Ўзбекистон тарихи жосус назарида

1959
(Янгиланган 16:58 10.06.2019)
Ўзбекистонда 19 асрда Марказий Осиёга жосуслик мақсадида саёҳат қилган венгриялик Арминий Вамберининг китобларидан бири чоп этилди.

ТОШКЕНТ, 10 июн – Sputnik. Яқинда “Info Capital Group” нашри томонидан Ўзбекистон тарихи ҳақида қизиқарли китоб  чоп этилди, деб хабар қилмоқда ЎзА.

Бу китоб венгриялик саёҳатчи ва олим Арминий Вамберининг “Бухоро ёхуд Мовароуннаҳр тарихи” номли асарининг ўзбек тилига таржимасидир. Асар таржимон Сирожиддин Аҳмад томонидан рус тилидан ўзбек тилига ўгирилган. У ерда етишмаган ва рус олимлари томонидан қисқартирилган жойлари асарининг инглиз ва немис тилидаги нусхаси асосида тўлдирилган.

Қуйида ушбу ноёб китоб қандай пайдо бўлгани ва унинг муаллифи Арминий Вамбери ҳақида тўхталиб ўтамиз.

© Commons.wikimedia /
Арминий Вамбери 1905 йил

Арминий Вамбери (ёки Герман Бамбергер) 1832 йилда Будапештда камбағал яҳудийлар оиласид туғилади. У 5 ёшидан бошлаб онасига ёрдам беришга мажбур бўлади. Кейинчалик у яҳудийлар мактабида, ундан сўнг эса Санкт-Георген монастирига ўқишга киради.

У ерда Вамберида лингвистикага жуда катта қизиқиш уйғонади. У тез орада, немис, француз ва инглиз тилларини ўрганиб олади. Ундан ташқари Вамбери турк тили Усмонийлар давлати маданияти ва шеъриятига катта қизиқиш уйғонади.

20 ёшида Вамбери илк бор Истамбулга келади, у ерда у Турк уламоларининг фарзандларига немис ва француз тилларидан дарс бериш эвазига кун кўради. 1858  йилда Вамбери ўзи тузган туркча – немисча луғатини чоп этади. Шундан сўнг у “венгр тили турк тилидан келиб чиққан” мавзусида илмий иш ҳам ёзади.

Арминий Вамбери

Истамбулда Вамбери нафақат турк тилини, балким мусулмонча урф-одатларни, намоз ўқишни, кийинишни ва бошқа шарқона миллатларга хос барча амалларни ўрганади. Келиб чиқиши яҳудий (қора соч, соқолли)  бўлган Вамбери яхтак иштон ва салла ўраб кўчада юрганда кишилар унга “афандим” деб мурожаат қилишадиган бўлади.

Шундан сўнг у Истамбул ва Теҳрондаги Британия элчихоналари билан алоқа ўрнатиб уларга ўз хизматларини таклиф қилади. 1863 йилнинг май ойида Вамбери “Рашид афанди” номи остида дарвеш кийимида йўлга чиқади.

Арминий Вамбери

1863 йилнинг 30 майида ҳам жосус ҳам олим Вамбери Хива орқали Марказий Осиё ҳудудига кириб келади. Бу ерда у йўллар, сув ҳавзалари, Хива ва Бухоро давлатлари тузилиши, уларнинг армияси, ўзаро сиёсий муносабатлари ҳақида маълумот жамлайди.

Шу билан бирга Вамбери марказий Осиё тарихи, маданиятига оид қўлёзмалар ва тарихий китобларни харид қилиш билан шуғулланади. У Хивадан сўнг, Бухоро, кейин Самарқандга йўл олади.

Вамберининг Марказий Осиёга саёҳати 6 ой давом этади. 1863 йилнинг ноябрь ойи ўрталарида у катта карвонга қўшилиб Эронга қайтади. Ундан сўнг Истамбулга ва Будапештга қайтиб, тўплаган материаллари асосида китоблар чоп эта бошлайди.

