Студенты на занятии в медицинском университете

Тиббиёт ва педагогика - қандай коллежларга энг кўп ҳужжат топширилган

129
Колледжларга ҳужжат топширган абитуриентлар орасида энг кўп қизиқиш - педагогика ва тиббиёт соҳаларига билдирилган.

ТОШКЕНТ, 16 ноя - Sputnik. 2020/2021 ўқув йилида rоллеж ва техникумларга ҳужжат топширган абитуриентлар орасида энг кўп тиббиёт ва педагогика соҳаларига қизиқиш билдирилган.

Бу ҳақида бугун АОКАда бўлиб ўтган матбуот анжуманида Олий ва ўрта махсус таълим вазирлиги бошқарма бошлиғи Азиз Мелибоев маълум қилди.

Жорий йилнинг шу даврига қадар 106 981 нафар абитуриентдан ҳужжат келиб тушди. Энг кўп қизиқиш билдирилган соҳаларни таҳлил қилсак, булар — тиббиёт, педагогика, йўл-транспорт, хизмат кўрсатиш соҳалари, - деди Мелибоев.

Шунингдек, анжуманда маълум қилинишига кўра, бугунги кунда Ўзбекистонда 26 та вазирлик ва идора тизимида 201 та коллеж мавжуд. Белгиланган квотага кўра, 81 325 нафар абитуриент коллежларга қабул қилиниши керак. Шундан 12 762 нафари давлат гранти асосида, қолган қисми тўлов-контракт асосида қабул қилинади.

Ундан ташқари 62та ОТМлар ҳузурида 185та техникум фаолияти йўлга қўйилган. 

129
Министр здравоохранения РУз Абдухаким Хаджибаев

COVID иккинчи тўлқини, вакцина ва ислоҳотлар: ССВ янги раҳбари билан интервью

11
(Янгиланган 15:56 01.12.2020)
Ноябрь бошида Ўзбекистон ССВ лавозимига тайинланган тиббиёт фанлари доктори, профессор Абдуҳаким Хаджибаев Sputnik мухбирига режалаштирилаётган ислоҳотлар, COVID-19 билан боғлиқ вазият ва Россиянинг “Спутник V” вакцинаси борасидаги музокаралар ҳақида сўзлаб берди.

ТОШКЕНТ, 1 дек — Sputnik. Мамлакатда узоқ умр кўрувчилар сони кўпайиши учун Ўзбекистон раҳбарияти қандай чоралар кўрмоқда, республиканинг Европа мамлакатларига қараганда коронавирусга қарши яхшироқ кураша олаётгани боиси нимада ва дунё COVID-19 устидан ғалаба қозонилгани ҳақида қачон гапиришни бошлайди – бу ва бошқа саволларга Ўзбекистон соғлиқни сақлаш вазири Абдуҳаким Хаджибаев жавоб берди.

- Абдуҳаким Мўминович, Сиз учун ССВ раҳбари лавозимига тайинланиш қанчалик кутилмаган ҳолат бўлди?

Абдухаким Хаджибаев
Пресс-служба Минздрава Узбекистана

- Очиғини айтаман, кутилмаганлик ҳолати бўлди. Лекин бошқа томондан – менинг деярли 20 йилдан буён Соғлиқни сақлаш вазирлиги раҳбариятига алоқам бор. 2003 йилда соғлиқни сақлаш вазирининг биринчи ўринбосари этиб тайинланган эдим, 2007 йилдан фаолиятимни Республика шошилинч тиббий ёрдам илмий маркази бош директори сифатида давом эттирдим. 2016 йилнинг охирида яна вазирнинг биринчи ўринбосари этиб тайинландим, бир неча ой ўтиб вазир ўринбосари – юқорида тилга олинган марказ бош директори бўлдим.

Июль ойи ўртасида, биринчи тўлқин авжига чиққан паллада мени соғлиқни сақлаш вазирининг биринчи ўринбосари, бир неча ҳафта илгари эса вазир этиб тайинлашди.

Менга катта ишонч билдирилди, бу ўта масъулиятли. Шу боис вазирлик олдида турган вазифаларни ҳал қилиш барча ишни қиляпман ва қиламан.

