Флаги государств-членов Евразийского экономического союза

Ўзбекистон ЕОИИ остонасида: республикани нима кутмоқда ва Тожикистон унга эргашадими?

2099
(Янгиланган 20:20 14.12.2020)
Евросиё иқтисодий иттифоқи давлат етакчилари Ўзбекистонни ташкилотга кузатувчи-давлат сифатида қабул қилинишини маъқулладилар.

Республиканинг стратегик ҳужжатлари шуни кўрсатадики, бу - ЕОИИ билан ҳамкорликни чуқурлаштиришдаги биринчи қадам. 2021 йил давомида ташкилот билан имтиёзли (преференциал) савдо тўғрисида битим тайёрлаш, 2025 йилгача - тўлақонли аъзолик масаласини ҳал қилиш режалаштирилган.

Ўзбекистоннинг ЕОИИга қўшилиши, ЕОИИ давлатлари билан "ўралган" Тожикистон истиқболлари тўғрисида кўндаланг савол қўйилади. Шу сабабли Душанбе ҳам кенгайиб бораётган интеграция бирлашмаси билан ўзаро ҳамкорлик моделини ишлаб чиқиши зарур. Бу билан ўз иқтисодий муаммоларини ҳал қилиш йўлларини излаши керак.

Флаги стран ЕАЭС. Архивное фото
Пресс-служба правительства / Сабыр Аильчиев

Иқтисодий зичлик

Ўзбекистон ҳам, Тожикистон ҳам демографик муаммоларга дош беролмаяпти. Меҳнатга лаёқатли аҳоли иқтисодиётга ва иш ўринлари сонига нисбатан тезроқ ўсиб бормоқда ва иккала давлатни меҳнат миграциясига қарам қилиб қўйди. Бунда, миграция асосан ЕОИИ давлатларига тўғри келмоқда: Россия ва Қозоғистон. Жаҳон Банки ва Евроосиё иқтисодий комиссиясининг статистика департаменти томонидан олиб борилган сўнгги тадқиқотларга кўра, мигрантларнинг пул ўтказмалари Ўзбекистон ЯИМнинг камида 13,4 %ини ва Тожикистон ЯИМнинг 31 %идан кўпини ташкил қилади.

Ўзбекистонда ҳар йили ўртача меҳнатга лаёқатли, аммо мамлакатда иш топа олмаётган 60 минг киши қўшилади. Ишсизлик муаммосини мустақил равишда ҳал қилиш учун Тошкент ҳар куни 1,5 мингга яқин иш ўрни яратиши керак эди (!). Буни амалга ошириш мутлақо имконсиз, чунки ҳозирги иш билан таъминлаш дастури ҳам мавсумий паст ставкаларни ҳисобга олган ҳолда 300 тадан кам иш ўринни беради.

Тожикистонда вазият бироз яхшироқ. ТР статистика қўмитаси маълумотларига кўра, 2010-2018 йилларда меҳнатга лаёқатли аҳоли 925 минг кишига, иш билан банд бўлганлар эса 193 минг кишига ўсди. Республиканинг ишсиз меҳнатга лаёқатли аҳолиси сони 1,7 миллион кишини ёки умумий аҳолининг 18 фоизини ташкил этади. Бу маълумотлар пандемияга қадар бўлган даврга тааллуқли, ҳозир эса иш билан таъминлаш билан боғлиқ вазият ёмонлашди.

Фақатгина ишсизликнинг ўсишини секинлаштириш учун Тожикистон ҳар куни 280 дан ортиқ иш ўринларини яратиши керак. Хитойда бўлгани каби, аҳоли сонининг ўсишини механик равишда чеклашга уриниш, тўғри келмайди. Муаммолар ҳозир долзарб бўлиб, демографик сиёсатдаги ўзгаришлар кечиктирилган эффектга эга - камида 10-20 йил. Агар улар умуман самарали бўлса.

Демак, Ўзбекистон ва Тожикистон бир хил муаммоларга дуч келмоқда, улар учун тор ечимлар тўплами мавжуд: ишчи кучини экспорт қилиш, кўпроқ капитал олиш ва ишлаб чиқарилган товарларни сотиш учун янги бозорларга чиқиш. ЕОИИ - ягона ҳаракат йўналиши, унда катта кучланишсиз, бу барча имкониятлар очилади.

