Передача эстафеты

Москва-1980 Олимпия ўйинлари машъаласи тарихи ва сирлари

698
(Янгиланган 15:19 15.07.2020)
XXII Олимпиада ўйинлари бошланишидан бир ой олдин – 19 июнь куни – Грецияда Олимпия ўйинлари учун машъала ёқилди. Машъалани Москва ва мусобақага мезбонлик қилган шаҳарларга (Минск, Киев, Таллин, Ленинград) олиб бориш керак эди.

ТОШКЕНТ, 15 июл — Sputnik. 4992 километрдан ташкил топган масофада салкам 5 минг югурувчи иштирок этган. Ушбу мисли кўрилмаган югуриш тўрт давлат ва СССРнинг уч республикаси ҳудуди бўйлаб қандай бўлиб ўтганини Sputnik ўша воқеаларда бевосита иштирок этганлардан сўраб билди.

Қайси бири яхши?

Олимпиада машъаласи эстафетаси куратори Андрей Кислов ҳозир 84 ёшда. У СССР Олимпия қўмитаси президиумининг аъзоси эди ва машъалани Москвага олиб келишнинг турли вариантлари ишлаб чиқилганини хотирлайди.

“Уни Қуддусдан муқаддас олов беришилиши сингари Олимпияда ёқиб, самолётда бир кунда етказиб бериш мумкин эди. Оловни югурувчилар томонидан етказилиши, эстафета ўтказиш қарорига бирдан келган эмасмиз”, - дея тан олади Андрей Кислов.

 

Эстафета олимпийского огня
Фото / архив Ирины Дзидзигури
Эстафета олимпийского огня

 

Аслида ташкилотчиларни олимпия олови эстафетаси илк бор 1936 йилда ўтгани ва атлетлар машъал билан Берлин – нацист Германия пойтахти орқали югуриб ўтгани иккилантириб қўйганди.

“Шунга қарамасдан югурувчилар етказиб бериши ғояси маъқул бўлди. Биз югурувчилар етказиб беради деган тўхтамга келдик. Танаффуссиз. Беш минг югурувчиларнинг ҳар бири учун либос, пойабзал, майка ва машъал тайёрлаш лозим эди. кейин улар қайси мамлакатлар узра югуруб ўтишларини ўйлай бошладик. Бутун ер шарини айланиб чиқса бўлади деган фикрлар ҳам билдирилганди”, - дейди у.

Пировардида Греция, Болгария, Руминия ва учта Совет республикалари Молдова, Украина ва РСФСР орқали тўғри йўлни танланди.

 

Встреча участников эстафеты в Молдавской ССР
© Sputnik / Фред Гринберг
Встреча участников эстафеты в Молдавской ССР

 

Чегара масаласи

Эстафета йўли ўтган мамлакатлар социалистик эди. Улардан бирини бошқа бошқа йўллар билан айланиб ўтиб бўлмасди. Бу Греция. У капиталистик мамлакат бўлиш билан бир қаторда НАТО аъзоси ҳам эди.

“Биз кўпроқ сиёсий дивидент олишни хоҳлардик. Ахборот майдони ўта таъсирчан эди. Биз Олимпиадани СССрда ўтказилиши нафақат Европага, балки бутун дунёга телевизион дарча очишини англардик. Олимпия эстафетаси – бу амалдаги олимпия кучи. Барча шодланади, спортчиларни кузатиб кўяди. Кимдир йиғлайдиган, кимдир куладиган шундай ҳодиса. Бир ой матбуотда биз ҳақимизда ёзилган қўшимча сабаб бўлган. Биз эса бундан фаол фойлаганганмиз”, - дея ҳикоя қилади Кислов.

У югуриш йўли олимпия қўмиталари ва ҳукуматлар билан келишилганини таъкидлайди. Оғизда ҳаммаси тайёр эди. Лекин Кислов ва Олимпия қўмитасининг бошқа аъзолари машинада бўлажак эстафета йўлини бошланишидан ярим йил олдин кўздан кечириб, камчиликларни аниқлашди.

“Биз Греция ва Болгария чегарасига келдик. Болгарлар чегара кўпригининг у томонида кутиб туришибди, лекин улар билан алоқа йўқ. “Югурувчини ҳам, сизни ҳам чегарани кесиб ўтишда отиб ташлашлари мумкин, - дейишди бизга юнонлар. – Ким сизлар учун жавоб беради?” Бошимизни қашидик. Ҳукуматимиз Болгария ҳукуматига мурожаат қилади. Чунки ҳазил-ҳазилу, лекин аскарларда фармон бор, ва улар буни бажаришади. Иш жиддий. Шунга қарамасдан масалани ҳал қилишга муваффақ бўлинди”, - дея хотирлайди у.

