Сжигание долллара США

Ўзгага чоҳ қазима: АҚШ ўз санкциялари туфайли долларни мавқеидан маҳрум қилиши мумкин

1212
(Янгиланган 16:29 08.02.2021)
АҚШ сайёрани санкциялар билан ўраб ташлади. У санкцияларга шундай қизиқиб кетдики, бу билан ўз валютасининг устуворлик мавқеига путур етказиши мумкин.

ТОШКЕНТ, 8 фев — Sputnik. Вашингтон санкцияларга шундай қизиқиб кетдики, ўз валютасининг устуворлик мавқеига путур етказишиши мумкин. Конгрессда бунга эътибор қаратишди. Дунё фаол равишда долларга тобеликни сусайтирмоқда. Ҳисоб-китобларнинг муқобил пул бирликларига ўтиши Америка иқтисодиётига салбий таъсир кўрсатади.

Дунё золими

АҚШ сайёрани санкциялар билан ўраб ташлади – ҳозир бошқа мамлакатларга қарши саккиз минг атрофида иқтисодий чекловлар амал қилмоқда, рўйхат эса мунтазам тўлдириб борилмоқда. Вашингтон ўз шартларини  хоҳлаган киши бажартириш мумкин, зеро доллар – дунё иқтисодиётининг асосий валютаси.

Америка пул бирлигига транзакцияларнинг 70 фоиздан ортиғи тўғри келади. Доллар эркин сотилиб, конверсия қилинмоқда. Ҳукумат буни ҳеч қандай тартиб солмаяпти, боз устига Қўшма Штатлар иқтисодиёти аввалгидек дунёдаги барқарор, шаффоф ва энг йириги саналади.

Бу Оқ уйга жисмоний шахслар ва америка компанияларига Вашингтонга хуш келмаганлар билан тўғридан-тўғри бизнес юритишни тақиқлаш ва бозорнинг бошқа иштирокчиларига экстерриториал санкциялар билан таҳдид қилишига имкон беради.

Қайтарилган жавоб

Аммо бу узлуксиз давом этиши мумкин эмас. Дунёнинг долларга бўлган тобеликни сусайтириш учун барча зарурий воситалари бор, дея таъкидлади АҚШ Конгресси тадқиқот хизмати яқинда чоп қилган ҳужжатида.

Ҳужжатда санкциялар АҚШнинг ўзи учун иқтисодий чиқим бўлиб қайтиши таъкидланган, чунки америкалик жисмоний шахслар ва компаниялар иштирок этиши мумкин бўлган тижорий битимни чеклайди. Қолаверса, таҳқирланган давлатлар томонидан жавоб билдирилиши истисно қилинмаган. Мисол тариқасида Россиянинг қишлоқ хўжаликлари маҳсулотларига қўйган тақиқи келтирилган.

Муаллифларнинг ёзишича, америка валютаси кўп ўн йиллар давомида халқаро иқтисодий транзакцияларда кенг ишлатилади. Бу АҚШга фойдали. Бундан ташқари, Оқ уй ташқи сиёсий мақсадларига эришиш учун кўпинча долларга ишонади. Хусусан, Россия, Эрон ва Венесуэланинг молия бозорларига киришидаги қийинчилик учун.

Хитойча вариант

Бу мамлакатларнинг муқобил валюта ҳисоб-китобларига ўтиши охир-оқибат Америка иқтисодиётига салбий таъсир кўрсатади ва доллар мавқеига путур етказади, дейилган ҳужжатда. Мундоқ олиб қараганда, бу аллақачон рўй бермоқда.

Сўнгги йилларда юань доллар мавқеини мунтазам заифлаштириб келмоқда. 2016 йилдан бошлаб Хитой пул бирлиги ХВЖнинг захира валютаси. Ривожланиб бораётган мамлакат илк бор бундай шарафга муяссар бўлди. Кейин Пекин Шанхай савдо биржасида нефть фючерсларига юанни йўлга қўйди – “Бир макон, бир йўл” кенг интеграцион лойиҳаси доирасида.

