Пограничный пункт, архивное фото

Россия чегарасининг ёпилиши Ўзбекистонга қандай таъсир қилиши мумкин - экспертлар фикри

2257
Россия 18 мартдан бошлаб, чет элликлар ва фуқаролиги бўлмаган шахсларга мамлакатга киришга вақтинчалик чекловлар жорий этди. Ушбу эпидемиологик хавфсизлик чоралари айниқса, марказий осиёлик мигрантларга оғир таъсир қилади, дейди Sputnik билан суҳбатда экспертлар.

Вазият ёқимсиз, аммо назоратда

Асосийси, мамлакатлар ўртасида юк ташувлари сақланиб қолинди, дейди Евросиё таҳлил клуби раиси, Россия ташқи ишлар бўйича кенгаши эксперти Никита Мендкович.

"Марказий Осиё бозорлари Россиядан истеъмол товарлари етказиб берилишига қаттиқ боғланиб қолганлиги учун ҳам юк ташуви жуда муҳим. Юк оқими давом этиши керак ва тақчиллик ҳозирча кутилмаяпти", - деди Мендкович.

Мутахассис фикрича, энг жиддий муаммо - бу йўловчилар ҳаракати чекланиши билан боғлиқ.

"Марказий Осиё мамлакатларининг бир неча миллион фуқаролари, биринчи навбатда, Ўзбекистон, Қирғизистон ва Тожикистон фуқаролари ўз уйлари ва Россиядаги иш жойлари ўртасида ҳаракатланиш имкониятидан маҳрум бўладилар, - дейди Мендкович. - Аммо кўпчиликда миграция мавсумий хусусиятига эга эканлигини ҳисобга олсак, улар айни дамда ўз жойлашган ҳудудларида бир муддат қолиб туришларии мумкин".

Эксперт вазият май ойи охирига қадар нормаллашиши кераклигини айтади. Эҳтимол илгарироқ ҳам.

"Менимча, чегараларнинг ёпилиши объектив ва муқаррар жараёндир, - дейди Никита Мендкович. - Чекловларнинг иқтисодий таъсирига келсак, муаммо шундаки, коронавирус нефт нархининг пасайиши билан автоматик равишда дунёнинг деярли барча иқтисодиётларида, шу жумладан АҚШ ва Хитойда рецессияни келтириб чиқармоқда. Менимча, Россия Федерацияси ва Марказий Осиё мамлакатлари ўртасидаги ҳаракатни чеклаш табиий равишда баъзи иқтисодий ноқулайликларга олиб келади, аммо бу ҳалокатли эмас, чунки ҳозирги пайтда Россияда кўплаб Марказий Осиёликлар қолиб ишлашни давом эттирмоқдалар. Улар ўз фаолиятини давом эттириши мумкин".

Мендкович, вазият ёқимсиз бўлса ҳам, назорат остида қолишини таҳмин қилди.

Қўл қовуштириб ўтириш ярамайди

Россия сиёсатшунослар жамияти ва Афғонистон сиёсатини ўрганиш маркази мутахассиси Андрей Серенконинг фикрича, чегарани кесиб ўтиш муайян ижтимоий оқибатларга олиб келиши мумкин.

"Россия нуқтаи-назаридан бу чора тўғри, - деди сиёсатшунос.- Ҳозир ҳамма давлатлар ўз чегараларини ёпаётгани аниқ, аммо Марказий Осиё мамлакатлари учун бу жуда жиддий ижтимоий-иқтисодий синовдир, чунки Тожикистон ва Ўзбекистоннинг кўплаб фуқаролари Россияда ишлаш ҳисобига ҳаёт кечирмоқда. Ушбу давлатлар бюджетлари кўп жиҳатдан Россия Федерациясида ишлаётган меҳнат муҳожирларининг пул ўтказиш йўли билан тўлдирилади. Тожикистон учун муаммо айниқса кескин".

