Ўзбекистон Республикаси Марказий банки, архив сурат

Марказий банк тўлов терминаллари учун ижара ҳақини 50 фоизга камайтирди

408
Эндиликда юридик шахсларга ўзлари фойдаланаётган тўлов терминаллари учун ижара ҳақи 5 еврогача, якка тартибдаги тадбиркорларга эса 2,5 еврогача этиб белгиланди

ТОШКЕНТ, 17 мар — Sputnik. Марказий банк ва Ўзбекистон банклар ассоциацияси банклараро чакана тўлов тизимида мижозларга хизмат кўрсатишда "сўм" пластик карточкалари орқали ҳисоб-китобларни амалга оширишда банк ва нобанк кредит ташкилотлари учун амалдаги тарифлар режасига айрим ўзгариш ва қўшимчалар киритди, деб хабар қилди Ўзбекистон Республикаси Марказий банки матбуот-хизмати.

Жорий йилнинг 15 мартидан кучга кирадиган тариф режасига кўра, юридик шахслар ва якка тартибдаги тадбиркорларнинг тўлов терминаллари учун тўлайдиган ижара ҳақи 50 %га қисқартирилмоқда. Эндиликда юридик шахсларга ўзлари фойдаланаётган тўлов терминаллари учун ижара ҳақи 5 еврогача, якка тартибдаги тадбиркорларга эса 2,5 еврогача этиб белгиланди.

Қайд этиш лозимки, тижорат банклари томонидан пластик карточкалардан фойдаланиш инфратузилмасини кенгайтириш чоралари кўрилмоқда. Ҳозирги пайтда жисмоний шахсларга пластик карточкалар орқали қисқа муддатли истеъмол кредитлари беришни (overdraft) йўлга қўйиш бўйича тартиб ишлаб чиқилмоқда. Бу кредитларга фоиз ставкаларини ҳар бир тижорат банки ўзининг ички кредит сиёсатидан келиб чиқиб, шартнома асосида белгилайди.

Тижорат банклари савдо-сервис ташкилотлари билан биргаликда пластик карточкалардан фойдаланувчиларнинг уларни ишлатишдан манфаатдорлигини оширишга йўналтирилган турли хил бонус, дисконт ва рағбатлантирувчи дастурларни татбиқ этиш амалиётини кенгайтириш борасидаги ишлари изчил давом эттириб борилади.

408
Теглар:
тўлов терминали, Марказий банк
Макет АЭС

Шавкат Абдукамилов: Ўзбекистон бўлажак АЭС ишончлилигига шубҳа қилмайди

183
Ўзбекистон ва Россия 2018 йилда республика ҳудудида атом электр станциясини қуриш бўйича ҳамкорлик тўғрисидаги битимни имзолади. Ўзбекистондаги АЭС Марказий Осиё минтақасида биринчи бўлади.

"Ўзатом" агентлигининг Илм-фан, инновациялар ва кадрлар тайёрлаш бўлими раҳбари Шавкат Aбдукамилов Sputnik агентлигига бўлажак AЭС қуриладиган майдонда нималар рўй бераётгани, лойиҳа қанчалик хавфсизлиги, атом электр станцияси ишга туширилгандан сўнг мамлакат энергия баланси қандай ўзгариши ва ушбу объект учун кадрлар тайёрлаш жараёни қандай давом этиши ҳақида сўзлади.

— Aйтинг-чи, Ўзбекистонда AЭС қуриш тўғрисидаги шартноманинг ташкилий қисми ҳозирда қайси босқичда?

— Ўзатом мутахассислари бош шартномаларни тайёрлашмоқда. Россия ва Ўзбекистонда ишчи гуруҳлар тузилган, Россия Федерациясида ушбу масала асосан "Росатом" давлат корпорацияси томонидан назорат қилинади, бизнинг мамлакатда эа "Ўзатом" агентлиги ва АЭС қуриш бўйича дирекция томонидан.

Пандемия ва чегаралар ёпилганига қарамай, ўтган давр мобайнида ҳамкорлигимиз тўхтамаган - у масофавий форматга ўтказилганди.