Шунга қарамасдан дунё транзакцияларида юаннинг ҳиссаси аввалгидек унча катта эмас. Экспансия учун тўсиқлар равшан – эркин конвертация йўқ, беқарорлик, ҳам давлат, ҳам хусусий қарзда молиявий тизимнинг шаффоф эмаслиги.

Бироқ рақамли юань пайдо бўлди. Аксарият иқтисодчилар давлат криптовалютаси доллар билан рақобат қилишга қодир деган фикрда, чунки эскираётган SWIFT ва CHIPS (айнан улар орқали америкаликлар халқаро транзакцияларни назорат қилишади) қараганда савдо-сотиқни тезкор ўтказишга имкон беради. Криптоюань “Бир макон, бир йўқ” лойиҳасида ҳам қўл келади. Рақамли валютадаги ўзаро ҳисоб-китоб Вашингтон санкцияларидан ҳимоялайди.

Доллардан юз ўгириш

Россияга тўхталадиган бўлсак, 2019 йилда БРИКС мамлакатлари билан долларли транзакциялар 73 фоиздан 49 фоизгача қисқарди. Аввало евро (23 фоиз) туфайли. Рубль ҳиссаси ҳам ошди: 8 фоиздан 14 фоизгача. Устига устак Ҳиндистон билан – Москванинг БРИКСдаги Хитойдан кейинги иккичи ҳамкори – бу кўрсатгич 50 фоиздан ошиб кетди.

Хитой билан ҳисоб-китоблар миллий пул бирликларида – 25 фоиз, етти йил ичида ўн карра ошди. Бу маҳаллий иқтисодиётни доллардан воз кечиши ва санкцияларга бўлган барқарорликни ошириш стратегиясининг бир қисми.

Москва ва Пекин аста-секин долларни икки томонлама савдодан чиқариб ташламоқда. 2014 йилда томонлар 150 миллиардлик (24,5 миллиард доллар) уч йиллик своп-битим имзолашди. 2015 йилда деярли барча савдо-сотиқ долларда бўлган. 2019 йилга келиб эса ярми, холос.

Ўхшаш вазият еврозона билан: 2019 йилда евро биринчи марта доллардан ўзиб кетди (44  фоиз, доллар эса 38). Бу умумий тенденция ва Американинг экстерриториал санкцияларига қаршилик кўрсатаётган Европа иттифоқининг хизмати.

Тизим ўзгармоқда

2019 йилда Франция, Германия ва Буюк Британия INSTEX тизимини яратишди. “Европа иқтисодий ўйинчилари ва Эрон ўртасида қонуний тижорий транзакцияларни соддалаштиришга” қаратилган махсус механизм. Кейинчалик унга Бельгия, Дания, Нидерландия, Норвегия, Финляндия ва Швеция қўшилди.

Аслини олганда, бу Европа мамлакатларига АҚШ молия тизимидан халос бўлиб, шу тариқа Вашингтоннинг жавоб реакциясини қўзғатмай, Теҳрон билан савдо қилишига имконият яратади.

Долларга боғликликни камайтириш учун еврокомиссия дастлабки режани ҳозирлаган. Турли товарларни етказиб бериш шартномасига еврони илгари суриш ҳамда  қайта кўриб чиқиш ва зарур вақтда асосий молиявий мўлжал билан боғлиқ нормаларни ўзгартириш. Бундан ташқари, тартибга солувчиларга Европа компанияларининг чет эл фирмалари томонидан ютиб юборилишини блоклаш ҳуқуқи берилади.

Оммабоплик бўйича иккинчи валюта, евро, долларни сиқиб чиқаришда давом этмоқда. Жаҳон банки прогнозларига кўра, натижада Америка пул бирлиги дунё молиявий тизимида махсус мақомидан маҳрум бўлади. Унинг ўрнини евро, доллар, катта эҳтимол билан, юань тизими эгаллайди.

1212
Теглар:
Европа Иттифоқи, Россия, Хитой, АҚШ, АҚШ доллари
Флаги  России и Евросоюза

Янги санкциялари билан Ғарб “темир парда”ни қайта туширмоқда

798
(Янгиланган 17:41 04.03.2021)
Россия - тез оёққа тураётган ва улкан потенциалга бўлган кучли давлат эканини англаб етган Ғарб давлатлари, совуқ уруш йилларида бўлган "темир парда"ни қайта туширишни истаб қолишди.

