Стволовые клетки

Инсон умрини узайтириш мумкинми? Олимлар кашфиёт арафасида

862
(Янгиланган 17:13 20.02.2021)
Ҳужайралар янгиланиш манбаи бу – илдиз ҳужайраларидир. Улар қон, суяк, нерв ва бошқа ҳужайраларга айланиши мумкин. Инсон ёши катта бўлган сари илдиз ҳужайраларга эҳтиёж ортиб боради.

ТОШКЕНТ, 20 фев —Sputnik, Альфия Еникеева. Ҳар сонияда инсон организмида 3,8 миллион дона янги ҳужайра пайдо бўлади, бир кунда – 330 миллиард. Лекин инсон ёши улғайиши ва турли касалликларга чалиниши оқибатида ҳужайралар қайта туғилиш қобилияти сусайиб боради. Яқинда россиялик олимлар янги кашфиёт қилишди: ҳужайралар кўпайиш жараёнини бошқариш мумкин экан.  

Тўхтовсиз кўпайиш

Швециялик биолог Жонас Фрисен 2005 йилда Инсон ҳужайралари туғилишининг ретроспектив мониторинги (Retrospective Birth Dating of Cells in Humans) номли ҳисоботини чоп этган эди. Ундай айтилишига кўра, инсоннинг турли аъзолари ҳужайралари турлича давомийликда умр кўрар экан. Масалан, ичак ҳужайралари ўртача – 10,7 йил, тери ҳужайралари –  5 йил, кўз тўрпардаси ҳужайралари эса – бир умр.

Яъни, инсон организмида янгиланиш жараёни тўхтовсиз давом этади. Ҳар сонияда миллионлаб ҳужайралар ўлади, уларнинг ўрнига яна миллионлаб ҳужайралар пайдо бўлади.

“Янги ҳужайралар пайдо бўлиш жараёни 3 хил амалга ошиши мумкин экан: ҳужайралар бўлиниши, илдиз ҳужайралар ўзгариши ва бир ҳужайранинг бошқа ҳужайрага айланиши орқали”, -  дейди МГУ Регенератив тиббиёти институти директори, академик Всеволод Ткачук.

Чандиқсиз яралар

Исроиллик олимлар хулосасига кўра, инсон организмида бир кунда 330 миллиард янги ҳужайра пайдо бўлар экан. Уларнинг аксарияти (86% )қон таркибида суяк илиги ҳужайраларидан яратиладиган эритроцитлар ва нейтрофиллардир. Улар. Қолган 12 % - ошқозон ичак ҳужуйралари ва 1,1 % - тери ҳужайралари.

Яшаш муддати бир неча кундан 15 йилгача бўлган қолган ҳужайралар (1%дан кам)  – масалан скелет мушаклари – плюрипотент илдиз ҳужайралари ҳисобланади. Ушбу ҳужайралар ўтган асрда совет биологи Александр Фриденштейн томонидан кашф қилинган эди. Бугунги кунда айнан ушбу ҳужайралар олимларни қизиқтирмоқда.

Шуниси аниқ-ки, ҳужайралар янгиланиш манбаи бу – илдиз ҳужайраларидир. Улар улар - қон, нерв, суяк, тоғай, ёғ ва бошқа тўқималарга айланиши мумкин. Йиллар ўтиши билан инсон организмида илдиз ҳужайралар камайиб боради. Лекин баъзан, бирор касаллик оқибатида, айрим аъзоларда илдиз ҳужайралар муддатидан олдин тугаб қолиши мумкин. Инсон ёши катта бўлган сари илдиз ҳужайраларга бўлган эҳтиёж ортиб боради.

Олимлар ҳозирча ҳужайралар ўлиш-туғилиш жараёнини қандай бошқаришни билишмайди, лекин ана шу жараён ўрганилганидан сўнг, биз тана ичидаги жараёнларни янгилаш имконига эга бўламиз, - дейди Ткачук.

Ҳозир эса олимлар тўқима инжиниринги ва ген-ҳужайра терапияси учун керакли тўқималарни алоҳида танадан ташқарида етиштиришмоқда.  