Ҳозирда биз позициялар яқинлашуви устида ишламоқдамиз, ва шартнома тайёрланиши билан, у имзоланади.

— Бўлажак АЭС қуриладиган майдонда нималар рўй беряпти ва аҳолининг у ҳақдаги фикри қандай?

— Биз ушбу масалада ҳам Ўзбекистонда, ҳам қўшни мамлакатларда жамоатчилик тингловларини ўтказишни режалаштиргандик. Aммо карантин чекловлари туфайли ушбу тадбирлар вазият барқарорлашгунига қадар ортга қолдирилди.

Амалга оширилаётган ишларга келсак: майдонда муҳандислик тадқиқотлари давом этмоқда. Aтроф муҳитга таъсирини баҳолаш лойиҳаси тайёрланган.

Бундан ташқари, AЭС техник лойиҳасини ишлаб чиқиш бўйича муҳандислик тадқиқотлари олиб борилмоқда. Улар Россиянинг "Aтомэнергопроект" компанияси билан шартнома асосида олиб борилмоқда. Натижада, техник лойиҳа ишлаб чиқилади, материаллар Давлат экология қўмитаси томонидан давлат экспертизасига топширилади ва барча материаллар мажмуи ядровий ва радиацион хавфсизлик бўйича миллий регулятор - Саноат хавфсизлиги давлат қўмитасига топширилади. Шундан сўнг у танланган майдондан фойдаланишга ўзининг рухсатномасини беради. 

Бошиданоқ керакли ва тегишли ядро инфратузилмасини яратиш билан боғлиқ масалаларга эътибор қаратилган эди. Улар бугун ҳам долзарбдир.

2020 йил октябрь ойида биз МАГАТЭ вакиллари билан ушбу ташкилотнинг мамлакатимизга режалаштирилган миссияси тафсилотларини онлайн равишда муҳокама қилдик. Миллий инфратузилмамизни ўз-ўзини баҳолаш бўйича дастлабки лойиҳани тақдим этдик, унда барча асосий вазирлик ва идоралар иштирок этган. МАГАТЭ ҳужжатни кўриб чиқиб, ўз тавсияларини берди. Ҳозирда ҳужжат устида ишлар олиб борилмоқда ва тез орада расмий равишда ушбу ташкилотга юборилади. Ва шундан сўнг, олти ҳафта давомида ушбу миссияни Ўзбекистонда ўтказиш тўғрисида қарор қабул қилинади. Тахминий вақт апрел, деб белгиланмоқда, аммо барчаси пандемия жараёни қандай кечишига боғлиқ.

Шу мақсадда ўн тўққизта ядро инфратузилмаси масалалари бўйича ўн тўққизта махсус ишчи гуруҳлар ташкил этилди. Хусусан, миллий позиция, ядро хавфсизлиги, кадрларни тайёрлаш, норматив-ҳуқуқий ва меъёрий базани такомиллаштириш, Ўзбекистонда атом энергетикасини қуриш ва ривожлантиришга манфаатдор томонларни жалб қилиш масалаларини такомиллаштириш, саноатни жалб қилиш масалалари, сабаби атом электр станцияларини қуриш лойиҳаларини амалга ошириш пайтида кўплаб материаллар, турли хил хизматлар, товарлар Ўзбекистонда ишлаб чиқарилади. Ва бўлажак станциянинг умумий ишончлилигига таъсир қиладиган кўплаб бошқа жиҳатлар мавжуд.

— - AЭС хавфсизлиги бўйича савол. Ўзбекистон лойиҳанинг ишончлилигига қанчалик ишонади ва у мамлакатга қандай ўзгаришларни олиб келади?

— Ўзбекистон Россия технологияларидан бўйича AЭС қуриш қарорини қабул қилди. Уни "ВВЭР-1200" сув энергетик реакторларига эга иккита энергия блоклари таркибида қуриш режалаштирилган. Қурилиш якунига кўра мамлакатимизда янги ядро соҳасига старт берилади. Бундан ташқари, умумий энерготармоққа қўшимча, 2,4 ГВт қувватга эга янги энергия ишлаб чиқариш қуввати қўшилади, улар барқарор, хавфсиз ва ишончлидир.

