СССР ва Россияда Ғалаба парадлари қандай ўтказилган

1333
Россия раҳбариятининг Ғалаба куни парадини 2020 йилда кечиктиришга оид қарори, COVID-19 пандемиясининг авж олиши шароитида минглаб одамларнинг соғлиғини сақлаш учун мувозанатли ва мақбул кўринади.

1945 йилдан кейин 20 йил давомида Ғалаба кунида ҳарбий парадлар бўлмаган. СССРда улар Қизил майдонда атиги тўрт марта - 1945, 1965, 1985 ва 1990 йилларда ўтказилган.

Россия раҳбариятининг Ғалаба куни парадини 2020 йилда кечиктиришга оид қарори, COVID-19 пандемиясининг авж олиши шароитида минглаб одамларнинг соғлиғини сақлаш учун мувозанатли ва мақбул кўринади. Шунга қарамай, парадни вақтини кўчириш осон бўлмайди.

Президент Владимир Путин Ғалабанинг 75 йиллиги шарафига Москва Қизил майдондаги ҳарбий парадни, Россия Федерацияси ҳудудларидаги парадларни ва бошқа оммавий тадбирларни, шу қаторда "Ўлмас полк" юришини кейинга қолдириш ҳақида топшириқ берди. Россия раҳбари ушбу тадбирлар қачон ўтказилиши муддатини эълон қилмади, аммо улар шу йилнинг ўзида ўтказилишига ваъда берди.

Аввалроқ Россия Мудофаа вазирлиги ва Москва шаҳар мэрияси 9 май куни ҳарбий парадни меҳмонлар ва томошабинларсиз ўтказиш вариантини кўриб чиққан эди. Аммо фахрийлар, "Ўлмас полк" ва бошқа жамоат тадбирлари ташкилотчилари Ғалаба кунини нишонлашни кейинга қолдиришни таклиф қилишди.

Қизил майдонда асосий ҳарбий парадга тайёргарлик кўриш ва ўтказиш бир неча ой давом этадиган ва миллиардлаб рубл маблағларни ташкил этадиган мураккаб тадбир. Парад вақтини кўчириш технологик, психологик ва молиявий жиҳатдан ҳам енгил эмас. Ҳарбий сафнинг гўзаллиги - айсбергнинг кўринадиган учидир, ўн минглаб одамларнинг кўп кунлик саъй-ҳаракатлари ва ажойиб логистика натижасидир.

Россиянинг турли минтақаларидан келган 15 мингдан ортиқ ҳарбий хизматчилар Ғалаба Парадига тайёргарликни анъанавий равишда Москва яқинидаги Алабино полигонида бошлайдилар. Масалан, Жуковский ва Гагарин номидаги ҳаво кучлари академиясининг 1500 зобит ва курсантлари Воронеждан Москва вилоятига бир неча Ил-76 ҳарбий-транспорт самолётларида келтирилди. Кундалик ҳаётни ташкил қилиш ва давом этаётган ўқув жараёнини ташкил этиш учун курсантлар билан бирга бўлинма командирлари, ўнлаб факултетларнинг ўқитувчилари ва қўшинлар таъминоти хизматлари мутахассислари ташриф буюришди. Бошқа ҳарбий университетлар ва тузилмалар 450 кишилик парад қисмларини тақдим этган, аммо уларни барчасини ташкиллаштириш ва алгоритмлар тенг даражада кўп қиррали.

Парад сафи "қутилар" нинг машғулотлари қўшинлар ва университетларнинг доимий дислокациясида декабр-январ ойларидаёқ бошланади. Шу тариқа ҳарбийлар сафининг ажойиб бирлиги ва уйғунлигига эришилади. Пиёда парад бўлинмаларидан ташқари, қуруқлик ва авиация ҳарбий техникалари экипажлари (жами 400 та бирлик) машқ қилади. Қоидага кўра, Алабино полигонида параднинг 10 дан ортиқ "синов" репитициялари ўтади, сўнгра Москвада учта бош репитиция (апрел охирида ва май ойининг бошларида) бўлиб ўтади. Жорий йилнинг 15 апрелига қадар Москва вилоятида тўртта авиация машғулотлари бўлиб ўтди - бу ҳаво ҳаракати хавфсизлигини таъминлаш тадбирларини ташкил қилиш ва кузатиш нуқтаи назаридан энг сиғимлиги.

