Узбекские школьники

Ўзбекистонда таълим ислоҳотлари: боғчадан талабаликкача

1863
(Янгиланган 13:52 17.10.2017)
Ўзбекистондаги ислоҳотларнинг ўзига хос ҳусусиятларидан бири шундан иборатки, улар ҳар доим кичик, мансабдор шахслар атаганидай "тажрибавий" қадамлар билан бошланиб тизимда кўплаб ўзгаришлар амалга оширилади. Кейин эса бутун тармоқни қурилиш бошланади.

ТОШКЕНТ, 17 окт — Sputnik, Антон Курилкин. Худди шундай ҳолат мактаб таълим тизимида содир бўлди. Шу йил июн ойи ўртасида Ўзбекистон президенти Шавкат Мирзиёев Тошкент шаҳрининг Учтепа туманидаги умумтаълим мактабидаги шароитлар билан танишган чоғида Ўзбекистонда 11 йиллик таълимни қайта тиклаш таклифини олға сурганди.

Ушбу тажриба бутун мамлакат бўйлаб тезкорлик билан тарқалиб кетди. Республика бўйлаб барча умумтаълим мактабларида битирувчилар ва ота-оналарнинг ушбу масала юзасидан фикри ўрганилган эди. (Кўпчилик эски кўп босқичли тизимдан воз кечишга овоз берди).

Ҳукумат янги шаклдаги мактабларни ташкил этиш лойиҳасига киришган бўлса, Халқ таълим вазирлиги эса лицейлар сонини қисқартиришни бошлади.
Олий ва ўрта таълим вазири Ином Мажидов 2 август куни 144 та лицейлардан 67 та қолдириш фикрини билдирди. Вазир сўзларига кўра, бундай ёндошув таълим муассасалар билан университетлар билан алоқаларни мустаҳкамлаш мақсадида қилинмоқда.

"Биз энди ҳар бир олийгоҳга фақатгина битта лицей бириктирилишидан келиб чиқмоқдамиз. Мамлакатда 60 олийгоҳлар мавжуд, бу 60 лицей бўлади дегани. Бундан ташқари, айрим хорижий олийгоҳлар, шулардан РДУнинг Губкин номидаги нефт ва газ филиали, Халқаро Вестминстер ва Турин политехника университетлари ва бошқа айрим олийгоҳлар ўз лицейларига эга эмас. Уларнинг сони 7 тани ташкил қилади, юқоридаги рақамлар мана шундан келиб чиққан", — деган вазир.

Ҳукумат томонидан нафақат лицейлар сони қисқартилди, балки ўқиш муддати ҳам қисқартирилди. Энди шу шаклдаги муассасаларда талабалар 3 йил ўрнига 2 йил таълим оладилар.

Шундай бўлса ҳам, ўқитувчилар етишмаслиги туфайли 11 йиллик таълимга тезлик билан ўтиб бўлмайди. Кадрлар етишмаслиги муаммоси сентябр ойида юз берган можаро долзарб эканлигини намоён қилди. Ушбу можаро дарслар айрим ҳолларда кутубхоначи, фаррош бўлиб ишлаётган ходимлар ёки катта синф ўқувчилар томонидан олиб борилганлиги бўйича юзага келган.

Ўқитувчиларнинг етишмаслиги 10 ва 11 синфларни ташкил этилиши билан юзага келганлигини Халқ таълими вазири Улуғбек Иноятов таъкидлади. Ушбу ислоҳот туфайли қўшимча тарзда 22 минг ўқитувчиларни ишга олиш эҳтиёжи юзага келди. Фақат лицей ходимларни қисқартириш ҳисобига юзага келган эҳтиёжни тўлдириб бўлмайди, ушбу иш ўринларни олийгоҳ битирувчилари билан ҳам тўлдириш керак бўлади.

Ўқитувчилар сонини кўпайтириш қайта тайёрлаш дастури ҳисобидан амалга ошириш режалаштирилмоқда. Жорий йил август ойида президент педагогик йўналиши бўйича 15 та олий таълим муассасаларида сиртқи бўлимларни очилиши ҳақида қарор имзоланганди.