Интеграция нима беради?

Ўзбекистоннинг ЕОИИга қўшилишидан кутилган самарани Бозор интеграцияси институтидан (Мюнхен) иқтисодчи Юрий Кофнер моделлаштирди. Унинг ҳисоб-китобларига кўра, Ўзбекистон ЯИМ қисқа муддатда иттифоқнинг бошқа давлатларига товарларни экспорт қилиш ҳажмининг ўсиши ҳисобига 1,6 %га ўсиши ва меҳнат миграцияси ҳисобига яна 2,4 %га (1,2 миллиард доллар) ўсиши керак. Тожикистон кўрсаткичлари янада кўпроқ бўлар эди - ЯИМнинг камида 6,3 %га ўсиш. Шуни таъкидлаш керакки, бу фақат дастлабки 1-2 йил натижалари, кейинчалик эса даромад янада ўсиши керак.

Нима учун бу қадар тез ўсмоқда? Бу, масалан, дворник бўлиб ишлайдиган киши, коллеж ёки университетда олган мутахассислиги бўйича иш бошлагани каби. Мен алоҳида меҳнат мигрантларининг ҳолати ҳақида гапирмаяпман. Бутун давлатлар ва миллий иқтисодиётлар худди шундай вазиятга тушиб қолмоқда.

Ҳозирги бир қатор мустақил мамлакатларнинг саноатлашуви ва жадал ривожланиши тарихнинг сўнги империя ва совет даврига тўғри келди. Саноат тармоқлари - йирик иқтисодий механизмнинг бир қисми сифатида иқлим, табиий ресурслар, демографик ҳолат ва аҳолининг мойиллигини ҳисобга олган ҳолда режалаштирилган ва яратилган. Улар айнан биргаликда самарали ишлаган.

Совет Иттифоқи қулаганидан сўнг, алоҳида республикаларнинг иқтисодиёти бутун умр заводда ишлаган токарчи ёки фрезерчи ҳолатига тушиб қолди, кейинчалик эса - у барча цех ва ишчилари билан бирга ҳавода эриб кетди.

Бошқа ишлаб чиқариш йўқ, ва шартли “токарчи” пенсияга чиқишдан аввал "грузчик" бўлиш ишлашга ёки майда ремонт билан шуғулланишга мажбур. Бироқ ишлаб чиқаришни тиклаш орқали эски ҳаётга қайтиш мумкин.

Катта ҳаёт

Аниқ рақамларни кўриб чиқайлик. Россияда ишлаётган тожикистонликлар йилига 2,6 миллиард долларни (2019 йил маълумотлари) уйларига ўтказади. Республика ҳукумати расмий маълумотларига кўра, Россияда уларнинг сони 500 мингдан кам, муқобил ҳисоб-китобларга кўра эса 1,2 миллион киши ташкил қилади.

Оддий ҳисоб-китоблар йўли билан биз бир киши учун йилига 2,1-5,3 минг доллар миқдорида пул ўтказмаларини оламиз, ватанида битта тожикистонлик учун ЯИМ даражаси 3 минг долларни ташкил этади (2018). Агар иш берувчининг даромади ва меҳнат мигрантининг ўзи ҳаёти учун ҳеч бўлмаганда шу миқдорда ёки ярмини сарфласа, у ҳолда Россия иқтисодиётида, ноқулай шароитларда ҳам пул ишлаш имконияти ватанидан кўра, анча юқори кўринади.

Нима учун? Бу катта ишда иштирок этишнинг самараси. Масалан, Марказий Осиёдан келган мигрантлар 2018 йилда Россияда бўлиб ўтган футбол бўйича жаҳон чемпионати учун 10 та йирик спорт объектларини қуриш ва реконструкция қилишда иштирок этишди. ЕОИИ давлатларида бўлиш ҳисобига одамлар бундай кенг кўламли лойиҳаларда иштирок этиш имкониятини қўлга киритади - улардан фойда кўради.

ЕОИИ давлатларига кетган ва у ерда бизнесда катта ютуқларига эришган, капитали 1 миллиард доллардан ошадиган камида уч нафар Ўзбекистон фуқароси Forbes журнали рўйхатига киритилган. Тожикистоннинг Москвадаги элчихонаси Россияда долларлик миллионерга айланган республика 100 нафар фуқароси ҳақида маълумот тўплади. Минглаб одамлар карьера қилди ва миллий иқтисодиётда умид қилмаган даражада кўпроқ бойликка эришди.