Муаммо йўқ эди, эҳтимол, югурувчиларнинг ўзи ҳам чегарани кесиб ўтмаганлиги ҳам бунга сабаб. Фақат олов.

Ирина Дзидзигури 1980 йилда Москва олимпиадаси таржимон сифатида ишлаган. У ўшанда юнон югурувчиси чегарагача югуриб келгани, бошқа томондан эса уни эстафетанинг болгар иштирокчиси қарши олганини ҳикоя қилиб берди.

“Спортчилар машъалани бирлаштиришди, бир-бирлариникини ёқишди. Бири югуриб кетди, бошқаси эса қолди. Ташкилот қўмитаси аъзоларигина чегарани кесиб ўтишган. Паспорт, визалар тайёрланганди”, - дейди у.

Госавтоинспекция СССР контролирует трассу олимпийского огня
© Sputnik / Фред Гринберг
Госавтоинспекция СССР контролирует трассу олимпийского огня

Меҳмондўстлик ва муаммолар

Эстафета арафасида СССР Олимпия қўмитаси аъзолари кутилмаган муаммоларни инобатга олиш мақсадида бир неча бор югуриб ўтиладиган йўлни бир неча бор кўздан кечиришган.

“Машинада кетаётганимизда йўлларда одамлар тўпланиб, меҳмонга чорларди. Биз тўхташга мажбур бўлардик. Улар бизни ярим кундан буён кутиб туришган экан! Демак, қадаҳ кўтариш, тамадди қилиш ёки ҳеч бўлмаган тост айтиш керак. Йўлимизда давом этамиз. 10-15 километр нарида яна оломон тўпланиб турибди. Яна тўхташимиз керак, чунки у ерда бўлажак олимпия олови делегацияси бўлиши ҳақида хабар қилгандик. Барча республикаларда худди шундай ҳолат кузатилди”,  - дея ёдга олади Кислов.

Муҳим ташкилий масалалардан бири югурувчиларни саралаб олиш бўлди. Улар махсус комиссия томонидан сараланган. Қариндошлари гапи ёки ошна-оғайнигарчилик орқали бирор бир кишининг югуриш варианти ҳақида гап ҳам бўлиши мумкин эмасди.

“Югурувчиларни Москвадан олиб келмаганмиз. Республикаларнинг ўзи саралаб оларди, лекин улар ошна-оғайнигарчиликка йўқ қўймаслиги керак эди. Эстефетага олинган кишилар маълум ютуқларга эришган фуқаролар бўлиши шарт эди. Илғор ишчи, ҳурмати баланд жамоатчи ёки таниқли колхозчи югурувчи бўлиши мумкин эди. Номзодлар синчковлик билан текширилган”, - дейди Олимпия ўйинлари куратори.

Эстафетанинг ҳар бир иштирокчисига либос танланарди. Форма японча эди.

Машъалнинг тузилиши мураккаба ва ўз замони учун инновацион эди. Олимпия машъали қатор жиддий талабларга жавоб бериши керак эди. У ўчиб қолмаслиги учун нима қилиш кераклиги. Бу ёқилғига боғлиқ. 1936 йилги Олимпиада вақтида қатрон қуйиладиган машъалдан фойдаланилган. Қатронни қуйиб, ёқсанг бўлди.

“Машъалимиз газдан эди. Газ машъалдан сизиб чиқмаслиги керак эди. Газни югурувчининг ўзи чиқариб қўйиши керак эди, дастагни буриб қўйилса бўлди”, - дейди Кислов.

Эстафета олимпийского огня
Фото / архив Ирины Дзидзигури
Эстафета олимпийского огня

Инсон омили ҳам катта аҳамиятга эга эди. Масалан, газни машъалга ўз вақтида тушириб қўйиш керак эди, яъни фақат оловни бериш олдидан.

Кислов инсон нималарни ҳис қилиши ва тадбирда қандай ҳаяжонланишини англаш учун унинг ўзи бунинг ҳаммасини бошдан кечириши кераклигини айтади.

Кислов машъал кўтарувчилар ўртасида уни олиб боришда юзага келиши мумкин бўлган ҳаяжон ва қўрқувнинг олдини олиш учун психологик ишлар олиб борилганини маълум қилди.

“Машъалнинг ўртача ёниши ўн дақиқа, лекин ҳамма ҳам бир хил чопмайди. Кимдир бу масофани уч дақиқада босиб ўтади, кимгадир ярим соат камлик қилади. Югурувчиларимиздан бирининг ёши 90да эди, у невараси билан югурарди”, - дея хотиралари билан ўртоқлашади Кислов.

