Сахарный песок

Экспортни ошириш учун ақлли импорт қилиш керак - эксперт

497
(Янгиланган 19:13 03.07.2019)
Ўзбекистон импорт ва экспортни бошқаришда СССРда қўлланилган "Оржоникидзе рўйхатини" тузиб олиши керак - Sputnik колумнисти Дмитрий Верхотуров.

Шавкат Мирзиёев Олий Мажлис сенатининг 20 мажлисида шундай гап айтган эди: “Импорт – бу хорижий мамлакат ишчиларига маош тўлаш” дегани. Шундай йўл билан президент Ўзбекистон импорт сиёсатини қайта кўриб чиқиш вақти келганини айтган эди.   

Менга ушбу иборанинг аниқ мазмуни жуда маъқул келди. У ҳар қандай импортнинг иқтисодий моҳиятини акс эттиради. Мирзиёев ушбу иборани қўллашидан, унинг иқтисодни чуқур тушунишини англашимиз мумкин. Ўзбекистонда аҳоли сони ва ишсизлик даражасини ҳисобга олганда - ушбу масала қанчалик долзарб эканини тушунса бўлади. 

Импорт – бу жуда кўп қиррали жиддий масала

Ўзбекистонда импорт муаммоси бор ва жуда жиддий. Сўнгги 2 йил давомида Ўзбекистон импорти илдам қадамлар билан ошиб бормоқда. 2018 йил якунида Ўзбекистон импорти миқдори  $ 19,5 миллиард долларни, экспорти миқдори эса  $ 14,25 миллиардни ташкил қилган эди.

Кўриниб турибдики, импорт ҳажми экспортга қараганда 5,5 миллиард долларга кўп. Хўш, ушбу фарқ қаердан ниманинг эвазига қопланмоқда? Биринчидан, бу мигрантлар юбораётган валюта эвазига бўлса (4,8 млрд $), иккинчидан – ташқи қарз ошиши ҳисобидан. Айни дамда Ўзбекистон ташқи қарзи  $ 19,5  млрдга яқинлашиб қолган.

Ушбу фактларни ҳисобга олган ҳолда, Ўзбекистон импорт-экспортнинг аниқ ва равшан сиёсатини ишлаб чиқиш вақти келганини англаш мумкин.  

Лекин импорт сиёсати жуда нозик ишдир. Чунки у республика ҳаётининг бир неча жабҳаларини қамраб олади. Бу соҳада эҳтиёткор бўлиш керак.  

Масалан, Ўзбекистонга жуда керак бўлган маҳсулотлар: ишлаб чиқариш ускуналари, пўлат прокати, электроника маҳсулотлари импортини чеклаш мумкин эмас, чунки унда Ўзбекистонда амалга оширилаётган инвестицион лойиҳалар оқсаб қолади. 2018 йилда Ўзбекистонга олиб келинган саноат ускуналари нархи 7,2 млрд долларни, экспортнинг 42 %ини ташкил қилди. Ундан ташқари Ўзбекистонда ишлаб чиқарилмайдиган маҳсулотлар бор, масалан - ёғоч.

Шунингдек, импортнинг сиёсий томонларини ҳам ҳисобга олиш керак. Ўзбекистон ташқи савдосининг 70% ЕОИИ давлатларига тўғри келади. Улар орасида биринчи навбатда Россия ва Қозоғистон. Ҳамкорлар билан ҳам муносабатларни бузиш яхши натижаларга олибк келмайди.

Ўзимиз шакар ишлаб чиқарамиз

Шакар бу оддий маҳсулот бўлиб кўринсада импортга унинг таъсири катта. Ўзбекистонда жуда кўп мева чева етиштирилади. Уларни ҳўллигича экспорт қилиш мушкул. Шунинг учун уларни консерва шаклида экспорт қилиш Ўзбекистон учун қулай ва даромадли бўлар эди. Лекин бунинг учун жуда кўп шакар керак.

Ўзбекистонда эса шакар заводлари қурилган бўлсада, шакар ишлаб чиқариш учун табиий ресурслар йўқ. Хусусан, шакар қамиш ва қанд лавлаги ўсмайди. Ундан ташқари шакар саноати улкан миқдорда сув талаб қилади. Ўзбекистонга эса йилига 800 минг тонна шакар керак бўлади. Устига устак шакар миқдори истеъмоли йилдан йилга ошиб бормоқда.

Ўз шакарини етиштириш учун Ўзбекистон шакар соргоси ўсимлигидан фойдаланиши мумкин. Лекин бу янги ўсимлик бўлгани учун уни етиштиришни йўлга қўйиш учун бир неча йиллар керак бўлиши мумкин.

