Ўзбекистон тарихи жосус назарида

2033
(Янгиланган 16:58 10.06.2019)
Ўзбекистонда 19 асрда Марказий Осиёга жосуслик мақсадида саёҳат қилган венгриялик Арминий Вамберининг китобларидан бири чоп этилди.

ТОШКЕНТ, 10 июн – Sputnik. Яқинда “Info Capital Group” нашри томонидан Ўзбекистон тарихи ҳақида қизиқарли китоб  чоп этилди, деб хабар қилмоқда ЎзА.

Бу китоб венгриялик саёҳатчи ва олим Арминий Вамберининг “Бухоро ёхуд Мовароуннаҳр тарихи” номли асарининг ўзбек тилига таржимасидир. Асар таржимон Сирожиддин Аҳмад томонидан рус тилидан ўзбек тилига ўгирилган. У ерда етишмаган ва рус олимлари томонидан қисқартирилган жойлари асарининг инглиз ва немис тилидаги нусхаси асосида тўлдирилган.

Қуйида ушбу ноёб китоб қандай пайдо бўлгани ва унинг муаллифи Арминий Вамбери ҳақида тўхталиб ўтамиз.

© Commons.wikimedia
Арминий Вамбери 1905 йил

Арминий Вамбери (ёки Герман Бамбергер) 1832 йилда Будапештда камбағал яҳудийлар оиласид туғилади. У 5 ёшидан бошлаб онасига ёрдам беришга мажбур бўлади. Кейинчалик у яҳудийлар мактабида, ундан сўнг эса Санкт-Георген монастирига ўқишга киради.

У ерда Вамберида лингвистикага жуда катта қизиқиш уйғонади. У тез орада, немис, француз ва инглиз тилларини ўрганиб олади. Ундан ташқари Вамбери турк тили Усмонийлар давлати маданияти ва шеъриятига катта қизиқиш уйғонади.

20 ёшида Вамбери илк бор Истамбулга келади, у ерда у Турк уламоларининг фарзандларига немис ва француз тилларидан дарс бериш эвазига кун кўради. 1858  йилда Вамбери ўзи тузган туркча – немисча луғатини чоп этади. Шундан сўнг у “венгр тили турк тилидан келиб чиққан” мавзусида илмий иш ҳам ёзади.

Арминий Вамбери

Истамбулда Вамбери нафақат турк тилини, балким мусулмонча урф-одатларни, намоз ўқишни, кийинишни ва бошқа шарқона миллатларга хос барча амалларни ўрганади. Келиб чиқиши яҳудий (қора соч, соқолли)  бўлган Вамбери яхтак иштон ва салла ўраб кўчада юрганда кишилар унга “афандим” деб мурожаат қилишадиган бўлади.

Шундан сўнг у Истамбул ва Теҳрондаги Британия элчихоналари билан алоқа ўрнатиб уларга ўз хизматларини таклиф қилади. 1863 йилнинг май ойида Вамбери “Рашид афанди” номи остида дарвеш кийимида йўлга чиқади.

Арминий Вамбери

1863 йилнинг 30 майида ҳам жосус ҳам олим Вамбери Хива орқали Марказий Осиё ҳудудига кириб келади. Бу ерда у йўллар, сув ҳавзалари, Хива ва Бухоро давлатлари тузилиши, уларнинг армияси, ўзаро сиёсий муносабатлари ҳақида маълумот жамлайди.

Шу билан бирга Вамбери марказий Осиё тарихи, маданиятига оид қўлёзмалар ва тарихий китобларни харид қилиш билан шуғулланади. У Хивадан сўнг, Бухоро, кейин Самарқандга йўл олади.

Вамберининг Марказий Осиёга саёҳати 6 ой давом этади. 1863 йилнинг ноябрь ойи ўрталарида у катта карвонга қўшилиб Эронга қайтади. Ундан сўнг Истамбулга ва Будапештга қайтиб, тўплаган материаллари асосида китоблар чоп эта бошлайди.

Хусусан, унинг “Ўрта Осиё бўйлаб саёҳат” китоби Лондонда 1864 йилда, “Ўрта Осиё очерклари”, 1868 йилда, “Чиғатой тилидан қўлланма” 1867 йилда, “Бухоро ёки Трансоксания тарихи” 1873 йилларда чоп этилади.

Хўш, Вамберининг ушбу асарларини қандай баҳолаш мумкин? Бу фактлар ва хулосаларга бой илмий ишларми ёки оддий саёҳатчи кундалигими? - У ҳам эмас бу ҳам эмас.

Вамбери ўз китобида мусулмончилик ва ўзбекларни унчалик хуш кўрмагани сезилиб туради, дейишади унинг китобини ўқиган ва таржима қилган олимлар.  