Турли вариант олимпия олови ўчиб қолиши мумкин бўлишигача кўзда тутилган.

Ирина Дзидзигурининг таъкидлашича, машъал шамол, ёмғир туфайли ўчиб қолиши мумкин эди. Шу боис эстафета ортидан махсус машина РАФ-2907 ҳаракатланган. Унда олимпия оловининг захира чироғи бўлган. Айнан кучли чироқ, машъал эмас. Машъалнинг газ кампуласи энг кўпи бир километр йўлга етарди. Чироғ эса етти килоча эди ва узоқ вақтга етарди. Дунёда шунга ўхшаш атиги бир нечта чироқ сақланиб қолинган.

Олимпия ўйинлари жуда мураккаб жамоат-сиёсий вазиятда бўлиб ўтган, шунинг учун хавфсизлик масаласига алоҳида эътибор қаратилган.

Бошланиш палласи

Россия Федерал хавфсизлигининг истеъфодаги генерал-майори Александр Михайлов ўша Олимпиада ишлаган. У СССР эндигина Афғонистонга киргани ва Москва Олимпиадасига бойкот эълон қилингани, уларга ҳар томондан айбловлар ёғилганини эслайди.

“Биз турли иғво уюштирилишини тушунардик. Шунга қарамасдан ҳар қандай эҳтимолий иғвога қарши ўз чоралари ишлаб чиқиларди. Шунинг учун катта куч жалб қилинган эди. Олимпия оловига ҳамроҳлик қилиш ташкиллаштирилган эди, трассалар таъминланган. Бирор бир иғвога элтувчи ҳолат аниқлани нуқтаи назаридан тезкор иш олиб борилган”, - дея ўртоқлашади у.

Олимпия олови эстафетаси Украина ва Молдова, жумладан, Кишинев, Черновц, Хмельницкий, Винница, Житомир, Киев, Полтава, Харьков каби шаҳарлар ҳудудидан ўтарди. Йўлларда минглаб, баъpан ўн минглаб одам тўпланарди.

Андрей Кислов шаҳарларда оловни ҳамиша оломон кутиб турганини эслайди.

“Ҳатто юз минглаб кишилар, агар бу республика пойтахти бўлса. Хавфсизлик органлари оломон тўлқинланиши ва у ўзини ўзи босиб ташлаш ҳолати туғилиши мумкинлиги ҳақида огоҳлантирарди. Бундай ҳолатлар ўз ўзидан туғилади. Лекин халқаро бойкот шароитида ҳеч ким зарар етказилиш ҳолатини инкор этмасди, яъни сунъий равишда шундай вазиятни юзага келтиришни. Халқаро телакомпаниялар буни бутун дунё эфирига узатиши учун буни ўз зиммасига оладиган бир ярамаснинг ўзи кифоя ахир”, - дейди у.

Йўлда ҳеч қандай иғво ва қийинчиликка дуч келинмаган. Олимпия олови эстафетаси, шубҳасиз, СССР ғалабаси бўлди.

Торжественное открытие XXII Олимпийских игр в Москве 19 июля 1980 года. На трибуне - символ Олимпиады-80 - Медвежонок.
© Sputnik / А. Князев
Торжественное открытие XXII Олимпийских игр в Москве 19 июля 1980 года. На трибуне - символ Олимпиады-80 - Медвежонок.

Чиройли якун

Олимпия олови эстафетаси унинг ҳудудидан ўтган минтақа ва республикаларга фойда келтирди. Биринчидан, йўллар таъмирланди. Лекин бу ҳаммаси эмас.

Спорт давлат музейи директори, тарих фанлар номзоди Елена Истягина-Елисееванинг Sputnik нашрига маълум қилишича, олимпия олови эстафетаси ўтадиган аҳоли пунктларига хорижлик сайёҳлар ташриф буюриши кўзда тутилган. Шу муносабат билан улар инфратузилмаларини замонийлаштириш ва ташқи қиёфасини яхшилаш тўғрисида қарор қилинган. Йўллар бўйлаб миллий услубда меҳмонхона, кемпинг, ресторанлар қурилган ва таъмир қилинган.

Шунингдек, олов йўлида ноодатий услубда ёқилғи қуйиш шохобчалари қад ростлаган.

19 июль куни Олимпия олови Москвага етиб келган. Унинг якунланиши кутилмаган ва жуда чиройли тарзда бўлган.

Торжественное открытие Олимпиады-80. Панорама стадиона имени В. И. Ленина в Лужниках.
© Sputnik / Владимир Родионов
Торжественное открытие Олимпиады-80. Панорама стадиона имени В. И. Ленина в Лужниках.