Ҳозирда ЕОИИ Сингапур, Вьетнам, Эрон ва Сербия билан эркин савдо зоналари тўғрисида шартномага эга. Яна 7 та давлат, шу жумладан Хитой ва Исроил шундай иқтисодий зоналар ташкил қилиш бўйича музокаралар олиб бормоқда. Япония, Жанубий Корея ва Чили каби 50 та давлат Евроосиё иттифоқи билан ҳамкорлик форматларини муҳокама қилмоқда.

Лойиҳага Ўзбекистон ва Тожикистон қўшиладими - бу ушбу давлат раҳбариятининг иши. Аммо ҳар йили икки республиканинг миллионлаб фуқаролари Россия ва Қозоғистонга ишлаш учун кетиб, ЕОИИни танламоқда. Улар ҳозирнинг ўзида янги иқтисодий реалликка киришмоқдалар.

2099
Мавзу:
Ўзбекистон ва ЕОИИ – интеграция истиқболлари (74)
Флаги  России и Евросоюза

Янги санкциялари билан Ғарб “темир парда”ни қайта туширмоқда

611
(Янгиланган 17:41 04.03.2021)
Россия - тез оёққа тураётган ва улкан потенциалга бўлган кучли давлат эканини англаб етган Ғарб давлатлари, совуқ уруш йилларида бўлган "темир парда"ни қайта туширишни истаб қолишди.

Ғарбнинг Россияга қарши киритган янги санкциялари устидан ҳазил қилиш жуда осон – чунки Алексей Навальний туфайли қабул қилинаётган қарорларда қарама-қаршилик ва мантиқсизликлар жуда кўп.  

АҚШ ва Европа тутаётган йўлни тушуниш, улар етишни кўзлаган мақсадни тушуниш – жуда амримаҳол. Улар қилётган ишлар диққат билан кузатилганда эса, кузатилаётган барча парадокс ва абсурдларга қарамасдан, ушбу ҳаракатларнинг барчаси негизида – тамомила рационал ниятлар ётганини англаш мумкин.

Эътибор берган бўлсангиз, 2010 йилларнинг ўртасидан бери европаликлар ва америкаликларнинг Россияга қарши ҳаракатларида олдингидек якдиллик ва иштиёқ кузатилмаётган эди. Бу сафар санкциялар Атлантик океанининг икки томонидан бир кунда эмас бир дақиқада эълон қилинди, демак бу – сўзсиз келишилган қадам бўлган. Россияга қарши қиритилган санкциялар олдидан – “артподготовка” (жанг олдидан рақибни замбараклардан ўққа тутиш) ҳам драматургия жанрининг барча қонунларига мувофиқ амалга оширилди: финалда улкан сенсация ваъда қилинган ҳолда  томошабинлар бир неча ҳафта давомида “хавфли кутиш ҳолатида” ушлаб турилди.

Оқибатда эса - “ваҳима катта бўлди-ю натижа бир тийинлик”. Улар санкция рўйхатига киритган Россия куч тизимлари раҳбарларига бу чоралар “чивин чаққандек” бўмайди. “Биологик ва кимёвий” қурол ишлаб чиқарувчи ташкилотлар борасида ҳам вазият хунди шундай. АҚШнинг Россияга ёрдам кўрсатишни расман тўхтатиши эса – умуман кулгули. Назаримда “ҳамкорларимиз” ҳалиям 1999 йилда яшаётгандек.

Алексей Навальнийнинг ўзи эса бир неча ой олдин “полковник ва генераллар” дунё бўйлаб саёҳат қилмаслигини ва уларга қарши санкциялар киритиш бефойда эканини ва айтган эди. Ўшанда у ЕИга асосий эътиборни россиялик олигархлар маблағларига қаратиш кераклигини маслаҳат берган эди.

Айтиш жоизки, йирик бизнесменларга зарба берилса, натижа ҳақиқатдан ҳам сезиларли бўлиши мумкин. Улар учун ҳам миллий иқтисодиёт учун ҳам. “Шимолий оқим-2” каби стратегик лойиҳаларни ёпиш ҳақида гап кетаётгани йўқ. Лекин Ғарб, ўзининг балар русофоб гапларига қарамасдан, бу сафар ҳам фақатгина юзаки самара берувчи фойдасиз чоралар билан кифояланди холос.

