Булунғурлик ўқитувчилар фарёди: "Ёрдам беринг, мактабимизда қулдорлик тизими ўрнатилган"

4495
(Янгиланган 21:51 10.10.2020)
Мурожаатчиларнинг таъкидлашича, Булунғур туманидаги маърифат масканларидан бирининг раҳбари ўқитувчиларнинг мукофот пулини ўзлаштириб, жазосиз қолиш тизимини пухта йўлга қўйиб олган

ТОШКЕНТ, 10 окт - Sputnik. Самарқанд вилояти Булунғур тумани Халқ таълими бўлимига қарашли 20-умумтаълим мактабининг бир гуруҳ ўқитувчилари Sputnik Ўзбекистон халқаро ахборот агентлигига мурожаат йўллаб, мактаб директорининг иш фаолиятидан норози эканликларини баён этишган. Ўқитувчилар иддаосича, мактаб директори Г.Ч. бугунгача кўплаб ўқитувчилар номига мукофот пули ёзиб, пулнинг маълум қисмидан ўзи ҳам манфаатдор бўлиб келмоқда.

Жорий йил феврал ойида Ўзбекистон президенти коррупцияга қарши курашиш ҳамда жамоатчилик назорати тизимларини такомиллаштириш масалалари бўйича йиғилиш ўтказиб, мутасаддиларга хорижий тажриба асосида коррупцияга қарши курашиш бўйича тузилмани ташкил этишга доир ҳужжатларни ишлаб чиқиш юзасидан топшириқлар берган эди. Мамлакатда коррупцияга қарши курашиш агентлиги ташкил этилди ҳам. Олиб борилаётган ислоҳотларга  қарамай, Республиканинг айрим ҳудудларида ушбу иллат келтириши мумкин бўлган оқибатларни ҳали ҳам тўла англаб етмаган ёки онгли равишда уни менсимаётганлар кўплаб учрамоқда.

Булунғур тумани ХТБга қарашли 20-умумтаълим мактаби ўқитувчилари томонидан йўлланган мурожаат бўйича суриштирув ўтказиб, ана шундай хулосага келамиз. 

Мурожаатда айтилишича, 2018-йилнинг апрел ойларида 20-мактабга янги директор тайинлангач, таълим масканида муҳит салбий томонга ўзгара бошлайди. Мактаб раҳбари муроса қилиш мумкин бўлган ўқитувчиларга мукофот пуллари ёзиб, пулларнинг маълум суммасидан ўзи ҳам манфаатдор бўлиб келади. Бундан норози бўлган ўқитувчилар мукофот пулидан бенасиб бўлиб, директорнинг "қора рўйхати"га тушади ва рағбатлантириш масалаларида улар раҳбар назаридан четланадилар.

Ўзи томонидан содир этилаётган ҳаракатларнинг қонунга зидлигини яхши билган директор "айбларни" беркитиш кераклигини ҳам унутмайди. У ўқитувчиларнинг ҳар биридан "Мукофот пулини тўлиқ олдим ва ўз эҳтиёжим учун ишлатдим" мазмунида тушунтириш хатларини ёздириб олади. Бироқ, қоғозбозлик расм-русумини жой-жойига қўйгач ҳам кўнгли тинчимайди, у мана шу тариқа бир қанча ўқитувчиларнинг чўнтагини "қоқиб" олади. Мурожаатда уларнинг исм-шарифлари эринмай келтириб ўтилган бўлиб, ҳолатларни ўз имзоси ва исм-шарифлари билан тасдиқлаганлар. Шунингдек, уларнинг директор номига ёзган тушунтириш хатларидан ҳам нашрда нусхалар мавжуд.

Мурожаатда ўқитувчиларнинг маълум қилишича, раҳбар опа нафақат ўз қўлидаги ишчилар, балки ўқувчиларга бўлган муносабати, муомала маданияти ҳам рисоладагидек эмас: айрим фаррошларга мактабга келтирган супургиси "нимага ярамаслиги" билан камситилган бўлса, ота-онасининг ажрашганига айбдор бўлмаган ўқувчилар эса шахсан камситилиб, ҳақоратларга дучор бўлган. Бундан ташқари бўлар бўлмасга иш ҳақи ҳамда мактаб харажатлари дея ойлик маошлардан ушлаб қолишлар ўқитувчиларни бездириб юборган.