Ғарбнинг Россияга қарши киритган янги санкциялари устидан ҳазил қилиш жуда осон – чунки Алексей Навальний туфайли қабул қилинаётган қарорларда қарама-қаршилик ва мантиқсизликлар жуда кўп.  

АҚШ ва Европа тутаётган йўлни тушуниш, улар етишни кўзлаган мақсадни тушуниш – жуда амримаҳол. Улар қилётган ишлар диққат билан кузатилганда эса, кузатилаётган барча парадокс ва абсурдларга қарамасдан, ушбу ҳаракатларнинг барчаси негизида – тамомила рационал ниятлар ётганини англаш мумкин.

Эътибор берган бўлсангиз, 2010 йилларнинг ўртасидан бери европаликлар ва америкаликларнинг Россияга қарши ҳаракатларида олдингидек якдиллик ва иштиёқ кузатилмаётган эди. Бу сафар санкциялар Атлантик океанининг икки томонидан бир кунда эмас бир дақиқада эълон қилинди, демак бу – сўзсиз келишилган қадам бўлган. Россияга қарши қиритилган санкциялар олдидан – “артподготовка” (жанг олдидан рақибни замбараклардан ўққа тутиш) ҳам драматургия жанрининг барча қонунларига мувофиқ амалга оширилди: финалда улкан сенсация ваъда қилинган ҳолда  томошабинлар бир неча ҳафта давомида “хавфли кутиш ҳолатида” ушлаб турилди.

Оқибатда эса - “ваҳима катта бўлди-ю натижа бир тийинлик”. Улар санкция рўйхатига киритган Россия куч тизимлари раҳбарларига бу чоралар “чивин чаққандек” бўмайди. “Биологик ва кимёвий” қурол ишлаб чиқарувчи ташкилотлар борасида ҳам вазият хунди шундай. АҚШнинг Россияга ёрдам кўрсатишни расман тўхтатиши эса – умуман кулгули. Назаримда “ҳамкорларимиз” ҳалиям 1999 йилда яшаётгандек.

Алексей Навальнийнинг ўзи эса бир неча ой олдин “полковник ва генераллар” дунё бўйлаб саёҳат қилмаслигини ва уларга қарши санкциялар киритиш бефойда эканини ва айтган эди. Ўшанда у ЕИга асосий эътиборни россиялик олигархлар маблағларига қаратиш кераклигини маслаҳат берган эди.

Айтиш жоизки, йирик бизнесменларга зарба берилса, натижа ҳақиқатдан ҳам сезиларли бўлиши мумкин. Улар учун ҳам миллий иқтисодиёт учун ҳам. “Шимолий оқим-2” каби стратегик лойиҳаларни ёпиш ҳақида гап кетаётгани йўқ. Лекин Ғарб, ўзининг балар русофоб гапларига қарамасдан, бу сафар ҳам фақатгина юзаки самара берувчи фойдасиз чоралар билан кифояланди холос.

Америка ва Европанинг гўёки “жон жаҳди” билан ҳимоя қилаётган россиялик мухолифатчи борасида ҳам фикрлари турлича. Бир томондан Ғарб Навальнийга турли илтифотлар кўрсатиб, уни  Кремлнинг бош душмани ва асосий “қурбон”ига айлантирди. ЕИ тарида илк бор инсон ҳуқуқлари бузилиши борасида санкцияларни қўллади ва ҳатто ана шундай ҳуқуқлар бузилишига оид глобал санкциялар тартибини жорий этди. Инсон ҳуқуқлари бўйича Европа суди эса – таажубли қарор қабул қилди – улар Россиядан Навальнийни дарҳол озод қилишни талаб қилишди.

Иккинчи томондан эса, АҚШ ҳам Европа ҳам Навальний шахси ҳақида ҳеч қандай баландпарвоз иллюзияларга эга эмас. Чунки улар Навальний бир неча йил олдин товламачиликда айбланиб қамоқ жазосига маҳкум этилган “Ив Роше” ишида ҳеч қандай сиёсий сабаб топа олмаган.

