Гутерриш Арманистон-Озарбайжон чегарасида ҳарбий ҳаракатларни тўхтатишга чақирди

244
БМТ бош котиби Арманистон-Озарбайжон чегарасида отишмалар, шу жумладан, оғир қуролдан фойдаланганлик ҳақида хабарлардан қаттиқ хавотирда.

ТОШКЕНТ, 14 июл - Sputnik. БМТ бош котиби Антониу Гутерриш Арманистон-Озарбайжон чегарасида ҳарбий ҳаракатларни зудлик билан тўхтатишга ва вазиятни барқарорлаштиришга чақирмоқда. Бу ҳақда бош котибнинг расмий вакили Стефан Дюжаррик маълум қилди

“Бош котиб ҳарбий ҳаракатларни зудлик билан тўхтатишга чақиради ҳамда барча иштирок этувчи томонлардан вазиятни юмшатишга оид чоралар кўришни илтимос қилади”, - дейилади Дюжаррик баёнотида.

Унинг сўзларига кўра, бош котиб, шунингдек, уларни фитнали саволлардан ўзини тийиб туришга чақирган.

Дюжаррикнинг таъкидлашича, бош котиб Арманистон-Озарбайжон чегарасида отишмалар, шу жумладан, оғир қуролдан фойдаланганлик ҳақида хабарлардан қаттиқ хавотирда.

Шунингдек, у, Гутерриш бугун ЕХҲТ Минск гуруҳининг ҳамраислари томонидан берилган баёнотни эътиборга олганини таъкидлади. Дюжаррикнинг сўзларига кўра, БМТ бош котиби ҳамраисларнинг ушбу хавфли вазиятни ҳал қилиш ва узоқ вақтдан бери давом этаётган Тоғли Қорабоғ можаросини тинч йўл билан ҳал этиш йўлидаги саъй-ҳаракатларни қўллаб-қувватлайди.

Якшанба куни Озарбайжон ва Арманистон чегарасида –Грузия ва мос равишда Тавуш вилояти билан чегарадош Товуз туманида - тан олинмаган, вазияти тинч турган Тоғли Қорабоғдан бир неча юз километр нарида ҳарбий тўқнашувлар рўй берди. Отишма жойида Мовсес қишлоғи яқинида ҳарбий постлар жойлашган.

Озарбайжон Мудофаа вазирлиги ўз позицияларини Арманистон ҳарбийлари томонидан ўққа тутилганини маълум қилди. Арманистон Мудофаа вазирлиги Озарбайжон ҳарбийлари артиллерия ёрдамида арман таянч пунктини эгаллаб олишга ҳаракат қилганликларини маълум қилди. Боку маълумотига кўра, тўрт нафар озарбайжон аскари ҳалок бўлган. Арман томонининг таъкидлашича, икки полициячи ва уч ҳарбий яраланган ва бир неча ҳарбий ҳалок бўлган. Отишма душанба куни давом этди, хусусан, Ереван, Боку Арманистон ҳудудини 15-20 минут оралиқ билан ўққа тутаётганини маълум қилди. Озарбайжон ва Арманистон ўққа тутиш айбини бир-бирларига ағдармоқда. Россия ТИВ Арманистон-Озарбайжон чегарасидаги вазиятдан хавотирдалигини ва вазиятни барқарорлаштиришда томонларга ёрдам беришга тайёрлигини билдирди.

244
Бывший премьер-министр Мухаммедкалый Абылгазиев. Архивное фото

Қирғизистон собиқ бош вазири ҳибсга олинди

71
2018 йилдан 2020 йил июнига қадар Қирғизистон бош вазири бўлган Муҳаммадкалий Абилгазиев ноқонуний йўллар билан бойлик орттирганликда гумонланиб қамоққа олинди.

ТОШКЕНТ, 27 янв — Sputnik. Қирғизистон собиқ бош вазири Муҳаммадкалий Абилгазиев қўлга олинди.

