Встреча президентов стран ЦА в Ташкенте

"Маслаҳатли ош тарқамас": МО етакчилари Тошкентда нималарга келишдилар?

1344
(Янгиланган 23:20 29.11.2019)
2017 йил Ўзбекистон президенти Шавкат Мирзиёев ташқи сиёсатда асосий эътибор - минтақага қаратилиши, республика биринчи галда Марказий Осиё давлатлари билан ахил қўшничилик муносабатларини ривожлантиришга катта эътибор беришини қатъий таъкидлаган эди.

Шу билан бугунги кунда Марказий Осиёни янгича қиёфада бутун жаҳонга қайтадан кашф қилаётган "илиқлашув" жараёнига тамал тоши қўйилди.

Марказий Осиё - умумий уйимиз

Марказий Осиё раҳбарлари иштирокида 2018 йилнинг март ойида Қозоғистон пойтахти - Нур-Султонда биринчи маслаҳатлашув форматидаги норасмий саммит ўтказилган. Ўзбекистон, Қозоғистон, Қирғизистон, Тожикистон ва Туркманистон етакчилари бунга қадар тўққиз йил муқаддам - 1998 йилда Ашхобод шаҳрида учрашганлар.

Президенты стран СНГ

Тошкент шаҳридаги иккинчи маслаҳатлашув учрашуви бугун, 29 ноябр куни Қозоғистоннинг биринчи президенти - Элбоши Нурсултон Назарбоев, Туркманистон президенти Гурбангули Бердимуҳаммедов, Тожикистон президенти Эмомали Раҳмон, Қирғизистон президенти Сооронбай Жээнбеков иштирокида бўлиб ўтди. Норасмий саммитга қоидага кўра, мезбон мамлакат раҳбари - Шавкат Мирзиёев раислик қилди.

Мирзиёев ҳамкасбларни ташриф билан самимий қутлар экан, ушбу учрашувга эҳтиёж катталигини, бу норасмий саммит - Марказий Осиё халқларининг ҳамкорликни кенгайтириш, минтақада ишонч ва ахил қўшничилик муҳитини янада мустаҳкамлаш, умумий муаммоларни биргаликда ҳал этишга бўлган самимий интилишлари ва қатъий сиёсий иродаси далилидир, деди.

Учрашувдан мақсад - янги ташкилот яратиш эмас

Шу билан бирга, Ўзбекистон президенти, бу форматдаги учрашувдан бошқа маъно излаш керакмаслиги борасида ҳам алоҳида тўхталди.

Шавкат Мирзиёев
Sputnik / Дильшода Рахматова
Шавкат Мирзиёев

"Эътиборингизни муҳим бир масалага қаратмоқчиман, Марказий Осиё давлатлари раҳбарларининг Маслаҳат учрашуви формати қандайдир янги минтақавий ташкилот тузилаётгани ҳақида гапиришга асос бўла олмайди. Биз Маслаҳат кенгашимиз. Бир-биримиз билан учрашиб, ҳозирда мавжуд муаммоларимиз, келгуси режаларимиз ҳақида маслаҳатлашамиз. Масалалар кўп. Улар қачон ечилади? (Қачонки) бир-биримиз билан муносабатларимиз яхши бўлса, қўшничилигимиз яхши бўлса",- дея тушунтирди Мирзиёев.

Назарбоевга юксак унвон

Норасмий саммитда Қозоғистонни тақдим этган Элбоши Нурсултон Назарбоев тор доирада ўтган музокаралар натижасига кўра, Марказий Осиё раҳбарлари Маслаҳатлашув учрашувининг Фахрий раиси этиб сайланди. Ўзбекистон президенти бу ҳақда эълон қилар экан, Назарбоевнинг 30 йиллик раҳбарлик фаолиятини алоҳида эътироф этиб ўтди. "Марказий Осиё масалалари, муаммолари ва ечимлари борасида Нурсултон Абишевич ўз фикрига эга, мен ўйлайманки, биз бундан тўғри фойдаланишимиз керак", - деди Ўзбекистон етакчиси.

Аввал иқтисод - кейин сиёсат - Мирзиёев таклифи

Марказий Осиё  давлат раҳбарлари Маслаҳат учрашувида Ўзбекистон президенти Шавкат Мирзиёев ўз ҳамкасблари эътиборини иқтисодий ҳамкорликка қаратди. Хусусан, қўшни давлат раҳбарларига биринчи навбатда иқтисодий ва инвестицион ҳамкорликни ривожлантиришни таклиф қилди.

