Группа узбекских врачей отправилась в Таджикистан, чтобы помочь в борьбе с коронавирусной инфекцией

Коронавирусни жиловлаган Ўзбекистон: ўзбек шифокорлари Тожикистонга қандай ёрдам берди

2054
(Янгиланган 15:51 27.05.2020)
Ўлат, карантин, ўта хафли ва юқумли касалликлар муҳофаза маркази врач-эпидемиологи, тиббиёт фанлари номзоди, олий тоифали врач Ғофиржон Таджибаев Sputnik'га берган интервьюда ўз ҳамкасблари билан Тожикистонда COVID-19га қарши курашда қандай ёрдам бергани ҳақида сўзлади.

- Ўзбекистон қандай қилиб коронавирусни жиловлади?

- Ўзбекистонни бу масала юзасидан тажрибаси кўп. Бутунжаҳон соғлиқни сақлаш ташкилоти маълумотларига қараганда, янги турдаги  COVID-19 коронавирус инфекцияси тўлиқ ўрганилмаган, шунинг учун касалликка самарали қарши кураш учун бутун дунёдан шифокорларнинг тажриба алмашинуви жуда муҳим.

Врач-эпидемиолог Центра чумы, карантина, защиты от особо опасных и инфекционных заболеваний Республики Узбекистан, кандидат медицинских наук Гофирджон Таджибаев
© Foto : Из личного архива Гофирджона Таджибаева
Врач-эпидемиолог Центра чумы, карантина, защиты от особо опасных и инфекционных заболеваний Республики Узбекистан, кандидат медицинских наук Гофирджон Таджибаев

Коронавируслар – РНК-занжиридан ташкил топган 40 вирусдан иборат бўлган гуруҳ ҳисобланади, уларнинг 4 таси инсон организмида касаллик қўзғатиш хусусиятига эга. Улардан бири шундай хавфли вирус Хитойда аниқланди ва у тезда бутун дунёга тарқалди.

Пандемия эълон қилинмасидан ва ҳатто шу касаллик бошқа давлатларда секин тарқалаётган вақтда Ўзбекистон профилактика ва чегара эпидемназоратни кучайтирди.

Республика сўнгги йилларда вирусга қарши самарали тизимни ишлаб чиқди, шунинг учун, масалан “Товуқ”, “Чўчқа”, пандемик грипплари Ўзбекистонга кириб келмади.

Сабаби - айнан вирус касалликлари ҳозирги кунда бошқа юқумли касалликларга нисбатан бош кўтараётгани, бу касалликнинг аҳоли орасида кенг кўламда тарқалиб бораётгани Ўзбекистон амалиётига, Ўзбекистонни илм ходимларига маълум эди.

Мана шу нуқтаи назардан ҳам ҳозирги коронавирус инфекциясини Ўзбекистон раҳбари Шавкат Мирзиёев бошчилигида январ ойининг 29 числосида бу масалага жиддий муносабат бўлишди, ўрганилди. Масала анча жиддий эканлигини инобатга олиб, бутун Ўзбекистон бўйича давлат комиссияси ташкил этилди.

Бу давлат комиссиясига айнан шу касалликнинг олдини олишда иштирок этиши мумкин бўлган барча турдаги хизмат вакиллари кирдилар.

Ўша ИИВ, мудофаа, Миллий гвардия, соғлиқни сақлаш ходимлари, ҳокимлар, молия каби барча мутасаддилар шу комиссиянинг аъзоси бўлдилар ва ўзлари дахлдор бўлган масала бўйича ишни йўлга қўйдилар.

Шуни натижасида Ўзбекистонда бу касалликка нисбатан эътибор кучайди. Давлат раҳбарлари томонидан бир неча қарор-фармойишлар чиқди, комиссиянинг 21та ҳолатда баённомаси қабул қилинди.

Ҳар битта баённомада шу касалликнинг олдини олиш, касалликни даволаш, қўшимча ўринларни ташкил этиш, дезинфекция тадбирларини амалга ошириш, карантин, моддий техник базани кучайтириш ва шунга ўхшаш янги вазифалар белгилаб берилди.

Натижада эса касалликнинг жилови қўлга олинди.

Бу касалликка нисбатан бизнинг миллий стратегиямиз пайдо бўлди бу стратегия ўзини оқлади ва бутунжаҳон соғлиқни сақлаш ташкилоти томонидан бу сиёсат маъқул кўрилди.

Бу Ҳамдўстлик мамлакатлари ичида ягона Ўзбекистон сиёсати ўзини оқлаганини кўрсатди.

- Бир гуруҳ ўзбекистонлик шифокорлар икки ҳафта Тожикистонда бўлиб, у ерда ҳамкасбларга коронавируснинг олдини олиш ва даволаш бўйича ишларни ташкил этишга ёрдам беришди. Сафарингиз ҳақида сўзлаб беринг.

Амалиётда эришган ютуқларимизни тожикистонлик ҳамкасблар билан биргаликда кўриб чиқиш, ютуқларимизни ҳамжиҳатликда маслаҳатлашиб улар билан чора-тадбирларни биргаликда тажриба алмашинув кўринишида амалга ошириш масаласи иккита давлат раҳбарлари ўртасида келишув бўлган эди. Бунда Ўзбекистон Республикаси томонидан мутахассисларни юбориш ва ўша ерда биргаликда ишларни йўлга қўйиш масаласи таклиф қилинганди.