“Рашид афанди” саёҳат хотираларида Туркистоннинг маънавий-ижтимоий, сиёсий ва ҳарбий ҳаётига оддий саёҳатчи кўзи билан эмас, балки ҳарбий текширувчи назари билан қарайди. Агарда ҳақиқий шарқшунос олим ёки файласуф бўлганида масалага бироз бошқачароқ, айтиш мумкинки кенгроқ қарарди”, - деб ёзади асар таржимони Сирожиддин Аҳмад.  

2005 йилда Британия разведкаси махфийлик муддати тугаган ҳужжатларни очиқлаганда Вамберининг Ўрта Осиёга қилган ушбу саёҳати давомида Британия разведкаси буюртмасини ҳам бажаргани маълум бўлган эди. Ундан ташқари саёҳатдан сўнг Вамберига Британия ҳукумати 49 йил давомида нафақа тўлагани ҳам факт.

Тарихий маълумотларга кўра, Вамбери ҳаёти давомида 4 маротаба ўз динини ўзгартирган – яҳудийлик ва ислом дини орасида. Айтимоқчи унинг ўғлининг исми – Рустам Вамбери бўлган.

2033

Насафий жаримага тортилди

551
(Янгиланган 16:26 12.01.2021)
Ўзбекистонда биринчи марта - муаллифлик ҳуқуқини бузган ҳаваскор хонанда маъмурий жавобгарликка тортилди.

ТОШКЕНТ, 12 янв – Sputnik. Ўзбекистонда суд Насафий тахаллуси остида ижод қилаётган ҳаваскор хонанда Акмалов Азизиддинни жаримага тортди, деб хабар қилмоқда Интеллектуал мулк агентлиги.

Хабарда айтилишига кўра, бир ой олдин Муаллифлик ва турдош ҳуқуқларни ҳимоя қилиш жамоат бирлашмаси томонидан Ўзбекистон халқ артисти Шерали Жўраевнинг “Қора кўзли санамжон” қўшиғини муаллиф розилигини олмасдан ва яхлитлигини бузган ҳолда ижро этгани, уни интернет тармоқларига жойлаштириб моддий манфаат кўриб келаётгани учун “Насафий” устидан Интеллектуал мулк агентлигига мурожаат келиб тушган.

Шундан сунг Агентлик мазкур ҳолат юзасидан Маъмурий судга баённома киритган. Суд Насафийни Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодекснинг 177–моддасининг 1-қисмида назарда тутилган маъмурий ҳуқуқбузарликни содир қилган деб топиб, базавий ҳисоблаш миқдорининг 3 баравари яъни 669 000 минг сўм миқдорида жарима жазоси тайинлаган.

Бу Ўзбекистон эстрадасида муаллифлик ҳуқуқи бузилиши бўйича кўриб чиқилган биринчи иш бўлса ажаб эмас. Ушбу соҳада кўриб чиқилган бошқа ишлар ва жарималар ҳақида Интернетда маълумот топилмади. 

551

"Саҳродаги Лувр" асосчиси - Савицкий ҳақида туркум китоблар нашр этилади - Саида Мирзиёева

172
2021 йилнинг май ойида ушбу туркумнинг биринчи китоби — музейдаги олдин нашр этилмаган график ишларга бағишланган "Савицкий: буюк коллекционер тарихи"ни кўришимиз мумкин бўлади.

ТОШКЕНТ, 31 дек - Sputnik. Нукусда — Игорь Витальевич Савицкий мероси ҳақида туркум китобларни тайёрлаш устида иш қизғин кетмоқда, деб хабар қилди ижтимоий тармоқдаги саҳифасида Миллий масс-медиани қўллаб-қувватлаш ва ривожлантириш жамоат фонди васийлик кенгаши раисининг ўринбосари Саида Мирзиёева.

Таъкидланишича, лойиҳа Ўзбекистон Маданият вазирлиги ҳузуридаги Маданият ва санъатни ривожлантириш жамғармаси ва Assouline Publishing нашриёти томонидан амалга оширилмоқда.

"Музей экспонатларини суратга олиш мақсадида Нукусга ношир Яффа Ассулин ва фотограф Гаральд Готтшлакнинг ташрифи уюштирилди ва биз жараён билан танишдик. 2021 йилнинг май ойида ушбу туркумнинг биринчи китоби — музейдаги олдин нашр этилмаган график ишларга бағишланган "Савицкий: буюк коллекционер тарихи"ни кўришимиз мумкин бўлади. Музей захирасида сақланаётган хазинанинг кенг жамоатчиликка тақдим этилиши тасвирий санъат ихлосмандлари учун ҳақиқий совға бўлиши шубҳасиз. Жаҳон маданиятининг ушбу мероси юртимизда жойлашгани бизнинг бахтимиздир. "Саҳродаги Лувр"
номи билан машҳур Савицкий музейи ноёб ва бетакрордир, унинг бой коллекциясини бутун дунё кўриши лозим", - деб ёзади Саида Мирзиёева.