Катта бозор, хом ашёлар захираси ва инсон ресурсларига эга бўлган минтақа ичида савдо муносабатлари ривожланиши ва қўшилган қиймат занжири шаклланиши лозим, деди Мирзиёев.

Иккинчи муҳим йўналиш сифатида, минтақада замонавий транспорт-логистика инфратузилмасини шакллантиришни, транспорт коммуникациялари бўйича минтақавий кенгаш тузилишини ва ушбу соҳада битим имзолашни тезлаштириш муҳимлиги қайд этилди. Учинчи ўринда, Мирзиёев Марказий Осиёда энергетика соҳасидаги ҳамкорликни кенгайтириш, қайта тикланувчи энергия манбаларининг улушини ошириш ҳамда замонавий энергетика инфратузилмасини яратиш борасидаги қўшма лойиҳаларни амалга оширишни таклиф қилди. 

Тўртинчи навбатда, Ўзбекистон президенти – Марказий Осиёда ягона, кўпчилик танийдиган туризм бренди ташкил қилишни, ушбу мақсадда "Марказий Осиё бўйлаб саёҳат" халқаро туризм конференциясини ўтказиш таклифини билдирди. 

Дўстлик - абадий. Лекин битим ҳам керак - Назарбоев таклифи

Нурсултон Назарбоев музокаралар давомида бир йил олдин Қозоғистонда бошланган мулоқот Марказий Осиё тарихида янги саҳифани очиб берганини қайд этиб ўтди. "Учрашув ҳамкорлик картинасини яхшилади. Мулоқот бешта мамлакатга дўстлигимиз абадий яшаши ҳақида сигнал берди", - деди у.

Қозоғистоннинг биринчи президенти сўзларига кўра, Марказий Осиё давлатлари халқлари фаровонлигини ошириш мақсадида иштирокчи-давлатлар салоҳиятини бирлаштириш лозим. Бунинг учун аввало "Марказий Осиёни XXI асрда ривожлантириш мақсадида ахил қўшничилик ва ҳамкорлик мақсадлари тўғрисидаги битим"ни қайта имзолаш керак бўлади. Ушбу ҳужжатда беш мамлакат ўзаро ҳамкорлигининг асосий базавий тамойиллари ва мақсадлари ўз аксини топиши керак. Шунингдек, мамлакатлар суверенитети, мустақиллик ва территориал яхлитлиги ҳақидаги низомлар ҳам.

Бундан ташқари, минтақада хавфсизликни таъминлаш мақсадида Марказий Осиё мамлакатлари Хавфсизлик Кенгашлари котиблари учрашуви ўтказилиши лозим. Назарбоев, шунингдек, МО мамлакатлари ўртасида товарлар, хизматлар ва капитал ҳаракатланишида чеклов бўлмаслиги кераклиги ҳақида гапирди. Ҳамда ҳар йили 15 мартда МО давлатларида янги айём - Марказий Осиё кунини нишонлаш таклифини ўртага ташлади.

Иқлим ўзгаришлари ва сув ресурслари - Эмомали Раҳмон таклифлари

Тожикистон президенти Эмомали Раҳмон МО етакчилари эътиборини иқлим ўзгариши ва табиий офатлар хатарини камайтириш сингари масалаларга қаратди.

"Тожикистон Мустақилликка эришган биринчи кунлардан бошлаб мамлакатларимиз ўртасидаги кўпқиррали шерикликни мустаҳкамлаш ва ривожлантириш тарафдори бўлган", - деди Раҳмон.

Тожикистон раҳбарининг таъкидлашича, бу сингари конструктив руҳдаги маслаҳатлашувлар натижалари минтақавий интеграллашувга қаратилган ва мамлакатларнинг янада яқинлашишига хизмат қилади. Бу орқали иштирокчи-давлатлар халқлари ҳаёт шароитлари ҳам яхшиланади.

Раҳмон сўзларига кўра, савдо ва иқтисод, инвестициялар, қишлоқ хўжалиги, саноат, транспорт ва коммуникация инфратузилмаси ривожи, сув ресурсларидан рационал фойдаланиш сингари соҳалар Марказий Осиё минтақаси давлатлари ўртасида ҳамкорликнинг муҳим омиллари бўлиши мумкин.