РАНХиГС маълумотларига кўра, 2019 йил июл ойи ҳолатига кўра, Россия Федерациясида 2,1 миллион Ўзбекистон фуқароси, 1,3 миллион - Тожикистон, 0,7 миллион – қирғизистонликлар ишлаган. Мутахассис фикрича, ҳар бир республика учун бу кўрсаткич камида учга кўпайтирилиши керак - шундагина биз Россия Федерациясидан пул ўтказмаларига бевосита боғлиқ бўлган одамлар сонини оламиз.

"Бу рақамга яқин қариндошлари, оила аъзолари, фарзандлари киради, - дея тушунтиради сиёсатшунос. - 9,1 миллион аҳолиси бўлган Тожикистонда чеклов чоралари аҳолининг ярмидан кўпига жабр етказиши мумкин. Тожикистонда ва камроқ миқдорда Ўзбекистонда мавжуд бўлган радикал кайфиятни ҳисобга олганда эса, ижтимоий портлаш юз бериши эҳтимоли юқори. Бир бўлак нонга зор ва ўз эҳтиёжларини қондира олмайдиган одамлар радикал жиҳод ташкилотлари учун идеал ёллаш ашёси бўлиши мумкин".

Серенконинг сўзларига кўра, бунда фақат Россия билан чегаралар ёпилиши режими узоқ давом этмаслигига умид қилиш қолмоқда.

"Албатта, вазиятни кескинлаштириш керак эмас, - деб таъкидлади Серенко. -  Аммо Марказий Осиёнинг учта республикасида даромаднинг жиддий пасайиши бу муқаррар. Айниқса туғилиш даражаси юқорилиги ва аҳолининг катта қисми ёшлар эканлиги  ҳисобга олинса. Ишчи кучининг ҳаддан зиёд ортиқчалигини ҳисобга олган ҳолда, Ўзбекистон ва Тожикистон иқтисодиёти бу фуқароларни иш билан таъминлашга қодир эмас, шу боис улар Россияга ишлашга кетишга мажбур бўлмоқда. У ерда қисқа вақт ичида иқтисодий ислоҳотларни қайта ташкил этиш ва амалга ошириш мушкул".

Эксперт вазият ҳавотирли эканлигини таъкидлайди. Шунинг учун республикалар раҳбарияти қўлни қовуштириб ўтирмаслиги керак.

"Бу вазиятдан қандай чиқиш мумкинлигини билмайман, - дейди Андрей Серенко.- Эҳтимол бюджетдан қандайдир ижтимоий дотациялардир? Аммо бюджетларни ўзлари бу маблағларни қаердан олади? Бу республикаларга қандайдир халқаро ёрдам жамғармаси ёрдам берадими? Аммо мен биронтаси садо беради деб ўйламайман. Ҳаммаси ўзи билан ўзи. Россияда ишлашга қолганлардан ўз давлатларига ёрдам-ми? Бунда ҳукуматлар ушбу жамоаларнинг ҳаракатларини мувофиқлаштириш вазифасини ўз зиммасига олсагина ёрдам бериши мумкин. Лекин бундай ҳодисалар илгари рўй бермаган, шу боис, бу каби харакатларни мувофиқлаштириш мумкин дея айта олмаймиз. Аммо, албатта, ҳаракат қилиб кўриш керак".

Эксперт сўзларига кўра, бунда россияликлар ҳам даромад етишмаслиги муаммоси фақат Марказий Осиё мамлакатларига таллуқли, деб ўйламасликлари лозим.

"Россия ўз чегараларни ёпиб, ўз фуқаролари хавфсизлигини таъминлаш нуқтаи-назаридан тўғри йўл тутмоқда. Аммо Марказий Осиё мамлакатларидан бўлган радикал унсурлар яна Россияга келмаслиги учун у ўз фуқароларининг келгусидаги хавфсизлигини ҳам таъминлаши керак, - дея таъкидлайди Серенко. – Шу учун Россия чегараларни ёпиб, барча муаммолар ҳал қилинди, деб ўйлаб, қўл қовуштириб ўтирмаслиги керак".

Хавфсизлик биринчи навбатда

МДҲ мамлакатлари институти директори ўринбосари Владимир Евсеев чегараларни ёпиш тўғрисида қарорни самарали деб ҳисобламайди.