Абилгазиев Қирғизистон ҳукуматини 2018 йилдан 2020 йил июнь ойига қадар бошқарган. Ўтган йили 15 июнда радиочастоталар билан боғлиқ жанжалдан кейин истеъфо берган эди.

“26 январь куни у сўроққа чақирилган ва шу куннинг ўзида ҳибсга олинган”, - дейилади Sputnik Қирғизистон хабарида.

Собиқ амалдор ноқонуний йўллар билан бойлик орттирганликда гумон қилинмоқда. Қирғизистон миллий хавфсизлик қўмитаси маълумотларига кўра, Абилгазиев давлат хизматида бўлган вақтида ноқонуний равишда ўз активларини кўпайтирган. Улар унинг расмий даромадларидан бир неча бараварга зиёд.

Таъкидланишича, ўз активларини қонунийлаштириш учун собиқ бош вазир Бишкекда, Чуй ва Иссиқ-Кўл вилоятларида қиммат кўчмас мулкларини харид қилган. Бундан ташқари, кўп қаватли элита уйлар қурилишига сармоя киритган. Жиноий жавобгарликдан бўйин товлаш учун бу активлар сохта кишилар номига расмийлаштирилган.

71
Теглар:
Қирғизистон

Москва шартларида: Россия ва АҚШ “ДСНВ” шартномасини узайтиришга келишиб олди

74
Россия ва АҚШ Стратегик ҳужумкор қуролларни қисқартириш тўғрисидаги шартномани (ДСНВ) Москванинг шартларида узайтиришга қарор қилдилар.

ТОШКЕНТ, 27 янв — Sputnik. Россия ва АҚШ Стратегик ҳужумкор қуролларни қисқартириш тўғрисидаги шартномани (ДСНВ) Москванинг шартларида узайтиришга қарор қилдилар, деди ташқи ишлар вазирининг ўринбосари Сергей Рябков.

"Бизнинг шартларимиз бўйича: беш йилга ҳеч қандай дастлабки шартларсиз, ҳеч қандай қўшимчаларсиз”, - деди ТИВ вакили.

Сешанба куни Россия ва АҚШ президентлари Владимир Путин ва Жозеф Байден ўртасида телефон орқали суҳбат бўлиб ўтди. Натижада СНВ шартномасини узайтириш бўйича келишувга эришиш тўғрисида ноталар алмашинувини олқишлашди.

Оқ уйнинг маълумотларига кўра, Байден ва Путин ўз ходимларига 5 февралга қадар шартномани узайтиришга улгуриш учун кўрсатма беришди.

Россия ва АҚШ ўртасидаги СНВ-3 шартномаси 2011 йилнинг 5 февралида кучга кирган. Ҳужжатда назарда тутилишича, ҳар бир томоннинг ядровий арсеналлари шундай камайтирилиши керакки, етти йил ичида ва ундан кейин ҳам қуролларнинг умумий сони 700 минтақалараро баллистик ракеталар, сув ости кемалари ва оғир бомбардимончи самолётларда жойлашган баллистик ракеталар, шунингдек, 1550 боеголовкалар ва 800 та жойлаштирилган ва жойлаштирилмайдиган ракеталардан ошмаслиги керак.

Бугунги кунда СНВ-3 - Россия ва АҚШ ўртасида қуролларни чеклаш тўғрисидаги амалдаги ягона битим ҳисобланади. Ҳужжат муддати 2021 йилнинг 5 февралида тугайди. Агар шартнома узайтирилмаса, дунёда йирик ядровий державалар арсеналларини чекловчи бошқа биронта ҳужжат қолмайди.