ФХХ собиқ вакили Михайлов Ўйинларнинг очилиш ва ёпилиш маросими сир сақланганини хотирлайди.

“Режиссёр гуруҳидан маросимнинг тўлиқ сценарийсини олишимиз қийин эди. Улар етарлича мустақил эди. Муайян вақт давомида улар билан келишиш қийин эди, чунки улар тўғридан-тўғри КПСС Марказий Комитети чиқа олишарди”, - дейди у.

Қайсидир бир пайт, генералнинг сўзларига кўра, махус хизмат сценарийни билиб олишга муваффақ бўлган ва барчаси жойида эмаслиги яққол бўлган.

“Олимпия олови “Лужники” майдонинг учинчи дарвозаси орқали олиб кирилиши лозим эди, сўнгра югурувчи стадионни айланиб югуриб чиқиши керак эди. Афсонавий баскетболчи Сергей Белов турадиган минбарга олимпия машъали билан кўтарилиши керак эди. Биз бу жойга келиб, катта спорт майдонини ўраб турган жойда ҳандақни кўрдик. Ҳандақ! Унинг маслалани ҳал қилдик. Кейингиси метал девор. Автоген билан кесиб олдик. Ундан кейингиси қийин эди. У ерда “фон” ўтирарди –  байроқларни ушлаб, жонли сурат яратувчи аскарлар, бир неча минг киши. Бу фон орқали қандай ўтиш мумкин? У ерда ҳатто зинача йўқ эди!”, - дея ҳикоя қилади Михайлов.

Аммо бунинг йўли топилди. Бўлганда ҳам қандоқ.

“Режиссёрда ғоя туғилди. Олов аскарлар ушлаб турган худдики ҳеч қаердан пайдо бўлаётган оқ қалқонли йўл узра олиб борилади. Серёжа Белов эса бу илонизи йўли бўйлаб энг тепага чиқади”, - деди Михайлов.

... Хотима ҳам бўлганди. Чироқлар олимпия олови билан транспортга юкланди, ва Грециядан келтирилган олов 1980 йилги Олимпиянинг бошқа шаҳарлари – Таллин, Ленинград, Киев ва Минcкка жўнатилди.

Олимпийский Мишка, настенный сувенир, изготовленный на якутской фабрике Сардаана.
© Sputnik / Вячеслав Бобков
Олимпийский Мишка, настенный сувенир, изготовленный на якутской фабрике "Сардаана".
698
Мавзу:
Олимпиада-80: ҳаммаси қандай бўлган эди? (22)

АҚШ қай тарзда Россия "пропагандаси ва сохта ахборот экотизими"ни фош қилди

149
(Янгиланган 20:01 07.08.2020)
Америкаликлар Россия дунё бўйлаб юритадиган "сохта ахборот кампанияси" тактик қопламини фош этди. Ростини айтганда, Давлат департаментининг ушбу ҳаракатлари америка аҳлига сохта ахборотни "едириш" ва бир вақтнинг ўзида ҳукуматдан мўмай пул ундиришга қаратилган

Сюрприз устига сюрприз

Шу кунларда АҚШ Давлат департаменти қошидаги Глобал ҳамкорлик маркази "Россия пропагандаси ва дезинформация экотизими асослари" ҳақида ҳисоботни эълон қилди. Асар муаллифлари ўз олдига Россия тактик ҳаракатларини фош қилишни мақсад қилиб олган, "токи бизнинг шерикларимиз, иттифоқдош ҳукуматлар, фуқаролик жамияти ташкилотлари, олимлар, матбуот ва бутун дунё бўйлаб жамоатчилик қўшимча таҳлилларни ўтказиб, дезинформация ва пропагандага коллектив жавобни кучайтиришсин", дея тушунтиради улар.

Бир қарашда, ҳаммаси пухта амалга оширилгандек - 75 саҳифалик матн, 313 та ҳаволалар, графика ва жадваллар. Мен бу тадқиқотни эринмасдан ғижжалаб ўқиб чиқдим.

У чиндан ҳам прогрессив эди. Мисол учун, ҳисоботда, Россия ҳукумати ОАВни ўз позициясини тарғиб қилишда фойдаланишга уриниши ҳақида ҳикоя қилинган (!) – шубҳасиз, бу Кремлнинг доҳиёна кашфиёти ва бошқа давлатлар ҳам шундай йўл тутишни ўрганишлари лозим.