Amnesty International эса, ҳарчанд эгилувчан ва сиёсий конъюнктураларга боғлиқ бўлишига қарамасдан, Навальнийни фақатгина сиёсий ва виждоний қарашлари учун қамоққа олинган – “виждон маҳбуси” деб тан олмади. Уларни тушуниш мумкин, ўтган йиллар давомида Навальний ўзининг ирқпараст ва ксенофоб қарашлари билан яхши танилган эди.

Дастлаб, Европа Иттифоқи ўз янги режимини Алексей Навальний номидаги санкциялар деб атамоқчи эди, лекин кейинчалик, қаҳрамоннинг “таржимаи ҳолини” яхшилаб ўрганиб чиққандан сўнг – бундай ғоядан воз кечишган.

Оқибатда, Ғарбнинг бугунги ҳаракатлари – қўл остига тушган унчалик мос келмайдиган сабабларни рўкач қилган ҳолда Москва билан муносабатларни мураккаблаштираётганини ва унчалик мантиққа мос келмайдиган ҳаракатларни амалга ошираётганини кўриш мумкин.

Лекин ушбу воқеаларда яна бир нарсани – Европанинг ваҳима остида - ўзини қаттиқ ҳимоя қилишга тайёрланаётганини ҳам пайқаш мумкин. Айни дамда Россия, АҚШ ва Европа муносабатлари навбатдаги трансформацияни бошидан кечирмоқда.

Ўтган декада ўртасида содир бўлган катта тўс-тўполон ва ундан сўнг Россияга қарши киритилган санкциялар - Ғарб томонидан Россияни иқтисодий,  сиёсий, геосиёсий жиҳатлдан тўлиқ мағлуб қилиш учун уюштирилган ҳаракат эди. Воқеа бошида улар “озгина куч” билан ғалаба ғозонишига ишонлари мутлақ комил эди.

Лекин Россия яна бир маротаба Ғарбга “сюрприз” намойиш қилди. Россия бир неча йил давомида санкцияларни пучга чиқаришга, Европа билан эса асосли ҳамкорликни қайта тиклашга муваффақ бўлди.

Ўтган йил воқеалари эса Ғарбни яна бир бор Россияга бошқача назар билан қарашга, у ҳақида ўз тасаввурларини ўзгартиришга мажбур қилди. Ғарб ваниҳоят Россия тасодифан муваффақият қозонган қандайдир “ёвуз империя” эмас, балким тез оёққа тураётган, улкан потенциалга ва енг ичига яширинган бир неча “туз”лар эга бўлган кучли давлат эканини тушуниб етди.

Кучли Россия эса – Европани ҳар доим қўрқувга эмас ростакам даҳшатга солган. Улар бугун Москва ҳам иқтисодий, ҳам сиёсий ҳам мафкуравий ва медиа томонидан ҳужумга ўтганини кўришмоқда.   

Лекин уларда ўз кучига ишонч йўқ, шу сабабли улар ўзларини ҳимоя қилиш мақсадида тезлаштирилган тартибда темир пардани тушириш ва муносабатлардаги кескинликни чуқурлаштириш билан шуғулланишмоқда.  

Хуллас Ғарб ҳозир совуқ уруш вақтидаги тартиб-қоидаларга қайтишни истаб қолди. У вақтлар Совет Иттифоқи ва Ғарб орасида  фақат бир неча каналлар бўйича алоқа йўлга қўйилган эди, қолган соҳалар эса мутлақ ёпиб ташланган эди.

Лекин у вақтлар Ғарбнинг ёмон таъсирини камайтириш бўйича асосий чоралар чегаранинг биз томонида қабул қилинар эди. Энди бўлса Ғарб СССРнинг самарасиз тажрибасидан ўрнак олмоқчига ўхшайди.

Ушбу вазифани амалга ошириш учун Алексей Навальний номидан фойдаланиш муваффақиятли бўлди деса ҳам бўлади. Лекин АҚШ ва Европанинг СССР хатоларини такрорлаётгани – кишини ҳайратга солади, холос.