Сув учун компенсация - Жээнбеков таклифи

Музокаралар давомида Қирғизистон президенти Сооронбай Жээнбеков минтақада юзага келиши мумкин бўлган экологик муаммолар хусусида тўхталди.

"Бизнинг тоғларда минтақадаги барча сув ресурсларининг 45%и шаклланади. Табиийки, тез орада дарёларда сув сатҳи пасайиши муаммосига дуч келамиз. Натижада, бу Марказий Осиё экологиясига, ҳамкорликдаги иқтисодий фаолиятга таъсир кўрсатади, йирик ГЭСлар салоҳияти пасаяди", - деди Қирғизистон раҳбари.

Бошқача қилиб айтганда, Қирғизистонда музликларнинг кескин пасайиши бутун минтақа учун ижтимоий, иқтисодий ва экологик оқибатларга олиб келиши мумкин. Шу боис ҳозирдан музликларни сақлаб қолиш бўйича халқаро ҳамкорликни бошлаб, сув-энергетика соҳасидаги ҳамкорликни такомиллаштириш керак.

"Шу муносабат билан Марказий Осиёда сув захираларини тўплаш учун компенсацияга оид ўзаро манфаатли механизмларни ишлаб чиқиш ва жорий этишни таклиф қиламан, умид қиламизки, сувни тўплаш, сақлаш, бошқариш ва етказиб бериш борасидаги ҳаражатларимиз тегишли тарзда ўзини оқлайди", - деди Жээнбеков.

Қирғизистон етакчиси ўз чиқишида йўллар бўйича энг йирик лойиҳа ҳисобланган - Хитой-Қирғизистон-Ўзбекистон темир йўлининг қурилиши - бутун минтақа транзит салоҳиятини сезиларли яхшилаши, темир йўл Европа ва Осиё ўртасида ўзига хос кўприк вазифасини ўташига умид билдирди.

МО тараққиёти учун "5+" формуласи - Бердимуҳамедов таклифи

Туркменистон президенти Гурбангули Бердимуҳамедов 5+ формуласида ҳамкорликни жадаллаштириш таклифини илгари сурди.

"Бизнинг вазифамиз - минтақа соғлом иқтисодий рақобатнинг замонавий талабларига жавоб бериши, дунёда рўй бераётган жараёнларнинг тўлақонли ва самарали шеригига ва ажралмас қисмига айланиши учун қўлдан келганча ҳаракат қилиш. Бунинг учун Марказий Осиё мамлакатларига минтақада замонавий энергетика ва траспорт-транзит тузилмасини вужудга келтириш сингари ташаббус зарур. Бу мақсадларга етишиш учун йирик хорижий инвесторларни жалб этиш лозим бўлади. Шу боис минтақа мамлакатлари ташқи шериклар билан ўзаро манфаатларга асосланган узоқ истиқболга эга ҳамкорлик стратегиясини қуришлари талаб этилади", - деди Туркманистон президенти ва бунда 5+ формуласи бўйича анча жадаллашган ҳамкорликни қайд этиб ўтди.

Бу ерда Марказий Осиё давлатларининг ЕИ, АҚШ, Россия, Япония, Жанубий Корея билан ҳамкорлик форматлари назарда тутилмоқда. Бундай форматдаги ҳамкорликка дунёнинг бошқа етакчи мамлакатларида ҳам қизиқиш бор. Бундай учрашувлар кун тартиби жуда кенг ва ранг-баранг бўлади, бироқ асосий эътибор иқтисод, энергетика, транспорт ва логистика масалаларига қаратилади.

Бердимуҳамедов Тинч океанига тўғридан-тўғри чиқишга эга бўлмаган минтақа давлатлари шарқий Каспийнинг порт инфратузилмаси салоҳиятидан максимал фойдаланишлари кераклигини қайд этди. Бу орқали маҳсулотларни Европа, Россия, Кавказ орти, Яқин ва Ўрта Шарқга экспортини амалга ошириш мумкин. Туркманистон бу мақсадлар учун ўз портларини қулай шароитларда тақдим этишга тайёрлигини билдирди.

Келажак кўчатлари 

Норасмий саммит сўнгида Ўзбекистон президенти Шавкат Мирзиёев ОАВ вакиллари билан учрашди ва Марказий Осиё давлатлари раҳбарларининг Маслаҳат учрашуви якунлари бўйича баёнот берди.