Работа узбекских врачей в Таджикистане
© Foto : Из личного архива Гофирджона Таджибаева
Работа узбекских врачей в Таджикистане

Ўзбекистондан Тожикистонга 8 нафар мутахассис бордик. Улар ичида анестезиолог, реаниматолог, пульмонолог, эпидемиолог, вирусолог ва ҳамшира бор эди.

14 кун мобайнида Тожикистондаги мутахассислар биргаликда тажриба алмашилди.

Бунда 3  йўналишларда ишлар олиб борилди:

Биринчидан: эътибор беморларга нисбатан кўрилиши керак бўлган стратегия, яъни беморни даволаш учун қилинаётган хатти-ҳаракатларга қаратилди.

Бунда эришилган катта ютуқлардан бири шуки, Тожикистон Республикасининг барча даволаш-профилактика муассасалари, районлари, вилоятлари, шаҳарларидаги бўлаётган ҳолат онлайн-система орқали очиқ мулоқот кўринишида муҳокама қилинди.

Работа узбекских врачей в Таджикистане
© Foto : Из личного архива Гофирджона Таджибаева
Работа узбекских врачей в Таджикистане

Бунда ўша ердаги врачлар бемор ҳолати юзасидан ўз мулоҳазасини айтади. Яъни унинг қачон ва қандай ҳолатда олиб келингани, ҳозирги кундаги ҳолати, уни даволаш учун берилаётган дори воситалари, унинг рентген, лаборатория-таҳлил натижалари айтилгач, бизнинг мутахассисларимиз беморнинг лечениесига корректировкалар киритишди. Дейлик, "Мана бу дори воситасини мана бунча дозада мана шу муддатда бериб туринг", "мана бундай қўшимча лаборатория таҳлил ишларини ўтказинг" қабилида. Энг қувонарлиси, мана шу онлайн тавсиялар ташкил қилинган кундан бошлаб уч-тўрт куни ўтиб уринишларимиз ўз самарасини, натижасини бера бошлади. Беморларнинг аҳволи яхши томонга ўзгараётганини биз тожикистонлик ҳамкасбларимиздан эшитдик.

Иккинчи қилган ишимиз – коронавирусга чалинган беморларга маслаҳат бериш учун Call-центр фаолияти йўлга қўйилди. Марказга мурожаат қилаётганлар билан мулоқот қиладиган гуруҳ ташкил этилди. Шу орқали Тожикистоннинг барча туманлари билан алоқа қилиш имконияти пайдо бўлди.

Учинчидан: Тожикистондаги вирусологик лабораториялар ишини таҳлил қилдик.

Работа узбекских врачей в Таджикистане
© Foto : Из личного архива Гофирджона Таджибаева
Работа узбекских врачей в Таджикистане

Бу лабораториялар фаолиятига алоҳида эътибор қаратилди, Тожикистонда бугунги кунгача фаолият юритаётган вирусология лабораториялари моддий техник базаси ҳамкасбларимиз илтимоси асосида ўрганиб чиқилди.

Эпидемиолог ва вирусологларимиз вазиятни ўрганиб, уларнинг моддий-техник базаси, таъминоти, лабораторияларда яратилган шароит, мутахассислар савияси ўрганиб чиқилди ҳамда ўзимиз билан инсонпарварлик ёрдами сифатида олиб борган тест наборлари билан қандай ишлаш бўйича уларни ўқитдик.

Ана шу кўникмалар асосида биз боргунимизгача битта лаборатория ишлаб турган бўлса, ҳозирги кунда тўртта лаборатория ташҳисларини амалга оширмоқда.

Группа узбекских врачей отправилась в Таджикистан, чтобы помочь в борьбе с коронавирусной инфекцией
Министерство здравоохранения Узбекистана

Яна бир томони, касалликнинг аҳоли ўртасида кенг кўламда тарқалиб кетмаслиги, ёки Республикага кириб келаётган одамлар ўртасида касаллик кўрсаткичларини таҳлил қилиш бу врач эпидемиологларнинг вазифаси.

Шу маънода Тожикистонда врач-эпидемиологлар аудиторияси билан жуда ҳам кенг кўламда тажриба алмашилди. Бунда касалликнинг четдан кириб келиш ҳолатларини аниқлаш, эпидемиологик жиҳатдан ноҳуш вазият бўлиб турган давлатлардан келаётган фуқароларни лаборатория усулларида текшириб, агарда инфекция аниқланганда уларни шифохоналарга ётқизиш, карантин тадбирларини амалга ошириш, врачлар учун мўлжалланган кийимни қандай кийиш ва қандай ечиш юзасидан ўз тавсияларимизни бердик.

Қолаверса, Ўзбекистонда касаллик қайд этилганидан кейин бемор билан оиласида, ишхонасида, қўни-қўшни, қариндош-уруғи орасида яқин мулоқотда бўлганлар ўртасида эпидемиологик суриштирув ишларини амалга ошириш учун махсус харита ишлаб чиқилган. Эпиксуриштирув жараёнида олинган маълумотлар ушбу харитага туширилади: яъни бемор қайд этилмасидан ўн тўрт кун аввалги ҳолати, ўн тўрт кун аввал қаерга борганлиги, ким билан мулоқотда бўлганлиги, қачондан бошлаб касаллик аломатлари унда юзага чиққанлиги, қачондан бошлаб врачга мурожаат қилганлиги, қанақа даволаш курсларига йўналтирилганлиги тўғрисидаги маълумотлар.