74
Мавзу бўйича
Қиёмат кунини яқинлаштирди: АҚШнинг СНВ-3 келишувидан чиқиши дунёга қандай хавф солади?
Путин СНВ-3 шартномасини ҳеч қандай шартларсиз 1 йилга узайтиришни таклиф қилди
"Ҳеч бўлмаса уриниб кўриш керак" – мутахассис “СНВ-3” ҳақида
Россия ва АҚШ СНВ-3 битимини узайтира оладими — Кокошин фикри
Ракетный эсминец  США Дональд Кук

Американинг “Дональд Кук” кемаси Қора денгизда “йўқ қилинди”

24
Россия ҳарбий денгиз флотини кучайтириш -  Америка "яккаҳокимлик" иллюзиясини чеклаш ва кўпқиррали дунёни сақлаб қолиш учун керакдир.

Эҳтимолий душман Россия денгиз чегараси яқинида пайдо бўлганда, у тезкорлик билан “кутиб олинади” ва кемалар, қирғоқ мудофаа тизими ёки авиация ёрдамида йўқ қилинади. Баъзан ушбу тизимларнинг барчаси биргаликда ҳаракат қилади ва буни кўп вариантли жанговар ўқув машғулоти дейилади.

Американинг “Дональд Кук” номли эсминеци 23 январ куни Қора денгизга кириб келди ва Россия ҲДФнинг одатий “нишони”га айланди. Миллий Мудофаа марказида “Қора денгиз кучлари ва воситалари кузатувга киришди” деб қисқа хабар қилишди. Шу куннинг ўзида Россия ҳаво космик кучларининг олтита жанговар самолётилари, Қрим ярим ороли қирғоғидан 300 км масофада америка эсминци бўйлаб “зарба” берди. Ушбу  вазифани бажариш учун иккитадан Су-30 ва Су-27 ҳамда иккита Су-24 бомбардимончи самолётлар осмонга кўтарилди. Улар навбатма-навбат денгиздаги “нишонга” зарба бериш масофасига яқинлашиб ракета ва бомба билан зарба бериш ҳаракатларини машқ қилишди.

Бу Америка кемасининг Россия денгиз чегараси яқинидаги деструктив ҳатти-ҳаракатларига нисбатан адекват реакция бўлди. Бундан икки ой олдин “Томогавк” ракеталари билан жиҳозланган “Жон Маккейин” эсминеци ҳам Узоқ Шарқ ҳудудидаги Пётр Великий бўғозида Россия чегарасини бузган эди. “Адмирал Виноградов” кемаси унга таран билан пўписа қилиб нейтрал ҳудудга ҳайдаб чиқарган эди.

Ўшанда АҚШ ҲДФ қўмондонлиги денгизнинг ушбу қисмини Россияга тегишли эмас деб ҳисоблашини ва бу ерда Америка кемалари ҳаракат қилиши мумкинлигини даъво қилган эди. Ана шундай провокациялар Қрим ярим ороли ҳудудида ҳам юз бериш эҳтимоли катта. Шу сабабли 23 январь куни Россия “Дональд Кук”ка қатъий ҳаракатлар қилишга тайёр эканини дарҳол кўрсатди ва Россия сувларида америка флотининг эркин ҳаракатланиши мумкинлиги тўғрисидаги афсонани барбод қилди.

Ундан ташқари Қора Денгиз флоти қўмондонлиги, можароли вазиятларда ҳаракат қилиш бўйича режали жанговар ўқув машғулотлари ўтказилиши сабабли, Қора денгизнинг шимолий қирғоғида бир неча минг квадрат метр майдонни сузиш воситалари ҳаракатланиши учун ёпиб қўйди.  

“Шўнғувчи бомбардимончи”  тактикаси

ЭМ “Дональд Кук” ўз бортида 60та қанотли “Томогавк” ракеталари олиб юриши мумкин. Ушбу ракеталар 1600 км масофагача зарба бериши ва ядровой жанговар бошга эга бўлиши мумкин. Ундан ташқари кемаларга қарши ASROC ракеталари,  “Стандарт” зенит ракеталари, “Иджис” ракета-ҳимоя тизими ҳамда жанговар бошқарув тизими мавжуд. Бу “Дональд Кук” АҚШнинг НАТО билан ҳамкорлигини тасдиқлайди. Эслатиб ўтамиз 36 йил давомида “Иджис” ракета ҳимоя тизимининг ягона жанговар ўлжаси – уриб туширилган  IranAir компаниясининг йўловчи самолёти бўлди.  “Иджис” уни F-14 қирувчи самолёти деб нотўғри аниқлаган.

