Гуллар, архив сурат

Ўзбек ижодкори рус шоирасига атаб мактуб ёзди

504
(Янгиланган 17:23 17.12.2016)
Рус шоираси Ника Турбинанинг ҳаёти, унинг шеърлари янглиғ қисқа ва фожиага тўла бўлди. Ника жуда ёш 27 ёшида вафот этди. Аммо шу йиллар оралиғида у баъзи бировлар 90 ёшда ҳам кўрмайдиган ҳодисаларни бошдан кечирди. Ўзбек ижодкорларидан бири Турбинага аталган мактубларини нашримизга йўллади

ТОШКЕНТ, 17 дек — Sputnik. Ника Турбина ўз замонасининг "вундеркинд" боласи,  рус адабиётининг ҳақиқий феномени деб тан олинган: Ника 4 ёшидан бошлаб шеър тўқишни бошлаган ва уларни ёзиб қўйишлари учун онаси ва бувисига айтиб турган.

Турбина болалигидан ўпка шамоллаши касаллиги билан оғриган ва оқшомлари деярли ухламаган. Манбаларда таъкидланишича. у туни билан каравотчасида ўтириб чиққан ва кечалари билан алланималар дея пичирлаган. Миттигина Турбина шеърларни унга Яратганнинг ўзи шивирлаб турганини айтган.

Ўзбек ижодкори фожеали ҳаётни бошидан кечирган рус шиорасига атаб қалб кечинмалари туширилган мактубни йўллади.

Биринчи мактуб

Ассалому алайкум, Ника Турбина!

Мени сизга мактуб йўллашга ундаган нарса эҳтимол ҳайратдир! Эҳтимол мўъжизадир! Эҳтимол кўнгилдир! Гарчи ҳайрат ҳам, мўъжиза ҳам биргина кўнгилнинг ўзида, қуёши ботмас, осмони мусаффо, замини хушбўй гуллару ям-яшил ўт-майсаларга бурканган, сарҳадию соҳиллари йўқ, на жиловлаш, на бир изнга солиш мушкул бўлган бир ложувард хилқатда рўй берса-да, ҳайратни алоҳида, мўъжизани алоҳида атагим келди. Туриб-туриб, яна ўз фикрларимга ўзим қарши бораман. Ахир ҳайрат ҳам, мўъжиза ҳам чақиндек ярқ этиб, сўнг қалбимизга кириб келмайдими?

Ҳайратни ҳам, мўъжизани ҳам кимдир ё нимадир кўз ўнгимизда содир этиб, худди яқинимиз ўзимизга гул узатгандек кўзларимиз томон югуртирмайдими? Кўзлар деразасидан сизиб, ичкарига — кўнгил дунёмизга инган бу мунавварликлар, қувноқликлар, гўзалликлар бутун вужуду руҳимизни яйратиб, жону жисмимиздаги бор изтироб, дарду чарчоқни сирқитмайдими?

Мен шуни англаб етяпман, Ника! Ҳайрату мўъжизани ўзимиз ҳам, ёнимиздаги яқинимиз, танишу нотанишлар ҳам уйғотиши мумкин. Бунинг учун кўнгли бедор инсонда имкониятлар бор, беҳисоб. Аммо мен ҳозир фақат сиз қолдирган ҳайратлар, мўъжизалар ва кўнглингиз ҳақида сўз қораламоқчиман.

Ника, айбга буюрмайсиз, негадир сизни сенлашга тилим бормаяпти. Бундан ранжиманг, биз ўзбеклар шарқона тарбия удумида улғайганмиз, оилавий муҳитдаги тарбия ҳам шу қадриятни, ўзбекларга хос муомала маданиятини тақозо этган. Биз ўзимиздан неча ёш улуғ инсонларга “сиз” деб мурожаат қилганимиз каби ўзимиздан неча ёш кичик одамлар, ҳатто болакайларни ҳам сизлашга ўргангамиз. Ранжиманг, Ника! Биламан, бир мухбир билан суҳбатлашаётиб, мени бемалол “сенлайверинг, ахир қариб қуюлган кампир эмасманку” дея ёзғиргандингиз. Бундан сездимки, сиз ҳар бир одамни ҳам ўз яқинингиз каби яқин олиб кетавергансиз, ўзингизни доим гўдакдек ҳис қилгансиз.