Америка ва Европанинг гўёки “жон жаҳди” билан ҳимоя қилаётган россиялик мухолифатчи борасида ҳам фикрлари турлича. Бир томондан Ғарб Навальнийга турли илтифотлар кўрсатиб, уни  Кремлнинг бош душмани ва асосий “қурбон”ига айлантирди. ЕИ тарида илк бор инсон ҳуқуқлари бузилиши борасида санкцияларни қўллади ва ҳатто ана шундай ҳуқуқлар бузилишига оид глобал санкциялар тартибини жорий этди. Инсон ҳуқуқлари бўйича Европа суди эса – таажубли қарор қабул қилди – улар Россиядан Навальнийни дарҳол озод қилишни талаб қилишди.

Иккинчи томондан эса, АҚШ ҳам Европа ҳам Навальний шахси ҳақида ҳеч қандай баландпарвоз иллюзияларга эга эмас. Чунки улар Навальний бир неча йил олдин товламачиликда айбланиб қамоқ жазосига маҳкум этилган “Ив Роше” ишида ҳеч қандай сиёсий сабаб топа олмаган.

Amnesty International эса, ҳарчанд эгилувчан ва сиёсий конъюнктураларга боғлиқ бўлишига қарамасдан, Навальнийни фақатгина сиёсий ва виждоний қарашлари учун қамоққа олинган – “виждон маҳбуси” деб тан олмади. Уларни тушуниш мумкин, ўтган йиллар давомида Навальний ўзининг ирқпараст ва ксенофоб қарашлари билан яхши танилган эди.

Дастлаб, Европа Иттифоқи ўз янги режимини Алексей Навальний номидаги санкциялар деб атамоқчи эди, лекин кейинчалик, қаҳрамоннинг “таржимаи ҳолини” яхшилаб ўрганиб чиққандан сўнг – бундай ғоядан воз кечишган.

Оқибатда, Ғарбнинг бугунги ҳаракатлари – қўл остига тушган унчалик мос келмайдиган сабабларни рўкач қилган ҳолда Москва билан муносабатларни мураккаблаштираётганини ва унчалик мантиққа мос келмайдиган ҳаракатларни амалга ошираётганини кўриш мумкин.

Лекин ушбу воқеаларда яна бир нарсани – Европанинг ваҳима остида - ўзини қаттиқ ҳимоя қилишга тайёрланаётганини ҳам пайқаш мумкин. Айни дамда Россия, АҚШ ва Европа муносабатлари навбатдаги трансформацияни бошидан кечирмоқда.

Ўтган декада ўртасида содир бўлган катта тўс-тўполон ва ундан сўнг Россияга қарши киритилган санкциялар - Ғарб томонидан Россияни иқтисодий,  сиёсий, геосиёсий жиҳатлдан тўлиқ мағлуб қилиш учун уюштирилган ҳаракат эди. Воқеа бошида улар “озгина куч” билан ғалаба ғозонишига ишонлари мутлақ комил эди.

Лекин Россия яна бир маротаба Ғарбга “сюрприз” намойиш қилди. Россия бир неча йил давомида санкцияларни пучга чиқаришга, Европа билан эса асосли ҳамкорликни қайта тиклашга муваффақ бўлди.

Ўтган йил воқеалари эса Ғарбни яна бир бор Россияга бошқача назар билан қарашга, у ҳақида ўз тасаввурларини ўзгартиришга мажбур қилди. Ғарб ваниҳоят Россия тасодифан муваффақият қозонган қандайдир “ёвуз империя” эмас, балким тез оёққа тураётган, улкан потенциалга ва енг ичига яширинган бир неча “туз”лар эга бўлган кучли давлат эканини тушуниб етди.

Кучли Россия эса – Европани ҳар доим қўрқувга эмас ростакам даҳшатга солган. Улар бугун Москва ҳам иқтисодий, ҳам сиёсий ҳам мафкуравий ва медиа томонидан ҳужумга ўтганини кўришмоқда.   

Лекин уларда ўз кучига ишонч йўқ, шу сабабли улар ўзларини ҳимоя қилиш мақсадида тезлаштирилган тартибда темир пардани тушириш ва муносабатлардаги кескинликни чуқурлаштириш билан шуғулланишмоқда.  