Мирзиёевнинг таъкидлашича, бугун МО мамлакатлари олий даражадаги минтақавий мулоқотни ривожлантиришнинг сифат жиҳатидан мутлақо янги босқичига кўтарилди. 

"Ҳеч шубҳасиз, биргаликдаги интилишларимиз билан олдимизда турган барча мақсадларга албатта эришамиз. Марказий Осиёни хавфсиз ва барқарор тараққиёт минтақасига, кўпқиррали шериклик маконига айлантирамиз. Муҳими биз ҳамфикрмиз, режаларимиз ҳам бир, барча муҳокама қилинган масалалар бўйича якдиллигимиз бор", - деди Ўзбекистон президенти.

Самарали музокаралардан кейин Марказий Осиё давлатлари раҳбарлари Кўксарой қароргоҳидаги Фахрий меҳмонлар хиёбонига кўчатлар ўтқазди.

Главы государств СНГ высадили деревья
Главы государств СНГ высадили деревья

Бу дарахтлар Ўзбекистон, Қозоғистон, Қирғизистон, Тожикистон ҳамда Туркманистоннинг мустаҳкам дўстлиги ва ҳамкорлиги рамзи сифатида ёнма-ён ўсади.

Навбатдаги Маслаҳат учрашуви эса 2020 йили Қирғизистоннинг Бишкек шаҳрида бўлиб ўтади.

1344
Лаборатория имени Ричарда Лугара в Грузии

Америкаликларга Марказий Осиё ва Кавказдаги биолабораториялар нимага керак?

844
(Янгиланган 17:38 29.05.2020)
Қозоғистон, Арманистон ва Тожикистонда америкаликлар биологик лабораториялар тармоғини яратдилар. РИА Новости муаллифи буни ўрганди.

ТОШКЕНТ, 29 май - Sputnik, Галия Ибрагимова. "АҚШ бутун дунё бўйлаб, шу қатори, чегараларимиз атрофида, ҳарбий биологик фаолият олиб бормоқда", - деди Сергей Лавров КХШТ ташқи ишлар вазирлари йиғилишида. Москва узоқ вақтдан бери қўшни давлатларнинг биологик хавфсизлиги ҳақида ҳавотирда. Қозоғистон, Арманистон ва Тожикистонда америкаликлар биологик лабораториялар тармоғини яратдилар. Россия расмийларининг, айниқса, Грузиядаги Лугара номидаги марказга оид саволлари кўп. Вашингтонга буларнинг нима кераги борлиги ҳақида РИА Новости материалида ўқинг.

Қасддан чиқариб юбориш

Қозоғистонда коронавирусдан биринчи зарарланиш март ойининг бошида қайд этилди. Ҳукумат чегараларни ёпиб, фавқулодда ҳолат эълон қилди. Интернетда ушбу вирус 2016 йилда республиканинг жанубий-шарқида америкаликлар томонидан қурилган биолаборатория билан боғлиқ бўлиши мумкинлиги ҳақида миш-мишлар тарқалди.

Олма-Ота Марказий реферанс-лабораторияси (ЦРЛ) Қозоғистон учун хос бўлган вируслар штаммларини ўрганишга ихтисослашган. У Қозоғистон карантин ва зооноз инфекциялари илмий маркази негизида фаолият юритади, республика Соғлиқни сақлаш вазирлигига бўйсунади. У Пентагон ҳисобидан қурилган бўлса-да, Қозоғистон мулки ҳисобланади. АҚШ ушбу иншоот учун 108 миллион доллар ажратган.

Вашингтон буни: минтақада АҚШ ҳарбийлари жойлашгани ва тадқиқотлар номаълум вирусли инфекциялардан ҳимояланишга ёрдам беради, дея тушунтирганди.

КХШТ, МДҲ ва ШҲТ саммитларида Москва вакиллари америкаликлар ушбу лабораторияларни Россия манфаатларига қарши ишлатишлари мумкинлигини бир неча бор таъкидлашган. Аммо Қозоғистон расмийлари маҳаллий биологлар ишига ҳеч ким аралашмаслигига ишонтиришган.

"Хорижий олимларнинг иштирок этишига фақат қўшма тадқиқотлар ўтказилганда ва грант лойиҳалари амалга оширилгандагина йўл қўйилади", - деб изоҳ берган ЦРЛ.