- Ноябрь бошида президент Шавкат Мирзиёев ССВ тизимини “бутунлай қайта кўриб чиқиш” бўйича йиғилиш ўтказди. Давлат раҳбари қандай устувор вазифаларни белгилаб берди, қандай ислоҳатларни амалга ошириш кўзланган?

- Ушбу тарихий йиғилишдан кейин учта қарор ва битта фармон чиқди. Асосий эътибор соғлиқни сақлаш биринчи бўғини даражасидаги ишларни тубдан кўриб чиқишга қаратилади. Ушбу муассасалар учун фуқароларни соғлом турмуш тарзига жалб қилиш асосий вазифа бўлиши керак. Шунинг учун ҳозир шифокорлар вазифалари қайта кўриб чиқилмоқда. Аввал биз уларни умумий амалиёт врачлари деб атардик, энди эса улар, аслида, оилавий врачлар бўлишади. Уларнинг ҳар бири ўз беморининг соғлиғи ҳақидаги ҳамма нарсани билади.

Бу йўналишдаги илк лойиҳани Қашқадарё вилоятида амалга оширишни режалаштиряпмиз. У ерда бир ярим мингта тиббиёт бригадалари ташкил этилади, уларнинг ҳар бирида битта оилавий врач ва патронаж хизматига ўқитилган тўрт-беш ўрта бўғин тиббиёт ходими бўлади. Келгусида бригадалар йилига бир марта уларга ишониб топширилган ҳудуддаги истиқомат қилувчи фуқароларнинг саломатлигини текширади. Уларни тўрт гуруҳга ажратиш режалаштирилмоқда: биринчиси – соғлом кишилар (фақат соғлом турмуш тарзига риоя қилиш талаб этилади), иккинчиси – бирор бир касаллик ривожланишига мойил бўлган кишилар (соғлом турмуш тарзига риоя қилиш, жисмонан фаол бўлиш, тўғри овқатлашиш зарур ва ҳоказо), учинчиси – касаллик аллақачон ривожланаётган фуқаролар (бу ердаги асосий вазифа касаллик оғирлашишини олдини олиш). Тўртинчи гуруҳ бу касалликнинг учинчи-тўртинчи босқичида бўлганлар ва фаол патронаж хизматига муҳтожлар.

Қашқадарёда бирламчи патронаж кўригини йил охирига қадар ўтказишни режалаштирганмиз. Жараённи қисқа муддатда ва юқори самарадорликда муваффақиятли ташкил этиш учун у ерга шифокорлар, олийгоҳ ўқитувчилари, барча илмий-амалий марказларимизнинг мутахассисларини жалб қилдик. У ерда жами 700 кишидан зиёд киши бўлиб турибди, ҳокимият уларни турар-жой, транспорт ва керакли жиҳозлар билан таъминламоқда. Иш 1 декабрдан бошланади. Янги йилдан лойиҳани қолган бошқа ҳудудларда ишга туширамиз. Уни йилнинг биринчи чораги охирига қадар якунлашни режалаштиряпмиз. Сўнгра чуқур ва мақсадли патронажга ўтамиз.

Президент биздан талаб қилаётган иккинчи нарса бу соғлиқни сақлашнинг биринчи бўғини муассасалари ва ихтисослашган марказларимиз ўртасида яқин алоқаларни йўлга қўйишдир.

Тошкентда 18 тага яқин ихтисослашган марказлар мавжуд. У ерда асосан юқори малакали мутахассислар, олимлар ишлашади. Шунингдек, саккизта тиббиёт олийгоҳлари ва уларнинг тўртта филиали бор. Уларнинг вакиллари  вақти-вақти билан вилоят ва туманларга маслаҳатлашув ўтказиш ва беморларга муолажа тайинлаш учун бориб туришади.

Шифокор ўз ишининг юқоридан натижасидан максимал даражада манфаатдор бўлиши жуда муҳимдир.

Натижада бу чоралар давлатга жуда катта иқтисодий самара беради.

- ССВ Соғлиқни сақлаш кодекси лойиҳасини ишлаб чиқди. У нима учун лозимлиги ҳақида сўзлаб берсангиз.