"Аммо бу миллий ҳукуматлар қарори, - дейди эксперт. - Бунинг оқибатлари салбий бўлади, чунки ҳукуматлар томонидан амалга оширилган эпидемиологик хавфсизлик чоралари давлатлар ўртасидаги иқтисодий алоқаларга ҳалал беради. Умид қиламанки, улар товарларнинг, хусусан, Қозоғистондан бўладиган ҳаракатига таъсир қилмайди. Чунки транспорт алоқалари фалажланишига йўл қўймаслик керак. Шунингдек, бизнес, жамоатчилик алоқалари даражасида алоқаларни ривожлантириш учун муайян тўсиқлар пайдо бўлади. Агар чегараларни беркитиш яна ярим йилга узайтирилмаса, унда чекланган давр ичида, эҳтимол, иқтисодий оқибатларни бартараф қилса бўлади. Бундай вазият ноаниқ муддатга чўзилиб кетса баттар бўлади".

Эксперт сўзларига кўра, ҳеч бир мамлакат ўзини изоляция қилиш муддатини узайтиришдан манфаатдор эмас.

"Одатда, муҳожирларнинг энг катта оқими ёз даври яқинлашишига кутилади (апрел-май ойларида), - дейди Владимир Евсеев. - Менимча, воқеалар ривожининг энг яхши варианти қуйидагича. Россия Марказий Осиё мамлакатларига мавжуд эпидемиологик таҳдидларни маҳаллийлаштиришда ёрдам бериши керак. Улар Хитой томонидан минимал аҳамиятга эга. Европа Иттифоқи томонидан эса хавф жиддийроқ. Аммо коронавирус авж олаётган Афғонистон ва Эрондан келиши ҳам мумкин. Бу пандемияни Марказий Осиё давлатларида ҳам тарқалишига олиб келиши мумкин”.

Экспертнинг фикрича, Россия ҳозирги мураккаб шароитда Марказий Осиё давлатларига, биринчи навбатда, коронавирусни аниқлашда, иккинчидан, ушбу давлатлар ҳудудида даволаш ва профилактика тадбирларини ташкил қилишда ёрдам бериши керак.

Россия Федерацияси ҳудудига хорижий фуқаролар ва фуқаролиги бўлмаган шахсларнинг киришига тақиқ тахминан 2020 йил 1 майгача давом этади. Чекловлар россияликларга ва Россияда яшаш ҳуқуқига эга бўлган шахсларга нисбатан қўлланилмайди. Шунга ўхшаш чоралар Европа Иттифоқи мамлакатларида ҳам жорий этилди. Шунингдек, 16 мартдан бошлаб Ўзбекистон чегаралари ёпилди. Тожикистон 35 мамлакат фуқаролари учун киришни ёпиб қўйди. Бундан ташқари, Қирғизистонда чет эл фуқароларининг киришига тақиқ жорий этила бошланди, аммо ҳозирги кунга қадар республикада ушбу касаллик ҳолатлари аниқланмаган.

Ўзбекистон фуқаролари ҳар йили Россиядан ўз ватанига 4 миллиард доллар юборадилар (Россия Федерацияси Марказий банки статистикасига кўра, 2019 йилнинг биринчи ярмида қарийб 2 миллиард доллар). Тожикистон фуқаролари, мамлакат Миллий банкига кўра, 2019 йилда ўз ватанларига Россиядан 2,576 миллиард доллар юборган. 2019 йилнинг 11 ойи давомида Қирғизистондан келган меҳнат муҳожирлари, Республика Миллий банки маълумотига кўра, уйларига 2,191 миллиард доллар пул ўтказган.

2257
Мавзу:
COVID-19 умумжаҳон пандемияси (868)

Вирусолог COVID-19га қарши вакцина синови қандай ўтаётгани ҳақида сўзлаб берди

238
(Янгиланган 13:18 26.05.2020)
Вирусолог, тиббиёт фанлари доктори, профессор Анатолий Альтштейн Sputnik радиоси эфирида COVID-19га қарши вакцина синови қандай ўтиши хусусида сўзлаб берди.