2018 йилда Қозоғистонда менингит билан касалланишлар сони сезиларли даражада ошди ва Олма-Отада ЦРЛдан менингококк инфекция штаммининг сизиб чиқиши ҳақида гапира бошлашди. Журналистлар ва блогерлар америкаликлар қасддан вирус тарқалишига йўл қўйдилар, дея жиддий ёздилар. Шу тариқа, улар гўёки лабораторияда ишлаб чиқилган бактериологик қуролнинг самарадорлигини синаб кўрмоқчи бўлган.

Қозоғистон Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳеч қандай эпидемия йўқлигига ишонтирган. "Қозоғистонда менингит билан касалланиш ҳолати 58 та, улардан 32 таси Олма-Отада. Агар нисбий кўрсаткичларни ҳисобласак, БССТ стандартларига кўра, улар жуда паст", - деди вазирлика.

Коронавирус ҳам ўхшаш тарихга эга. Ҳокимият фитнани рад этди ва ваҳима тарқатмасликка чақирди.

Фаолиятнинг ёпиқ режими

Совет даврида Арманистон ССР Микробиология институти энг йирик микробиология маркази ҳисобланган. 90-йилларда институтнинг илмий ишланмаларига АҚШ ва Буюк Британия қизиқиш билдирди. Арманистонлик мутахассислар Ғарб мамлакатларида амалиёт ўташга таклиф этилган.

2000 йилларда америкаликлар мамлакатда бир нечта биологик лабораторияларни очишга ёрдам берди. Пулларни, Қозоғистонда бўлгани каби, Пентагон ажратган. Фақат Арманистон Касалликларни назорат қилиш ва профилактикаси Миллий марказининг ўзига модернизация қилишга ўн миллион доллар сарфланди.

Ереван, Гюмри, Ванадзор, Мартуни ва Ижеванда қурилган илмий марказлар Кавказ минтақасига хос бўлган вирус ва штаммларни ўрганадилар.

Лабораториялар Арманистон соғлиқни сақлаш тизимининг бир қисмидир, аммо АҚШ мудофаа вазирлигининг таҳдидларни камайтириш агентлиги бу ерга кириш ҳуқуқига эга. У ерда маҳаллий мутахассислардан ташқари, америкаликлар ҳам ишлайди.

Арманистондаги биолабораториялар ёпиқлилига Москва томонидан танқид билдиради. Шубҳаларни бартараф этиш учун ўтган йилнинг кузида бош вазир Никол Пашинян россиялик мутахассислар билан ҳамкорлик тўғрисида Меморандум имзолашга рози бўлди. Тафсилотларни келишиб олинди, аммо охиргига келиб Арманистон томони ушбу ҳужжатдан воз кечди.

Хавфли эпидемиология

2010-чи йилларда америкалик биологлар КХШТнинг яна бир аъзоси - Тожикистонга эътиборини қаратдилар. Улар юқумли касалликларнинг авж олишига олиб келиши мумкин бўлган ноқулай эпидемиологик вазиятдан хавотирда эдилар. Ғарбнинг бир нечта жамғармалари тадқиқот марказларини ташкил этиш учун маблағ ажратди.

Шундай қилиб, 2013 йилда Душанбе шаҳридаги Гастроэнтерология институти негизида биологик хавфсизлик лабораторияси очилди. Ушбу лойиҳа Хитой, Мьянма, Бангладеш ва Африкада шунга ўхшаш иншоотларни барпо этган Франциянинг Мерьё хайрия жамғармаси томонидан молиялаштирилди.

Одатда, французларга БМТ ва АҚШнинг USAID ҳалқаро ривожланиш бўйича агентлиги ёрдам берган. Инвестициялар уч миллион доллардан ошди.

2019 йилда Республика сил касаллигини назорат қилиш маркази негизида лаборатория ташкил этишди. USAID ва Пентагон ҳомий бўлди. Маҳаллий биологлар, чет эллик ҳамкасблари иштирокида Марказий Осиёга хос бўлган сил, безгак, гепатит ва ўлат каби касалликларни ўрганмоқдалар.

Ўтган йили Тожикистон шимолидаги Исфара шаҳрида яна бир иншоот очилди. У ҳақида маълумот оз, уни ҳам америкаликлар молиялаштирди.