Шунингдек, бемор билан мулоқотда бўлганларнинг сони уларнинг бирламчи, иккиламчи, учламчи контакда эканлиги, улар ким эканлиги, қайси контингентдалигига қараб эртанги кун  стратегияси белгиланади. Яъни айнан шу бемор бўйича яна нима иш қилиниши керак, қайси мулоқотда бўлинган одамлар билан ишлаш керак каби.

Мана шу харитани тожикистонлик ҳамкасбларимизга кўрсатганимизда, у ердаги мутахассисларда катта қизиқиш пайдо бўлди.

Эпид-карталарни тожик ва рус тилларига таржима қилиб бердик ва у секин – аста жойларда йўлга қўйилди.

Ўзбекистонда эпидемиологлар бемор билан бир қаторда аҳолининг саломатлигини муҳофаза қилиш ишларига алоҳида аҳамият қаратадилар. Бунда эпидемик нохуш бўлган ҳуддуддан келаётган фуқароларни алоҳидалаш масаласи, уларни изоляторга ётқизиш, 14 кун инкубацион даврда уларда тиббий назоратни амалга ошириш, кунда уч маҳал тана ҳарорати ўлчаш, агар тана ҳароратида ўзгариш: озгина шамоллаш, йўтал ёки ҳолсизлик кузатиладиган бўлса, уларни провизор госпиталга ётқизиш ишлари амалга оширилади. Бу госпиталь Ўзбекистонда яхши отработка қилинган, бу ерга касаллик аломати бор, лекин лаборатория тасдиғини бермаган беморлар жойланади.

Агарда касаллик аломати билан бир қаторда лаборатория тасдиғи берилган бўлса бемор тўғри госпиталга ёки юқумли касалликлар шифохонасида ташкил этилган ихтисослашган хоналарга жойлаштирилади.

Мана шу 3та босқич Ўзбекистонда жуда ҳам яхши ташкил этилган, мана шу борада эришган ютуқларимизни Тожикистонлик мутахассислар билан ўртоқлашдик.

Айтганча, Ўзбекистонга қайтанимизда карантинга олиндик. Мана ҳозир изоляторда ётибман, иссиқ чойим бор, овқатим бор, ётоқ жойим бор, кўришимга телевизор бор, овқат сақлаш учун холодильниким бор, электр бор, сув бор, чўмиладиган жойдан тортиб, санузелгача бор. Бу нафақат менга балки изоляторда ётганларнинг барчасига Ўзбекистон ҳукумати мана шундай шарт-шароитни яратиб берган. Ҳеч ким билан мулоқот қилмаймиз. Карантиннинг ҳам асосий мақсад-мазмуни шу-да. Шундагина вирусни бошқариш имконияти қўлимизда бўлади.

- Тожикистондаги эпидемиологик вазиятни қандай баҳолайсиз?

Тожикистондаги эпидемик ҳолат ҳақидаги саволга вирусолог баҳо беришни хоҳламади. "Биз улардан бу ҳақда сўрамадик, улар ҳам биздан сўраган эмас", деди у ва сўнг касаллик битта бўладими, мингта бўладими ёки 2 мингта – барибир қайд этилади дея қўшимча қилди.

Пандемия ҳолатида касалликнинг кўрсаткичига эмас, таҳлилига эътибор қаратиш керак, дея таъкидлайди Таджибаев.

Яъни нохушлик бўлган пайтда касаллик таҳлилига қараб, касалликнинг тарқалиб кетмаслиги бўйича стратегияни амалга ошириш жуда муҳим.

"Мана шу тадбирларни амалга ошириб, касаллик тарқалиб кетмаслигига эриша олсак, касаллик жиловини қўлимизга олган бўламиз. Мен ишонч билан айтишим мумкин-ки, Ўзбекистон коронавирусни жиловлай олди ва бугунги кунда бу касалликни мамлакат бошқара оладиган даражада. Бу бизнинг энг катта ютуғимиз ҳам шунда", - дейди врач.

Встреча врачей, вернувшихся их Таджикистана
Пресс-служба министерства здравоохранения Узбекистана
Встреча врачей, вернувшихся их Таджикистана

Ўзбекларда бир нақл бор, қўшнинг тинч – сен тинч деган. Тожикистонга берган ёрдамимиз биринчи галда биз учун ютуқ. Тожикистон эпидемик жиҳатдан тинч бўлса, бу биз учун ҳам яхши. Чунки ўша ерда келиши мумкин бўлган нохуш вазиятларни аввалдан олдини олган бўламиз.

Юқорида айтганимдек, бу ўрганилмаган вирус бўлгани учун уни енгиш учун қанча кўп ишласангиз мутахассис сифатида фақат тажрибангиз ортади. Қолаверса, бу борадаги тажрибамиз тожикистонлик мутахассисларга жуда асқотди, деб ўйлайман.