Сафдаги урф-одатлар

Ғалаба Парадларини ҳар йили ўтказиш нисбатан яқинда пайдо бўлди. Улуғ Ватан уруши тугаганидан сўнг, бундай тадбирлар кўпроқ социалистик байрамларга – 1 май куни ва октябр инқилобининг навбатдаги нишонланиши (7 ноябр) билан бирга ўтказилган. Эҳтимол, СССРда жуда катта ташкилий юк ва катта харажатлар туфайли, Қизил майдонда Ғалаба куни шарафига ҳарбий парадлар фақат тўрт марта - 1945, 1965, 1985 ва 1990 йилларда бўлиб ўтди. Бугун бу ақлга сиғмайдиганга ўҳшайди, аммо 1945 йилдан кейин Москвада 20 йил давомида Ғалаба кунида ҳарбий парадлар бўлмаган. 1947 йилда СССР Олий Кенгаши Президиуми 9 майни иш куни (17 йил давомида) деб белгилади ва фақат 1965 йилда Ғалаба куни яна байрам кунига айланди (Ғалаба Байроғи биринчи марта олиб чиқилди ва Москвага "қаҳрамон-шаҳар" унвони берилди).

Тарихий можаро ташқи сиёсий шароитлар ва 1940-1950 йиллар охиридаги мамлакатдаги ички сиёсий вазият билан изоҳлашга ҳаракат қилмоқдалар. Совуқ уруш бошланди, барча куч ва воситалар мудофаани кучайтиришга ташланди. Ҳукумат Ғалаба маршали Георгий Жуковнинг умумҳалқ шон-шарафини ноҳақ баҳолади. Йўқотиш оғриғи ҳам жуда катта эди - урушда ҳалок бўлган Қизил Армиянинг миллионлаб аскарлари бевалари ва болалари 9-майни биринчи навбатда хотира ва қайғу куни деб ҳисоблашган. Собиқ Совет Иттифоқи мамлакатларида бугунги кунгача бу байрам "кўзларда ёш билан" нишонланади. Тарихчилар ҳалигача урушда ҳалок бўлган совет фуқаролари сони тўғрисида баҳслашмоқда, улар 28 миллион киши сонини тилга олишмоқда. Шунга қарамай, Улуғ Ватан уруши тугаганидан 20 йил ўтгач, совет фуқароларининг ваҳшийликни билмаган авлоди улғайди, ҳаёт фахрийлар эса ёшлар онгига унчалик фаол таъсир кўрсатолмаган. Ғалаба кунидаги тантанали ҳарбий парадлар жамиятни асосан кўпроқ бирлаштирди, ватанпарварлик ва ҳарбий меҳнатга ҳурматни шакллантира бошлади. Россияда 9 майдаги парадлар 1995 йилдан бери мунтазам ўтказила бошлади, ҳарбий авиация эса тантанали тадбирларда 2005 йилдан қатнашишни давом эттирди.

Вақт таъсир этмайди

1945 йил 9 майда Москвада ҳеч қандай ҳарбий парад ва алвон чиннигуллар бўлмаган, шаҳар аҳолиси шунчаки қувонишиб, йиғлаб, кўчаларда одамлар бир-бирларини қучоқлаган. Совет қўшинларининг Берлиндаги паради 1945 йил 4 майда Бранденбург дарвозаси ёнида бўлиб ўтди, уни шаҳарнинг ҳарбий коменданти генерал Николай Берзарин қабул қилди. Москвадаги биринчи Ғалаба Паради 1945 йил 24 июнда маршал Константин Рокоссовский қўмондонлиги остида бўлиб ўтди, уни маршал Георгий Жуков қабул қилди. 10 та фронтдан, Ҳарбий-денгиз флоти ва Мудофаа халқ комиссарлигидан 12 та бирлашган полк қатнашган. Жами, 12 мингдан ортиқ илғор ҳарбий хизматчилар, Совет Иттифоқи Қаҳрамонлари ва Шон-шараф орденлари тўла эгалари. Парад охирида мағлуб бўлган фашист қўшинларининг 200 байроғи Кремл девори остига ташланди. Эслатиб ўтамиз, ўша йилнинг 16 сентябр куни Хитойнинг Ҳарбин шаҳрида Совет қўшинларининг Япония устидан қозонилган ғалабасига бағишланган парад бўлиб ўтган.