Ўқитувчилар сифати ва сони билан боғлиқ муаммолардан ташқари синф хоналар етишмаслиги муаммоси ҳам бор. Шунинг учун кўп мактабларда иккинчи сменалар жорий этишган.

Ўқитувчини ўқит

Республикада янги ўқитувчи кадрлар тайёрлашдан ташқари, ишлаётган ўқитувчиларнинг малакасини оширишга астойдил киришиш ҳам назарда тутилган. Бугунги кунда, мансабдор шахслар фикрига кўра, ўқитувчилар илмий-тадқиқот ишлар билан кам шуғулланади. Уларнинг ўқитувчилик фаолиятларини баҳолаб бўлмайди.

Ўқитувчилар учун қўшимча таълимини такомиллаштириш мақсадида ҳукумат томонидан қайта тайёрлаш малака ошириш бўйича махсус минтақавий ўқув марказларини ташкил этиш бўйича қарор қабул қилинганди.

Янги таркибий тузилма Тошкент давлат педагогика университетига бўйсуниб, унинг асосий олийгоҳи бўлади.

Халқ таълим вазирлиги фаолиятининг яна бир йўналиши — бу порахўрлик ва таъмагирлик билан курашишдир. Ўқув йили бошланишидан аввал Халқ таълими вазирлиги бош бошқармаси бошлиғи Дилшод Кенжаевнинг фикрига кўра, "мактаб эҳтиёжлари" учун пул йиғишларга қарши курашишга ота-оналарни чақирганди.

Бироқ, Дилшод Кенжаев ушбу масалада айбни директор ва ўқитувчиларга эмас, балки ота-оналар қўмиталарига тўнкаганди. Унинг сўзларига кўра, "қулай" шарт-шароитларни яратиш учун маблағларни мактаб ходимлари томонидан эмас, балки ота-оналар ташаббуси билан йиғилаяпти.

Лекин, олийгоҳларга ўқишга қабул қилиш жараёни шуни кўрсатдики, таълим тизимидаги коррупциянинг асосий илдизи бу ўқишга кириш имтихонларидир. Шу йил ёзида республиканинг ИИВ ва МХХ ходимлари томонидан талабаликка пора эвазига киритиб қўйишга ҳаракат қилган институт ва университет ходимларини "пачкалаб" қўлга олдилар. "Бункерлар" очилиши ва топшириқларни пул эвазига ечиб берилиши ўқитувчилар билан алоҳида жанжалларни келтириб чиқарганди.

Ушбу муаммони кескин усул билан ҳал қилишга қарор қилинди. Яъни эски тизимдан мутлақо воз кечиб, ҳар бир олийгоҳ ўзининг қабулини ташкил этадиган бўлди. Энди бутун республика бўйича Россия, Қозоғистон ва Европа мамлакатлари сингари марказлашган ҳолда топшириладиган Ягона давлат имтиҳонлар жорий этилади.

Мактаб боғчадан бошланади

Мактаб ёшигача бўлганлар ҳам четда қолмади. Ёш болаларни тарбиялаш ва боғчалар иш фаолияти билан алоҳида вазирлик шуғулланади. Халқ таълими вазирлигининг ваколатларнинг бир қисмини янги давлат тузилмасига ўтказиб берилди.

Болаларни боғчаларга қабул қилиш ёшини 2 ёшдан 3 ёшгача кўтаришди. Халқ таълими вазири Улуғбек Иноятовнинг фикрига кўра, 3 ёшдан боғчага қабул қилиш — жаҳон етакчи амалиётларига тўлиқ жавоб берадиган энг мақбул қарордир.

"Барча ривожланган мамлакатларда боғчаларга қабул қилиш ёши 3 ёшдан бошланади. 3 ёшгача болалар кўп касал бўладилар ва жамоат жойларига қийинчилик билан кўнадилар. Шу ёшдаги болалар билан таълим ва тарбияси ота-оналари билан биргаликда уйда ўтказишса мақсадга мувофиқдир. Бундай ёндошув ижобий натижаларни бермоқда", — деб таъкидлади вазир.