Бизни кутиб олиш ва кузатиш ҳам ўта юқори даражада ўтди. Халқнинг миннатдорлиги сезилиб турди, асосийси.

Тажриба алмашиш борасидаги ишларимиз Тожикистон билан чекланиб қолмайди, албатта. Агар шунга талаб бўлса, таклиф қилишса, ўз тажрибамиз билан бошқа давлатлар билан бажонидил ўртоқлашишга ҳамиша тайёрмиз ва бу учун имкониятимиз етарли.

Сентябрь ойида вакцина пайдо бўлиши кутилаётган бир вақтда вакцина пайдо бўлгунга қадар Ўзбекистон ҳукумати томонидан аҳоли орасида касалликнинг олдини олиш бўйича қўлланилаётган чоралар ўзини оқлаяпти.

Ўлим ҳолати Ўзбекистонда саноқли. Бу тиббиёт соҳамиз учун жуда ҳам катта ютуқ. Сабаби, шифокорларимиз коронавирус инфекциясига чалинган беморларни оғир ҳолатда эмас, барвақт аниқлаётганини билдиради.

Шифокорларимиз касаллик ҳали енгил формада кечаётган вақтда беморни витаминизация қилиш ва бошқа курашиш усуллари ёрдамида уни оёққа турғазиб, чиқариб юборишмоқда. Барвақт аниқланмаса касаллик у секин ўзини асоратларини бериб, вазият анча оғир ҳолатга келиб қолиши мумкин.

Шу учун ҳам баралла айтишим мумкин-ки биз инфекцияни калавасини учини топа олганмиз ва ҳеч қачон қўйиб юбормаймиз, биз уни бошқарамиз.

2054
Мавзу:
COVID-19 умумжаҳон пандемияси (1224)
Лаборанты обрабатывают флаконы для новой вакцины от коронавируса AstraZeneca

Вакцина ва маймунлар: "Россия фейки" ҳақида британия фейки

99
Британия ОАВлари Россиянинг инсониятга қарши навбатдаги диверсиясини фош этишди. Бу хабар туманли альбионда бир неча кун давомида асосий янгилик мақомини ушлаб турди

Владимир Корнилов

Британиядаги ҳолатга назар солинг: мамлакатда пандемия билан боғлиқ ҳолат ўта абгор, ҳукумат қўллаётган янги карантин чораларига қарши бутун бошли минтақалар бош кўтармоқда, Европа иттифоқи билан Brexit хусусидаги музокаралар боши берк кўчага кириб қолган ва бу яқин истиқболда иқтисодий коллапсни юзага келтириши мумкин, Шотландиянинг ажралиб чиқишини ғояси қўллаб-қувватланиши ўзининг чўққисига етди ва бу мамлакатнинг дарз кетишига олиб келиши мумкин. Тасаввур қилдингиз-а, муаммолар кўламини?

Мана шундай бир шароитда британ нашрлари ўзларининг биринчи саҳифаларида: "Телба Russkies вакцина бизни шимпанзега айлантиради, дея бонг уришмоқда", деб ёзиб чиқишди.

Нашрларнинг деярли барчаси кулгили коллажлар эълон қилган бўлиб, уларда Британия бош вазири Борис Жонсон сурати йетига айлантирилган ва суратга "Мен қор одам вакцинамни яхши кўраман", деган изоҳ берилган эди.

Айрим манбаларга таянган ҳолда британ ОАВлари бу фотосуратлар Россия давлати ёки Россия расмий шахслари буюртмаси асосида коронавирусга қарши ишлаб чиқилаётган бўлғуси британ вакцинасини обрўсизлантиришга ва у одамларни маймунга айлантиради деган мазмунда тарқатиладиган дезинформациянинг бир қисми сифатида ишлаб чиқарилган ёки тарқатилганини иддао қилишган эди.

Бундай таъкидлар The Times нашри томонидан тарқатилган, яъни у илк манба бўлган. Нашр гўёки ўз "суриштируви" ниқоби остида ушбу мавзуда бир нечта шов-шувли материаллар эълон қилган.

Аммо Россия давлатининг бу ишга қандай алоқаси бор. Бу саволга жавобни The Times ўзи ўйлаб топган фитнага қизиқишни тобора оширган ҳолда жавоб беришга уринган. Нашр "ушбу пропагандага бўлган уриниш Кремль томонидан бевосита бошқарилганми, тушунарсиз, аммо айрим россиялик мансабдорлар бу иш ташкилоти ва оммага тарқатилишига жалб этилганликлари хусусида далиллар мавжуд"лигини баён этган.

Аммо асосий мақолада ушбу таъкид унчалик кескин жарангламайди: "Оксфорд тадқиқотига қарши кампания россиялик расмий шахслар билан боғлиқ бўлиши мумкин. <…> ушбу шахсларнинг жалб этилиши Кремль бу ташвиқот уриниши ҳақида буйруқ бергани, уни маъқуллагани ёки у ҳақда билганини англатмайди".

Хуллас, нашрнинг кўпсонли кузатувчиларига барча газеталар сарлавҳаларига чиқарилган фитнага оид сарлавҳа (бу ишнинг барчасини Россия амалга ошираётгани) ҳақида тушунтириш берилмади. Бунинг ўрнига муштарийларни газета сайтига кириб, 40-дақиқалик подкастни тинглашга даъват қилишди - гўёки у ерда ҳаммаси батафсил тушунтирилган ва далилланган.