Ҳеч бир парад бир-бирига ўхшамайди, уларнинг ҳар бири ўзига хос хусусиятларга эга, аммо 1995 йил 9 майда Қизил майдонда 1945 йилдаги тарихий Ғалаба Паради қайта қурилди. Фахрийларнинг бирлашган полклари уруш йилларининг барча 10 фронтни ўз байроқлари билан намойиш этилди. 19 май куни эса Ғалаба ҳарбий парадлари ҳар йили Москвада, ҳарбий округлар, флот, умумқўшин армиялар ва Каспий флотилиясининг штаблари жойлашган қаҳрамон-шаҳарлар ва шаҳарларда ўтказилиши бўйича федерал қонун қабул қилинди.

Ҳарбий парадлар йиллар давомида янада технологик ва сиёсий жиҳатдан мураккаб ва ажойиб бўлиб бормоқда. 2005 йилда Ғалабанинг 60 йиллиги нишонланди ва Қизил майдонда биринчи марта нафақат ғолиблар, балки Германия канцлери Герхард Шрёдер билан бирга келган Вермахт фахрийлари ҳам иштирок этишди. Парадда 4 минг нафар россиялик уруш фахрийси ва 7 минг амалдаги ҳарбий хизматчи қатнашди.

Россиянинг оғир ҳарбий техникалари, жумладан ОТРК "Искандер" ва "Т-90" танклари Қизил майдон бўйлаб биринчи марта 2008 йил май ойида юришди. 2010 йил 9 май куни Қизил майдонда ўтказилган парадда Буюк Британиядан келган хорижий ҳарбий хизматчилар (ушбу мамлакатда хотира тадбирлари 8-9 май кунлари ўтказилади), АҚШ, Франция, Польша ва МДҲ давлатлари (ҳар биридан 75 кишидан) иштирок этди. 2011 йилги парад рекорд даражада - 20 минг киши иштироки билан эсда қолди. 2014 йилги Ғалаба парадида Федерал қўриқлаш  хизматининг Президент (собиқ Кремл) полкининг кавалериячилари, 2015 йилда эса Кубан казаклари иштирок этишди.

Баъзи ҳарбий маросимларни фавқулодда бекор қилиш ёки бошқа вақтга кўчиришга келсак, Ғалаба кунида бунақаси ҳам содир бўлган. Масалан, 1945 йил 24 июнда об-ҳаво шароити туфайли параднинг авиацион қисми бекор қилинган. Ҳудди шу ҳолат 2017 ва 2019 йилларда ҳам содир бўлди. Ғалаба бундан кучини йўқотмайди. Совет Иттифоқининг Улуғ Ватан урушидаги Ғалабасининг 75 йиллиги шарафига ҳарбий парад қачон ўтказилса ҳам, бизнинг умумий тарихимизни "кўчириб" бўлмайди ва уни қайта ёзиб бўлмайди: 1945 йил 8 май Марказий Европа вақти билан соат 22:43да (Москва вақти билан 9 май соат 00:43 да) Берлин атрофида генерал-фельдмаршал Вилгельм Кейтель, Люфтваффе вакили генерал-полковник Штумпф ва Кригсмарине вакили Адмирал фон Фридебург Германияни тўлиқ таслим бўлганлиги тўғрисидаги далолатномани имзоладилар.

1333
Мавзу:
Ғалабанинг 75 йиллиги (59)
Нюрнбергский процесс (20 ноября 1945 г. - 1 октября 1946 г.). Международный военный трибунал над бывшими руководителями гитлеровской Германии. Здание Нюрнбергского Дворца юстиции.

Нюрнберг дарслари: Уруш ҳақида 3та энг катта ёлғон

905
(Янгиланган 16:06 22.11.2020)
Иккинчи Жаҳон Уруши ҳақидаги ёлғон хабарлар қачон пайдо бўлган, уларга қарши қандай курашиш керак - "Нюрнберг дарслари" форуми.

ТОШКЕНТ, 21 ноя — Sputnik, Данара Курманова. Ушбу кунларлда Москвада ХАА “Россия Сегодня” томонидан ташкил қилинган “Нюрберг дарслари” номли илмий-амалий форум бўлиб ўтмоқда. Унинг асосий мавзуси – нима сабабдан замонавий жамиятда Иккинчи жаҳон уруши тўғрисида бунча кўп ёлғонлар пайдо бўлмоқда ва уларга қарши қандай курашиш керак?