Хуллас Ғарб ҳозир совуқ уруш вақтидаги тартиб-қоидаларга қайтишни истаб қолди. У вақтлар Совет Иттифоқи ва Ғарб орасида  фақат бир неча каналлар бўйича алоқа йўлга қўйилган эди, қолган соҳалар эса мутлақ ёпиб ташланган эди.

Лекин у вақтлар Ғарбнинг ёмон таъсирини камайтириш бўйича асосий чоралар чегаранинг биз томонида қабул қилинар эди. Энди бўлса Ғарб СССРнинг самарасиз тажрибасидан ўрнак олмоқчига ўхшайди.

Ушбу вазифани амалга ошириш учун Алексей Навальний номидан фойдаланиш муваффақиятли бўлди деса ҳам бўлади. Лекин АҚШ ва Европанинг СССР хатоларини такрорлаётгани – кишини ҳайратга солади, холос.

611
Люди в защитных масках на улице Брюсселя

Европа ўз муаммоларидаги айбдорни топди

725
Европа дипломатияси раҳбари Жозеп Боррел Европарламент махсус қўмитасининг ЕИ демократик жараёнларига хорижлик аралашув бўйича эшитувларида нуқт сўзлаётиб, Россияни ёлғон хабар тарқатиш кампаниясида айблади.

Унинг таъкидига кўра, кампания Евроиттифоқ демократиясини қоралаш ва халқаро ҳамкорлигини заифлаштиришга қаратилган.

Боррел давом этаётган пандемия шароитида ёлғон ва янглиштирадиган ахборотнинг ўта хавфлигини қайд этди. “Биз кремлпараст каналлар қандай ниқоб тақиш фойдасиз эканлиги ҳақидаги фикрларни тарқатишгани, ёки локдаунга қарши овозларни руҳлантирганини кўрдик”, - деди у. Энди эса, дипломатнинг фикрига кўра, бир тарафдан, ғарб препаратлари ва улар ишлаб чиқарувчиларини обрўсизлантиришга уринаётган, бошқа тарафдан, ўзининг маҳсулотларини фаол илгари сураётган Москванинг вакцина дипломатияси биринчи ўринга чиққан.

Амалдорнинг хавотирини тушуниш мумкин. Россияда аксарият одамлар учун ҳаёт кичик ноқулайликлар билан ўз изига тушаётган, ҳукумат пандемия сабаб киритилган чекловларни босқичма-босқич бекор қилаётган бир пайтда Европада янги карантин чекловлари тўлқини авж олмоқда. Финляндияда фавқулодда ҳолат киритилган. Чехияда дунёдаги энг кўп касалланиш даражаси сабаб аҳолига турар ҳудудларини тарк этиш тақиқланган. Италияда ҳам чекловлар кучайтирилган.

Ўз навбатида, деярли бир йиллик тақиқлардан ва уйда ўтиришлардан жуда чарчаган Европа аҳолиси бу чораларнинг бари фақат уларнинг манфаати учун қабул қилинаётгани ҳақидаги ҳукуматларнинг далилларини борган сари ёмонроқ қабул қилмоқда. Оммавий норозилик намойишлари деярли қитъанинг барча нуқталарида авж олди.

Вазият шунчалик мураккабки, Европа сафларининг текислиги кўз ўнгимизда ёйилиб кетмоқда. Чехия Россияга “Спутник V” вакцинасини етказиб беришни сўраб мурожаат қилди – бу мамлакат президенти ва бош вазирининг мувофиқлаштирилган позицияси. Словакия бундан ҳам каттароқ қадам ташлади ва Венгрия, Сербия ва қатор бошқа мамлакатлар ортидан Европа регуляторининг маъқуллашини кутиб ўтирмасдан, Россия вакцинасини тезлаштирилган жараён асносида рўйхатдан ўтказди. Коронавирус билан боғлиқ ўта қийин бўлган поляклар учун Россияга ёрдам сўраб мурожаат қилишлари ақлга сиғмайди, шундай экан улар Хитой билан COVID-19га қарши вакцина хариди юзасидан музокаралар бошлашди.