Афтидан, бошқа ОАВлар ҳам (хусусан британия матбуоти билан бир қаторда американики ҳам) кўпам узоққа бориб ўтирмадилар ва The Times маълумотига , яъни унинг ўша подкастида Россия расмий шахслари ҳозирча мавжуд бўлмаган британ вакцинасини дискредитация қилувчи интернет-мемлар яратилишига алоқадорлиги тўғрисидаги далиллар борлигига ишониб қўя қолишди.

Пандемияга уч марта зарба: Россияда коронавирусга қарши 3-чи вакцинани синовлари бошланди
Ruptly / РФПИ / АФК "Система", завод "Биннофарм" / Роспотребнадзор

Шу боис ҳам Россия дезинформация кампаниясига "герасимов ҳарбий доктринасининг бир қисмига сингари қаралди - РФ қуролли кучлари бош штаби раҳбари Валерий Герасимов стратегиясига Ғарб оавлари важ бўлса-бўлмаса ҳавола қилишни жуда ёқтиришади.

Аммо The Times подкастини тингласангиз, трансляция давомида ҳозир "биз сизларга Россия давлатининг бу ишга алоқадорлигини ҳозир исботлаб берамиз", деган ваъдалар кўп бор янграганига гувоҳ бўласиз. Ташкилотчилар хусусида гап айтишга фурсат етганида эса, Россия тўғридан-тўғри инвестициялари фонди бош директори - Кирилл Дмитриев фамилияси янграйди.

Газета журналистлари штатдаги "кремленологлар" билан Дмитриев шахсини, унинг фондини ва ҳатто Владимир Путин улар томонидан ташкиллаштирилган кампаниядан хабардор бўлган-бўлмагани сингари мавзуларни муҳокама қиладилар.

Бундан тахмин қилса бўладики, The Times гўёки бу ишнинг изига тушган — "йети Жонсон" картинкалари ортида турган амалдорлар эса мана шулар бўлади. Аммо шу вақтда ажабтовур бир гап айтилади: "Кирилл Дмитриев бизда мавжуд далиллар орасида тилга олинмаган. Унинг дезинформацияга алоқадорлиги ҳақида шама ҳам йўқ, ҳатто". Бори шу. Яъни шу жойда россиялик амалдорларга" элтувчи сирли иплар ногаҳон узилади. Дарвоқе, Россиядаги жиноятчилик ҳақида юзаки ёзадиган китоблари билан машҳур эксперт Марк Галеотти ушбу кампания ортида "аллақандай кремль герцоглари ва баронлари" туриши ҳақида фикр билдирганини айтмаганда, албатт. Ҳа, бу гапнинг "далил"дан қандай кам жойи бор?

Шундан сўнг навбатдаги "инсайд" келтирилади: гўёки, аллақандай Россия давлат каналларидан бирида британ вакцинаси синовлари вақтида тестда ишитирок этганларнинг икки нафари ўлгани, аммо улар вафотини гўёки яширишаётгани ҳақида фейкка тайёргарлик кўрилган эмиш. Гўё вакцина фақат маймунларда ишлаши, одамларда ишламаслиги далили эмиш бу. Бир вақтнинг ўзида ушбу кампания ҳатто бошланмагани, бу зотан Россия телевидениеси учун ҳам ортиқчалик қилгани ҳақида қўшимча қилинади.

Яъни ҳеч ким ҳеч қаерда эълон қилмаган подкаст муаллифлари бу хабарни қаердан олишгани ҳақида ҳам бехабармиз. Аммо шундан сўнг The Timesдан факт-чекинг эътиборга ҳавола қилиниб, улар бунда ҳеч қаерда эълон қилинмаган "сенсацияни" "инкор" этишади.

Ҳеч қаерда янграмаган янгиликни ўртага ташлаб, сўнг унга қарши жон-жаҳди билан курашиш - обрўли журналистика амалиётида алланечук янгиликдир.

Шу билан бирга, британиядаги AstraZeneca компаниясининг вакцинасини ўзида синаган одамлардан бири шу ҳафтада Бразилияда оламдан кўз юмгани рост. Бу ҳақда жаҳон  ахборот агентликлари хабар беришди. Буни энди "россия дезинформациясига" йўйиш анча қийин кечади.

Шу тариқа, бирорта материалда Россия давлатининг, Россия расмийларининг ёки норасмий шахсларининг Жонсон ва ковид ҳақида кулгили мемларни ишлаб чиқишганини маълум маънода бўлса-да, исботловчи далиллар йўқ.

Интернет шундай суратларга тўла ростдан ҳам. Аммо уларнинг биринчи манбаи - The Timesга олиб келади. Бунгача улар қаердадир чоп этилганми-йўқ, билмайман, аммо айнан ўша газета бу суратларнинг дунё бўйлаб кенг тарқалишига старт берган эди.