- Ҳозир бизда турли йўналишлар бўйиса 16 та амалдаги қонунлар бор. Бироқ, очиғини айтсак, уларнинг айримлари бир-бирига мувофиқ келмайди. Биз бу барча қонунларни қамраб оладиган, уларни тўлдирадиган, замонавий воқеликка мослаштирадиган, соғлиқни сақлаш соҳасидаги назоратни яхшилайдиган кодексни яратмоқчимиз.

- Келинг, бир неча ой ортга, коронавирус пандемияси бошига қайтсак. Ўзбекистон инфекциянинг эҳтимолий тарқалишига қандай тайёргарлик кўрди?

- Мамлакат ҳукумати 15 март, бизда биринчи COVID-19 ҳолатига қайд этилгунга қадар чора кўришни бошлади. Зеро Хитой ва бошқа мамлакатларда коронавирус шиддат билан тарқалаётгани ҳақида бохабар эдик. Февраль охирида президент Шавкат Мирзиёев эҳтимолий пандемия тайёргарлик кўриш ва унга қарши курашиш чоралари тўғрисидаги қарорга имзо чекди. 16 мартдан бош вазир раҳбарлигида махсус комиссия ташкил этилди ва у чеклов чораларини ишлаб чиқиб, улар ҳақида эълон қилиб борди.

Қисқа муддат ичида карантин зоналари ташкил этилди. Биринчиси Тошкент яқинида, у ердаги карантин зонаси 20 минг кишига мўлжалланган ва барча минимал зарурий шароитларга эга эди. Ўзбекистонга келаётган кишилар – ҳам республика фуқаролари, ҳам хорижликлар – бу зонада  улар бепул 14 кун шифокорлар назорати остида бўлишди. Улар уч маҳал овқат ва коронавирусга тест топшириш имконияти билан таъминланди. Агар икки ҳафтадан сўнг уларда инфекция тасдиқланмаса, унга жавоб бериларди. COVID-19 тасдиқланган фуқароларни ихтисослашган, асосан юқумли касалликлар касалхоналарига юбориларди.

Касалланганлар сони кўпайиши билан мамлакатда уларни даволаш учун бошқа тиббиёт муассасалари мослаштирилди. Параллел равишда ҳукумат зарурий асбоб-ускуналарни, хусусан, сунъий нафас олдириш ва оксигенатор харид қилиш борасида катта ишни амалга оширди. Қисқа муддатда улар мамлакатга келтирилиб, касалхоналарга тақсимланди.

Тахминан икки-икки ярим ой ичида Тошкент вилоятининг Зангиота туманида тўрт минг кишига мўлжалланган юқумли касалликлар шифохонаси қурилди. Бу ниҳоятда ўз вақтида қилинган иш бўлди.

- Мамлакатдаги ҳозирги эпидемиологик вазиятни қандай баҳолайсиз?

- Вазият барқарор. Бугунги кунда тасдиқланган ҳолатлар икки мингдан бироз кўпроқ. Аммо биз нафақат СOVID-19 беморларини, балки касалхонадан ташқари пневмонияси бор кишиларни ҳам касалхонага ётқизамиз.  Маълумки, ёлғон натижа кўрсатувчи тестлар ҳам бор, қолаверса, тест биринчи ўн кунда мусбат бўлиши, кейин, ҳатто пневмония ривожланганда, у манфий бўлиши мумкин.

Бироқ барқарор вазият бизни хотиржам қилмайди. Кўп мамлакатлар, жумладан, Россия тажрибасига кўра, иккинчи тўлқин, афтидан, муқаррарлигини тушунамиз. Лекин биз ҳозирмиз ва у енгил ўтиш учун қўлимиздан келган барча ишни қиламиз.

Вазият барқарорлашган пайтда 150 та касалхонадан 45 тага яқинини ишлашга қолдирдик, қолганларининг фаолиятини тўхтатдик. Зарур бўлган пайтда улар яна коронавирус беморларни қабул қилишлари мумкин.

Бундан ташқари, бугунги кунда аҳоли коронавирусга тест топшириши мумкин бўлган жойлар анча кўпайди. Мамлакатда 152 та лаборатория ишламоқда.