Эслатиб ўтамиз, сал олдин Москвадаги Рерихлар музейи (Шарқ халқлари давлат санъат музейининг филиали) директори Тигран Мкртычев Савицкий музейи директорлигига ўтказилган очиқ танловда ғолиб деб топилгани ва у 2021 йил 2-январдан ўз вазифасига киришиши ҳақида хабар берган эдик.

172
Теглар:
Нукусдаги музей, музей, Қорақалпоғистон, Нукус, Савицкий номидаги музей, Игорь Савицкий

Пандемия йилида Россияда автомобил савдоси қандай бўлди?

43
(Янгиланган 18:35 15.01.2021)
Россия автомобил бозори икки йилдан буён камайиб келмоқда. Мутахассислар хулосасига кўра 2021 йилда ҳам тикланиш сезиларли даражада бўлмайди.

ТОШКЕНТ, 15 янв — Sputnik. Ўтган 2020 йил нафақат соғлиқни сақлаш, туризм, ошхона ва бошқа хизматлар соҳаси, балким автомобил савдоси учун ҳам мураккаб йил бўлди.

Пандемия туфайли Хитой ва бошқа давлатлардан эҳтиёт қисмлар етказиб беришда муаммолар туғилди, кўплаб автомобил ишлаб чиқарувчи корхоналар, дилерлик марказлари ўз фаолиятини тўхтатиб туришга мажбур бўлишди.

2020 йилнинг иккинчи ярмишга келиб Россия автомобил бозори секин-аста тиклана бошлади, лекин йил охирига қадар  ўтган йилги ҳажмини тиклай олмади.

Европа Автомобил ишлаб чиқарувчилари бизнеси Ассоциацияси маълумотига кўра, Россияда янги енгил ва тижорат автомобиллари савдоси 2019 йилга нисбатан 9,1%га қисқарган. Сотилган жами автомобиллар сони – 1,59 млн донани ташкил қилган. 2019 йилда жами 1,76 млн дона автомобил сотилган эди.

Россияда 2020 йилда энг кўп автомобил сотган компаниялар:  

  • Lada - 343 минг дона (2019 йилга нисбатан камайиш - 5%)
  • Kia –   201 минг (-11%),
  • Hyundai – 163 минг  (-9%),
  • Renault –  128 минг (-11%),
  • Volkswagen – 105 минг (-5%)
  • Skoda – 94 минг (+7%)
  • Toyota – 91 минг (-12%)
  • Nissan – 56 минг (-13%)
  • ГАЗ – 51 минг (-20%)
  • BMW – 42 минг (+3%)
  • Mercedes-Benz – 40 минг (-7%)

Шу ўринда пандемияга қарамасдан савдо миқдорини оширишга муваффақ бўлган компанияларни алоҳида қайд этиш керак.

Булар Skoda (+7%), BMW (+3%), Suzuki (+3%),Isuzu (+16%). Хитой брендлари ҳам бу йил яхши ўсиш қайд этишди Haval (+41%), Geely (+61%), Chery (+80%), Changan (+153%) ва FAW (+77%).

Қолган аксарият маркалар ўткан йилда савдо камайишини намойиш қилишди. Йирик брендлардан савдо ҳажми энг сезиларли даражада камайган компания Mitsubishi бўлди (- 30%).

АвтоВАЗ представил универсалы Lada Vesta SW и Lada Vesta SW Cross
Пресс-служба ПАО "АВТОВАЗ"

Энг кўп сотилган автомобил моделлари эса Лада Гранта (126 минг). Иккинчи ўринда Лада Веста (107 минг), Kia Rio (88 минг).  Кроссоверлар орасида Hyundai Creta - 73 минг, Toyota RAV4 – 36 минг, Volkswagen Tiguan – 32 минг, Renault Duster – 31 минг.

Европа ва жаҳон автомобил бозори билан солиштирганда Россия автомобил бозори пандемиядан унча катта зарар кўрмаганини тушуниш мумкин. Хусусан 2020 йилда Европа автомобил бозори қисқариши ўртача 33%ни ташкил қилган. Шимолий Америкада эса ушбу кўрсатгич 26 %ни ташкил қилган.

Европа автомобил бизнеси Ассоциацияси Россияда автомобил савдоси яқин вақт ичида қайта тикланишига умид билдирмаяпти. Уларнинг прогнозига кўра Россияда 2021 йилда автосаноат 2,1 %га тикланади холос.

43