Шу тариқа баён этилган ҳолатлардан бир нечтасини келтириб ўтсак, унга кўра янги мактабга кўчиб ўтилиши важи билан қишлоқдаги иқтисоди яхши бўлган бир қанча оилаларга мурожаат хати йўлланиб, ота-оналар ҳомийликка жалб қилингани, улардан 200 мингдан 500 минг сўмгача суммаси кўрсатилган хатлар юборилгани, айрим ота-оналарнинг ушбу сўралган суммани нақд келтириб берганликлари ҳақида айтилади.

2019-2020 йил ўқув бошида эса  мактаб ўқитувчиси И.М.га "0.5 штатда мактаб психологлигини бераман" деб, эвазига ундан ўзининг пластик карточкасига бир маротаба 200 минг сўм, яна бир марта 400 минг сўм, жами 600 минг сўм пулни ўтказиб олгани, кейинроқ яна 200 минг сўм пулни таъмагирлик йўли билан талаб қилган, аммо ўқитувчи бера олмагач, у билан муросаси келишмай қолгани келтирилади.

Яна бир ўқитувчи эса "мактабда немис тили гуруҳи очиб бериши" ваъдасига ишониб, ўртадаги "воситачи ўқитувчи" орқали директорга 400 минг сўм "узатиб" юборади. Аммо ваъда қилинган немис тили гуруҳи ота-оналар қаршилиги сабаб очилмагач, директор ўқитувчидан олган пулини қайтармайди.  

Саккизинчи синф ўқувчилари ўз қўли билан ёзган тушунтириш хатларидан парчага эътибор беринг: "...директор бизни синф хонасида писта чаққанликда айблаб, қишнинг қаҳратон совуғида кўчада қолишга мажбур қилган... Бизни қор ёғаётганда ташқарига чиқариб, фақатгина майка, оёқ кийимларимизни ечиб 20-25 дақиқа битта оёқда турғизиб, ўз хонасига кириб кетди". 

Мурожаатчилар мактаб директорининг ҳатти-ҳаракатларини қулдорлик тузумидаги қулларга нисбатан қилинадиган муносабатга қиёслашади ва унинг ўз лавозимини бўшатиб қўйишини исташади. Айнан шу мазмундаги мурожаат билан ўқитувчилар туман ХТБ ҳамда прокуратурага мурожаат йўлашади.

Хусусан, Булунғур туман прокуратураси томонидан мурожатчиларга 2020 йилнинг 2 августида "шикоят юзасидан иқтисодий жиноятларга қарши курашиш Департаментининг Булунғур тумани бўлими томонидан терговга қадар текшириш олиб борилаётгани, текшириш ҳарактлари туман прокуратураси томонидан назоратга олингани" ҳақида ёзма жавоб қайтарилади. Аммо "Фуқароларнинг мурожаатлари тўғрисида"ги қонунга мувофиқ, бир ой ичида кўриб чиқиб, ҳал этилиши керак бўлган шикоят аризаси октябр ойи бошланибди ҳамки, кўриб чиқилаётгани ҳақида маълум қилинмаётир...

Шунингдек, иқтисодий жиноятларга қарши курашиш департаментининг Самарқанд вилояти, Булунғур туман бўлими томонидан вилоят молиявий назорат бошқармасига йўлланган хат (мазмунан кўриб чиқиб, ҳал этиш учун йўлланган) ҳам ҳамон ўрганилмоқда.

Энг қизиғи эса ўқитувчилар томонидан Ўзбекистон президенти порталига йўллаган мурожаатнинг Булунғур туман ХТБ томонидан қандай ҳал этилганида: шикоят кўриб чиқилиб, ҳолатлар ўрганилиб, мазмунан ҳал этиш учун порталдан қайта туман ХТБ га йўллангач, ушбу бўлим ходимлари томонидан ажойиб “спектакл” саҳналаштирилади.