Хусусан, унинг “Ўрта Осиё бўйлаб саёҳат” китоби Лондонда 1864 йилда, “Ўрта Осиё очерклари”, 1868 йилда, “Чиғатой тилидан қўлланма” 1867 йилда, “Бухоро ёки Трансоксания тарихи” 1873 йилларда чоп этилади.

Хўш, Вамберининг ушбу асарларини қандай баҳолаш мумкин? Бу фактлар ва хулосаларга бой илмий ишларми ёки оддий саёҳатчи кундалигими? - У ҳам эмас бу ҳам эмас.

Вамбери ўз китобида мусулмончилик ва ўзбекларни унчалик хуш кўрмагани сезилиб туради, дейишади унинг китобини ўқиган ва таржима қилган олимлар.  

“Рашид афанди” саёҳат хотираларида Туркистоннинг маънавий-ижтимоий, сиёсий ва ҳарбий ҳаётига оддий саёҳатчи кўзи билан эмас, балки ҳарбий текширувчи назари билан қарайди. Агарда ҳақиқий шарқшунос олим ёки файласуф бўлганида масалага бироз бошқачароқ, айтиш мумкинки кенгроқ қарарди”, - деб ёзади асар таржимони Сирожиддин Аҳмад.  

2005 йилда Британия разведкаси махфийлик муддати тугаган ҳужжатларни очиқлаганда Вамберининг Ўрта Осиёга қилган ушбу саёҳати давомида Британия разведкаси буюртмасини ҳам бажаргани маълум бўлган эди. Ундан ташқари саёҳатдан сўнг Вамберига Британия ҳукумати 49 йил давомида нафақа тўлагани ҳам факт.

Тарихий маълумотларга кўра, Вамбери ҳаёти давомида 4 маротаба ўз динини ўзгартирган – яҳудийлик ва ислом дини орасида. Айтимоқчи унинг ўғлининг исми – Рустам Вамбери бўлган.

1959
Микрофон на сцене. Архивное фото

Жонли ижрода концерт берадиган санъаткорлар 50 % ижара имтиёзига эга бўлади

57
Маданият вазирлиги ва бошқа давлат органлари томонидан давлат тадбирлари ва бошқа тадбирларга ижодкорлар ва ижрочиларнинг жамоатчилик асосида жалб қилинишига йўл қўйилмайди.

ТОШКЕНТ, 28 май — Sputnik. “Маданият ва санъат соҳасининг жамият ҳаётидаги ўрни ва таъсирини янада ошириш чора-тадбирлари тўғрисида” президент фармони қабул қилинди.

Фармонга мувофиқ, 2021 йил 1 январдан бошлаб:

  • концерт-томоша фаолиятини лицензиялаш, лицензиатларнинг давлат реестрини юритиш, уларнинг фаолияти ва эришган натижалари ҳақидаги ахборотларни киритиб бориш Концерт-томоша фаолияти иштирокчиларининг ягона онлайн портали орқали амалга оширилади;
  • концерт-томоша тадбирига бир марталик рухсатнома бериш учун ундириладиган йиғим бекор қилинади;
  • давлат органлари ва ташкилотларининг ташаббуслари билан ўтказиладиган оммавий-маданий ва концерт-томоша тадбирлари ҳар йили тасдиқланадиган оммавий-маданий ва концерт-томоша тадбирларининг календарь режалари асосида ўтказилади;
  • Президент, Ҳукумат ва ҳокимнинг давлат тадбирларини ўтказишни назарда тутувчи қарорларида ушбу тадбирларни ташкил этиш бўйича кўрсатиладиган хизматлар буюртмачилари ва молиялаштириш манбалари кўрсатилади;
  • давлат органлари томонидан ўтказиладиган тадбирларда концерт-томоша фаолиятини амалга оширувчи шахслар хизмат кўрсатганда ёзма ва ҳақ эвазига шартнома тузилади (концерт-томоша фаолиятини амалга оширувчи давлат муассасалари ходимлари билан тузиладиган меҳнат шартномаларидан келиб чиқадиган мажбуриятлар бундан мустасно).