" Марказий Осиёда коронавирусдан олдин ҳам эпидемиологик вазият яхши эмас эди. Минтақага гепатит, ўлат, сил касаллиги хосдир, шунинг учун янги биолаборатория зарур. Уларга маблағ керак. Чет эл ёрдамисиз эплай олмаймиз",- деб тушунтирди РИА Новости-га Душанбе шаҳридаги Сиёсий тадқиқотлар маркази директори Абдуғани Мамадазимов.

Тожик мутахассиси америкаликлар фаолиятида шубҳали нарсани кўрмайди. "Шунчаки улар доим биринчи бўлиб эътибор беради. Агар коронавирусдан кейин Россия, Хитой ёки ЕИ минтақага вирусларга қарши курашда фаол ёрдам бера бошласа, республика ҳукумати буни қўллаб-қувватлайди", - дейди эксперт.

Грузия патогени

Грузия КХШТга аъзо эмас, лекин Россия билан чегарадош ва Кавказда муҳим рол ўйнайди. Москва Ричард Лугар жамоат соғлиғини сақлаш тадқиқот марказидан хавотирда. Россия ҳукумати Тбилиси яқинидаги биолаборатория америкаликларнинг манфаатларини кўзлаб фаолият юритади деб ҳисоблайди.

Шубҳалар бекордан-бекор пайдо бўлмайди. 2018 йил сентябр ойида Грузия давлат хавфсизлиги собиқ вазири Игорь Гиоргадзе лабораторияда одамлар устидан эксперимент ўтказишлари мумкинлигини маълум қилиб Лугар марказида даволанаётган ўнлаб одамлар вафот этганлиги ҳақидаги ҳужжатларни тақдим этди. Шу билан бирга, у ерда Пентагоннинг буюртмаларини бажарадиган Американинг учта - CH2M Hill, Battelle ва Metabiota хусусий фирмалари биологлари ишлаган.

Гиоргадзе лабораторияда бактериологик ҳимоянинг юқори даражасида эканлигига эътибор қаратди. Бундан ташқари, марказда "зарарли моддалар сочиш ускуналари ва биологик фаол материал билан тўлдирилган ўқ-дорилар" мавжуд. "Мақсади жамиятни ҳимоя қилиш бўлган ташкилотга бу каби нарсаларни нима кераги бор?" - деб ҳайрон бўлди собиқ вазир.

Москвада буни эшитишди. ТИВнинг қуролларни тарқатмаслик ва назорат қилиш масалалари департаменти бошлиғи Владимир Ермаков Россия ўз чегаралари яқинида америка биологик тажрибаларига тоқат қилмаслигини маълум қилди.

Пентагонда Гиоргадзенинг айбловлари бемаънилик деб аталди. Тбилиси лабораторияни тинч ишланмалар билан шуғулланаётганига ва одамлар устида тажриба ўтказилиши ҳақида гап бўлмаганлигини таъкидлади. Грузия расмийлари Лугар марказига россиялик мутахассислар ташриф буюришига қарши эмас эди. Аммо бу режалар ўтган йилги икки мамлакат ўртасидаги муносабатлардаги инқироз туфайли барбод бўлди.

"Грузия ҳеч қачон физик-кимёвий биология соҳасидаги тадқиқотлар билан қизиқмаган. Ва ушбу лабораторияда ходимларнинг ҳимояси юқори биологик даражада эканлиги кўплаб саволларни келтириб чиқаради. Бу каби оғир патогенлар билан шуғулланиш нима учун керак?" - дейди РИА Новости билан суҳбатда биология фанлари доктори, Сибир федерал университети профессори Николай Сетков.

Вектор вирусология марказининг илмий ишлар бўйича бош директор ўринбосари Александр Агафоновнинг таъкидлашича "Лугар марказида биологик қуроллар ва уларни етказиб бериш воситаларини иўлаб чиқилиш тўғрисида тўғридан-тўғри маълумотлар ёпиқланган".

"Аммо CH2M Hill, Battelle ва Metabiota хусусий компанияларининг иштироки ва контракт мажбуриятлари тўғрисида маълумот, масалан, Сибир куйдиргиси, туляремия ва Қрим-Конго геморрагик безгаги вирусининг хавфли бактериялари бўйича тадқиқотлар - эътиборсиз қолмаслиги керак", - дея таъкидлайди мутахассис.