Яъни бевосита мурожаатда айтилган ҳолатларга алоқадор бўлган йигирмага яқин гувоҳлар, ўқитувчилар қолиб, алоқадор бўлмаганлар, мактабда бир пайтлар ишлаб, бугун нафақалик гаштини суриб юрган ўқитувчилардан бир нечтаси маҳалла идорасига чақиртирилади. Мурожаатнинг ижобий натижасидан даъвогар бўлган ўқитувчилар(асосий аризачи)дан эса атиги бир нафари чақиртирилиб, ундан "директор билан ярашиш" талаб қилинади.

Аризачи туман ХТБ, маҳалла идораси раиси, маҳалла профилактик инспекторининг қисташига қарамай, даъвосидан воз кечмайди. Шунга қарамай, "спектакл саҳналаштирувчилари" ҳамда ёлғончи гувоҳлар иштирокида далолатнома тузилиб, "20-мактабдаги юз берган ҳолатлар қисман ўз тасдиғини топганлиги, мактабнинг "эрка раҳбар опаси"га шунчаки навбатдаги интизомий чора қўлланилиши" сўралиб, вилоят ХТБ номига юборилади...

Бундан кўринадики, мурожаатда айтилаётган ҳолатларнинг қисман ўз тасдиғини топганлиги ҳақида маълум қилаётган туман ХТБ ходимлари, директорнинг шунчаки интизомий чора билан қутулиб кетишини, эҳтимол, унинг ўз лавозимида фаолиятини давом этиришини қўллаб-қувватлайди. 

Ҳозирча ҳолат вилоят ХТБ томонидан ўрганиляпти. Аммо 20-мактаб ўқитувчиларининг боши узра сузиб юрган қора булутлар қачон тарқайди, бу нафақат уларнинг ўзига, балки жамоатчиликка ҳам қизиқ бўлса ажаб эмас.

Содир этилган ҳуқуқбузарликларчи, фидойи ўқитувчилардан ўзлаштирилган пулларни ким ўз эгаларига қайтаради? Бу юзасидан қонун ҳимоячилари ниҳоят суриштирувни бошлашармикан?

Билим ва маърифат масканида бу каби салбий иллат илдиз ота бошлаган экан, раҳбар опага эса шафқат қилишни сўраётган туман ХТБнинг хайрихоҳлиги шубҳали эмасми? Бу юзасиданчи, вилоят ХТБ қандай муносабат билдиради?

Ахир қўштирноқ ичидаги раҳбар ходимлар шу тариқа иш ҳақини талон-тарож қилаверса ва айблари кўр-кўрона ёпиб юборилаверса, коррупцияга шу тариқа барҳам бериб бўлармикан? Ана шу саволлар очиқ қолмоқда...

4495

Мирзиёев зиёлилар миссияси ва янгича дарс методикаси ҳақида

208
Ўзбекистон президенти Шавкат Мирзиёев раислигида мамлакатда таълим-тарбия тизимини такомиллаштириш, илм-фан соҳаси ривожини жадаллаштириш масалалари муҳокамасига бағишланган видеоселектор йиғилиши бўлиб ўтди.

ТОШКЕНТ, 31 окт - Sputnik. Куни кеча президент Шавкат Мирзиёев раислигида Ўзбекистонда таълим-тарбия тизимини такомиллаштириш, илм-фан соҳаси ривожини жадаллаштириш масалалари муҳокамаси бўйича видеоселектор йиғилиши бўлиб ўтди.

Зиёлилар - келажак бунёдкорлари 

Ўзбекистон президенти йиғилиш аввалида ўқитувчи, муаллим шахсига тўхталар экан, Ўзбекистон халқи ҳамиша "устозни отадай улуғ деб билган, доимо ардоқлаган маърифатпарвар халқ" бўлганини эслатиб ўтди.