Эсминецнинг қирғоқдаги нишонларга зарба бериш имконияти жуда кенг бўлсада денгиз жангида унинг самарадорлиги текширилмаган. Қанотли “Томогавк” ракеталари денгиз жангида ҳеч қандай ёрдам бера олмайди. “Томогавк” ракеталарининг кемага қарши тури BGM-109B TASM – бир неча йил олдин ишлаб чиқарилиши тўхтатилган эди. “Кук”нинг орқа қисмида 4 дона кичик ўлчамли, товуш тезлигидан секин ҳаракатланувчи “Гарпун” кемага қарши ракеталар бор. Россия ушбу эсмнецни доимо кузатиб туради.

“Дональд Кук” АҚШ ҲДФнинг 6-бўлинмаси таркибига киради ва Қора ва Болтиқ денгизи ҳдудларида 2014 йилдан буён Россия сув чегаралари яқинда пайдо бўлмоқда. Ўша йилда эсминец экипажининг барча аъзолари (300 киши) Қора денгизда Россия Су-24 самолёти билан яқиндан танишиш имконига эга бўлган эди. Ўшанда Россия самолёти кема устидан 12 маротаба учиб ўтган эди.

АҚШ қўмондонлиги маълумотига кўра, ўшанда Су-24 бортига ўрнатилган РЭБ аппарати “Кук”да ўрнатилган электроникани ишдан чиқарган ва америкалик денгизчиларни ваҳимага солган эди. Иккинчи маротаба Су-24  2018 йилда “Кук”нинг аппаратурасини ўчириб қўйган эди.

2021 йилда Қора денгиз ҳудудида қарама-қаршилик тактикаси бироз ўзгарди. “Сўнгги вақтларда “Кук” Қора денгиз ҳудудига тез-тез келадиган ва ҳудуддаги вазиятни бузадиган бўлиб қолди.

Иккинчи томондан, унчалик замонавий бўлмаган  Су-24 самолёти, радио электрон кураш (РЭБ) аппаратурасидан ташқари денгиз нишонларига зарба берувчи турли воситаларга эга. Масалан, 285 км масофагача юқори аниқликда зарба берадиган “Ҳаво – юза” турдаги ракеталарга эга. Ушбу ракеталар душман кемасининг радарлари нурланишига қараб уни нишонга олади. Унинг тезлиги 3,6 Маха (товуш тезлигидан 3,6 баравар тез) бўлиб, жанговар вазиятларда “Арли Берк”, туридаги кемалар омон қолишига имкон бермайди.

Су-24 ва Су-30 самолётларининг АҚШ ҳарбий кемаларига қарши зарба бериш имконияти шунчалик каттаки, бу ҳам Монтре Конвенцияси каби, АҚШ ҲДФ учун яна бир ғамгин мавзуга айланган. Монтре Конвенциясига кўра, Қора денгизқирғоғида жойлашмаган давлатлар жанговар кемалари Қора денгиз акваториясига энг узоғи билан 3 ҳафтага кириши мумкин.

Россия Жануби-ғарбий стратегик муҳим аҳамиятга эга бўлган йўналишда  АҚШ ва НАТО ҲДФга қарши туриш учун ўз ҳарбий кучлари сонини ошириши ва қарши туриш тактикасини такомиллаштириши керак. Қора денгиз флоти сўнгги йиллар давомида бир неча фрегат ва кичик ракетали кемалар, 6та дизел-электрик сув ости кемалари билан тўлдирилди. Уларнинг барчасида узоқ масфага зарба берувчи “Калибр” қанотли ракеталари жойлаштирилган.