Агентлик томонидан сўралган экспертлар постсовет давлатлари ташқи ёрдамдан умид қилиб, эпидемиологик вазият устидан назоратни бой бериб қўйиши мумкин деган тўхтамга келишди. Ва бу ўта жиддий оқибатларга олиб келиши мумкин. Устига-устак, пандемия даврида ушбу лабораторияларга янада кўпроқ эҳтиёткорлик билан қарала бошланди, натижада ушбу тузилмаларни янада очиқроқ қилишга яхши асос бор.

844
Президент США Дональд Трамп

Трамп ижтимоий тармоқларни Twitterнинг аҳмоқлиги учун товон тўлашга мажбур қилади

129
Америка президенти ўзида сиёсий цензурани жорий қилганлиги учун ижтимоий тармоқларни тартибга солиш тўғрисида фармонга имзо чекди.

Трампнинг сабр-тоқатини йўқотган энг сўнгги томчи Twitter Оқ уй эгасининг иккита хабарига фойдаланувчиларга далилларни текширишга чақирувчи белги қўйгани, яъни уни ёлғончиликда айблагани бўлди.

Трамп ва унинг тарафдорларини бир неча штатлар расмийлари томонидан ноябр ойида бўлажак навбатдаги президент сайловлари доирасида почта орқали оммавий овоз беришни амалга ошириш бўйича олиб борилаётган ҳаракатлари ташвишга солмоқда. Ташвишга губернатор-демократларнинг алоҳида фаоллиги сабаб бўлмоқда. Масалан, Калифорния штати раҳбари Гэвин Ньюсом барча сайловчиларга бюллетенлар юборилишига кўрсатма берди. Республикачиларнинг фикрига кўра, бу уларнинг рақобатчиларини коронавирус эпидемиясига қарши туриш баҳонасида овоз бериш натижаларини ўзгартириш ниятини яширади.

Президентнинг твитлари айнан шунга бағишланган бўлиб, унда почта орқали овоз бериш сохталаштиришга олиб келишини айтилган, чунки "почта қутилари очилиб, қалбакилаштирилади ва ҳатто ноқонуний равишда чоп этилиб, имзоланади".

Twitter эса махсус саҳифани яратди, унга Трамп хабарлари остидаги эслатма орқали ўтса бўлади. Унда оммавий ахборот воситалари ва бошқа фойдаланувчиларнинг республикачиларнинг ташвишлари асоссиз ва даъволари ёлғон эканлигини таъкидланган твитлари жойлаштирилган. Хусусан, почта орқали овоз беришда минимал қонунбузарликларни аниқлаган тадқиқотлар натижалари келтирилган.

Бу ерда ҳақиқат ким томонда эканлигини жуда узоқ вақт муҳокама қилиш мумкин.

Бир томондан, Америка сайлов тизими ўзига хос хусусиятлар ва архаизмларга тўла, улар циник скептикларнинг фикрига кўра, сайловларни манипуляция ва қалбакилаштиришдан жуда ҳимоясиз қилади. АҚШдаги сайлов жараёни аввалиданоқ барча партияларнинг ҳалоллиги ва соф виждонлилигини назарда тутади. Айнан шунинг учун Россия учун шунчаки ҳайратланарли ҳолатлар мавжуд, масалан, шахсни тасдиқловчи ҳужжатсиз овоз бериш имконияти.

Бошқа томондан, Америка сайловларида, айниқса кенг кўламли сайловларда, қонунбузарликлар ва сохталаштиришлар камдан-кам ҳолларда қайд этилади. АҚШда сайлов жараёнининг ҳалоллиги давлат-сиёсий тизимнинг узоқ муддатли барқарорлиги ва мустаҳкам миллий консенсусга асосланади, деб тахмин қилиш мумкин.

Ва учинчидан, республикачиларнинг рақибларининг эҳтимолий товламачиликлари ҳусусида кучайган паранояси ва кескин сиёсий қарама-қаршилик,  халқнинг тарқоқлигини чуқурлашгани ва либералларнинг янги қаттиқ мағлубиятига дучор бўлиши шароитида джентельменлик келишувларига амал қилинишига шубҳа туғилишини тушунса бўлади.

Умуман олганда, ҳатто бундай максимал умумлаштиришда ҳам кўриниб турибди-ки, бу мавзу мунозарали ҳусусиятга эга ва бирон бир томоннинг яққол ҳақлиги тўғрисида гапиришнинг иложи йўқ: икала томоннинг ҳам ўз ваъжлари бор. Шундай қилиб, президентнинг ҳабарларига "Трамп ёлғон гапиряпти!" позицияси билан суқулиб олган Twitter, консерваторларнинг, уларнинг рақиблари Америка сиёсий ўйинининг асосий қоидаларига риоя қилишдан бош тортиши тўғрисида қўрқувини фақатгина кучайтирди.