"Мен ҳам ўқитувчи, муаллим деганда ўзим учун энг азиз ва ҳурматли бўлган, зиёли ва замонавий, самимий ва меҳрибон инсонларни тасаввур қиламан. Чунки ҳаммамизга ҳам шу муаллим сабоқ ва таълим бериб, меҳрибон ота-оналаримиз қаторида тарбиялаган. Бугунги кунда Ўзбекистоннинг янги тараққиёт даври пойдеворини яратяпмиз. Бунда бизнинг энг яқин кўмакчиларимиз устоз ва мураббийлар, илмий ва ижодкор зиёлилардир".

Ҳар бир оила, ҳар бир бола ҳаёти мактаб билан боғлангани, бу масала давлатнинг, жамиятнинг энг муҳим иши экани таъкидланди.

"Ҳаммамиз азиз фарзандларимиз ҳаёти ва тақдирини ўқитувчи ва мураббийларга ишониб топширамиз. Мана шундай беқиёс бойлик посбонлари, келажак бунёдкорлари бўлган бу мўътабар зотларга муносиб ҳурмат-эҳтиром кўрсатишимиз керак", – деди президент.

Мактаблар - маҳалланинг интеллектуал марказига айланиши лозим

Йиғилишда бугунги модернизация жараёнлари, ислоҳот ва ўзгаришлар натижадорлиги мактаб таълимига, янги авлод кадрларини етиштириш масаласига бориб тақалаётгани қайд этилди. Мактаб директорлари ва муаллимларга кўп нарса боғлиқлиги таъкидланган. Улар қишлоқ ва шаҳарларда таълим-тарбия, маданият ва маънавият тарқатадиган фидойи кишилардир. Мактаблар нафақат таълим маскани, балки маҳалланинг маданий, интеллектуал маркази бўлиши зарур.

Маълумки, мамлакат таълим-тарбия тизимини янада такомиллаштириш, илм-фан соҳаси ривожини жадаллаштириш мақсадида Президент фармони лойиҳаси ишлаб чиқилди. Мазкур ҳужжат regulation.gov.uz порталига қўйилиб, барча ҳудудларда, маҳаллий кенгашларда ва мактаб жамоаларида ота-оналар иштирокида кенг муҳокама қилинди.

Фармон лойиҳасида таълимдаги ҳозирги муаммоларни ҳал қиладиган, яқин беш йилда натижасини кўрсатадиган ва кейинги тараққиёт даражасини белгилаб берадиган мақсадлар қамраб олинган.

Жумладан, жамиятда муаллимнинг обрў-эътибори ва мақомини кўтариш, ўқув дастурлари ва методикасини тўлиқ қайта кўриб чиқиш, мактабни таълимнинг кейинги босқичлари билан узвий боғлаш, ўқитувчиларни ортиқча қоғозбозликдан халос этиб, ўз устида кўпроқ ишлаши учун шароит яратиш ва шуни рағбатлантириш, мактаб инфратузилмаси ва ундаги маънавий муҳитни яхшилаш каби масалаларнинг ечимлари аниқ белгилаб берилмоқда.

Энг асосийси, жойлардаги раҳбарларнинг, шунингдек, маҳаллий кенгашларнинг ушбу муҳим масалага ёндашуви ва эътиборини тубдан ўзгартириш, уларнинг масъулияти, жавобгарлиги ва ҳисобдорлиги механизмлари киритилмоқда.

Фақат ёдлашга эмас, фикрлашга чорлайдиган методика зарур

Видеоселектор йиғилишида таълим соҳасидаги муаммолар, уларни ҳал этиб, таълим сифатини оширишга оид вазифалар муҳокама қилинди. Давлат раҳбари аввало мактабларда ўқув юкламаси ва дарслар сонини қайта кўриб чиқиш, ўқувчиларни фақат ёдлашга эмас, балки фикрлашга чорлайдиган методика яратиш зарурлигини таъкидлади.

Бу борада Финляндия тажрибаси мисол қилиб келтирилди. Ушбу мамлакат умумий саводхонлик, табиий фанлар ва математика бўйича дунёда энг илғорлардан бири.

"Мактабда ўқитиш методикаси ўзгармаса, таълим сифати ҳам, мазмуни ҳам, муҳит ҳам ўзгармайди, – деди Шавкат Мирзиёев.  