Ушбу турдаги реакторга келадиган бўлсак, у дунёдаги энг ишончли ва энг хавфсиз ҳисобланади, чунки бу ерда сув билан ишлайдиган технологиялар қўлланилади, бунда иссиқлик ташувчи сифатида ҳам, иссиқлик алмашинуви сифатида ҳам сувдан фойдаланилади. Бундан ташқари, лойиҳада барча қачондир содир бўлган штатдан ташқари ҳолатлар, бахтсиз ҳодисалар ва улар билан боғлиқ бўлган воқеаларни тўлиқ ҳисобга олган. Шу туфайли, биз ушбу лойиҳанинг тўлиқ хавфсизлигига ишончимиз комил.

Шу нарсага эътибор қаратмоқчи эдим-ки, ушбу лойиҳалар асосидаги атом электроблоклари Европада барпо этилмоқда. Мисол учун, Венгрия ўзидаги эски атом электроблокларини эксплуатациядан чиқариб, Россия томони билан ҳамкорликда, айнан "ВВЭР-1200" реакторлари асосида АЭСни қурмоқда. Туркия, Бангладеш, Ҳиндистонда худди шу сингари реакторлар барпо этиляпти. Россия технологиялари айни вақтда дунё бўйича етакчидир.

Aгар ядровий технологияларни етказиб берувчилар жаҳон бозорига назар ташласак, бу унчалик катта эмас: Россия, Шимолий Корея, Жанубий Корея. Шу билан бирга, Россия технологиялари дунёда тан олинган. Ҳамкасбларимиз, МАГАТЭ экспертлари билан суҳбатлашсак, улар Ўзбекистон технология етказиб берувчи борасида жуда тўғри танловни амалга оширганини таъкидлашади.

Ўзгаришларга келсак. Ўзингиз гувоҳи бўлиб турибсиз, мамлакат ва унинг ривожи, иқтисодиёти учун энергия қанчалик муҳимлигини. Энергетика вазирлиги электро энергия соҳаси, янги энергия ишлаб чиқариш қувватларини барпо этишни назарда тутадиган концепцияни қабул қилди. Бу нима учун керак? Aйни пайтда мамлакатда электр энергияси танқислиги юзага келиб бўлган. Бизда қарийб 66 миллиард кВт соатга талаб бўлгани ҳолда, аслида 63 миллиард ишлаб чиқарилади. Қолган фарқни қўшни мамлакатлардан импорт қилиш лозим.

Aҳоли билан бирга, унинг фаровонлиги, эҳтиёжлари ўсиб бормоқда: кўпчиликнинг уйида масалан, бир эмас, иккитадан кондиционер, маиший техника бор... Ишлаб чиқариш ва бизнес светга муҳтож. Шу муносабат билан экспертлар 2030 йилга келиб Ўзбекистоннинг электр энергиясига бўлган эҳтиёжи тахминан 120 миллиард кВт соатни ташкил этишини прогноз қилишмоқда. Бу ҳозир ишлаб чиқараётган ҳажмдан деярли икки баробар кўп.

Шу сабабли, Энергетика вазирлиги 2030 йилга қадар энегиясамарадор буғ қурилмаларига, қайта тикланувчи энергия манбаларига эга янги типдаги электр станциялари, гидроэлектр станциялар - асосан мини- ва микро-ГЭСлар қурилишини, шу жумладан АЭС қурилишини кўзда тутадиган концепцияни маъқуллади. Мамлакат энергобалансининг 8-10 фоизи АЭС томонидан таъминланиши кўзда тутилган.

— Электр энергияси мамлакат учун албатта, муҳим. Бу борадаги янги ечимлар ҳам. Аммо атом электр станциясини қуришни ва ундан фойдаланишни ишонч билан топшириш мумкин бўлган профессионал кадрлар ҳам жуда муҳим.

— Кадрлар масаласи жуда долзарб ва жиддий, чунки атом электр станциясининг келажакда хавфсиз ва ишончли ишлаши айнан кадрларга боғлиқдир.