Олим айтишига қараганда, кўп потентли стромал ҳужайралар – ўсиш гормони ва оқсил таъсирида бошқа ҳужайра турига айланиши мумкин. Бугунги кунда олимлар яраларни чандиқсиз даволайдиган оқсил моддасини аниқлашга муваффақ бўлишган.

“Ҳар қандай ярадан сўнг  – чандиқ қолади. Орқа мия шикастланган тақдирда – бу трагедия. Чунки чандиқ орқали на томир на нерв ўса олади. Лекин инсон организмида чандиқсиз тузаладиган аъзолар ҳам бор – масалан суяклар ёки эндометрия. Аниқланишига кўра, ушбу тўқималар фиброзни секинлаштирувчи махсус модда ишлаб чиқарар экан. Агар биз ушбу механизм сирини аниқлай олсак, келажакда шикастланган органларни қайта тиклаш учун препарат ишлаб чиқаришимиз мумкин”, - дейди олим.

Тикланган мия

Инсультга чалинган одам миясини тиклаш борасида эса олимлар янада олға қадам ташлашди. Олимлар синов тариқасида киритган махсус препаратдан сўнг тажриба сичқонларида мия касаллиги сезиларли дажарада камайган.

“Кўп компонентли стромал ҳужайралар ишлаб чиқарадиган оқсиллар орасида иккита жуда муҳими бор —нейротроф тактори (BDNF) ва урокиназа (uPA). Ушбу оқсиллар томирлар ва нерв толалари ўсишини таъминлайди”, - дейди Трачев.

Олим сўзларига кўра, улар ушбу оқсиллар  ёрдамида “эндоген шприц” таёрлаб тажриба сичқонларининг шикастланган мия қисмига киритишганда, кутилган натижага эришилган – шикастланган нерв ҳужайралари ва қон томирлар қайта ўсиб чиққан.

Ушбу тажриба келажакда геморрагик инсультни даволаш учун хавфсиз восита ишлаб чиқишда ёрдам бериши мумкин.

Эслатиб ўтамиз, яқинда МГУ олимлар жамоаси мультипотент илдиз ҳужайралари асосида эркаклар уруғсизлигини енгишда ёрдам берадиган препарат ишлаб чиқаришган эди. Айни дамда у клиник синовларганча бўлган текширувлардан ўтмоқда.

Академик айтишига қараганда, инсон организми бу – кучли регенерация ва репарация хусусиятига эга бўлган “ўзини-ўзи янгилаш машинаси”дир. Бугунги кунда олимлар ҳужайра туғилиш ва ўлиш жараёнига алоқадор бўлган юзлаб оқсил ва гормонларни ўрганиб чиқишган. Уларни бошқариш механизми ўрганиб чиқилса – келажакда регенератив терапиянинг мутлақ янги услуби пайдо бўлади. унинг ёрдамида нафақат касалликларни даволаш балким инсон умрини ҳам сезиларли узайтириш мумкин бўлади.

862

Аёллар учун энг фойдали маҳсулотлар доктор тавсиялари

34
(Янгиланган 16:12 08.03.2021)
Доктор ва телебошловчи Александр Мясников аёллар соғлиғи учун энг фойдали маҳсулотларни маълум қилди.

ТОШКЕНТ, 8 мар — Sputnik. Доктор ва телебошловчи Александр Мясников аёллар соғлиғи учун энг фойдали маҳсулотларни маълум қилди.

Унинг сўзларига кўра, биринчи навбатда, D витамини билан биргаликда калций истеъмол қилишга эътибор қаратиш лозим. Бу меъёрни тўлдириш учун у – треска балиғи жигарини истеъмол қилиш, калций учун эса - пишлоқ, йогурт, сут, творог ва апелсин шарбатини тасвия қилди.

Мясников эстроген аёлнинг саломатлиги учун муҳим аҳамиятга эга эканлигини, бу соя дуккаклари, тофу пишлоғи, зиғир ёғи, қизил узум, шафтоли ва саримсоқ истеъмол қилиш билан кўпайтириш мумкин, деб таъкидлади. Шунингдек, у доимий равишда етарлича тўйинмаган ёғларни истеъмол қилишни тавсия қилди.