Ушбу мавзудаги фейк хабарлар асосан ижтимоий тармоқларда пайдо бўлмоқда, уларни назорат қилиш эса мушкул иш. Медиа соҳаси экспертлари эса бунга қарши курашиш мумкин деб ҳисоблайди. Бунинг учун Уруш ҳақида тарқатилаётган 3та асосий ёлғонларни билиб олиш керак.

Биринчи ёлғон: Иккинчи Жаҳон урушида АҚШ асосий рол ўйнаган

“Тарихни қалбакилаштириш, Урушда Америка ғалаба қозонди дейишга уринишлар олдин ҳам бўларди, лекин у вақтлар безбетлик даржаси камроқ эди, - деб ҳисоблайди немис ёзувчиси Antispiegel сайти бошлиғи Томас Рёпер. – Олдинлари ҳеч бўлмаса СССР ва АҚШ иттифоқдош бўлган, лекин энг катта зарар айнан Шарқий фронтда бўлган, дейишарди. Ҳозир бўлса совет аскарларини кўпинча оккупант дейишади, америкаликлар эса Германияга шоколад билан келган эмиш."

Рёпер хулосасига кўра, тарихни қайта кўчиришга кўпроқ европа ОАВлари ёрдам беришмоқда, жумладан Германия ОАВлари ҳам. Яқинда Германиянинг Der Spiegel журнали ижтимоий тармоқда Освенцим концлагерини америкаликлар озод қилган деб ёзиб чиқарди. Шундан сўнг ёғилган норозиликлардан сўнг нашр ўз хатосини тан олди ва "Аушвиц" концлагерини Қизил Армия озод қилган деб чиқди.

Мутахассислар тарихнинг ҳар қандай ўзгартиришни кескин танқид қилиш керак деб айтишмоқда. Der Spiegel пости биринчи навбатда немис тилига гапирадиган фойдаланувчилар норозилигига сабаб бўлган. Улар нафақат тарихий фактни, балким ўша мудҳиш лагерда қурбон бўлга 1,4 миллион кишилар хотирасини ҳимоя қилиш истагида бўлган.

Иккинчи ёлғон: янги авлодга ўша Уруш тарихи қизиқ эмас

Ижтимоий тармоқларда яна бир ёлғон тез-тез учраб туради, гўёки ҳозирги ёшларга Иккинчи жаҳон уруши тарихи қизиқ эмас. Лекин Russia Today журналисти Мария Бутина хулосасига кўра – аслида бундай эмас. “Ўлмас полк” тадбирини эсга олсак, олдинги йилларда унда 39 давлат иштирок этган бўлса, ҳозир уларнинг сони 115тага етган.

“Шунинг учун ватандошларимизни қўллаб-қувватлаш керак, улар – тарихий хотира ҳимоячиларидир, улар тинчлик ва ҳамкорлик ғоясини тарғиб этувчилар ва Россия фуқароларининг хориждаги ҳимоячиларидир”, - дейди Бутина.

Уруш ҳақида ҳақиқатни сақлаб қолиш истагида бўлган кишилар сони яқин хорижий мамлакатларда ҳам ўсиб бормоқда, деб ҳисоблашади форум спикерлари. Россиялик Сергей Мирошниченконинг волонтёрлик иши бунга далил бўлиши мумкин. У ишдан бўш вақтларида Нюрнберг стенограммаларини ва Уруш билан боғлиқ бошқа ҳужжатларни таржима қилади. Яқинда интернетда янги портал пайдо бўлди - Nuremberg Media. У ерда Нюрнберг трибунали ҳақида батафсил маълумот топиш мумкин. Лойиҳа асосчилари - "Россия сегодня" медиагуруҳи ва Sputnik агентлиги.

- Уруш ҳақида ҳикоя қилганда рад этиб бўлмас фактларни келтириш керак, - деб ҳисоблашади “Нюрнберг дарслари” форуми иштирокчилари. Коммунизм ва нацизм бир нарса, деб оғиз кўпиртираётганларган биргина фактни келтириш мумкин –  Гитлер ҳукумати СССР халқларини оммавий стерелизация қилишни режалаштирган.