Дунёдаги замонавий ўқув дастурлари, ўқитиш методикаларини ўрганиб, мамлакатдаги умумтаълим мактабларида жорий қилиш муҳимлиги таъкидланди. Халқ таълими вазирлигига ушбу тажриба асосида Миллий ўқув дастурини ишлаб чиқиб, 2021/2022 ўқув йилидан бошлаб таълим жараёнига синов тариқасида татбиқ этиш вазифаси қўйилди.

Янги методикани самарали йўлга қўйиш учун барча мактаб ўқитувчилари видеоалоқа орқали хорижий мутахассислар иштирокида ўқитилади. Энг муҳими, бу жараёнларга педагогика йўналишидаги университет ва институтлар ҳам жалб қилиниб, педагог кадрлар тайёрлаш методикаси ҳам янгиланади. Шунингдек, математика, физика, кимё, биология ва информатика фанлари бўйича чет эллардаги илғор дарсликлар чуқур ўрганиб чиқилади.

Мактабларни таъмирлаш, ободонлаштириш, иситиш каби хўжалик масалаларига ҳокимлар шахсан масъул экани эслатиб ўтилди. Шунингдек, олий ўқув юртига кира олмаган битирувчиларни муайян касб-ҳунар ёки тадбиркорликка жалб этиш муҳим.

Шу боис келгуси йилдан бошлаб 7-синфдан ўғил-қизларнинг касбга қизиқишларини аниқлаш ва босқичма-босқич касбга йўналтириш амалиёти жорий қилиниши белгиланди. Ҳудуддаги саноат, қишлоқ хўжалиги ва хизмат кўрсатиш корхоналари мактабларга бириктирилади.

Мактаблар рейтинги ҳақида

Ҳар бир мактаб рейтингини ҳамда шу асосда таълим сифати бўйича туман, шаҳар ва вилоятлар рейтингини ишлаб чиқиш зарурлиги айтилди. Рейтинг натижаларига қараб, мактаб директорлари ва ўринбосарлари, ўқитувчилар, ҳокимлар ва уларнинг таълим бўйича маслаҳатчилари фаолиятига баҳо берилади.

Рейтингда биринчи бешликка кирган мактаб директорларига маҳаллий бюджетдан устама тўланади. Хусусан, мактаб директорлари ва уларнинг ўринбосарларига меҳнатга ҳақ тўлаш энг кам миқдорининг 3 бараваридан 12 бараваригача рағбатлантирувчи тўловлар берилади. Шу билан бирга, халқ таълими бўлими раҳбари ва методисти, мактаб директорлари, туман рейтингида биринчи ва иккинчи ўринни эгаллаган мактабларнинг 2 нафар илғор ўқитувчисига касаба уюшмалари ҳисобидан ҳар йили сиҳатгоҳларга икки ҳафталик бепул йўлланма берилади. Шунингдек, фидойи педагоглар бошқа йўллар билан ҳам рағбатлантирилади.

Йиғилишда педагог кадрлар малакасини ошириш масалаларига алоҳида эътибор қаратилди.

Бугунги кунда педагоглар ҳар 5 йилда, раҳбар кадрлар эса ҳар 3 йилда малака оширмоқда. Лекин бу тўла қамров учун етарли эмас. Жорий йилда Сирдарё вилоятида 11 минг нафар мактаб ўқитувчиларининг барчаси синов тариқасида масофавий малака ошириш курслари билан қамраб олинмоқда.

Келгуси йили Бухоро, Самарқанд, Фарғона вилоятлари ва Тошкент шаҳрида малака ошириш бўйича масофадан ўқитиш ташкил этилади. Тошкент давлат педагогика университети педагог кадрлар малакасини оширишда республикада етакчи олийгоҳ этиб белгиланади. Авлоний номидаги малака ошириш институти эса таълим муаммоларини чуқур ўрганадиган илмий-тадқиқот даргоҳи бўлади.

Ўқитувчилар тоифасини белгилаш тартибини ҳам тубдан қайта кўриб чиқиш лозимлиги таъкидланди.