Россия Соғлиқни сақлаш вазирлигининг Н. Ф. Гамалея номидаги Эпидемиология ва микробиология миллий илмий тадқиқот маркази ходимлари ўзларида COVID-19га қарши вакцинани синаб кўришди. Бу ҳақда марказ директори Александр Гинцбург маълум қилган эди.

Вирусолог, тиббиёт фанлари доктори, профессор Анатолий Альтштейннинг Sputnik радиосига берган интервьюсида маълум қилишича, вакцинани уни яратувчилар томонидан ўзларида синаб кўрилиши нормал ҳолат саналади.

“Вакцина ишлаб чиқарилмоқда ва ишланманинг катта қисми аллақачон якунланган. У ҳайвонларда синаб кўрилди. Вакцина яратувчилари уни ўзларида синаб кўришлари бу нормал ҳолатдир. Бу ҳеч қандай тартиб назарда тутилмаган, бу шунчаки этика одати”, - дейди у.

Профессорнинг сўзларига кўра, тиббиётда янги вакцина яратиш бу камдан-кам кузатиладиган ҳодиса. Хатарларни баҳолаш бу каби вакциналарни одамларда қўллаш тажрибасига ва ҳайвонларда синалган натижаларига боғлиқ. Ушбу турдаги вакциналар ҳақида билимлар яратувчиларга бу синовларни минимал хавф билан амалга оширишга имкон берган.

238

АҚШлик миллиардерлар долларларни шошилинч олтинга алмаштирмоқда

882
(Янгиланган 13:11 26.05.2020)
Банк таҳлилчиларининг фикрига кўра, дунё валюталарининг оммавий девалвацияси ҳолатида доллар оҳирги бўлиб зарар кўради ва бу мантиқан тўғри ҳам, аммо барибир мижозларга олтинга ишора қилишмоқда.

Уолл-стритнинг баъзи титанлари бўлмиш Американинг молия бозорларида бойлик орттирган йирик миллиардер-сармоядорлар АҚШ иқтисодиёти коронавирусдан қанчалар зарар кўрганидан қаттиқ ташвишда. Америкалик миллиардерлар одатда ватанпарварлик ва юқори даражадаги оптимизм билан ажралиб туради, чунки бу уларнинг ижтимоий мавқеига нисбатан ўзига хос мажбуриятдир, аммо, юқорида ёзганимиздек, улар ҳозир анча тушкун аҳволда ва ўз мамлакатининг ёрқин келажагига, ҳеч бўлмаганда яқин истиқболда, анчагина шубҳа билан қарамоқда, деб ёзади РИА Новости муаллифи.

Аммо ҳозир, қайғуга ва баъзан ваҳимага тушган миллиардер-молиячиларининг қаторига ўз мижозларига хавф-хатарларга монетар эмас, балки иқтисодий нуқтаи назардан эътибор қаратишга маслаҳат бераётган банкирлар ҳам қўшилишди. Федерал захира тизими ва унинг доллар босма ускунасининг иқтисодий инқирозга қарши кураши муваффақиятли кўринганига қарамай, Американинг JPMorgan ва Goldman Sachs каби нуфузли банклари ўз мижозларига долларларга эмас, балки олтинга инвестиция қилишни тавсия қилишни ҳохламоқдалар.

Ва гап сариқ металл тўсатдан қандайдир даражада ўта жозибадор бўлиб қолганида эмас (унинг физик хусусиятлари ва “барқарор валюта” сифатида тан олиниши – муддатсиз кўрсаткич), балки коронавирус баҳонасида глобал иқтисодиётни рағбатлантириш учун мисли кўрилмаган чора-тадбирлар фонида, шунингдек, кейинги йилларда бутун дунё яшашига тўғри келадиган шиддатли геосиёсий нотинчлик шароитида, Америка банкирлари учун Америка президентларининг портретлари чизилган яшил қоғозлардан кўра олтин заифсизроқ кўринади.