Нашр таъкидига кўра, шунга ўхшаш мемлар учта оддий ресурсларда чоп этилган — уларнинг иккитаси британия ва биттаси брюсселда. Аммо бу сурат билан боғлиқ мутлақо бошқача суратни EUReporter сайтида топиш мумкин. Бундан келиб чиқадики, бу сингари коллажлар тарқатувчиси айнан The Times бўлган. Британия вакцинасининг обрўсини туширишни мақсад қилган ва уни маймунники деб атаган бирор кимса топилган бўлса ҳам, у энг таъсирчан ва арзон усулни қўллаган: у бу усулни машҳур британия газетаси редакциясига ташлаган ва унга Россия дезинформацияси далили сифатида кўриниш берган.

Бўлди. Шундан сўнг мемлар интернет бўйлаб тарқалиб кетган. Жуда ажабтовур самара. Аммо ҳаммаси шундай экан, бундан келиб чиқадики, The Times дезинформацияни тарқатиш инструменти бўлган (Ва бу дезинформация Россияники эмас).

Бу воқеага Россиядан кимнингдир жалб этилганлиги далили йўқ бўлса-да, аммо Лондон реакцияси ўта кескинлигини, у жаҳл билан реакция билдираётганини кўраяпмиз. Британия ташқи ишлар вазири Доминик Рааб Москвани оксфорд вакцинасини дискредитация қилишда айблашда улгурди. Санкцияларнинг ҳам қулоғи кўриниб қолди, чоғи. Ва бунда The Times нинг ўзи Кремль бу воқеага алоқадор бўлмаслиги мумкин, деб таъкидлагани катта роль ўйнамайди. Британиялик вазирларга сарлавҳалардан кейинини ўқиш шарт эмас.

Бу россияга нега керак, деган саволга нашр ўз таҳририят колонкасида оддий жавоб берган: бу билан барча вакциналарга нисбатан глобал ишонч йўқолаётган эмиш. Аммо айни вақтда коронавирусга қарши бутун дунёда ҳозирча ягона вакцинага эга бўлиб турган Россияга вакцинацияга нисбатан ишончни поймол қилиш унчалик ҳам фойдали эмас. Аммо Ғарбда бу ҳолатда мантиқнинг кимга ҳам қизиғи бор дерсиз?

Британиядаги Россия элчихонаси Россия давлати британия вакцинасига бўлган ишончни йўққа чиқариш учун ташвиқот олиб бораётган бўлиши мумкинлиги ҳақидаги тахмин ўз-ўзидан дезинформацияга мисол бўлишини тушунтирди.

Эътибор беринг, британия ОАВнинг бу "сенсацияси"ни бирорта ижтимоий тармоқда блокланган эмас, бу хабарлар "қўшимча текширишга муҳтожлиги" ҳақида ҳам ҳеч ким айтгани йўқ. Ахир бу Хантер Байденнинг унинг отаси - АҚШ президентлигига номзодни дискредитация қилувчи электрон хатлари билан боғлиқ можаро эмасда. Акс ҳолатда ижтимоий тармоқлар анча тез ва кескин ҳаракат қилган бўлардилар, яқинда бўлгани каби Х.Байден ҳақида компроматни эълон қилишга жазм қилган New York Post газетаси саҳифалари тезда блоклагани сингари.

Аммо вакцина ва маймунлар ҳақида эълон қилган британия "сенсацияси"ни ҳеч ким блокламаяпти. Ахир, гап руслар ҳақида борар экан, турфа аҳмоқона айбловларни, уларни ҳатто текшириб ўтирмасдан чоп этиш мумкинда.

Шу ўринда, яна бир мантиқий савол туғилади: буларнинг барчаси британ ОАВларига нега керак? Хусусан, жавоб мақола бошида берилган эди. Камида икки кун давомида жамоатчилик мамлакатнинг реал муаммоларини муҳокама қилишдан чалғийди ва "бу русларнинг қандай шумлигидан" қаттиқ ранжийди. Маймун вакцинаси ҳақидаги мақолалар таъсири камайгач эса, янги сенсацияни ўртага ташлаш мумкин. Дейлик, қандай қилиб шумният руслар Олимпиада-2020ни тўхтатишга уринишгани-ю, мардонавор британ махсус хизматлари эса бу тил бириктирувга қай тарзда чек қўйишгани ҳақида. Шундай қилинса, яна бир неча кунга шовқин-сурон ва жанжал тайёр, ҳисоб. Фақат у бу ким ҳеч бўлмаса битта гувоҳ ва далилни тақдим этинг, деб қолмаса бўлди. Буёғи ортиқчада.

99
Моряк на американской подводной лодке USS Hartford во время учений в Арктике

"Йўқ қилиш қийин бўлади": америкаликлар Шимолда бункерга қайтишмоқда

1066
(Янгиланган 23:09 21.10.2020)
Олавсверн ҳарбий-денгиз базасини 1960-йилларда барпо этишган. НАТОнинг энг ҳимояланган объектларидан бири ҳақида - РИА Новости материалида ўқинг.

ТОШКЕНТ, 21 окт — Sputnik, Николай Протопопов. Юзлаб метрларга чўзиладиган қоятошли тупроқ, тўғридан-тўғри ядровий ҳужумга дош бера олиш хусусияти ва ракета қуролларига эга атом сувости кемалари - АҚШ ҳарбий-денгиз кучлари Норвегияда Совуқ Уруш давридан қолган Олавсверн ерости ҳарбий-денгиз базасини қайта жонлантиришни режалаштирмоқда. Бу ердан бир нечта Seawolf разведкачи-субмариналари патрулга чиқиб, Шимолий флот кемалари ортидан кузатувни йўлга қўяди. НАТОнинг энг ҳимояланган объектларидан бири ҳақида - РИА Новости материалида ўқинг.