Келгуси вақтларда боғчалар сони ошириш режалаштирилмоқда. Республикада 50 та янги мактабгача тарбия муассасалари очилади. Шунингдек, 1167 та боғчалар қайта ва 983 таси капитал таъмирланади.

Энди болаларни тарбиялаш ва мактабга тайёрлаш нафақат давлатга суяниш керак бўлади. 2018 йилда Ўзбекистонда хусусий боғча ва мактаблар ташкил этилиши мумкин. Ушбу муассасаларда иқтидорли болалар учун грант тизими ҳам жорий этилади.

Ислоҳотларнинг натижадорлиги ҳақида бир неча йиллардан сўнг, яъни 11 синфларини биринчи битирувчилари чиққан пайтда сарҳисоб қилса бўлади. Хусусий мактаблар ва янги боғчалар тизими эса бир неча ўн йил вақт ўтгандан сўнг биринчи натижаларини баҳолаш мумкин бўлади.

1863
Пуск межконтинентальной баллистической ракеты “Тополь”

"Ҳеч бўлмаса уриниб кўриш керак" мутахассис “СНВ-3” ҳақида

65
(Янгиланган 15:28 20.10.2020)
“СНВ-3”ни узайтириш, кўп жиҳатдан, АҚШдаги бўлажак президент сайловларида ким ғолиб чиқишига боғлиқ. Демократлар ғолиб чиқса шартномани узайтиришга умид пайдо бўлади.

ТОШКЕНТ, 20 окт - Sputnik. Стратегик барқарорлик борсида Вашингтон билан музокаралар давом этади, деди Россия фанлар академияси бош илмий ходими, америкашунос мутахассис Константин Блохин, Sputnik радиоси эфирида.

Америка президент Владимир Путиннинг “СНВ-3”ни давом эттириш таклифига рад жавоби берган бўлсада, Москва Вашингтон билан стратегик барқарорлик борасида муносабатларини давом эттиришга умид қилади, деди Россия президенти матбуот котиби Дмитрий Песков.   

Бироз олдин Оқ Уй Россия президенти Владимир Путиннинг мавжуд шартномани узайтириш ҳақидаги таклифини дастлабки шартларсиз узайтиришдан бош тортган эди.

“Биз Америка томони билан музокараларни давом эттириш умидидамиз. Президент айтганидек ушбу шартномаси узайтириш бизга қурол-яроғни назорат қилиш масалаларида батафсил музокаралар олиб бориш учун 12 ой муддат берган бўларди, - деди Песков  

Россия президентининг матбуот котибига кўра, дунё хавфсизлигининг муҳим асоси бўлган ушбу “шартнома”дан воз кечиш - ўта оғиқ оқибатларга олиб келиши мумкин.

- Шу сабабли биз америкалик ҳамкорларимиз ушбу ҳужжатни узайтиришга тайёр эканини эшитишни истаган бўлардик”, - деди Песков. Лекин бу борада ҳозирча кутилган прогресс содир бўлмаяпти, лекин бу ушбу  жараённи бутунлай тўхтатиш кераклигини англатмайди.

Блохин айтишига қараганда, ушбу шартнома тақдири, кўп жиҳатдан, АҚШдаги бўлажак президент сайловларида ким ғолиб чиқишига боғлиқ.

“Республикачилар партияси вакили Дональд Трамп, биринчидан Хитойни ёмон кўради. У СНВ-3ни узайтиришни Хитой билан боғламоқда. Иккинчидан, анъанага мувофиқ, республикачилар партияси қурол-аслаҳа назоратини бузишга ҳаракат қилмоқда. Масалан, кичик Буш даврида Америка Ҳаво мудофааси шартномасидан чиққан эди. Трамп эса ўрта ва кичик масофага учувчи ракеталар ҳамда очиқ осмон ҳақидаги шартномалардан чиқди. Агар сайловда Трамп ғолиб чиқса, унинг СНВ-3 шартномасидан чиқиш эҳтимоли катта, – дейди Блохин.