Ушбу лойиҳа немис врачи Адольф Покорный томонидан таклиф қилинган. Ўзининг 1941 йилда киритган таклифида у душманни нафақат енгиш, балким йўқ қилиниши керак деб ҳисоблаган. Бунинг учун у дастлаб 3 миллион асирга олиганларни стерилизация қилиш керак деб ҳисоблаган. Шу билан бирга у асирларни тирик сақлаб қолиб умрининг охирига қадар ишчи кучи сифатида фойдаланиш керак деб ҳисоблаган. Тажриба муваффақиятли кечган тақдирда ва Гитлер ғалаба қозонганда, СССРнинг қолган аҳолиси билан ҳам шу тарзда иш тутиш режалаштирилган бўлган.

Учинчи ёлғон – Фейклар интернет туфайли пайдо бўлди

Аслида ёлғон хабарлар ҳар доим мавжуд бўлган, дейди журналист ва "Рақамли тарих" YouTube-канали автори  Егор Яковлев. Интернет ихтиро қилинганидан сўнг Ахборот майдонида ёлғон хабарлар тез  ва кенг тарқала бошлади, лекин уларнинг даражаси кескин камайган. Олдинги асрларда ёлғонлар яратишда “ижодий ёндашув” даражаси  анча юқори бўлган.

Масалан 1817 йилда чех шоири Вацлав Ганка Крале Двур шаҳарчасдаги черков ичидан қадимий қўлёзма топиб олганини ва унда 1242 йилда чехлар монгол-татарларини тор-мор қилгани ҳақида ёзилганини хабар қилган. Ўшанда кўплаб чехлар унга ишонишган эди. Шоирнинг ёлғони фақат 70 йил ўтиб очилган.

Ёки 1939 йилда франциянинг "Гавас" ахборот агентлиги Иосиф Сталин Польшани эгаллаб олмоқчи бўлгани ҳақида ёлғон хабар тарқатган. Ушбу мақсадда совет раҳбари Политбюрода Германияни қўллаб-қувватловчи нутқ сўзлаган. "Гавас"нинг ёлғон хабар тарқатгани урушдан кейин маълум бўлган. Буни Британия ва Германия олимлари исботлашган.

905

Тоғли Қорабоғда тинчликпарвар операция рейтинги

331
(Янгиланган 10:28 21.11.2020)
Россия қўшинларининг Тоғли Қорабоғда бўлиб туриши можаро ҳарбий йўл билан ҳал этилиши эҳтимолини деярли нолга туширади, Озарбайжон ва Арманистон раҳбариятига музокаралар столига, маҳаллий аҳолига эса ўз уйларига қайтишларига имкон беради.

Бу Россия ташқи сиёсати самарадорлиги, РФ Қуролли Кучларининг бекаму-кўст ташкиллаштирилгани ва жанговар тайёргарлиги юқори даражадалиги намойишидир.

Можаро зонасидаги тинчликпарвар кучлар ўз ҳаракатлари билан рақибларнинг қуролли қарама-қаршилигини йўққа чиқаради. Россия ҲКК ҳарбий-транспорт самолётлари 15-мотоўқчилар бригадаси бўлинмалари ва техникасини бу ҳудудга ташишда давом этмоқда. Мотоўқчилар Жанубий Кавказда барқарорликнинг ишончли кафили сифатида ном қозонмоқда.

Операция бошланганидан сўнг Степанакерт ва Тоғли Қорабоғнинг бошқа аҳоли пунктларига Арманистон Республикаси ҳудудидан тўрт мингдан ортиқ қочқинлар қайтиб келишди. Биргина 19 ноябрда тинчликпарвар кучлар қўриқловида 27 та автобусда 1200 дан ортиқ одам келди.

Тоғли Қорабоғдаги энг мураккаб гуманитар масалаларга ечим топиш учун идоралараро муносабат билдириш маркази таркибида Россия Фавқулодда вазиятлар вазирлигининг жамланган отряди ва бешта ихтисослашган тузилмалари - инсонпарварлик юзасидан миналардан тозалаш, тиббиёт, транспорт ва савдо-маиший таъминот, урушаётган томонларни яраштириш тузилмалари фаолият юритмоқда.