798
Люди в защитных масках на улице Брюсселя

Европа ўз муаммоларидаги айбдорни топди

790
Европа дипломатияси раҳбари Жозеп Боррел Европарламент махсус қўмитасининг ЕИ демократик жараёнларига хорижлик аралашув бўйича эшитувларида нуқт сўзлаётиб, Россияни ёлғон хабар тарқатиш кампаниясида айблади.

Унинг таъкидига кўра, кампания Евроиттифоқ демократиясини қоралаш ва халқаро ҳамкорлигини заифлаштиришга қаратилган.

Боррел давом этаётган пандемия шароитида ёлғон ва янглиштирадиган ахборотнинг ўта хавфлигини қайд этди. “Биз кремлпараст каналлар қандай ниқоб тақиш фойдасиз эканлиги ҳақидаги фикрларни тарқатишгани, ёки локдаунга қарши овозларни руҳлантирганини кўрдик”, - деди у. Энди эса, дипломатнинг фикрига кўра, бир тарафдан, ғарб препаратлари ва улар ишлаб чиқарувчиларини обрўсизлантиришга уринаётган, бошқа тарафдан, ўзининг маҳсулотларини фаол илгари сураётган Москванинг вакцина дипломатияси биринчи ўринга чиққан.

Амалдорнинг хавотирини тушуниш мумкин. Россияда аксарият одамлар учун ҳаёт кичик ноқулайликлар билан ўз изига тушаётган, ҳукумат пандемия сабаб киритилган чекловларни босқичма-босқич бекор қилаётган бир пайтда Европада янги карантин чекловлари тўлқини авж олмоқда. Финляндияда фавқулодда ҳолат киритилган. Чехияда дунёдаги энг кўп касалланиш даражаси сабаб аҳолига турар ҳудудларини тарк этиш тақиқланган. Италияда ҳам чекловлар кучайтирилган.

Ўз навбатида, деярли бир йиллик тақиқлардан ва уйда ўтиришлардан жуда чарчаган Европа аҳолиси бу чораларнинг бари фақат уларнинг манфаати учун қабул қилинаётгани ҳақидаги ҳукуматларнинг далилларини борган сари ёмонроқ қабул қилмоқда. Оммавий норозилик намойишлари деярли қитъанинг барча нуқталарида авж олди.

Вазият шунчалик мураккабки, Европа сафларининг текислиги кўз ўнгимизда ёйилиб кетмоқда. Чехия Россияга “Спутник V” вакцинасини етказиб беришни сўраб мурожаат қилди – бу мамлакат президенти ва бош вазирининг мувофиқлаштирилган позицияси. Словакия бундан ҳам каттароқ қадам ташлади ва Венгрия, Сербия ва қатор бошқа мамлакатлар ортидан Европа регуляторининг маъқуллашини кутиб ўтирмасдан, Россия вакцинасини тезлаштирилган жараён асносида рўйхатдан ўтказди. Коронавирус билан боғлиқ ўта қийин бўлган поляклар учун Россияга ёрдам сўраб мурожаат қилишлари ақлга сиғмайди, шундай экан улар Хитой билан COVID-19га қарши вакцина хариди юзасидан музокаралар бошлашди.

Вазият роппа-роса бир йил содир бўлган вазиятни кучлироқ эслатмоқда – ўшанда Европа Иттифоқи фавқулодда вазиятда тўлиқ ожизлигини намойиш этганди ва унинг аъзолари улар бошига тушган жиддий инқирозни мустақил ҳал қилишга мажбур бўлишганди.

Фарқ шундаки – ва бу ҳақиқатдан ўта муҳим – ўшанда кенг кўламдаги форс-мажор рўй берганди. Унинг натижасида эса Брюссель, аслида, зудлик билан талаб этиладиган ҳолатларга муносабат билдиришга лаёқатсиз эканини ойдинлашганди. Бу, албатта, Европа учун нохуш кашфиёт бўлди.