- Агар Ўзбекистондаги COVID-19 вазиятини таҳлил қилсак ва уни Европадаги билан таққосласак, республика инфекцияга қарши курашишнинг самарали уддасидан чиқаётгани ҳақида хулоса қилиш мумкин. Сизнингча, бунинг боиси не?

- Июль ойининг иккинчи ярми – августнинг биринчи ярмида касалликнинг биринчи авж олган палласи бўлди, Европа ва Россияда эса икки-икки ярим ой аввалроқ кузатилди. Авж олган паллада Ўзбекистонда 150 дан зиёд касалхоналарда керакли асбоб-усуна ва дори-дармон билан захира жой ташкил этишга эришилди. Касалликнинг олдини олиш муҳим ўрин тутди. Шундай қилиб, пандемия зарбасини ҳукумат ва ССВ томонидан қабул қилинган чоралар юмшатишга кўмаклашди. Дунёда коронавирусдан ўлим ўртача 5 фоизгача, Европанинг айрим мамлакатларида ҳатто юқори. Россияда 1,5 фоиздан 2 фоизгача, бизда тахминан 0,8-0,9 фоизни ташкил этади.

- Россия ҳақида. Россия Ўзбекистонга қандай ёрдам кўрсатди?

- Июль-август ойида республикада Россия шифокорларининг иккита бригадаси ишлади. Улар шифокорларимиз билан биргаликда беморларни даволашди, семинарлар ўтказишди. Тажриба алмашинди. Бу эса шификорларимизга қисқа вақтда ўз тактикаларини такомиллаштиришларига ёрдам берди.

Ҳа, айтганча: бизда, Россиядаги каби, COVID-19 билан касалланган беморларни даволаш бўйича миллий қўлланма ишлаб чиқилди. Бир неча кун илгари Россияда унинг тўққизинчи версия чоп қилинди, биз саккизинчиси асосида ишлаяпмиз. Бу ва олдингилари россиялик ҳамкасблар тажрибасини инобатга ҳолга тайёрланган.

- Абдуҳаким Мўминович, пандемия муносабати билан Ўзбекистонда қандай давлат кўмаги турлари пайдо бўлгани ҳақида сўзлаб берсангиз.

- Ҳукумат 4-5 дори-дармондан иборат COVID тўплами деб аталувчи ёрдамни фуқароларга тарқатиш бўйича катта ишларни амалга оширди. Бундай тўпламдан икки миллиондан зиёди шакллантирилди. Улар беморлар билан мулоқатда бўлганлар, вируснинг аломатсиз ташувчилари ва барча мактаб ўқитувчиларига тарқатилди. Бу йўналишдаши ишлар давом эттирилмоқда.

- Инновацион ривожланиш вазирлиги матбуот хизмати республикада хитой вакцинаси синовлари бошланганини маълум қилди. Бу Ўзбекистон ушбу препаратни сотиб олишни ният қилганини англатадими?

- Бутун дунё бўйлаб вакцина яратиш устидан юздан ортиқ компания иш олиб бормоқда, 20 гача яқини биринчи-иккинчи босқичларини ўтказиб бўлиб, учинчисини бошламоқда. Бизга иккита Хитой компанияси (“Anhui Zhifei Longcom Biopharmaceutical” ва “Sinopharm Group” – таҳр.) ҳамда унинг кўмагида “Спутник V” вакцинаси яратилган Россия тўғридан-тўғри инвестициялар жамғармаси (РПФИ) алоқага чиқди.

Хитой компанияларидан бири ("Anhui Zhifei Longcom Biopharmaceutical" – таҳр.) клиник синовларининг учинчи босқичини ўтказиш учун беғараз олти минг доза вакцина таклиф қилди. Бу таклиф қабул қилинди, препарат намуналари Фармацевтика тармоғини ривожлантириш агентлиги ҳузуридаги Давлат марказида текширувдан ўтказилмоқда. Сўнгра турли жинс, ёшдаги фуқаролар иштирокида синовлар бошланади.