Қоядаги шаҳар

Олавсверн базасидаги фаол ҳарбий фаолият 2000-йилларда тўхтаган, объект 2009-йилга келиб батамом музлатилган. Аммо америкаликлар яқинда бу ерга яна атом сувости кемаларини олиб келиб жойлаштиришга қарор қилишди: Ғарб баёнотларига кўра, буларнинг барчаси Россиянинг Арктикадаги фаоллашуви туфайлидир.

Олавсвернга Seawolf синфидаги субмариналарнинг барчаси олиб келинади. Август ойида улардан бири Вашингтон штатидаги Бангор ҳарбий-денгиз базасидан Норвегиядаги Тромс базасига синов ўтишни машқ қилди. Америкаликлар ушбу портдан АСК (атом сувости кемалари) оралиқ тураргоҳлари сифатида фойдаланишади: озиқ-овқат захираларини тўлдириб, таъмирлаш ишларини амалга оширадилар.

Seawolf синфидаги АСК— АҚШнинг энг махфийлаштирилган субмариналаридан биридир. Улар 1980-йилларда рақиб томонидан тўлиқ назоратда бўлган ҳудудларда ҳаракатлантириш учун махсус ишлаб чиқаришган. "Денгиз бўрилари" фавқулодда паст шовқинли ва сезилмас. Бортида - кема ва қайиқларга қарши қуролга эга. Хусусан, битта кема элликта "Томагавк" қанотли ракеталар ёки "Гарпун"ларни ёки худди шунча кемаларга қарши торпедаларни олиб юриши мумкин.

ХХ аср охирида америкаликлар бу сингари сувости кемалардан 30тача яратишни режалаштирган, аммо — СССР барҳам топиб, Варшава шартномаси ташкилоти йўқ бўлгач, бу ниятдан воз кечишганди.

Натижада АҚШ ҲДК атиги учта субмаринага эга бўлади.

Тромсдаги "Олавсверн" сувости кемалари базаси

Олавсверн ҳарбий-денгиз базасини 1960-йилларда қурилган. База Россия чегарасидан 350 километр нарида жойлашган. Яъни Шимолий флот сувости кемалари патрул маршрутлари яқинида. Совуқ уруш йилларида америкаликлар ва уларнинг иттифоқдошлари базада Шимолий Муз океани акваторияси учун масъул бўлган сувости кучларини сақлаб келганлар. НАТО субмариналари экипажлари Шимолий флотга исталган вақтда Норвегия денгизига ва ҳатто - Шимолий Атлантикага чиқишни ёпиб қўйишга тайёр туришарди.

Улкан ерости мажмуаси қоялар ичида ўйилган ва 300 метр қалинликка эга тош аралаш тупроқ билан ҳимояланган. 25 минг квадрат метрдан ортиқ майдонда — омборхоналар, қурол захиралари сақланадиган жойлар, таъмирлаш ишлари учун ҳудудлар жой эгаллаган. Лойиҳалаштириш ишлари ва ер ости йўлларини ўтказиш, шунингдек, объектни замонавий жиҳозлар билан таъминлаш учун 500 миллион доллардан ортиқ маблағ сарфланган. Таққослаш учун, 1961-йилда сафга туширилган дунёдаги биринчи атом авиаташувчиси - USS Enterprise учун тахминан 450 миллион доллар сарфланган эди.

Арктика этакларига яқинроқ

Шимолий флотнинг собиқ қўмондони адмирал Вячеслав Поповнинг сўзларига кўра, янгиланган Олавсверн базаси Россия учун НАТО томонидан бўлаётган яна бир жиддий таҳдидга айланади.

"Seawolf музлар остида сузишга мўлжалланган, — дейди адмирал РИА Новостига берган интервьюсида. — Америкаликлар улар жойлашув ҳудудларини ҳаракат зоналарига яқинлаштиришга, яъни чегараларимизга ва атом музёрарларимиз туфайли ҳозирда етакчилик қилаётган ҳудудимиз - Арктикага янада яқин келишга интилишмоқда. Албатта, Шимолий флот Олавсвернни назорат қилишига тўғри келади — бунинг учун барча зарур куч ва воситаларга эгамиз".

Умуман олганда, экспертлар ишора қилаётганидек, америкаликларни мураккабликлар кутаётган бўлиши мумкин, чунки база юридик жиҳатдан ҳозирда алоҳида шахсга тегишли.

Икки минггинчи йиллар охирида ғарб таҳлилчилари Россия флоти НАТО учун энди хавф туғдирмайди, шу боис, Олавсверн жуда қимматга тушмоқда, деган фикрга келган эдилар. Шундан сўнг Норвегия ҳукумати базани савдога қўйди.

2011-йилда Олавсверн бир норвегиялик тадбиркор томонидан 4,5 миллион долларга сотиб олинди. У мажмуани ижарага берган, шу жумладан, Россия компанияларига ҳам. Бу ерга вақти-вақти билан "Академик Немчинов" ва "Академик Шатский" илмий-тадқиқот кемалари келиб-кетиб туришган. Ушбу битимдан сўнг кўплаб норвегиялик ҳарбий қўмондонлар мамлакат раҳбариятини қаттиқ танқид қилган эдилар. Хусусан, вице-адмирал Эйнар Скорген объект сотилишини "ғирт жиннилик", дея баҳолаган.