"Шимол" ва "Жануб" хавфсизлик зоналаридаги кузатув постлари, патруллаш ва полиция вазифаларини оддий кўз билан кўриш мумкин. Россия тинчликпарвар кучлари Лочин йўлаги бўйлаб фуқаролик автотранспортлар ҳаракати хавфсизлигини таъминламоқда, улар қурол-яроғ олиб ўтилишининг олдини олиш учун автомобилларда текширув ўтказадилар. Россия операциясининг Қорабоғдаги кўплаб вазифалари, тузилмалари, механизмлари ва алгоритмлари у қадар аниқ эмас. Қорабоғ ҳодисаси тарихда аналоги йўқ ва 15-мотоўқчи бригадаси ҳарбий хизматчилари олдига қатъий талаблар қўймоқда.

Россия ФСБ Арманистон томонидан Озарбайжоннинг ғарбий ҳудудлари ва Нахичеван Автоном Республикаси ўртасида транспорт ҳаракатини таъминлашини (фуқаролар, транспорт воситалари ва юкларнинг икки йўналишда ҳам ҳеч бир тўсиқларсиз ҳаракатланишини) назорат қилиб боради. Россия ҳукумати тинчликпарвар кучларнинг фаолияти билан боғлиқ харажатларни молиялаштиришни ўз зиммасига олади. Бундай операция нархи йилига юзлаб миллион долларни ташкил этади (шахсий таркиб таъминоти, техника эксплуатацияси, ёқилғи сарфи), аммо Жанубий Кавказ хавфсизлигини пул билан ўлчаб бўлмайди.

Операция аҳамияти - жуда катта, рейтинги - энг юқори. Россиянинг Қорабоғдаги миссияси (БМТ ўлчовлари бўйича) энг кўп сонли бўлмасин, майли, аммо Жанубий Кавказда ва Каспий олди минтақасида барқарорликни сақлаб туриш учун у жуда муҳим.

Яқин чет эл мамлакатлари

Россия тинчликпарвар кучлари собиқ иттифоқ ҳудуди - Абхазия, Жанубий Осетия, Тожикистон, Молдова хавфсизликни мустаҳкамлаш учун кўп ишларни амалга оширдилар. Шунга қарамай, Тоғли Қорабоғда яқиндагина юз берган фожиали ҳодисалар МДҲ давлатлари ўртасида қуролли можаролар потенциали сақланиб қолганлигидан далолат беради. Тинчликнинг ўта мўртлиги борасида мисоллар келтириш учун узоққа бориш шарт эмас.

Бугун Молдованинг янги сайланган президенти Майя Санду Россия ҳарбий хизматчиларини Приднестровье ҳудудидан олиб чиқилиши зарурати ҳақида дастурий (ёки дежур) баёнот қилди.

Тегишли битим асосида, 1992 йилда тинчликпарвар контингент киритилгандан сўнг, - ҳарбий ҳаракатлар тўхтаган ва 28 йил давомида қайта тикланмаган Шарқий Европанинг ягона минтақаси эканлигини у, эҳтимол, .унутган бўлиши мумкин.

Приднестровье Молодва Республикасида Россия қўшинлари оператив гуруҳи бор. Унинг асосий вазифаларидан бири - Колбасна аҳоли пункти яқинида жойлашган ўта йирик миқдорда (20 минг тоннадан зиёд) ва ҳаддан зиёд хавфли бўлган эски қурол захиралари арсеналини қўриқлашдир (1990-йй бошида бу ерга Германия, Венгрия, Польшадан совет қўшинлари ўқ-дорилар запаси олиб кирилган. Арсенални жойида йўқ қилиш имконсиз, олиб чиқиш ҳам муаммо - 2500та вагон талаб этилади, аммо ўқ-дорилар захирасининг 57%и аллақачон транспортабел эмас. Агар россияликлар чиқиб кетса, Моловадаги ҳолат ҳақиқий маънода портлаш хавфига яқин даражага келиб қолади. Умид қиламизки, прагматизм устун келади.

Тинчликпарвар кучларнинг Марказий Осиё йўналишида самарадорлиги борасида мисол келтирмоқчиман. Эслатиб ўтмоқчиман, Россия, Қозоғистон, Ўзбекистон ва Қирғизистон 1993 йилда, минтақавий барқарорлик асосига айланган, Коллектив тинчликпарвар кучларни (КТК) тузиш тўғрисида қарорни имзолашган эди. Ўшанда КТК таркибига Россия Қуролли Кучларининг 201-сонли мотоўқчилар дивизияси ва Қозоғистон, Қирғизистон, Ўзбекистон бўлинмалари кирган эди. Ўша йили тинчликпарвар кучларнинг коллектив саъй-ҳаракатлари билан Тожикистондаги қуролли можарони бартараф этишга муваффақ бўлинди. Республикада Россия ФСБ чегара хизматининг тезкор гуруҳи қолди ва 2005 йилда 201-мотоўқчилар дивизияси асосида Тожикистондаги Россия 201-ҳарбий базаси, аслида тинчликпарвар базаси ташкил этилган эди.