Россия вакцинаси ҳақида тўхталадиган бўлсак: ҳозир РФПИ билан музокаралар олиб борилмоқда. Улардан клиник синовларининг учинчи босқичини ўтказиш учун ҳеч бўлмаганда 500 дозасини сўрадик. Агар жавоб ижобий бўлса, жараён олдинга силжийди. Агар бу йил бўлмаса, унда умид қиламанки, келгуси йилнинг биринчи чорагида клиник синовларни бошлаш мумкин бўлади. Шундан сўнг уни харид қилиш хусусида қарор қабул қилинади.

Биз Россиянинг коронавирусга қарши бошқа вакциналари борасидаги музокаралар учун очиқмиз.

- Фикрингизча, дунё бу инфекция ва пандемия устидан ғалаба ҳақида қачон гапира бошлайди?

- Менимча, ўзини ҳурмат қилувчи ҳеч бир киши бу саволга аниқ жавоб беришни зиммасига олмайди. Лекин тажрибани ҳисобга олган ҳолда: ўтган яқин 30-40 йил ичида бундай кенг кўламли пандемия бўлмаган. Прогнозлар, олимлар ва ЖССТ мутахассилари фикрини инобатга олиб, ўйлайманки, 2021 йил охирига қадар жараён сустлашади – оммавий эмлаш бошланиши билан.

11
Хабиб Нурмагомедов

Ҳабиб Нурмагомедов Тошкентда: у ўзбек спортчиларига ёрдам беришини айтди

59
(Янгиланган 16:04 01.12.2020)
Россиялик аралаш яккакураш устаси, UFC чемпиони Ҳабиб Нурмагомедов Тошкентга келди. Бугун чемпион иштирокида Миллий олимпия қўмитасида матбуот анжумани ташкил этилди.

ТОШКЕНТ, 1 дек — Sputnik. Россиялик аралаш яккакураш устаси, UFC бўйича жаҳон чемпиони Ҳабиб Нурмагомедов 30 ноябрдан 1  декабрь ўтар кечаси Тошкентга келди.

Бугун, чемпион иштирокида Миллий олимпия қўмитасида матбуот анжумани ташкил этилди, деб хабар қилди Sputnik Ўзбекистон мухбири.

“Биринчи навбатда, барча ўзбекистонлик мухлисларга миннатдорлик билдирмоқчиман. Қаерда бўлишим қатъий назар, Америка, Араб давлатлари ёки Россия бўладими, ҳамма жойда мухлисларни учратаман. Доим уларнинг қўллаб-қувватловини ҳис этаман", - деди чемпион.

Нурмагомедов ўз нутқида, республикада спортга катта эътибор берилаётгани, спортчилар ҳар томонлама қўллаб-қувватланаётгани учун Ўзбекистон президенти Шавкат Мирзиёевга миннатдорлик билдирди.

“ММА айни вақтда дунёда жуда оммалашмоқда, ўзбек жангчилари пайдо бўлмоқда, улар жуда яхши ҳаракат қилишмоқда. Менимча, бу фақат бошланиши, келажакда мамлакатингиздан кўплаб вакиллар етишиб чиқади. Сизларда кураш, дзюдо, бокс – дунёда энг яхши боксчилар, бу спорт тури жуда ривожланган, буларнинг барчаси - ММАни ташкил қилади.

Йигитларнинг потенциалини, уларга кўрсатилаётган ёрдамни кўрмоқдаман, ўйлайманки, уларнинг келажаги катта бўлади. Агар мендан бирон бир нарса талаб қилинса, мен доимо яқинда бўламан, маслаҳат, ёрдам бераман. Оллоҳ сизларни қўлласин”, - деди спортчи.

Эслатиб ўтамиз, Ҳабиб Нурмагомедов ўтган йил 23 ноябрь куни Ўзбекистонга ташриф буюрган ва Humo Arena спорт мажмуасида илк бор бўлиб ўтган аралаш жанг санъати бўйича халқаро мусобақада фахрий меҳмон сифатида қатнашган эди.

2020 йилнинг 25 октябрь куни UFC 254 мусобақасида Ҳабиб Нурмагомедов америкалик жангчи Жастин Гэтжи устидан ғалаба қозониб, чемпионлик унвонини муваффақиятли ҳимоя қилди. Жангдан сўнг россиялик чемпион ММАдаги фаолиятини якунлашини эълон қилди.