Шунингдек Қрим ярим оролида тўртта С-400 ҳаво мудоффа дивизионлари, бир нечан “Панцыр-С” дивизионлари жойлаштирилган.  Севастопол яқинида ракета ҳужуми ҳақида огоҳлантириувчи янги радио локацион дивизион ҳам жойлаштирилган. 

Россия ҳарбий денгиз флоти Ўрта-Ер денгизида ҳам ўз таъсиринпи кучайртирмоқда. Бугунги кунда у ерда 10та жанговар кемалар ва сув ости кемалари жойлаштирилган. Бу ушбу ҳуддадаги АҚШ кемаларидан кўпни ташкил қилади.

Defense News хабарига кўра, Узоқ Шарқ ҳудудида жойлаштирилган “Бастион” мажмуаси Москвага Беринг бўғози орқали Арктикага кириш йўлини назорат қилиш имконини беради. Керак бўлса Аляскадаги нишонларни ҳам яксон қилиши мумкин. Энди нима бўлади?

АҚШ ҲДФининг қийшиқ ойнаси

АҚШ ҳарбий кемаларининг Қора денгизда бўлиши ҳар доим Россиянинг жиғига тегади, чунки улар ракета зарбасидан яхши ҳимояланган ва узоқ масофаларга зарба берувчи қанотли ракеталар билан жиҳозланган. Руслар бундай таҳдидни стратегик масала деб қабул қилади ва ушбу арсенал ўз аҳоли пунктлари ва стратегик объектларига яқин жойлашишига йўл қўймайди. Бу АҚШдаги CNА - Россияни ўрганиш таҳлилий маркази рахбари Майкл Кофманнинг сўзларидир.

Ўз навбатида Вашингтон ҳам Россиянинг кўп мақсадли стратегик сув ости кемаларининг АҚШ қирғоқлари яқинидан бўлишидан, Россия стратегик бомбардимончиларининг АҚШ яқинида учиб ўтишидан ғазабга тушади.

Аслида бир томонлама хавфсизлик бўлмайди, лекин АҚШнинг ўз стратегияси бор. Яқинда АҚШ ҲДФ бошлиқларидан бири адмирал Майкла Гилдей кемалар сони бўйича АҚШ дунёда биринчи ўринда бўлмаса-да, Жаҳон океанида янги технологиялар ёрдамида ҳукмронликни сақлаб қолиши керак, деган эди.

Океан кенгликлари узра назоратни сақлаб қолиш АҚШ иқтисодиёти ва сиёсати ҳамда америкаликлар ва уларнинг иттифоқчиларининг эркин навигацияси ҳамда душман қирғоқларига “куч кўрсатиш учун”  учун жуда муҳим.

Демак Россиянинг энг катта “жинояти” – бу ўз мудофаа қобилиятини кучайтираётганидир. Америка қарама-қаршилик концепциясида шундай дейилган: “Россия  ҲДФ дунё харитасида ўз таъсир ҳудудларини кенгайтирмоқда ва бизнинг қирғоқларимизга яқин ҳаракат қилмоқда... Агар бунга етарли эътибор берилмаса, у ўрнатилган дунёвий тартибни бузишда давом этади ва бизнинг давлатга хавф солади”.  

Ушбу баландпарвоз гаплардан сўнг Пентагон қуруқлик ва денгизда провокация ва операциялар ўтказиши мумкин (Ироқ, Югославия, Афғонистон, Ливия ва Суриядаги  операцияларни эсга оламиз). Шу сабабли ҳам Россия ҳарбий денгиз флотини кучайтириш -  америкалик “ҳамкор”ларни қаттиққўллик билан реал ҳаётган қайтариш ва кўпқиррали дунёни сақлаб қолиш учун керакдир.

24