Ника, ўзи мени ҳайратлантирган шеърларингиз, менга нақ мўъжизадек туйилган ашъорларингиз ҳақида ёзмоқчи эдим. Ҳайратимнинг ибтидоси – сизнинг тўрт ёшдан бошлаб, шеър қоралай бошлаганингиз. Даставвал ўжарлигим тутди. Ишонч ҳиссига эрк бермадим. Бу фавқулодда ҳодисага дабдурустдан ишониш аҳмоқлик, нодонлик бўлиб туйилди. Ахир ақли бутун, фикр қозони қайнаб турадиган “мияли” ҳар қандай одам ҳам бу чўпчакка ишонмайди-да. Қани бировга тўрт ёшли қиз одамни эсанкиратадиган шеър ёзибди, деб кўринг-чи, ундан қандай жавоб олар экансиз.

Ҳеч вақт, ҳечдан ҳеч "қойил!" деб юбормаса керак. Гарчи “Қоралама” (Черновик”) тўпламингиздаги Сўз ҳосилалари бир бутун, такрорланмас истеъдодни, ҳар бир сўз заргари ҳам ёза олиши мушкул бўлган шеърлар эканига шоҳидлик берса-да, мен бир қизалоқнинг ҳали ҳарф танимай, сўзга дўст тутинмай туриб адабиётга даъволик қилиши, ўзини катта шоирлардек тутиши менга эриш туюлди.

Мен сизга ижод йўлида йўлбошчи бўлган улуғ рус шоири Евгений Евтушенкони ҳам ёмон кўриб қолдим. Наздимда, сиз чала, маромига келмаган, хом-хатала шеърлар ёзгансизу, шоир уларни таҳрир этиб, тартибга киритгандек эди. Аммо кейин сиз шеър ўқиган аудиоёзувларни тинглаб, шубҳа-гумонларим асоссиз эканини, мен янглишаётганимни англаб етдим. Чунки аудиоёзувда сиз шундай берилиб, ўзингизни-да унутар даражада шеър ўқигансизки, мен фақат туғма шоира шундай ишончла, умидла, журъатла шеър айтиши мумкинлигига ишонч ҳосил қилдим. Шунда шоиру шеъру шуурлик илоҳий эканига, бу олий маънавий неъмат Яратганнинг ўзи танлаган бандаларига икром этишига яна бир карра имон келтирдим.

Ника, сизнинг шеърларингиз мени гангитди, ҳаяжонлантирди. Айни сизнинг шеърларингизга рўпара келгач, мен ҳайрат кўзгуси билан тўқнашдим. Бу мўъжизавий кўзгу мавжлана-мавжлана мени ўз дунёсига тортиб кетди. Мен Ника Турбина деб номланмиш бир тоза, аммо зоҳиру ботини ғамга чулғанган дунё узра парвоз қилдим. Қизиқ, ғусса ҳам одамни парвозга ундаши мумкин экан. Изтироб ҳам қанот бериши мумкин экан. Эҳтимол ана шу дарду изтироблар берган қанот туфайли парвоз қилгандирсиз. Кўк узра учгандирсиз. Юрагим сиз кечирган, ҳис этган сўнгсиз аччиқ аламу азобларга лиммо-лим бўлдию, бироқ айни шу тиғли изтироблар, оғриқлар ҳавосила ўзимни бедор ҳис қилаётгандим ва шуни англадимки, бу дарду аламлар кўнгилга нафақат қанот бахш этаркан, бошпана, либос ҳам экан. Кўнгил ўзи чеккан изтироблар ҳавосидан симириб, жон сақларкан. Кўнгилга изтиробгина сув ҳаво экан.

Ника, мен сизга яна мактуб йўллаш ваъдасини бериб, илк номага нуқта қўяётирман.

Умид Али

504
Теглар:
Умид Али, Ника Турбина
Директор шк №30 в Бухаре Ирина Котова (в центре) с педагогами

Педагог ходимлар маошига устама тўланади

3
(Янгиланган 10:05 30.11.2020)
Ўзбекистонда "Педагог мақоми" жорий этилади ва ушбу мақомга эга бўлган шахсларга муайян ҳуқуқ ва мажбуриятлар берилади.