Вазият роппа-роса бир йил содир бўлган вазиятни кучлироқ эслатмоқда – ўшанда Европа Иттифоқи фавқулодда вазиятда тўлиқ ожизлигини намойиш этганди ва унинг аъзолари улар бошига тушган жиддий инқирозни мустақил ҳал қилишга мажбур бўлишганди.

Фарқ шундаки – ва бу ҳақиқатдан ўта муҳим – ўшанда кенг кўламдаги форс-мажор рўй берганди. Унинг натижасида эса Брюссель, аслида, зудлик билан талаб этиладиган ҳолатларга муносабат билдиришга лаёқатсиз эканини ойдинлашганди. Бу, албатта, Европа учун нохуш кашфиёт бўлди.

Авж олган пандемиянинг кутилмаганлик эффекти юзага келганда ЕИ яна диққат марказда бўлди, чунки ҳамиша унинг кучли саналган томонларига эҳтиёж пайдо бўлди: стратегик режа, қийин жараёнларни ташкил этиш, маблағларни тўплаш ва тақсимлаш. Европа дунёга шунга ўхшаш таҳдидларга қарши қандай курашиш намунасини кўрсатиши даркор эди.

Кўрсатишди.

Энг муҳим йўналишлар бўйича муваффақиятсизликлар натижа бўлди. Европа томонидан танланган локдаун стратегияси муваффақиятсизликка юз тутди, аҳолини эмлаш билан вазиятни таърифлаш учун “ҳалокат” таърифи кўпроқ мос келади.

Шу билан бирга, Европа пандемияга қарши курашишда дарс бермоқчи бўлган мамлакатлардаги барқарор вазиятда бу янада яққолроқ аён бўлади.

Буларнинг замири Европа ҳукуматлари томонидан қабул қилинган хато қарорлардир. Бу ЕИнинг бир йил аввалги эсанкираб қолгани ва ҳаракатсизлигига қараганда обрўсига қаттиқроқ таъсир қилади.

Бундай вазиятларда Шарқий Европа давлатларининг мустақилона хатти-ҳаракатларининг уринишлари рамзий бўлмоқда.  Улар, равшанки, ЕИ таркибида иккинчи тоифали эканликларини тушуниб етишмоқда. Шунингдек, коронавирус муаммоси бўйича ёрдамни қолганлардан кейин тамойили асосида олишларини фаҳмлашмоқда. Натижада эса кўп мамлакатлар уларнинг навбати қачон келишини сабр билан кутмай қўймоқда, бунинг ўрнига Брюссель томонидан санкциялаштирилмаган фаолликни намоён эта бошлашяпти.

Brexit ҳамда Польша ва Венгрия ҳукуматларининг ишончсизлик билан қарашлари ўсиб бориши ортидан бу Европа Иттифоқи учун яхши бўлмаган рамз бўлиб кўринади.

Қарийб олти йил илгари Европа жонбозлик билан ўзига миграция инқирозини ташкиллаштирган эди. Ҳозиргача у бунинг оқибатларини ҳал қилолмаяпти. Пандемияга қарши курашиш Европа сиёсатининг яна бир йирик муваффақиятсизлигини таъминлади.

Брюсселнинг ўз муаммоларини Европа демократияси ва бирдамлигига путур етказаётган ташқи душманларининг кирдикорларига йўйиши, ўз хатоларини қатъий тан олмаслиги булар охиргиси эмаслигини кафолатлайди.

725
Теглар:
Европа
Директор Департамента МИД России по работе с соотечественниками Олег Мальгинов

Россиянинг Ўзбекистондаги янги элчиси тайинланди

61
(Янгиланган 18:21 05.03.2021)
Россия президенти фармонига асосан Мальгинов Олег Сергеевич Ўзбекистондаги Россиянинг Фавқулодда ва Мухтор элчиси этиб тайинланди.

ТОШКЕНТ, 5 мар — Sputnik. Россия президенти Владимир Путин фармонига мувофиқ, Мальгинов Олег Сергеевич Ўзбекистондаги Фавқулодда ва Мухтор элчи этиб тайинланди.

У Ташқи ишлар вазирлигининг Хориждаги ватандошлар билан ишлаш департаменти бошлиғи бўлиб ишлаётган эди.

Мальгинов бу лавозимда 2009 йил ноябрдан бери РФнинг Ўзбекистондаги элчиси лавозимида фаолият юритиб келаётган Владимир Тюрденевни алмаштирди.

61