2018 йил 19 июлда президентнинг алоҳида фармони билан "Ўзатом" агентлиги ташкил этилган бўлса, 20 июлда Тошкентда МИФИ университети филиалини ташкил этиш бўйича президент қарори имзоланди. Ушбу филиал аллақачон ишламоқда, унда биринчи ва иккинчи курс талабалари таҳсил олишяпти. Ҳар йили Россия қоидалари асосида ушбу университетга киришни истаганлар учун танлов ташкил қиламиз ва ҳар йили филиал 100 кишини қабул қилади - талабаларнинг ҳаммаси давлат гранти асосида ўқишга қабул қилинади. Келажакда бу йигит-қизлар бизнинг атом саноатимизнинг ходимлари бўлишади.

Бу ерда гап АЭСни эксплуатация қиладиган персонални тайёрлаш ҳақида бораётгани йўқ, балки ядровий соҳанинг қатор тармоқлари бўйича иш олиб бориляпти - бу бўлажак педагоглар, илм-фан, ядровий тиббиёт, қишлоҳ хўжалиги. Шунингдек, иссиқлик энергетикаси, чунки АЭС ИЭСдан фақатгина сувни иситиш манбаи ва ёқилғи билан ажралиб туради - биттасида ядровий манба ишлатилса, иккинчисида - табиий газ ишлатилади. Шу муносабат билан МИФИ тўртта йўналиш бўйича талабаларни тайёрлайди ва улар Ўзбекистонда атом энергетикасини ривожлантириш учун талабгир бўлади.

Шуни таъкидлашни истардимки, атом енергетикаси республика учун янгилик эмас. 1959 йилдан бери Тошкентда ВВЕР тадқиқот ядро реактори эксплуатация қилиб келинади. У Ўзбекистон Фанлар академиясининг Ядро физикаси институтига тегишли. Бу нимани англатади? Бизда реакторларни ишлатиш, ядро технологияларидан фойдаланиш, ядро материалларидан фойдаланиш бўйича 60 йилдан ортиқ тажрибамиз борлиги, мутахассислар, олимлар борлигини. Бундан ташқари, Ўзбекистон Миллий университети ва Самарқанд давлат университети анчадан бери "Ядро физикаси" йўналиши бўйича кадрларни тайёрлаб келмоқда. Ушбу салоҳият лойиҳамизни амалга оширишда ҳам қўлланилади.

Бундан ташқари, 2018 йилдан бошлаб Тошкент давлат техника университетида атом энергетикаси соҳасида мутахассисларни тайёрлаш бўйича бакалавр йўналиши фаолият юритиб келади. У ерда ҳам ҳар йили 100 га яқин талаба қабул қилинади, улар келажакда улар АЭСда ишлайдилар.

Аммо кадрларни тайёрлаш фақатгина олий таълимдаги ўқиш билан чекланмайди, бу узлуксиз жараён. Битирувчилар дарҳол АЭС пультига ўтқизилмайди, улар ўрганишни давом этадилар, хусусан, АЭС қурилиши жараёнларида бевосита иштирок этишади, Россияга бориб ўқиб келадилар.

Стажировка учун Нововоронеждаги АЭС-2га юборилади, у ерда ўқув-машғулот маркази бор. Худди шундай марказ биринчилардан бўлиб бизнинг АЭС майдонида ҳам пайдо бўлади.

Биринчи блок ишга туширилганидан кейин биринчи икки йил давомида персонал иши такрорлаш элементи асосида ташкил этилади. Иккинчи блок қурилиши жараёнида, унинг ходимлари биринчи блокда машқ қилади. 

Шу тариқа, изчилликни йўлга қўямиз, малака ошириш жараёни эса узлуксиз бўлади.

183

Лўли болаларини ҳуқуқий ҳимоялаш масаласи Парламент комиссиясида кўриб чиқилди

190
2018 йилда 1 200 дан, 2019 йилда 1 400 дан ва 2020 йилда 1 800 дан ортиқ лўли болаларига ижтимоий ёрдам берилган.