ТОШКЕНТ, 30 ноя - Sputnik. Ўзбекистонда яқин вақт ичида ўқитувчи ва мураббийлар маошига қўшима тўловлар жорий этилади. Бу ҳақида Норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар порталида жойлаштирилган янги қонун лойиҳасида айтиб ўтилган. 

Янги қонунда, Ўзбекистонда "Педагог мақомини" жорий этиш ва ушбу мақомга эга бўлган шахсларга муайян ҳуқуқ ва мажбуриятлар бериш, шунингдек уларни ижтимоий ҳимоя қилиш тартиби белгиланган.

Иккинчидан, педагог ходимнинг меҳнатига ҳақ тўлаш тартиби белгиланган. Хусусан, биринчи тоифали ўқитувчилар учун БҲМнинг 30%, олий тоифали ўқитувчилар учун - 50 % миқдорида қўшимча тўлов тўлаш назарда тутутилган. Ундан ташқари ўқитувчини иш стажига, илмий даражасига қараб ҳам унга устамалар тўлаш айтиб ўтилган. 

Учинчидан педагог ходимнгинг соғлигини ҳиммоя қилиш, малакасини ошириш, ўқ касбига боғлиқ бўлмаган ишларга  жалб қилмаслик масалалари ҳам айтиб ўтилган. 

Эслатиб ўтамиз, Ўзбекистон президенти Шавкат Мирзиёев сўнгги бир неча йил давомида ўқитувчилар маошини, уларнинг жамиятдаги мавқеини ошириш ҳақидар бир неча бор айтиб ўтган эди. 

3

Ўзбекистонда 1 декабрдан нималар ўзгаради?

470
(Янгиланган 17:48 29.11.2020)
Биринчи декабрдан умумтаълим фанлари бўйича сертификатлаш жорий этилади, Ўзбекистоннинг Афғонистонда савдо ва иқтисодий масалалар бўйича маслаҳатчи лавозими жорий этилади. Батафсил – мақолада.

ТОШКЕНТ, 29 ноя — Sputnik. Адлия вазирлиги 1 декабрдан мамлакат қонунчилигида рўй берадиган ўзгаришлар ва бошқа жорий этилаётган тартиблар тўғрисида маълумот тайёрлади.

1. Маъмурий ҳуқуқбузарлик тўғрисидаги ишларни кўриб чиқиш жиноят ишлари бўйича судларга ўтказилади

2020 йил 1 декабрдан:

  • маъмурий ҳуқуқбузарликлар тўғрисидаги ишларни кўриб чиқиш ваколати жиноят ишлари бўйича судлар ваколатига ўтказилади;
  • ҳуқуқбузарликларни содир этган шахс томонидан маъмурий жаримани суд ва ваколатли идораларда иш кўрилгунга қадар ихтиёрий тўлаш рағбатлантирилади.

2. Умумтаълим фанлари бўйича сертификатлаш жорий этилади

Босқичма-босқич бакалавриат таълим йўналишларига мос фанлар мажмуасидаги умумтаълим фанларидан билиш даражасини баҳолашнинг миллий тест тизими жорий этилади.

Умумтаълим фанлари бўйича сертификатлаш 2020 йил 1 декабрда она тили ва адабиёт (ўзбек тили ва адабиёти, рус тили ва адабиёти, қорақалпоқ тили ва адабиёти) ҳамда математика фанлари бўйича жорий этилади.

3. Ўзбекистон давлат жисмоний тарбия ва спорт университети республикадаги барча жисмоний тарбия ва спорт соҳасидаги давлат ташкилотлари ҳамда спорт федерациялари (уюшмалари) фаолияти устидан ўқув ва илмий-услубий раҳбарликни амалга оширади.

4. Ўзбекистоннинг Афғонистонда савдо ва иқтисодий масалалар бўйича маслаҳатчиси лавозими жорий этилади.