Спортчи 29 та жангда ўтказиб, барчасида ғалаба қозонган.

Нурмагомедовнинг Гэтжи устидан ғалабасидан сўнг UFC раҳбарияти вазн тоифасидан қатъий назар жангчиларнинг янгиланган рейтингини тақдим этди, унда Ҳабиб биринчи ўринни эгаллади.

59
Теглар:
Ҳабиб Нурмагомедов, Ўзбекистон
Танки Т-14 Армата

Рус қуроли: 2020 йилнинг дастлабки натижалари

7
Россия мудофаа-саноат комплекси ва РФ Мудофаа вазирлигининг қайта қуролланиш дастури ўтаётган йилда иқтисодий турбулентлик шароити ҳамда глобал чақириқлар ва хатарлар фонида юқори барқарорликни намойиш этди.

2020 йилдаги коронавирус пандемияси билан боғлиқ глобал иқтисодий инқироз Россия давлат қурол ишлаб чиқариш дастури (ГПВ-2020)ни ва РФнинг халқаро қурол бозоридаги позицияларига путур етказа олмади. Россия қўшинлари таъминоти ўтган йилгига нисбатан 11 %га ошди. "Рособоронекспорт" хорижий буюртмачиларга 10 миллиард долларлик ҳарбий мақсадли маҳсулотларни етказиб берди, буюртма портфелини тахминан 50 миллиард долларда сақлаб қолди ва 9 миллиард долларга янги битимлар имзолади.

Қайта қуролланиш пойгасида иштирок этмай, Россия 2019 йилдан армия ва флотнинг қайта таъминоти учун 2019 йилдан 1,5 трлн рублдан кўп сарфламоқда, боз устига маблағларнинг 70%дан кўпи – замонавий серияли намуналарга сарфланяпти. Қўшинлар бир йил ичида 2300 дан ортиқ янги турдаги қурол-аслаҳаларни олган.

Россия флоти 35та субмариналар, сув усти кемалари билан тўлдирилди – фақатгина Болтиқ флотининг ўзи олтита янги ракета кемаларини қабул қилиб олди. Ҳаводан ҳужумга қарши мудофаа ҳам– тўртта С-400 "Триумф" зенит-ракета полк комплектлари ва олтита "Панцирь"  зенит ракета-тўп дивизион комплектлари билан бойиди.

"ГПВ-2020" дастурини амалга ошириш давомида армия ва денгиз флотида замонавий қурол-яроғ даражаси 70 %га, стратегик ядровий кучларда 83 %га, Аэрокосмик кучларда 75 %га етди. Умуман олганда, РФнинг қурол-яроғни ривожлантириш бўйича 2011–2020 йилларга мўлжалланган давлат тўлиқ амалга ошириладиган биринчи дастур бўлди ва қўшинларни катта миқдордаги янги ва замонавий қурол-яроғ ва жиҳозлар билан таъминлади. Тезлаштириш давом этмоқда, янги йилда қўшинлар 3400дан ортиқ янги ҳарбий техникага эга бўлади - ҳарбий қисмларнинг энг сўнгги қурол-яроғ билан доимий жиҳозланиш ҳозирлиги 2022 йил бошига қадар 71 %дан ошади.

Муаммолар ҳалқасида

Россияга қарши санкциялар ва ғарблик "шерикларнинг" виждонсизларча рақобати туфайли пандемия РФ қурол экспортининг энг катта муаммосига айланди. Ёдга олиш керакки, 2020 йилда жаҳон қурол савдосидаги умумий "ковид" кўрсаткичининг пасайиши 10% даражада бўлиши прогноз қилинмоқда, аммо Россия етакчиликни сақлаб қолди. Рус қуроли жаҳон қурол бозорининг тахминан учдан бир қисмини (АҚШдан кейин иккинчи ўринни) эгаллаган.

Ҳарбий-техник ҳамкорлик тўғрисидаги маълумотлар асосан махфий характерга эга ва шу билан бирга Россия ва Туркия С-400 ЗРКни етказиб бериш бўйича иккинчи битимни имзолашгани, Миср 500та Т-90МС танкларига буюртма бергани, чет эллик буюртмачига Ми-38Т кўпнишонли вертолётларни етказиб бериш бўйича битим имзолангани маълум. Ҳиндистон Россиянинг МиГ-29 ва Су-30 қирувчилари учун 2 миллиард доллар сарфлашга тайёр.