Ундан ташқари умуман Ўзбекистонда шакар ишлаб чиқаришни йўлга қўйиш масаласи мутахасисслар томонидан яхшилаб ҳисоблаб, кўриб ишлаб чиқилиши керак. Чунки фақатгина ушбу бир маҳсулотни ишлаб чиқаришни йўлга қўйиш Ўзбекистон иқтисоди таркибини бутунлай ўзгартириб юбориши мумкин.

Импортни бошқариш бўйича СССР тажрибаси

Импортни чеклаш муаммоси билан кўплаб мамлакатлар дуч келган. Масалан, СССР даврида ҳам ҳар бир импорт қилинаётган маҳсулотни мамлакат ичида ишлаб чиқариш масаласи қайта-қайта ўрганиб чиқилган.  

Айтишларича, СССР оғир саноати комиссари Серго Оржоникидзе қўлида импорт қилинадиган маҳсулотларнинг махсус рўйхати бўлган. Ҳар бир маҳсулотнинг ёнида эса – ушбу маҳсулотнинг мамлакат ичида ишлаб чиқарилиши мумкин бўлган ҳажми ёзилган. Бирор маҳсулот мамлакат ичида ишлаб чиқариш бошланганидан сўнг уни импорт қилиш таъқиқланган. Менимча, Ўзбекистон импорт сиёсати ҳам қандайдир маънода Оржоникидзе услубини қўлласа бўлади.

Қайси маҳсулот импортини сақлаб қолиш, қайси бирини тўлиқ ички маҳсулот билан алмаштириш ва қандай маҳсулот импортини чеклаш – бу мураккаб ҳисоб-китоб ва савдо дипломатияси йўлидир.

Лекин бундай рўйхатни тузиш, республика бўйича маҳсулот ҳажмини аниқлаш ва айниқса унинг Ўзбекистонда ишлаб чиқарилиши керак бўлган улушини белгилан – бу жиддий интеллектуал куч талаб қиладиган масаладир.

497

Мирзиёев Ўзбекистонда карантин талаблари юмшатилишини айтди

551
Барча ҳудудларда даволаш ўринлари ва тиббий ускуналар сони бир неча баробар кўпайтирилгани, тез тиббий ёрдам ва даволаш сифати яхшилангани натижасида охирги бир ҳафтада мамлакат бўйича коронавирусдан соғайиш кўрсаткичи ошгани қайд этилди.

ТОШКЕНТ, 11 авг - Sputnik. Ўзбекистон президенти Шавкат Мирзиёев атроф-муҳитни муҳофаза қилиш ва аҳоли саломатлигини сақлаш масалалари муҳокама қилиш мавзусида ўтказилган йиғилишда Мирзиёев карантин талабларини юмшатиш муҳимлигини таъкидлади. Бу ҳақда президент матбуот-хизмати хабар бермоқда.

"Видеоконференцалоқа шаклида ўтган тадбир бошида давлатимиз раҳбари коронавирус пандемияси билан боғлиқ вазиятга тўхталиб ўтди. Хусусан, барча ҳудудларда даволаш ўринлари ва тиббий ускуналар сони бир неча баробар кўпайтирилгани, тез тиббий ёрдам ва даволаш сифати яхшилангани натижасида охирги бир ҳафтада мамлакатимиз бўйича коронавирусдан соғайиш кўрсаткичи ошгани қайд этилди. Фуқаролар ҳаёти ва соғлиғи ҳимоясини янада кучайтирган ҳолда, пандемия шароитида яшаш ва ишлашда давом этиш, карантин талабларини босқичма-босқич юмшатиш муҳимлиги таъкидланди", - дейилади хабарда.

Йиғилиш давомида мамлакатда экологик хавфсизликни таъминлаш масалалари атрофлича кўриб чиқилди.

Хусусан, Орол денгизининг қуриган тубида ўрмонзорлар барпо этилиб, Оролбўйидаги шаҳар ва туманларни ривожлантиришга қаратилган дастурлар жадал амалга оширилаётгани, атроф-муҳитни ва аҳоли саломатлигини муҳофаза қилиш мақсадида чиқиндиларни йиғиш ва қайта ишлаш бўйича изчил ишлар олиб борилаётгани, айниқса, ҳозирги пандемия шароитида бу масалалар янада долзарб аҳамият касб этиши таъкидланди.

 

Муҳокамада экологик назоратни кучайтириш масаласига ҳам алоҳида эътибор қаратилди.

Айрим заводлар ҳавога меъёрдан ортиқча ташланма чиқариб, атроф-муҳитга салбий таъсир кўрсатмоқда. Бундай ҳолатлар фуқароларнинг ҳақли эътирозига сабаб бўлмоқда.