ТОШКЕНТ, 23 янв - Sputnik. Инсон ҳуқуқлари соҳасида Ўзбекистоннинг халқаро мажбуриятларга риоя этилиши бўйича парламент комиссиясида "Ирқий камситишларнинг барча шаклларини тугатиш тўғрисида"ги халқаро конвенцияни бажариш бўйича миллий ҳаракатлар режаси юзасидан Бош прокуратуранинг ахбороти эшитилди.

Мазкур миллий ҳаракатлар режасининг 12 та тадбирида Бош прокуратура ижрочилар қаторида назарда тутилган бўлиб, унга кўра этник гуруҳларнинг ҳуқуқларини амалга оширишга тўсқинлик қилувчи омиллар мунтазам таҳлил қилинмоқда.

Жумладан, "Таълим тўғрисида"ги Қонун билан жинси, ирқи, миллати, тили, дини, ижтимоий келиб чиқиши, эътиқоди, шахсий ва ижтимоий мавқеидан қатъи назар, ҳар кимга таълим олиш учун тенг ҳуқуқлар кафолатланиши белгиланган.

Республикада 2020 йил якуни бўйича 28 мингдан ортиқ лўли болалари қайд этилган бўлиб, уларнинг 15 минг нафари уй, 428 нафари мактабгача таълим тарбиясида, 12 минг нафари мактабларда, 98 нафари коллеж ва лицейларда таълим олаётганлар ҳисобига тўғри келади. 2018 йилда 1 200 дан, 2019 йилда 1 400 дан ва 2020 йилда 1 800 дан ортиқ лўли болаларига ижтимоий ёрдам берилган.

Қайд этилган этник гуруҳлар ва апатридлар учун ирқий камситишлар соҳасида ҳуқуқий ҳимоя масалалари бўйича Бош прокуратура Академияси томонидан Ички ишлар вазирлиги Академияси билан ҳамкорликда семинар-тренинглар ишлаб чиқилган.

Парламент комиссиясида БМТ Ирқий камситишни тугатиш бўйича қўмитасининг якуний мулоҳазалари ва тавсияларини бажариш юзасидан Миллий ҳаракатлар режаси доирасида Бош прокуратура томонидан келгусида амалга оширилиши лозим бўлган долзарб вазифалар ҳам белгиланиб олинди.

190

Портлаш содир бўлган Янги-Ангрен ИЭС цех раҳбари ўз жонига қасд қилди

113
Йигирманчи январь куни ИЭСда юз берган фавқулодда ҳолат натижасида уч киши ҳалок бўлган, яна бир нечтаси жабрланган. Цех раҳбари терговга жалб этилган эди

ТОШКЕНТ, 23 янв — Sputnik. 20 январ куни портлаш содир бўлган Янги-Ангрен ИЭС цех раҳбари Тошкент вилоятида, уйида ўз жонига қасд қилди. Эслатиб ўтамиз, ИЭСдаги фавқулодда ҳолат туфайли уч ишчи ҳалок бўлган ва бир нечтаси жабрланган эди.

Цех раҳбарининг суиъқасд содир этгани ҳақидаги хабарни Sputnik Ўзбекистон мухбирига Энергетика вазирлиги матбуот-хизмати тасдиқлади.

Сал аввал тергов тадбирлари давомида юз берган воқеа факти юзасидан ИЭС цех раҳбари ҳам суриштирув ишларига жалб этилгани, у терговга чақиртирилгани ҳақида хабар берилган эди.

Эслатиб ўтамиз, 20 январ Янги-Ангрен ИЭС қозон агрегатида кўмир-кукуни ҳаво аралашмасининг чақнаши натижасида “Востокэнерготеплоизоляция” АЖнинг 3 нафар ходими олинган жароҳатлар натижасида вафот этган.

Уларнинг оила аъзоларига дафн маросимини ўтказиш учун 20-21 январь кунлари 4 миллион 866 минг сўмдан биринчи моддий ёрдам кўрсатилган.

Шунингдек, 22 январь куни Янги-Ангрен ИЭС томонидан вафот этганларнинг оила аъзоларига қўшимча равишда 105 миллион сўмдан моддий ёрдам кўрсатилди.

113