Агар демократлар вакили Жо Байден ғолиб чиқса, шартномани узайтиришга имкон пайдо бўлади.

"Демократлар партияси, анъанага муовфиқ руслар билан стратегик барқарорлик борасида шартномалар тузишни истайди. Эслатиб ўтамиз, айнан Барак Обама маъмурияти Медведев билан ушбу шартномани узайтирган эди. Ким ғолиб бўлса ҳам бир неча ой ичида янги шартнома тузишнинг имкони бўлмайди. Шу сабабли, ҳеч бўлмаса мавжуд шартномани яна бир йилга узайтиришга ҳаркат қилиб кўриш керак ва ушбу йил давомида янги шартнома ишлаб чиқиш керак. ушбу ғоя қизиқ бўлиши мумкин”, - дейди мутахассис.

Маълумот учун, айни дамда СНВ-3 АҚШ ва Россияда орасида қурол-аслаҳани чеклашга ва хавфсизликни сақлашга қаратилган ягона шартномадир. 2021 йил 5 февралда шартнома муддати тугайди ва дунёда йирик ядровий давлатларни  чеклаб турувчи бошқа чора қолмайди.

ДСНВ-3 2011 йилнинг 5 февралида кучга кирган эди. Унга кўра ҳар бир мамлакат ўз ядровий арсеналини қисқартириши белгиланган. Келишувга кўра 7 йил ичида икки давлатнинг қуроллари умумий сони 700та континентлараро ракетлардан, 1550 та боеголовкадан ва 800 та ракета учирувчи мосламалардан ошмаслиги керак.

65
Попрошайки в Ташкенте

“Тиланчилар макони”: пойтахтдаги жамоат жойларидаги тиланчилар ҳаётига назар

1335
Бугунги кунда мамлакатда тиланчилик қилаётган шахсларга нисбатан маъмурий ҳамда жиноий жавобгарлик чоралари белгиланганлигига қарамай, жамоат жойларида садақа сўраётган қариялар, эркагу аёллар, ачинарлиси болаларнинг сони кўпайгани кўзга ташланади.

ТОШКЕНТ, 19 окт — Sputnik. Аҳолининг маълум бир қатламини қамровчи мўлтони (тиланчи) лар жамиятда азалдан бўлган ва бу мавзуга илгари кўп ҳам эътибор қаратилмас эди. Улар ўзларининг тили билан айтганда аввал ҳам, ҳатто бугунгача бемалол  “отамерос касби”ни давом эттириб келишади. Бироқ бугунги кунда тоғни урса талқон қилишга қодир эркаклар, ҳаётда бир оз қийинчиликка дуч келган хотин-қизлар ҳам эл қатори меҳнат қилиб пул топиш ўрнига, тиланчиликни ўзларига касб қилиб олишаётганлиги кишини ўйлантиради.

© Sputnik / Наталья Селиверстова

Кун давомида ўйлаб кўрсак, минглаб ўтиб-қайтаётган йўловчиларнинг ҳар ўндан учтаси пул узатса, бу тиланчиларнинг сизу бизга нисбатан яхшироқ шароитда яшашига етади.  Аммо бу ҳолат эртага қаёққа олиб боради, жамиятда  боқимандалик иллатини келтириб чиқармайдими, деган ўринли савол туғилади.   