Россия Федерацияси БМТ Хавфсизлик Кенгашининг доимий аъзоси сифатида, халқаро ҳамжамиятнинг бошқа аъзолари билан биргаликда бутун коинотдаги тинчлик учун жавобгарликни ўз зиммасига олади. Собиқ иттифоқ ҳудудида ва МДҲдан ташқари мамлакатларда - алоҳида (автоном) миссиялар, БМТ кучлари ва КХШТ контингенти таркибида миллатлараро ва ички низоларнинг олдини олади ва бартараф этади.

Югославиядан Анголагача

Россиялик тинчликпарварлар аҳамият тажрибага эга ва Бирлашган Миллатлар Ташкилотидаги ҳарбий кузатувчилар сони бўйича РФ биринчи ўнликка кириши ҳам бежиздан эмас.

Бундай миссиялар шартли равишда икки турга бўлинади - тинчликни сақлаш ва тинчликка мажбурлаш. Можаро зонасидаги вазият, тинчликпарвар кучларнинг устувор вазифалари ва ҳаракатларига қараб, операция мақоми ўзгартирилиши мумкин. Шу тарзда, 2008 йил августда Грузия-Осетия можароси зонасида тинчликни сақлаш операцияси Грузияни тинчликка мажбур қилиш операциясига айланди (Грузия томони ҳарбий ҳаракатлар бошлагани ва Россия тинчликпарвар кучлари постига қилинган ҳужумдан кейин).

Россия ҳарбий хизматчилари 1992 йилдан мураккаб халқаро тажрибага эга бўлишни бошладилар - БМТнинг Югославиядаги тинчликпарварлик операцияларида (1992 - 2003), бунда руслар контингенти 1600 кишини ташкил этган. Шу сингари вазифалар кейинчалик Ангола, Либерия, Мозамбик, Кот-д’Ивуар, Руанда, Бурунди, Эфиопия, Судан, Чад Республикаси ва Марказий Африка Республикаси (CАР) да ҳал этилган.

Ҳар бир миссия можаронинг қақшаткичлиги, хавфсизлик зонасидаги ҳарбий қарама-қаршилик хатари, жалб қилинган қўшинлар ва кучлар сони, логистика ва ротациянинг ўзига хос хусусиятлари, маҳаллий аҳоли менталитети ва табиий-иқлим шароитлари билан белгиланадиган характерли хусусиятларга эга. Ҳарбий хизматчилар номаълум давлатда "беқарор тинчлик" ҳолатига қисқа муддатда мослашишлари ва ўз миссияларининг бутун даврида доимий жанговар ҳозир ҳолатда туришлари керак.

Ротациянинг одатий цикли - ҳар олти ой, ва бунда ҳарбий тинчликпарвар кучларнинг руҳи ва жисмоний чидамлилиги ўта қаттиққўл синовдан ўтказилади. Кузатувчилар миссияси деярли қуролсиз кечади, тинчликпарвар кучлар иштирокидаги операциялар асосан енгил қурол-аслаҳага эга бўлади.

Россиялик тинчликпарвар кучлар жорий йилда БМТнинг тўққизта миссиясида хизмат қилишмоқда: Ғарбий Сахарада (MINURSO), МАРда (MINUSCA), Конго Демократик Республикасида (MONUSCO), Кипрда (UNFICYP), Суданда (UNISFA), Косовода (UNMIK), Жанубий Суданда (UNMISS), Яқин Шарқда (UNTSO), Колумбияда (UNVMC). БМТ ва Африка иттифоқи томонидан Суданда олиб борилаётган тинчликпарвар операцияси энг йирик (ҳарбий хизматчилар сони 20 мингдан зиёд) саналади. Экзотик географияга қарамай, бу ҳаёт учун доим хавф соладиган машаққатли ишдир. Ер сайёрасида ҳар йили 100га яқин тинчликпарвар ҳалок бўлади, фожиаларнинг аксарияти - мақсадли ҳужумлар давомида юз беради.