Бугунги кунда халқ таълими тизимида меҳнат қилаётган 490 мингдан зиёд педагогларнинг 4 фоизи олий, 15 фоизи биринчи тоифага эга. 4 босқичдан иборат амалдаги аттестация тизимида қоғозбозлик ҳанузгача сақланиб қолган.

Шу боис мутасаддиларга тоифа бериш тартибини соддалаштириш, педагоглар билимини йил давомида баҳолаш имконини берувчи 2 босқичли тизимга ўтиш бўйича кўрсатма берилди.

Яна бир муаммо – таълим сифати пастлиги, моддий-техника базаси етарли бўлмагани сабабли айрим мактаблар тўлиқ қувватда ишламаяпти. Масалан, Тошкент шаҳридаги 32 та мактабда ўқувчиларни қамраб олиш даражаси паст.

Мамлакатда хусусий таълим муассасаларига кенг шароит яратилаётгани боис келгуси йилдан эксперимент тариқасида кам қувватда ишлаётган мактабларни танлов асосида салоҳиятли талабгорларга ишончли бошқарувга бериш таклифи билдирилди.

Директорлар танлов асосида тайинланади

Мактабларда замонавий бошқарувни жорий қилиш масалаларига ҳам тўхталиб ўтилди. Энди мактаб директорларини лавозимга тайинлаш бевосита маҳаллий кенгашлар билан келишилган ҳолда, танлов асосида амалга оширилади. Ҳар бир номзод мактабнинг кўрсаткичларини келгуси 3 йилда юқори даражага олиб чиқиш бўйича ўз дастури билан танловда иштирок этади ва ҳар йили кенгашлар олдида ҳисобот беради.

Бундан асосий мақсад – мактабларнинг самарали фаолиятини ташкил этиш, директорлар ишига ноқонуний аралашувлар ва кадрлар қўнимсизлигига барҳам бериш.

Мактаблар билим билан бирга тарбия, маънавият маскани ҳамдир. Давлат раҳбари бу ишларга ҳудудларда яшаб, ижод қилаётган шоир ва ёзувчиларни кенг жалб қилиш, мактабларнинг директор жамғармасидан ва маҳаллий бюджет маблағларидан  уларга ойлик маош тўлаш лозимлигини таъкидлади.

Олий таълим соҳасида соғлом рақобат муҳитини шакллантириш ва қамровни ошириш, ҳар бир ҳудудда камида биттадан нодавлат олий билим юрти ташкил қилиш муҳимлиги қайд этилди.

"Бугун кўриб чиқилган масалалар ҳаммадан, мактаб директоридан бошлаб Бош вазиргача бўлган барча бўғиндаги раҳбарлардан юксак масъулият ва юқори даражадаги жавобгарликни талаб қилади. Бу – йиллар давомида кўринмайдиган, аммо натижаси яқин 10-15 йилда бутун мамлакат қиёфасини тубдан ўзгартиришга асос бўладиган қудратли манба", – деди Мирзиёев.

Парламент вакиллари, шунингдек, жойлардаги маҳаллий кенгаш депутатларидан таълим тизимидаги ўзгаришларни халқимизга етказиб, дахлдорлик ҳиссини ошириш, фармон қабул қилингач, ижросини назоратга олиш, ўз тажрибалари билан амалий ёрдам бериш сўралди.

208
UzAuto Motors начнет выпускать машины в новых цветах

Монополияга қарши қўмитаси судда UzAuto Motors’га мағлуб бўлди

450
Монополияга қарши курашиш қўмитаси Махсус комиссиясининг 21/31-сонли иши бўйича 2020 йил 19 августдаги қарори ҳақиқий эмас деб топилди.

ТОШКЕНТ, 30 окт — Sputnik. Монополияга қарши курашиш қўмитаси судда UzAuto Motors компаниясига ютқазди.

Тошкент шаҳар маъмурий судининг 2020 йил 30 октябрдаги ҳал қилув қарорига асосан аризачи “UzAuto Motors” АЖнинг жавобгар Монополияга қарши курашиш қўмитасига нисбатан Махсус комиссиясининг 21/31-сонли иш бўйича 2020 йил 19 августдаги қарорини ҳақиқий эмас деб топиш ҳақидаги шикоят аризаси қаноатлантирилди.

