учун нохуш кашфиёт бўлди.

Авж олган пандемиянинг кутилмаганлик эффекти юзага келганда ЕИ яна диққат марказда бўлди, чунки ҳамиша унинг кучли саналган томонларига эҳтиёж пайдо бўлди: стратегик режа, қийин жараёнларни ташкил этиш, маблағларни тўплаш ва тақсимлаш. Европа дунёга шунга ўхшаш таҳдидларга қарши қандай курашиш намунасини кўрсатиши даркор эди.

Кўрсатишди.

Энг муҳим йўналишлар бўйича муваффақиятсизликлар натижа бўлди. Европа томонидан танланган локдаун стратегияси муваффақиятсизликка юз тутди, аҳолини эмлаш билан вазиятни таърифлаш учун “ҳалокат” таърифи кўпроқ мос келади.

Шу билан бирга, Европа пандемияга қарши курашишда дарс бермоқчи бўлган мамлакатлардаги барқарор вазиятда бу янада яққолроқ аён бўлади.

Буларнинг замири Европа ҳукуматлари томонидан қабул қилинган хато қарорлардир. Бу ЕИнинг бир йил аввалги эсанкираб қолгани ва ҳаракатсизлигига қараганда обрўсига қаттиқроқ таъсир қилади.

Бундай вазиятларда Шарқий Европа давлатларининг мустақилона хатти-ҳаракатларининг уринишлари рамзий бўлмоқда.  Улар, равшанки, ЕИ таркибида иккинчи тоифали эканликларини тушуниб етишмоқда. Шунингдек, коронавирус муаммоси бўйича ёрдамни қолганлардан кейин тамойили асосида олишларини фаҳмлашмоқда. Натижада эса кўп мамлакатлар уларнинг навбати қачон келишини сабр билан кутмай қўймоқда, бунинг ўрнига Брюссель томонидан санкциялаштирилмаган фаолликни намоён эта бошлашяпти.

Brexit ҳамда Польша ва Венгрия ҳукуматларининг ишончсизлик билан қарашлари ўсиб бориши ортидан бу Европа Иттифоқи учун яхши бўлмаган рамз бўлиб кўринади.

Қарийб олти йил илгари Европа жонбозлик билан ўзига миграция инқирозини ташкиллаштирган эди. Ҳозиргача у бунинг оқибатларини ҳал қилолмаяпти. Пандемияга қарши курашиш Европа сиёсатининг яна бир йирик муваффақиятсизлигини таъминлади.

Брюсселнинг ўз муаммоларини Европа демократияси ва бирдамлигига путур етказаётган ташқи душманларининг кирдикорларига йўйиши, ўз хатоларини қатъий тан олмаслиги булар охиргиси эмаслигини кафолатлайди.

698
Теглар:
Европа
Шавкат Мирзиёев поздравил Узбекистан с Днем конституции

Мирзиёев бир гуруҳ аёлларни байрам муносабати билан тақдирлади

90
(Янгиланган 20:25 04.03.2021)
Президент 8 март байрами арафасида бир гуруҳ аёлларни фахрий унвон, орден ва медаллар билан мукофотлади. Улар орасида актрисалар Гавҳар Зокирова ва Лола Элтоева ҳам бор.

ТОШКЕНТ, 4 мар — Sputnik. Ўзбекистон президенти Шавкат Мирзиёев 8 март – Халқаро хотин-қизлар куни муносабати билан бир гуруҳ аёлларни фахрий унвон, орден ва медаллар билан мукофотлади.

Улар мамлакатда олиб борилаётган туб ислоҳотларда фаол қатнашиб, янги Ўзбекистонни барпо этиш, халқ фаровонлигини юксалтириш йўлида ташаббус ва ибрат кўрсатиб келаётганлари учун ушбу мукофотларга лойиқ кўрилган.

“Ўзбекистонда хизмат кўрсатган ёшлар мураббийси” фахрий унвони билан Ўзбекистон Вазирлар Маҳкамаси ҳузуридаги Дин ишлари бўйича қўмитанинг хотин-қизлар билан ишлаш бўлими бошлиғи Фарида Абдураҳимова, Қорақалпоғистон тиббиёт институти ректори, Олий Мажлис Сенати аъзоси  Орал Атаниязова тақдирланган.

"Саодат" журнали бош муҳаррири Мунаввархон Усмонова "Ўзбекистонда хизмат кўрсатган маданият ходими" фахрий унвони билан мукофотланган.

Тўрт киши "Фидокорона хизматлари учун" ордени билан тақдирланган. Улар орасида Ўзбек Миллий академик драма театри актрисаси Гавҳар Зокирова ҳам бор.

24 киши "Меҳнат шуҳрати" орденига лойиқ кўрилган. Улар орасида Тўрақўрғон тумани ҳокими Зулайҳо Маҳкамова ҳам бор.

"Дўстлик" орденига 31 киши муносиб кўрилган. Тақдирланганлар орасида Ўзбек Миллий академик драма театри актрисаси Лола Элтаева ҳам бор.

7 киши II даражали "Соғлом авлод учун" ордени, яна 7 киши II даражали "Саломатлик" ордени, 4 киши "Соғлом турмуш" медали, 4 киши "Содиқ хизматлари учун" медали, 9 киши "Келажак бунёдкори" медали билан, 33 киши "Шуҳрат" медали билан тақдирланган.

Қуйида тақдирланганларнинг тўлиқ рўйхати билан танишиш мумкин.

90