Бешинчи авлод Су-57Э қирувчилари, модернизация қилинган Ми-28НЭ вертолётлари ва Ка-52К кема вертолётлари юқори экспорт салоҳиятига эга. С-300В4 "Антей-4000" зенит-ракета мажмуаси ва "Армата" зирҳли машиналар линияси ҳам талаб кам эмас.

Россия етакчилигининг истиқболдаги баҳосини тушуниш учун, қуйидаги маълумотга эътибор қаратиш жоиз - Россия қуроли экспортининг тахминан 45%ини - авиация ташкил этади. 2020-2023 йилларда эса кўп нишонли қирувчиларнинг жаҳон экспорти ҳажми 110,7 миллиард доллар, жанговар вертолётларники - 65,3 миллиард долларга баҳоланмоқда.

Юқори технологиялар жанговар сафда

Ўтаётган йил рус қуролларининг миқдор (серияли ишлаб чиқариш) ва сифат (жанговар фойдаланиш) кўрсаткичларида катта ютуғи билан эсда қолди. Бир нечта ёрқин штрихларни - хронологик тартибда келтирсак.

Замонавий ва универсал Ка-52 "Аллигатор" разведка-зарба вертолёти Суриядаги жанговар шароитларда синовдан ўтган, бортда 2,8 тонна оғирликка эга арсенални кўтариб юришга қодир ва ҳозирда 100 километргача масофага уча оладиган қанотли ракеталарни ўзида "ўлчаб кўрмоқда" (дунёда аналоги йўқ). Россия ҲКК жанговар сафида - бундай машиналар сони тахминан 140тани ташкил қилади.

"Панцирь" ЗРПК 2020 йилда илк бор вақт талаби туфайли ҳарбий кема палубасига "қадам қўйди". Ҳаво нишонларининг тезлик ва нишонга олиш имкониятлари мунтазам ўсиб бормоқда, уларнинг ўлчами ва кўриниши эса аксинча, камаймоқда. Рақибнинг арзон дронига қарши С-300 ёки С-400 сингари қимматбаҳон ракеталарни қўллашдан наф йўқ. Денгиз амалиётида ихчам тизим барча кўринишдаги ҳаво нишонларини 20 км чегара чизиғидан тортиб кема бортига қадар бўлган масофада оптимал йўқ қилишга қодир. 

Россия ҳаво-космик кучлари Ленинград вилоятида биринчи энг янги "Витязь" С-350 зенит-ракета тизимининг жанговар қўлланилишини бошлашди ва ушбу қурол Ғарбий стратегик йўналишда ҳаводан ҳужумга қарши мудофаани кучайтиришда сифатли сакрашни амалга оширишга имкон беради. Дивизионда 12 та ускуна мавжуд бўлиб, уларнинг ҳар бири 12 тадан ракетага эга. Автоматик режимда 120 километрдан ортиқ масофа ва 30 километргача бўлган баландликда ҳаводаги нишонларга тез ва аниқ зарба беришга тайёр бўлган жами 1728 та ракета.

С-500 "Прометей" зенит-ракета тизими синовлари якунланмоқда, бу синовлар давомида ракета рекорд даражадаги 553 км масофада нишонни урди. Қора денгиз йўналишида С-500 тизимлари, фаразларга кўра, тажовузкорнинг Бухарест, Анқара ёки Киев устидаги қирувчи самолётларини ҳамда стратегик бомбардимончи самолётларини уриб туширишга қодир (буларнинг барчасида нишонгача бўлган масофа 550 км дан кам бўлади).