331
ЛЭП

Ўзбекистонда электр энергиясидан қарздорлиги энг катта бўлган вилоятлар рейтинги

113
(Янгиланган 16:26 24.11.2020)
Ўзбекистон бўйлаб 7,4 миллиондан ортиқ истеъмолчиларнинг барчаси электр энергиясини ҳисобга олиш ва назорат қилишнинг автоматлаштирилган тизимига уланиши режалаштирилган.

ТОШКЕНТ, 24 ноя - Sputnik. Самарқанд вилояти - электр энергиясидан қарздорлик бўйича республикада етакчи, деб маълум қилинди бугун "Электр энергиясини ҳисобга олиш ва назорат қилишнинг автоматлаштирилган тизими (АСКУЭ)ни жорий этиш масалаларига бағишланган матбуот-анжуманида.

Sputnik Ўзбекистон мухбири хабари асосида.

Таъкидланишича, Самарқанд вилоятининг электр энергиясидан қарздорлиги 646 миллиард сўмни ташкил қилмоқда. Шундан 553 миллард сўми бу аҳоли қарздорлиги.

Шунингдек, 2 ва учинчи ўриндарда Навоий вилояти (қарз суммаси 410 миллиард) ва Андижон вилояти (қарз 273 миллиард сўмни ташкил этмоқда, шундан 247 милларди аҳолининг қарздорлиги) келмоқда.

Шунингдек, матбуот-анжуманида Ўзбекистонда электр энергияси учун ҳатто 3 йилдан буён тўловни амалга оширмаган истеъмолчилар борлиги ҳам айтилди. 283 минг 489 нафар истеъмолчи 3 йилдан буён умуман электр энергияси учун тўловни амалга оширмаган. Шулардан Самарқанд вилоятида 46 158 нафарни, Тошкент вилоятида 45 685 нафарни, Фарғона вилоятида 28 770 нафарни, Андижон вилоятида 26 867 нафарни ташкил қилган.

Истеъмолчиларнинг қарздорлиги бўйича ўтказилган таҳлилларга кўра, бугунги кунда:

1 миллион сўмдан 3 миллион сўмгача бўлган қарздорлар сони Республикада - 157 839 нафарни ташкил қилади;

3 млн дан -5 млн.гача бўлган қарздолар - 14 890 нафарни;

10 миллион сўмдан юқори бўлган қарздорлар 5499 нафарни ташкил этмоқда.

Бугунги кунда Республикада аҳолининг электр энергиясидан қарздорлиги 2,4 триллиондан ошган.

Эслатиб ўтамиз, айни пайтда Ўзбекистонда "Ҳудудий электр тармоқлар" АЖ томонидан рақамлаштиришнинг асосий йўналишларидан бири - "Электр энергиясини ҳисобга олиш ва назорат қилишнинг автоматлаштирилган тизими (АСКУЭ)ни жорий этиш ишлари изчиллик билан олиб борилмоқда.

"Ҳудудий электр тармоқлари" АЖ ва "KT Corporation" компанияси ўртасида электр энергиясини ҳисобга олишни автоматлаштириш марказини ташқил этиш бўйича 2019 йилда битим имзоланган.

Марказ Корея, Хитой, Сингапур ва АҚШ каби давлатларнинг етакчи компаниялари томонидан ишлаб чиқарилган сервер ускуналар билан жиҳозланган.

Электр энергиясини ҳисобга олишни автоматлаштириш маркази ишга туширилишидан асосий мақсад - республика миқёсида электр энергияси истеъмолчиларининг соатлик, суткалик, ойлик ва йиллик балансларини шакллантириш, кўп тарифлик тизимида ҳисоб-китобларни амалга ошириш, яъни қарздорларни автоматик равишда таъминотдан ўчириш ва фойдаланилган электр энергияси учун тўлов амалга оширилганидан сўнг қайта улаш белгиланган.

Ўзбекистон бўйлаб 7,4 миллиондан ортиқ истеъмолчиларнинг барчаси электр энергиясини ҳисобга олиш ва назорат қилишнинг автоматлаштирилган тизимига уланиши режалаштирилган.

Айни кунгача Жамиятнинг ўз маблағлари ҳамда қатор халқаро ташкилотлар инвестициялари ҳисобидан 4,6 миллиондан ортиқ замонавий ҳисоблагич ўрнатиб бўлинган.

113