Монополияга қарши курашиш қўмитаси Махсус комиссиясининг 21/31-сонли иши бўйича 2020 йил 19 августдаги қарори ҳақиқий эмас деб топилди.

Монополияга қарши курашиш қўмитасидан аризачи “UzAuto Motors” АЖ фойдасига шикоят келтиришда тўланган давлат божи 2 230 000 сўм ва 20 000 сўм почта харажатлари ундириш белгиланди.

Шунингдек, Монополияга қарши курашиш қўмитаси томонидан қонун ҳужжатлари талаблари бузилганлиги ҳолати юзасидан хусусий ажрим чиқариш йўли билан муносабат билдирилди.

450

Марказий Осиё ҳаётсиз чўлга айланиши мумкин - тадқиқот

501
Олимларнинг аниқлашларича, гарчи илгари ушбу минтақа доимо кўкаламзор бўлган, деб ҳисошган бўлсаларда, аммо миллионлаб йиллар олдин Марказий Осиё улкан саҳродан иборат бўлган.

ТОШКЕНТ, 31 окт — Sputnik. Олимлар Марказий Осиё (МО) жонсиз саҳрога айланиши мумкин, дея айтишмоқда, деб ёзади "Популярная механика" нашри.

Олимларнинг аниқлашларича, 34 миллион йил олдин иқлимнинг кескин ўзгариши минтақада экологик фалокатга олиб келган. Бу воқеа минтақанинг биологик хилма-хиллигини бир умрга ўзгартирган. Мўғулистон, Тибет ва Шимоли-Ғарбий Хитой озгина ўсимликлар ўсадиган кенг қурғоқ чўлларга айланган. Бу замин қарийб 20 миллион йил давомида шу ҳолатда бўлган. Тадқиқот муаллифларининг таъкидлашларича, худди шу сценарий тез орада такрорланиши мумкин.

Осиёдаги қазилма чангни ўрганиб чиққан олимлар, миллионлаб йиллар давомида Марказий Осиё саҳродан иборат бўлгани, бу ерда асосан майда кемирувчилар яшаган, деган хулосага келишди.

Илгари бу минтақа деярли ҳар доим ўрмонзор билан қопланган, ва фақат вақт ўтиши билан бу ерда бир нечта чўллар пайдо бўлган, дея ҳисобланар эди. Бироқ, янги тадқиқот муаллифларининг фикрича, минтақанинг ҳозирги ҳолати - бу акс-ҳаракатлар, яъни қурғоқ саҳролар ўсимлик билан қопланиши натижасидир.

Олинган натижалар минтақадаги биохилма-хиллик, қишлоқ хўжалиги ва инсон фаровонлиги келажаги учун жиддий оқибатлар тўғрисида маълумот бермоқда. Ўтмишдаги фактлар шуни кўрсатмоқдаки, агар чўллар кўпайишда давом этса, Марказий Осиё ҳеч қачон илк чўлланишдан олдин мавжуд бўлган ноёб биологик хилма-хиллигини тиклай олмайди", - дея изоҳ беради тадқиқот иши етакчи муаллифи Наташа Барболини.

Ушбу тадқиқотлар Иқлим ўзгариши бўйича ҳукуматлараро кенгашнинг Марказий Осиё тезда сайёрадаги энг иссиқ ва энг қуруқ жойларидан бирига айланиб бораётганлигини кўрсатадиган прогнозларига мос келади, дея таъкидланган "Популярная механика" нашрида.

Тадқиқот ҳаммуаллифи Карина Хорн дейдики, қачонлардир доминантлик қилган айрим ўсимликлар минтақада ҳали ҳам бор, аммо улар жуда камёбдир. Бу шундан далолат берадики, иқлимнинг тезликда ўзгариши популяциянинг ортга қайтмас ўзгаришига олиб келиши мумкинлигига ишора қилади, деб ҳисоблайди аёл.

501