5. Давлат божхона қўмитаси ҳамда Ички ишлар вазирлиги Вазирлар Маҳкамаси ҳузуридаги Ўсимликлар карантини давлат инспекцияси эҳтиёжларидан келиб чиқиб, йилига 5 тадан ўсимликлар карантини соҳасидаги ўзига хос “детектор”лар – хизмат итлари ҳамда 5 нафардан кинологлар тайёрлаб берилишини таъминлайди.

6. Давлат тиббий суғуртаси жамғармаси ташкил этилади

Жамғарманинг асосий вазифалари, жумладан, қуйидагилар ҳисобланади:

- давлат тиббий суғуртаси тизимини жорий этиш, бошқариш ҳамда ушбу соҳада ягона давлат сиёсатини амалга оширишда идоралараро ҳамкорликни таъминлаш;

- аҳолининг барча қатламларини кафолатланган пакет доирасида сифатли ва зарур тиббий ёрдам билан таъминлаш мақсадида тиббий хизматлар стратегик хариди тизимини жорий этиш.

7. Қорақалпоғистон Республикаси Вазирлар Кенгаши, вилоятлар ва Тошкент шаҳар ҳокимликлари билан биргаликда атроф-муҳитга салбий таъсир кўрсатадиган I ва II тоифаларга мансуб бўлган мўлжалланаётган ва режалаштирилаётган фаолият турлари бўйича жамоатчилик эшитувлари ўтказилади.

8. Тадбиркорлик фаолиятини қўллаб-қувватлаш давлат жамғармаси маблағлари ҳисобидан биотехнологиялар соҳасида инвестиция лойиҳаларини амалга ошириш учун жалб қилинадиган кредитлар бўйича кредит суммасининг 50 фоизигача(50 фоизи ҳам киради), бироқ 8 миллиард сўмдан ортиқ бўлмаган миқдорда кафиллик берилади.

Кредит суммаси 10 миллиард сўмдан ортиқ бўлмаган биотехнологиялар соҳасида инвестиция лойиҳаларини амалга ошириш учун жалб қилинадиган кредитлар бўйича фоиз харажатларини қоплаш учун қуйидаги миқдорларда компенсация берилади:

- миллий валютадаги кредитлар бўйича – Марказий банк асосий ставкасининг 1,5 бараваридан ортиқ, бироқ 5 фоизли пунктдан ошмаган миқдорда;

- хорижий валютадаги кредитлар бўйича – тижорат банклари томонидан белгиланган ставканинг 30 фоизи, бироқ 4 фоизли пунктдан ошмаган миқдорда.

Биотехнологиялар соҳасида илмий тадқиқотлар ва инновацион фаолиятни амалга ошириш мақсадида Ўзбекистонга 3 миллион АҚШ долларидан кам бўлмаган тўғридан-тўғри инвестиция киритган хорижий илмий ташкилотларга илмий тадқиқотларни амалга ошириш учун 10 миллиард сўмгача мақсадли грантлар тақдим этилади.

9. 2020 йил 1 декабрдан:

- жиноят натижасида давлатга етказилган зарар, давлат божлари, жиноий ва маъмурий жарималар, давлат фойдасига бошқа турдаги ундирувлар ҳамда давлат даромадига ўтказиладиган олиб қўйилган мол-мулкни сотишга оид ижро ҳужжатлари бўйича келиб тушган маблағлар алоҳида ғазначилик ҳисобрақамида жамланади ва белгиланган миқдорда “Темир дафтар”, “Аёллар дафтари” ва “Ёшлар дафтари”га киритилган фуқароларни қўллаб-қувватлаш учун очилган ҳисоб рақамларига пропорционал тартибда йўналтирилади;

- ижро ҳужжатини мажбурий ижро этиш давомида қарздорнинг хатланган мол-мулки бошланғич нархдан 30 фоизлик чегирма билан, Давлат бюджетига ундиришни назарда тутувчи ижро ҳужжатлари бўйича сотилаётган мол-мулк эса – ҳудудий кенгашлар қарорига мувофиқ 50 фоизгача чегирма билан нархни ошириб бориш услубида ўтказиладиган дастлабки электрон онлайн-аукционга қўйилади (бундан гаровга қўйилган мол-мулк билан таъминланган қарздорликни ундириш тўғрисидаги ижро ҳужжатлари мустасно).

470