Сўзимизнинг исботи, Мирзо Улуғбек туманига йўлингиз тушса, эътибор беринг, “Буюк ипак йўли” метроси атрофлари, унинг ичи сизда гўё “тиланчилар макони”дек тасаввур уйғотади. Сиз бу ерда пул ташлаб кетишлари учун ёнига кичик дастрўмол тўшаб олган, метрога ўтиш ер ости йўлагини банд қилиб турган “момо”ни, пиёдалар ўтиш йўлагидаги зинада мунғайиб ўтирган бошқа бир онахонни, сал нарироқда костюм-шим кийиб олган “обрўли” отахонни яна метрога кириш зинасида чақалоқ кўтариб ўтирган ўрта ёшли холани учратасиз. Уларни гапга солсангиз, ижтимоий муҳофазага муҳтож бўлганликлари учун эмас, аксинча, ўзлари ишлашни истамасликлари, ҳеч қандай божларсиз, кўпроқ пул ишлаш мумкинлиги учун тиланчилик қилишаётганлигини англаб етасиз.

Попрошайки в Ташкенте
Sputnik
Попрошайки в Ташкенте

Масалан, метро ташқариси  йўлагидаги зинада хомуш ўтирган момо бизга боқувчи фарзандлари борлиги, нафақахўрлиги, маҳалла идорасидан ҳеч қандай ёрдам олмаслигини айтади. Тиланчилик маъмурий жавобгаликка сабаб бўлиши, нега туман профилактик инспекторлари ёки маҳалла раисларидан ёрдам сўраб мурожаат қилмаганлиги ҳақида сўрасак, момо бизни жеркийди ва тинч қўйишимизни истаб бизни ҳатто қувиб солади.

Попрошайки в Ташкенте
Sputnik
Попрошайки в Ташкенте

Шу тариқа ҳафсаламиз пир бўлиб, сал нарироқда тиланчилик қилаётган, ёши 68 да бўлган костюм-шимли амакига яқинлашамиз. Амаки қўлимиздан узатилаётган пулни оларкан, бу ерга Юнусобод туманидан келиб “ишлаётгани”,  бундан фарзандларининг хабари йўқлиги, агар иш бўлса соғлиги ишлашни тақозо қилишини айтади. “Нега ёшингизга муносиб иш билан шуғулланмайсиз, гарчи соғлигингиз кўтарар экан” деган саволимизга эса амаки “иш йўқ, маҳалла ёрдам бермайди” деган жавоб билан кифояланади.  

Попрошайки в Ташкенте
Sputnik
Попрошайки в Ташкенте

Яна ушбу метро ташқарисида, пиёдалар ўтиш йўлагида  ҳўл сочиқларнинг донасини 5 минг сўмдан сотиб юрган болакайлар учрайди. Аввалига уларга қараб, эҳтимол, пандемия шароити туфайли тирикчилик қилишга мажбур бўлаётгандир, ҳар ҳолда меҳнат қилишяпти-ку деган фикр ўтади кўнглимиздан.

Попрошайки в Ташкенте
Sputnik
Попрошайки в Ташкенте

Шу ўйда улардан бирини саволга тутамиз. Айни пайтда 6-синф ўқувчиси бўлган Элбек (исмлари ўзгартирилган) “Буюк ипак йўли” метроси атрофида ишлаш учун Юқори Чирчиқнинг Хитойтепа маҳалласидан келиши, ота-онаси ажрашгани, онаси укасини шифохонада олиб ётгани, бир маротаба онаси МФЙ раисидан ёрдам сўраб чиқиб, ноумид қайтгани, шу боис ишлашга мажбурлигини айтади.

Унинг ўзи билан бир манзилда яшовчи, бўйнига сочиқлар солинган қутини осиб олган жияни — Беҳзод эса 10 ёшда. У ҳам отаси қамоқдалиги, онаси далада ишлаши, мактабга умуман бормаслигини айтади.

Болаларнинг нега 1.5-2 минг сўмлик сочиқларни 5 минг сўмдан сотаётганликларига қизиқсак, улар сочиқларни бир кун ичида сотиб улгуришмаса, унинг қадоғидаги суратлар ва ранглар ўчиб, яроқсиз ҳолга келиб қолиши, сўнг уни ҳеч ким сотиб олмаслигини айтишади.