Тадбирларга ижодкорларни жамоатчилик асосида жалб қилишга йўл қўйилмайди

Фармонга мувофиқ, Маданият вазирлиги ва бошқа давлат органлари томонидан давлат тадбирлари ва бошқа тадбирларга ижодкорлар ва ижрочиларнинг жамоатчилик асосида жалб қилинишига йўл қўйилмайди.

2020 йил 1 сентябрдан давлат органлари ва ташкилотлари тизимидаги концерт, маданият саройлари ва бошқа муассасаларда тўлиқ жонли ижро асосида ўтказилган концерт дастурлари учун ижара тўловидан 50 фоиз чегирма бериш тартиби жорий этилади.

2020/2021 ўқув йилидан бошлаб ноталар тўпламлари ва махсус мусиқий адабиётлар Давлат бюджети маблағлари ҳисобидан чоп этилади ва улар таълим муассасаларига тўлиқ етказилади.

57
Инстаграм-поединок: Лола Астанова выступила с американским блогером - видео

Соҳибжамол Лола Астанова машҳур блогер билан ролик тайёрлади

551
Хонандалар роликни “Мусиқий беллашув” деб номлашди, унда "Тахт ўйинлари" сериали саундтрекини ижро этишди.

ТОШКЕНТ, 26 май — Sputnik. Ўзбекистонлик пианиночи Лола Астанова машҳур америкалик блогер Руди Манкусо билан видео ролик тасвирга олди.

Хонандалар роликни “Мусиқий беллашув” деб номлашди, унда "Тахт ўйинлари" саундтрекини ижро этишди.

Посмотреть эту публикацию в Instagram

Публикация от LOLA ASTANOVA (@lolaastanova)

Шунингдек, улар "Кариб денгизи қароқчилари" фильмига саундтрек ижро этишди.

Посмотреть эту публикацию в Instagram

Публикация от LOLA ASTANOVA (@lolaastanova)

Ўтган йили Лола Астанова "Тахт ўйинлари" сериали бош қўшиғини ижро этган эди. Ушбу видео 74 мингдан ортиқ лайк тўплади.

Руди Манкусо – YouTubeда ўзининг комик видеолари билан машҳур бўлган блогер ва мусиқачи. Унда YouTubeда 5 миллиондан ортиқ, Instagram’да 9 миллиондан зиёд обуначиларига эга.

551

Путин Суриядаги Россия ҳарбий базасини кенгайтириш бўйича топшириқ берди

363
Суриядаги Россия Ҳарбий-космик кучлари авиация гуруҳи 2015 йилнинг 30 сентябрида Сурия ҳукуматини террорчилар билан курашда қўллаб қувватлаш учун операцияни амалга ошириш мақсадида ташкил этилган.

ТОШКЕНТ, 29 май - Sputnik. Россия президенти Владимир Путин РФ Мудофаа вазирлиги ва Ташқи ишлар вазирлигига Сурия томони билан ҳарбий базани кенгайтириш борасида музокаралар ўтказиш бўйича топшириқ берди. Бу ҳақда давлат раҳбари фармойишида айтилган.

"Россия Федерацияси ҳукуматининг Россия Федерацияси ва Сурия Араб Республикаси ўртасида Россия Федерацияси Қуролли Кучларининг авиация гуруҳини 2015 йил 26 августда Сурия Араб Республикаси ҳудудида қўшимча кўчмас мулк ва акваторияни топшириш тўғрисидаги Битимга 1-сонли Баённомани имзолаш бўйича таклифи қабул қилинсин", - дейилган ҳуқуқий-ахборот интернет-порталида эълон қилинган ҳужжатда.

Қонунчилик лойиҳасига принципиал характерга эга бўлмаган тузатишлар киритилиши мумкин.

Суриядаги Россия Ҳарбий-космик кучлари авиация гуруҳи 2015 йилнинг 30 сентябрида Сурия ҳукуматини террорчилар билан курашда қўллаб қувватлаш учун операцияни амалга ошириш мақсадида ташкил этилган.

Сурияда Россия ҳарбийлари Хмеймим авиабазасида ва Тартус портидаги ҳарбий-денгиз базасида жойлашган.

363