Шу боис Экология ва атроф-муҳитни муҳофаза қилиш давлат қўмитасига ҳаво ифлосланишини тезкор таҳлил қиладиган мобил лабораториялар билан ҳар бир ҳудудни таъминлаш топшириғи берилди. Бош вазир ўринбосарига атроф-муҳитга юқори ва ўрта хавфли 240 та йирик саноат корхонасида замонавий локал тозалаш иншоотларини ўрнатиш ва мавжудларини модернизация қилиш бўйича дастур ишлаб чиқиш вазифаси қўйилди.

551

Доллар, евро яна кўтарилди

202
Марказий банк хорижий валюталарнинг сўмга нисбатан янги қийматини белгилади. Доллар курси ўтган ҳафтага нисбатан 21,85 сўмга кўтарилди.

ТОШКЕНТ, 10 авг — Sputnik. Марказий банк хорижий валюталарнинг сўмга нисбатан 11 августдан бошлаб янги қийматини белгилади.

Доллар курси ўтган ҳафтага нисбатан 21,85 сўмга кўтарилиб, 10 231,71 сўм ташкил қилди.

Евро ҳам 38,00 сўмга ошди ва 12 059,09 сўмни ташкил қилди.

Россия рубли 1,19 сўмга юқорилаб, 138,65 cўмни ташкил қилди.

202

Ҳаммаси шаффоф: Булунғурда ёрдам пуллари тарқатилишини сектор аъзолари кузатмоқда

16
Булунғур тумандаги етти мингга яқин кишига 1,5 миллиарддан ошиқ маблағ ажратилган бўлиб, бу пулларни жорий йил 15 августига қадар тўлиқ тарқатиш режалаштирилган

ТОШКЕНТ, 11 авг - Sputnik. Самарқанд вилояти Булунғур туманида шаффофликни таъминлаш ва чалкашликларга йўл қўймаслик мақсадида коронавирус пандемияси вақтида давлат томонидан ажратилган пул маблағлари тарқатилиши сектор аъзолари томонидан кузатиб борилмоқда, деб хабар қилди Sputnik Ўзбекистон мухбирига туман матбуот-хизмати раҳбари.

Эслатиб ўтамиз, пандемия шароитида доимий даромадидан айрилган, ишсиз, кам таъминлаган ва эҳтиёжманд оилаларни ҳар томонлама қўллаб-қувватлаш мақсадида Республика ҳукумати томонидан қатор чоралар кўрилмоқда. Жумладан, президент Шавкат Мирзиёев томонидан илгари сурилган "Саховат ва кўмак" умумхалқ ҳаракати ана шундай эзгу ташаббуслардан биридир.

"Саховат ва кўмак" умумхалқ ҳаракати доирасида ҳар бир туманда эҳтиёжманд оилалар рўйхати шакллантирилиб, уларни қўллаб-қувватлаш ҳамда мураккаб ижтимоий вазиятидан чиқиб кетишида кўмаклашишнинг аниқ механизми ишлаб чиқилди.

Коронавирус бўйича тўловлардан шикоят қилмоқчимисиз - манзиллар рўйхати >>>

Жумладан, ҳар бир оилага 13 турдаги озиқ-овқат маҳсулотлари тарқатилди, имтиёзли кредит ажратиб, тадбиркорликка йўналтириш чоралари кўрилди, ғалладан бўшаган майдонлардан ер ажратиб, ҳайдалиб ва экилиб берилди, кооперациялар ташкил этилиб, субсидия ҳисобидан жўжа, қўён, асалари тарқатилди, помидор, картошка, ловия уруғлари етказиб берилди.

Шунингдек, пандемия шароитида кам таъминланган оилаларни қўллаб-қувватлаш мақсадида давлат бюджетидан эҳтиёжманд оилаларнинг ҳар бир аъзосига 220 минг сўмдан бир марталик моддий ёрдам пули ажратилган.

Ушбу ажратилган ёрдам пуллари "Саховат ва кўмак" умумхалқ ҳаракати доирасида рўйхати шакллантирилган оилаларга тарқатилмоқда. Хусусан, яқинда 1 миллион сўмдан ёрдам қилинган 25 та оиланинг 91 та аъзоси учун ҳам 20 миллион сўм, туман миқёсида жами 1 503 та оиланинг 6 935 нафар оила аъзосига моддий ёрдам пули тарқатилмоқда.

Тошкентда ёрдам пули нега барча қийналганларга тарқатилмади - Маҳмуджўжаев изоҳи >>>

Маълумот учун Булунғур тумандаги 6 935 кишига 1 млрд. 525 млн. 700 минг сўм пул маблағлари ажратилган бўлиб, ушбу пул маблағларини жорий йил 15 августига қадар тўлиқ тарқатиш режалаштирилган.

16