Bloomberg бизнес ахборот агентлиги чоп этиган JPMorgan банкининг аналитик тадқиқотида бутун дунё валюталарига нисбатан бундай муносабатнинг энг янги намунаси келтирилган: "JPMorgan Chase & Co. фикрига кўра, дунёда мисли кўрилмаган пул ва молия чоралари, янада суст узоқ истиқболли ўсишга ва  олтин нархини қўллаб-қувватлаган холда, валюта қадрсизланишига олиб келади "

Банк таҳлилчиларининг фикрига кўра, дунё валюталари оммавий девалвацияга дуч келиши шароитида доллар сўнгги навбатда зарар кўради, ва бу мантиқан мос, аммо улар мижозларга асосий актив сифатида долларни эмас, балки ушбу ёқимсиз сценарийда юқори даражадаги қийматни сақлаб қоладиган олтинга ишора қилишмоқда. Банк гапириб ўтган мисли кўрилмаган молиявий ва кредит чора-тадбирлар бу айнан Ғарб мамлакатларининг бюджет танқислиги ва ҳукумат қарзи даражасининг пасайиб кетиши кўринишидаги қийинчиликларида иқтисодларини қўллаб-қувватлашга қаратилган саъй-ҳаракатлардир. Ажабланарлиси шундаки, Ғарбнинг илғор иқтисодчилари бу чоралар ҳеч қандай жиддий салбий оқибатларга олиб келмаслигига ишонишади. Бироқ, банкирлар ушбу баҳога яққол қўшилмаслигини кўрсатмоқдалар.

Дарвоқе, Американинг яна бир нуфузли банкида, март ойининг охирида, олтин ҳозирга қараганда ўн фоизга арзонроқ бўлганида, сариқ металлга сармоя киритишга катта қизиқиш уйғонди. Унди Financial Times очиқчасига шундай ёзди: " Goldman Sachs мижозларига олтин сотиб олиш вақти келганлигини айтмоқда".

Таъкидлаш жоизки, банкирлар нафақат инфляцион, балки доллар ва Америка молия тизимининг заифлиги билан боғлиқ геосиёсий хавфларни ҳам кўрмоқда. Худди шу JPMorgan шуни таъкидламоқдаки, ҳозирда АҚШнинг халқаро майдондаги рақобатчилари ва рақиблари молиявий секторда Америка гегемонлигига таҳдид солувчи технологик имкониятларга эга.

Блоомберг доллар ва санкцион таҳдидлар баҳолашларига иқтибос келтиради: "JPMorgan Chase & Co. га кўра, марказий банкнинг рақамли валюталар ғояси кучайиб боргани сари, АҚШ ҳам ушбу вазиятга эътибор қаратиши керак – акс ҳолда улар геосиёсий ҳукмронлигининг асосий жиҳатини йўқотиш хавфи остида қолади. "Рақамли валютанинг вайрон қилувчи потенциалидан АҚШдан кўра ҳеч қайси мамлакат кўпроқ йўқота олмайди", - дея таъкидлашади ўз таҳлилий ҳисоботида фоиз ставкалари стратегияси йўналиши раҳбари Джош Янгер ва Америка иқтисодиёти бўйича банк етакчи мутахассиси Майкл Фероли. Хамма нарса биринчи навбатда АҚШ доллар гегемонияси атрофида айланмоқда. Халқаро савдо ва хизматларда ишлатиладиган халқаро захира валютаси ва алмашинув воситасининг чиқарилиши катта авзалликларни беради".