"Биз ўзимизни энг муҳим плацдармдан маҳрум қилдик ва субмаринларни қўшимча юзлаб миль юришга мажбур этдик. Бизнинг Россия билан Баренцев денгизида чегарамиз бир. Ҳарбий-денгиз флотимиз Арктикадаги денгиз базасида жойлашиши кераклиги ўз-ўзидан аён", - деб айтган Скорген.

Оқ айиқлар
© Sputnik / Валерий Мельников

Иккиталик стандартлар

Орадан ўн йил ўтиб НАТОдагилар ўз хатоликларини англаб етишди. Норвегиянинг NRK телеканали маълумотларига кўра, Пентагоннинг олий мартабали амалдорлари охирги ҳафталарда Олавсвернга серқатнов бўлиб қолишган. Норвегия Мудофаа вазирлиги эса мамлакат қуролли кучлари, АҚШ ва НАТО бўйича иттифоқдошларга базани яна мақсадга мувофиқ ишлатишларига имкон берувчи битимни маъқуллаган.

"Норвегия раҳбарияти, гарчи яқиндагина биз билан Баренцев денгизида майдонни чегаралаб олиш тўғрисида битимни имзолаган бўлса-да, ўзини Россияга нисбатан нодўстона тутмоқда", — дейди флотни қўллаб-қувватлаш бўйича умумроссия ҳаракати раиси  I ранг капитани Михаил Ненашев.

— Биз бунга яхши қўшничилик ва минтақада ҳамкорликни ривожлантириш сиёсатидан келиб чиқиб қадам қўйган эдик, бу билан Норвегия ҳам ўзини шунга муносиб тутади, дея умид қилгандик. Аммо вашингтон "обкоми"даги катта биродарлар туфайли Норвегия, аксинча, Россияга нисбатан Шимолий Атлантика ва Шимолий Муз океанида тажовузкорлик даражасини оширмоқда.

Эксперт фикрига кўра, буларнинг барчасига қарамай, ҳарбий нуқтаи назардан Олавсверн шимолий кенгликларда АҚШ ва НАТО позицияларини сезиларли кучайтирмайди, нега деганда, база координаталари ва имкониятлари ҳозирги кунда ҳеч ким учун сир эмас. Таҳдидлар вақтида уни сувости қайиқлари, самолётлар ёки бошқарувчисиз сувости аппаратлари ёрдамида миналар билан тезда блоклаш мумкин.

Ерости лабиринтлари

Олавсверн ерости базаси ноёб қурилма эмас. Совуқ уруш йилларида шунга ўхшаш ўнлаб объектлар қурилган. Энг йирик бункер шведлар томонидан ўтган асрнинг ўрталарида барпо қилинган. Мускё ҳарбий-денгиз базаси мармар қоятошдан йўнилган, у Стокгольм архипелаги жанубидаги алоҳида оролча мисоли. Учта док кемалар ва сувости қайиқларини қабул қилиш, казармалар, таъмирлаш заводи, омборхоналар ва госпитал учун жиҳозланган.

База минг нафаргача ҳарбий хизматчиларни оммавий ракета зарбаси ёки ҳатто ядровий бомбардировкадан пана қилиши мумкин. Оролдан объектгача денгиз тубидан уч километрли ер ости йўли олиб боради. Икки минггинчи йилларда база консерваланган, аммо 2019-йилда Швеция ҳарбий-денгиз кучлари у ерга штаб-квартирасини кўчириб олиб боришгани ҳақида хабарлар тарқалди. У ерда юзга яқин ҳарбий хизматчилар ва "Висбю" типидаги бешта корветларни жойлаштиришмоқчи.

Россияга келадиган бўлсак, энг йирик махфийликдан чиқарилган ерости базаси Қримда жойлашган. Балаклав бухтаси яқинидаги Таврос тоғида бирданига иккита объект яширилган: сувости қайиқларини пана қилиш ва таъмирлаш учун қуруқ док ҳамда торпеда ва ракеталар атом боеголовкалари сақланадиган омборхона.

Ядро уруши юз берган тақдирда, ер остида уч минг киши уч ой давомида қулайликлар билан ҳаёт кечира олиши учун - ёқилғи, маҳсулотлар ва сувлар захираси мунтазам янгиланиб туради.

СССР барҳам топганидан кейин база Украина ихтиёрига ўтган. Уни бошқа кўплаб объектлар сингари ташлаб қўйишган, талон-тарож қилишган, рангли металл овчилари эса ускуналарни ташиб кетган. Икки минггинчи йилларда Балаклавада музей ташкил этилди: сайёҳларга таъмирлаш заводининг ер остидаги қисми, арсенал, қирғоқ ва бир нечта бинолар кўрсатилган.

Экспертлар бераётган баҳоларга кўра, зарурат туғилса, базани қайта жиҳозлаб, яна сафга қайтариш мумкин, аммо у замонавий сувости кемаларини - уларнинг ўлчамлари туфайли қабул қила олмайди.

1066