 

Россия ҲДК 2020 йилда 28 йил деганда биринчи марта олтита сувости кемаларини қабул қилмоқда: тўрттаси 955А ва 885М лойиҳаларидаги атом кемалари ва иккитаси 636.3 ва 677 лойиҳала - дизель-электрик кемалар. Тўртинчи авлодга мансуб ўнта стратегик сув ости крейсерлари (учта "Борей" ва еттита "Борей-А")яқин ўн йилликлар учун Россия ядровий триадасининг денгиздаги асосига айланади ва 160дан кам бўлмаган "Булава" ракеталарини максимал 8000 километргача бўлган ҳаракат радиусида ташийди (бу ҳар бири 100-150 килотоннагача бўлган 1600 та ажраладиган боеголовкалардир). Россия мамлакат манфаатларини Жаҳон океанининг исталган нуқтасида ҳимоя қила оладиган янги сувости флотини шиддатли тезликда яратмоқда.

Бешинчи авлод Су-57 қирувчиларининг оммавий ишлаб чиқарилиши бошланди. Янги қирувчи ер устидаги узоқлик масофаси 400 километргача бўлган нишонларни аниқлашга, 62тагача объектларни кузатиб боришга (ва бошқа самолётларга (зарба дронларига) нишонлар бўйича кўрсатмаларни олиб беришга қодир. Биринчи партияда РФ Мудофаа вазирлиги учун – 76 қирувчилар, истиқболда эса Су-57нинг учта авиаполки Россия ҲКК жанговар имкониятлари барқарор ривожини таъминлайди.

Сайёрамизнинг ҳар иккала қутбидан учиб ўтишга қодир бўлган янги оғир қитъалараро "Сармат" баллистик ракета Стратегик ракета кучларига хизматга киришдан олдин сўнгги синовлардан ўтди. Асосий фарқ шундаки, янги континентлараро баллистик ракетадан юқори аниқликдаги ноядровий қурол сифатида Ю-71 типидаги гипертовушли блоклар билан фойдаланиш имокнияти мавжуд. Атмосферада тахминан 15 Мах (7 км / сек.) Тезликда блокнинг кинетик энергияси ҳудуднинг радиоактив ифлосланишисиз ядровий зарба бериш учун хос бўлган ҳалокатни кафолатлайди. Гипертовушли маневр қилувчи жанговар каллакларининг муҳим устунлиги бу траекторияни жуда аниқ созлаш ва старт жойидан минглаб километр наридаги "қозиқ" га аниқ уриш қобилиятидир.

 

Ядровий энергетика ускунасига эга бўлган "Посейдон" денгиз ости транспорт воситасининг синовлари учувчисиз сузишнинг ноёб хусусиятларни ва чексиз тезлигини тасдиқлади. Бу 1000 метр чуқурликда 10 минг километргача, 100 узел (185 км / соат) тезликда ҳаракатлана оладиган қитъалараро чуқур сувларда ҳаракатланувчи аппаратдир. Узунлиги 24 метр бўлган қурилма одатий ёки мегатоннали термоядровий ўқ-дорилар билан жиҳозланиши мумкин ва самолёт ташувчи гуруҳларни, стратегик сувости базаларини ва душманнинг қирғоқ инфратузилмасини йўқ қилишга мўлжалланган.

Россия дунёнинг бошқа ҳеч бир мамлакати билан ўхшаши бўлмаган, юқори аниқликдаги самарали қурол бўлган "Циркон" гипертовушли ракета синовларини муваффақиятли якунламоқда. Октябр ойида Оқ денгиздаги "Совет Иттифоқи флоти Адмирали Горшков" фрегатидан учирилган "Циркон" тўрт ярим дақиқада 450 км масофадан туриб Баренец денгизидаги нишонни урди ва РФнинг Арктика чегаралари ва Шимолий денгиз йўли мудофааси ишончлилигини тасдиқлади. Тезлик 8 Махдан ошди, парвоз максимал баландлиги 28 километрга етди. Лойиҳага кўра, ракета тезлиги 9 Махга қадар (10789 км / соат дан юқори)  ва парвоз масофаси 1000 километрдан ортиқ бўлиши назарда тутилган.

Россия Мудофаа вазирлиги қўшинларида қўшинларни миналардан тозалайдиган "Уран-6" роботлари билан таъминлаш тўғрисида қарор қабул қилинган. Кўп функцияли роботлар комплекси миналаштирилган майдонларда ўтиш жойларини ўтказиш ва катта майдонларни миналардан тозалаш учун мўлжалланган (илгари Сурияда синовдан ўтган).

7