Попрошайки в Ташкенте
Sputnik
Попрошайки в Ташкенте

Ваҳоланки, ана шу ғамда юрган болаларнинг бугун жамиятда яхши ўқиб билим эгаллашлари учун ҳукумат томонидан барча шарт-шароитлар яратилган, оилавий шароити қониқарли бўлганлардан тортиб, ижтимоий муҳофазага муҳтож болаларгача назорат остида.

Шунга қарамай, бу каби “топарман” болаларни Юнусобод туманидаги янги очилган метро атрофларида ҳам учратишимиз мумкин. Улар бир бирига жуда ўхшаш опа-сингилларнинг болалари бўлиб, юқоридаги “салфетка” сотувчиларидан фарқли ўлароқ (оналари билан бирга) очиқчасига тиланчилик қилиб келишади. Гоҳ у гоҳ бу йўлакка ўтиб, пиёдаларга халақит қилишади, уларнинг йўлини тўсиб садақа сўрашади. Тротуар четида ўтириб, китоб ва эски-туски буюмларни сотаётган қариялар ҳам улардан аллақачон безиб қолишган, тиланчи болалар уларни калака қилиб, сотилаётган молларига мақсадсиз тегишади ёки савдо буюмларини олиб қочишади. Ачинарлиси, жамоат жойида ҳаракатланиш тартибини шу тарзда қўпол бузаётган “тўда”ни ҳеч ким тартибга чақирмайди.

Попрошайки в Ташкенте
Sputnik
Попрошайки в Ташкенте

Ваҳоланки, тиланчиларни жазолаш эмас, тиланчиликни касб қилиб олганларни тартибга чақириш мақсадида Ўзбекистон президенти томонидан жамоат жойларида тиланчилик қилаётганларга нисбатан маъмурий ҳамда жиноий жавобгарликни кўзда тутувчи қонун имзоланди.

Қўл чўзганга қамоқ: Ўзбекистонда тиланчилик таъқиқланмоқда

Мазкур қонунга кўра, тиланчиларга аэрапортлар вокзаллар, хиёбонлар, истироҳат боғлари, бозорлар, савдо мажмуалари, кўчаларда, моддий ва маданий меърос объектлари жойлашган ҳудудлар ва шу каби жамоат жойларида тиланчилик билан шуғулланиш тақиқланди. Қонунни бузганларга нисбатан маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодекснинг янги 188-3-моддасига мувофиқ, БҲМнинг 1 бараваридан 3 бараваригача жарима солиш ёки 15 суткагача маъмурий қамоқ жазолари қўлланилиши кўзда тутилган.

Попрошайки в Ташкенте
Sputnik
Попрошайки в Ташкенте

Аммо бугунги кунда тиланчилар сонининг камайиш ўрнига ортиб бораётгани сал кам бир йил давомида ҳам қонун ижроси бўйича етарлича ишлар олиб бориляптими деган саволни келтириб чиқаради.

1335
Наручники на двери клетки

Тошкентда докторантурага кирмоқчи бўлган сирдарёликни чув туширишди

11
Тошкентда 3000 доллар эвазига докторантурага киришда ёрдам беришни ваъда қилган қаллоб устидан жиноят иши очилди.

ТОШКЕНТ, 20 окт — Sputnik. Тошкент шаҳрида докторантурага киришда ёрдам беришни ваъда қилган шахсга нисбатан жиноий иш қўзғатилди.

Пойтахт ИИББ матбуот хизмати хабарига кўра, Олмазор тумани ички ишлар органларига 32 ёшли сирдарёлик Д.Б. мурожаат қилган. У 2019 йилнинг ноябрь ойида унга докторантурага киришда ёрдам беришини ваъда қилиб, ваъдасида турмаган 46 ёшли М.Т.га нисбатан чора кўришни сўраган. Фирибгар хизматлари эвазига 3 минг доллар олган.

Ҳолат юзасидан Ўзбекистон Жиноят кодексининг 168 моддаси (“Фирибгарлик”) бўйича жиноий иш қўзғатилган.

Тергов ҳаракатлари олиб борилмоқда.

11