Банк таҳлилчилари эслатади, агар Хитой ва Европа Иттифоқи "рақамли юан" ва "рақамли евро" технологияларини (яъни мавжуд валюталар эквиваленти, аммо анъанавий банк тизимидан ташқарида ишлайдиган - маълум марказий банк ёки уларнинг ваколатли тузилмалари базада мавжуд бўлган электрон ҳамёнларга асосланган ҳолда ишлайдиган) яратишда муваффақият қозонса, Европа Иттифоқи ҳам, Хитой ҳам халқаро савдода долларларни сиқиб чиқариш учун жиддий ҳаракатлар қилишлари хавфи мавжуд. JPMorgan таҳлилчиларининг таъкидлашича, ҳатто бундай рақамли валюталарнинг SWIFT тизимига эҳтиёжи йўқлиги (ундан узиб қўйишни АҚШ геосиёсий рақибларга қарши санкция сифатида ишлатади), бу Американинг сайёрадаги молиявий устунлигига катта муаммодир. Таъкидлаб ўтамиз, ушбу сценарийда нафақат Вашингтоннинг дипломатияси имкониятлари, балки долларга бўлган талаб ҳам зарар кўради. Гарчи АҚШ иқтисодиёти (сотиб олиш қобилияти паритети бўйича, 2019 йил учун Statista маълумотлари) дунё иқтисодиётининг атиги 15 фоизини ташкил этади, доллар эса халқаро савдонинг ярмидан кўпида ишлатилди, АҚШ валютасига бўлган талаб "табиятан асосланган" паст нуқтасигача етгунича анча узоқ пасайиб боради. Бу муаммо эртагаёқ рўёбга чиқади дегани эмас, лекин агар "рақамли" евро ва юань таҳдиди Американинг йирик банкининг эътиборини жалб қилган бўлса, демак, бу ерда муаммо борлиги шубҳасиз ва у анчагина жиддийдир.

Тақдирнинг истеҳзоси: келажакда дунё инфляцион зарбасидан энг кўп зарар кўриши мумкин бўлганлар (яъни оддий америкаликлар ва бошқа мамлакатлардаги ўз омонатларини долларда сақлашни ёқтирадиганлар) хавфлар ҳақида оҳирги навбатда билиб қолишади. Forbes нашри Goldman Sachs бадавлат мижозлари билан "инфляция, олтин ва биткоин" мавзусида махсус селектор мажлисини ўтказаётганини маълум қилди, аммо оддий одамлар учун бу йиғилишга қўнғироқ қилиш имкони ёпиқ.

Бироқ, АҚШнинг кўплаб геосиёсий рақибларига америкалик банкирларга қулоқ солишлари шарт эмас - улар ўзлари барча хавфларни олдиндан ҳисоблаб чиқдилар. Шу сабабли Америка босмахонасининг "вирусли" ишга туширилиши ва "рақамли юан" билан Хитойнинг биринчи тажрибалари билан, марказий банклар, шу жумладан, ҳатто АҚШнинг баъзи иттифоқчиларининг марказий банклари ҳам олтин сотиб олишни ёки чет элларда сақланадиган қуйма олтинни репатриация қилишни бошладилар. Жаҳон молиявий тизимининг қайта созланиши қачон ва қайси шаклда юз беришини олдиндан айтиш қийин, аммо йирик геосиёсий иштирокчилар аллақачон бундай қайта созлашларга фаол тайёргарлик кўраётганликларига ҳеч ҳам шубҳа қилиб бўлмайди.

882

ШҲТ саммити кузга кўчирилди

16
(Янгиланган 11:41 27.05.2020)
Санкт-Петербургда бўлиб ўтиши режалаштирилган ШҲТ саммити онлайн ўтказиш назарда тутилмаган, у кузда одатий тартибда бўлиб ўтади.

ТОШКЕНТ, 27 май — Sputnik. Россия президенти Владимир Путин ШҲТ саммитини куз мавсумига кўчиришга қарор қилди, деб хабар қилмоқда РИА Новости Россия президентига яқин бўлган манбаага асосан. 

ШҲТ саммити 22-23 июль кунлари Санкт-Петербургда бўлиб ўтиши режалаштирилган эди. Барча мамлакатларда муваффақиятли ҳал қилинмаган эпидмиологик вазият туфайли уни кузга кўчиришга қарор қилинди, - дейилган хабарда. 

"Саммитни видеоалоқа орқали ўтказиш назарда тутилмаган, батафсил фикр алмашиб олиш учун юзма-юз учрашув керак", - дейилган хабарда. 

ЖСТ 11 март куни умумжаҳон коронавирус пндемиясини эълон қилган эди. Бугунги кунда дунёда коронавирусга чалинганлар сони 5,4 миллион кишига яқинлашмоқда, улардан 343 минг нафари вафот этган. 

 

16