Рўй берган ҳодиса табиий равишда Twitter-ни сўз эркинлигини бўғишда ва президент сайловларига аралашишда айблаган АҚШ раҳбарининг ғазабини қўзғатди. Энди эса у ижтимоий тармоқларни давлат томонидан тартибга солишни қатъийлаштириш бўйича таҳдидларини амалга оширишга тайёр.

Дарвоқе, Twitter-нинг ён босиш нияти йўқ. У Трампнинг твитлари "сайловчиларни овоз бериш ва сайлов жараёнида иштирок этиш учун нима қилиш кераклиги тўғрисида чалкаштириб юбориши мумкин" деб таъкидлаб, ўзининг ҳақлигини тасдиқлади.

Шу билан бирга, компания рақобатдош ҳамкасбларининг қўллаб-қувватлашини олмаганлиги муҳимдир. Facebook асосчиси Марк Цукерберг унинг ҳаракатларини қоралади ва ижтимоий тармоқлар интернет орқали одамларнинг шарҳларига ҳакам бўлмаслиги кераклигини таъкидлади.

Буни цензуранинг катта механизмини яратган, шу жумладан "фактларни текшириш бўйича мустақил экспертлар" га таяниб, ёлғон маълумотни ўз ичига олган постларни алоҳида белгилайдиган медиа-платформанинг раҳбаридан эшитиш жуда ҳайратланарли. Аммо бу Twitter-нинг Трамп билан муросасиз курашида жуда ҳаддидан ошириб юборганини тасдиқлайди ва бу Трамп учун ижтимоий тармоқларга нисбатан ҳаракат қилишга жиддий сабабдир. Цукербергнинг баёноти, ўз компаниясини президентнинг ғазабидан халос қилиш ва рақибига фақатгина ўзи ҳаракатлари учун жавоб бериш имкониятини тақди этиш истагига жуда ўхшайди.

Аслида, Twitter-нинг ғазабини тушунса бўлади.

Ҳатто Fox News каби консерватив оммавий ахборот воситаларининг таъсир имкониятлари тенглаша олмайдиган либерал медиа-манбаларнинг бирлашган гуруҳи бир неча йилдан бери улар ёқтирмайдиган президентга қарши чиқмоқда. Бироқ, Трамп ижтимоий платформалар орқали сайловчилар билан тўғридан-тўғри алоқада бўлиб, аввало айнан шу Twitter-ни ишлатади.

Аммо ижтимоий тармоқ билан курашиш учун бундай қўпол ва очиқчасига аҳмоқона "бизда имконият бор ва буни истаймиз, шунинг учун бизга мумкин" нуқтаи назаридан усул танланганлиги, 73 ёшли оқсоқол нима учун уларнинг-да майдонидаги прогрессив жамоатчилик устидан муваффақият билан ғалаба қозонаётганини тушунтиради.

129
Каратин

Китоб тумани карантинга олинди

10
Маълум қилинишича, туманда бир киши коронавирус юқтириб олганлиги гумон қилинмоқда. У эса кўплаб фуқаролар билан мулоқот қилган.

ТОШКЕНТ, 31 май — Sputnik. Қашқадарё вилояти Китоб тумани ҳудуди карантинга олинди. Бу ҳақда Қашқадарё вилояти ҳокимлиги ахборот хизмати хабар қилмоқда.

Таъкидланишича, туманда бир киши коронавирус юқтириб олганлиги гумон қилинмоқда.

“... кўплаб фуқаролар билан мулоқотда бўлганлиги муносабати билан эҳтиёт чораси сифатида туман ҳудуди тўлиқ карантинга ёпилди. Гумонланиш ўз тасдиғини топгунга қадар карантин талаблари кескин кучайтирилиб, кириш-чиқиш йўллари тўсилди”, - дейилган хабарда.

Шунингдек, автотранспорт ва пиёда ҳаракатланиш қатъий назоратга олинган.

Барча фуқаролардан карантин ва санитария-гигиена қоидаларига қатъий риоя этиш ҳамда уйда қолиш талаб этилган.

10