"Яна бир жуда фойдали маҳсулот - бу брокколи: у онкологияни олдини олади, этарли миқдордаги турли хил микроэлемент ва витаминларни ўз ичига олади. Бу жуда фойдали ва аёлларда кўпинча этишмаётган нарса, айниқса ҳомиладорлик даврида", - деди шифокор “Россия 1" телеканали эфирида.
34
Теглар:
витамин, Шифокорлар тавсияси
Мавзу бўйича
Кузда иммунитетни қандай мустаҳкамлаш мумкин – вирусолог тавсиялари
Картошкани қандай тўғри истеъмол қилиш керак – шифокор тавсияси
Уйқу, иммунитет ва гормон: америкалик экспертлар тавсиялари
Қора ўлатдан ўзини қандай ҳимоя қилиш мумкин – доктор Мясников тавсиялари

Вакцина хавфсизми, у ўзи нимага керак? Атабеков жавоби

46
(Янгиланган 15:10 08.03.2021)
Санитария-эпидемиологик осойишталик ва жамоат саломатлиги хизмати бошлиғи ўринбосари Нурмат Атабеков вакцинация ҳақида саволларга жавоб берди.

ТОШКЕНТ, 8 мар — Sputnik. ССВ матбуот хизмати Санитария-эпидемиологик осойишталик ва жамоат саломатлиги хизмати бошлиғи ўринбосари Нурмат Атабековдан жавоб олди.

— Олимларнинг таъкидлашича, касаллик юқишининг эпидемик жараён занжирини узиш учун аҳолининг камида 60-70 фоизида иммунитет мавжуд бўлиши керак, — дейди Атабеков. — Бунинг қанчалик тез содир бўлиши кўпгина омилларга боғлиқ. Хусусан, вакциналарнинг самарадорлиги қанчалик тез исботланиши, ЖССТ томонидан тасдиқланиши, ишлаб чиқарилиши ва етказиб берилиши ҳамда эмланувчи аҳоли қатламининг шакллантирилиши кабиларга ҳам боғлиқ.

— “COVID-19” га қарши вакцинация ўзи нима учун керак?

— Коронавирусга қарши эмлаш пандемияни жиловлашга  ёрдам беради. Вакциналар иммунитет тизимингизни мустаҳкамлаб, cизга юқиши мумкин бўлган вирусларга қарши курашишда иштирок этади. Биз эмлаш орқали нафақат ўзимизни, балки атрофимиздагиларни ҳам ҳимоя қиламиз.

“COVID-19”ни келтириб чиқарадиган вирус жуда осон юқади. Фикримизча, аҳолининг 60-70 фоизида ушбу касалликка қарши иммунитетни шакллантирмай туриб, унга қарши самарали кураша олмаймиз. Шу ўринда дунё бўйича касалланганларнинг 3-5 фоизи вафот этганлигини, улар орасида яқинларимиз ҳам бўлиши эҳтимоли мавжудлигини эсимиздан чиқармаслигимиз лозим.

Ниқоб тақиш, ижтимоий масофани сақлаш, антисептик воситалардан фойдаланиш ва жамоат жойларига боришдан ўзини тийиш кабилар вирус юқиши ёки уни бошқаларга юқтириш эҳтимолини камайтиришда самарали амал сифатида ҳисобланишига қарамасдан, бу чоралар пандемияни жиловлаш учун етарли эмас.

— “COVID-19” га қарши вакцина хавфсизми?

— Ўзбекистон Жаҳон соғлиқни сақлаш ташкилоти (ЖССТ) томонидан самарадорлиги тан олинган, хавфсизлиги кафолатланган ва фавқулодда ҳолатларда коронавирус касаллигига қарши эмлаш учун ишлатишга тавсия этилган вакциналардан фойдаланади.

46
Теглар:
Спутник V, вакцина, коронавирус пандемияси, коронавирус, Ўзбекистон
Мавзу:
COVID-19 умумжаҳон пандемияси