Авж олган пандемиянинг кутилмаганлик эффекти юзага келганда ЕИ яна диққат марказда бўлди, чунки ҳамиша унинг кучли саналган томонларига эҳтиёж пайдо бўлди: стратегик режа, қийин жараёнларни ташкил этиш, маблағларни тўплаш ва тақсимлаш. Европа дунёга шунга ўхшаш таҳдидларга қарши қандай курашиш намунасини кўрсатиши даркор эди.

Кўрсатишди.

Энг муҳим йўналишлар бўйича муваффақиятсизликлар натижа бўлди. Европа томонидан танланган локдаун стратегияси муваффақиятсизликка юз тутди, аҳолини эмлаш билан вазиятни таърифлаш учун “ҳалокат” таърифи кўпроқ мос келади.

Шу билан бирга, Европа пандемияга қарши курашишда дарс бермоқчи бўлган мамлакатлардаги барқарор вазиятда бу янада яққолроқ аён бўлади.

Буларнинг замири Европа ҳукуматлари томонидан қабул қилинган хато қарорлардир. Бу ЕИнинг бир йил аввалги эсанкираб қолгани ва ҳаракатсизлигига қараганда обрўсига қаттиқроқ таъсир қилади.

Бундай вазиятларда Шарқий Европа давлатларининг мустақилона хатти-ҳаракатларининг уринишлари рамзий бўлмоқда.  Улар, равшанки, ЕИ таркибида иккинчи тоифали эканликларини тушуниб етишмоқда. Шунингдек, коронавирус муаммоси бўйича ёрдамни қолганлардан кейин тамойили асосида олишларини фаҳмлашмоқда. Натижада эса кўп мамлакатлар уларнинг навбати қачон келишини сабр билан кутмай қўймоқда, бунинг ўрнига Брюссель томонидан санкциялаштирилмаган фаолликни намоён эта бошлашяпти.

Brexit ҳамда Польша ва Венгрия ҳукуматларининг ишончсизлик билан қарашлари ўсиб бориши ортидан бу Европа Иттифоқи учун яхши бўлмаган рамз бўлиб кўринади.

Қарийб олти йил илгари Европа жонбозлик билан ўзига миграция инқирозини ташкиллаштирган эди. Ҳозиргача у бунинг оқибатларини ҳал қилолмаяпти. Пандемияга қарши курашиш Европа сиёсатининг яна бир йирик муваффақиятсизлигини таъминлади.

Брюсселнинг ўз муаммоларини Европа демократияси ва бирдамлигига путур етказаётган ташқи душманларининг кирдикорларига йўйиши, ўз хатоларини қатъий тан олмаслиги булар охиргиси эмаслигини кафолатлайди.

790
Теглар:
Европа

Венесуэла президенти “Спутник V” билан эмланди

22
Венесуэла президенти Николас Мадуро ва унинг рафиқаси коронавирусга қарши Россиянинг “Спутник V” вакцинаси билан эмланди.

ТОШКЕНТ, 7 мар — Sputnik. Венесуэла президенти Николас Мадуро коронавирусга қарши Россиянинг “Спутник V” вакцинаси билан эмланди. Бу ҳақда у Twitterʼда маълум қилди. Президент билан бирга унинг рафиқаси Силия Флорес ҳам вакцинанинг биринчи дозасини олган.

Мадуронинг сўзларига кўра, “Спутник V” билан Венесуэла тиббиёт ходимларининг катта қисми эмланган.

Мадуро COVID-19 га қарши Россия вакцинаси билан эмланиш истагини билдирди

Венесуэлада коронавирусга қарши Россиянинг “Спутник V” вакцинаси билан эмлаш ишлари 18 февраль куни бошланганди.

“Спутник V”нинг биринчи партияси Жанубий Америка мамлакатига 13 февраль куни олиб келинган.

Ўтган йил октябрь ойида Россия тўғридан-тўғри инвестициялар жамғармаси Каракасга “Спутник V”нинг учинчи босқич клиник синовларини ўтказиш учун “Спутник V” вакцинаси етказиб берилганини хабар қилган эди. Унда икки минг нафар кўнгилли, жумладан, давлат раҳбарининг ўғли Николас Мадуро Герра ҳам иштирок этган.

22
Теглар:
эмлаш, Спутник V, Николас Мадуро, Венесуэла