Яна бир "кашфиёт" га кўра, Россия давлат оммавий ахборот воситалари (масалан, ўша "Звезда") томонидан эълон қилинган маълумотлар бошқа бир қатор нашрлар томонидан кўчирилади ва шундан сўнг интернет тармоғида ёйилиб кетади. Афтидан, муаллифлар Интернет тармоғининг ўзига хос хусусиятлари ва ахборот узатишнинг ҳозирги муҳитини (бунда ахборотни таҳлил қилиш ёки текшириш керак эмас, балки янгиликларни тезкор жойлаштириш ва просмотрлар (кўрилганлик миқдори) йиғиш керак) ўзлари учун энди кашф қила бошлаганлар .

Ҳисоботда келтирилган Россиянинг асосий ОАВлари ва уларнинг эгалари борасида берилган таърифлар ҳам ҳар қандай таҳлилчи учун бебаҳо аҳамиятга эга - нега десангиз, бундан келиб чиқяптики, давлатпараст каналлар, нашрлар ва Интернет сайтларини давлатпараст мафкурани ёқлайдиган одамлар бошқаради. Ана, холос!

Бундан ташқари, "рус тарғиботи экотизими"даги инглиз тилидаги унсурларда Ғарб ташқи сиёсий стратегияси нуқсонлари юзасидан Россия нуқтаи-назарини ёқлайдиган чет эллик муаллифлар ҳам ўз мақолалари билан чиқиб туришларини билиб, ҳайрон бўлдим. Ахир бу ғаройиб-ку!

Ва ниҳоят, тадқиқотчилар учун докладдаги марказий ғоя муҳим аҳамият касб этади: Москванинг дунёдаги муаммоларга нисбатан ҳар қандай қараши ва ушбу позициянинг ҳар қандай чоп этилиши сўз эркинлиги эмас, балки художўй Ғарб аҳолисининг онгини хиралаштирадиган рус пропагандаси ва ёлғонининг ашаддий намунаси ҳисобланади.

Албатта, айнан шу фикрнинг ўзиёқ ҳисоботнинг илмий қийматини туширади, деб айтиш мумкин эди - аммо ҳисобот ҳатто шу қийматга ҳам шунчаки эга эмас.

Моҳиятан олиб қараганда бу 75 саҳифанинг ҳаммаси - онг оқими ва оддий нарсаларнинг санаб ўтилишидан бошқа нарсамас. Уни чоп этишдан мақсад ҳам устки қопламни фош қилиш эмас, балки давлат котиби Майк Помпеонинг Глобал ҳамкорлик маркази молиялаштирилишини икки карра ошириш бўйича илтимосини моддий жиҳатдан мустаҳкамлаш эди. Бунда эса Россия ва бошқа давлатлар томонидан бўлаётган дезинформацияга қарши курашдан яхшироқ баҳона йўқ.

Бахт пулда

Шу боис, Россия сиёсатчилари ва экспертларининг ушбу ҳисоботга масхара ва жирканишнамо муносабатига ажабланмаса ҳам бўлади. Ҳисоботда келтирилган далиллар жиддий қабул қилинмади, аксинча, навбатдаги русофобик писанина, дея изоҳланди. Шу билан бирга, доклад муаллифлари уни нашр этиш учун етарли асосларга эга эканлиги ҳам қайд этилди.

Масалан, россиялик депутат Сергей Железняк шундай дейди: "Давлат департаментидаги русофобларнинг доклад кўринишидаги Россияга қарши алаҳсирашининг янги порцияси америкалик сиёсатчилар мамлакат ичи ва бутун дунёда содир бўлаётган воқеаларга муқобил қарашлардан қанчалик ваҳимага тушишларини яққол намоён этади". Ғарбдаги энг йирик ОАВлар билан таққослаганда RT ва Sputnikнинг пули камроқ - аммо улар ўша альтернатив (муқобил) позицияга эга.

Кимгадир ҳанузга қадар Ғарбда сўз эркинлиги бордек кўриниши мумкин, аммо бу ундаймас. (Аввало мафкуравий характердаги) қатор масалаларга кўра, америка ОАВлари совет газеталарини эслатади - улар ягона, сиёсий жиҳатдан тўғри нуқтаи-назарни трансляция қилади.

Ва айниқса - АҚШда қора танлилар ва сўллар томонидан уюштириладиган тартибсизликлар, америка тарихий мероси йўқ қилинишининг тўғрилиги, айбсизлик презумпциясига нисбатан беписандлик (қатор таниқли шахсларнинг харрасментда (бошқа ёки ўз жинси вакилларига нисбатан хиралик қилишда) айбланиб, таъқибга  олинишларини эслайлик), шунингдек, Россияни шафқатсизларча қоралаш акс этган бундай нуқтаи-назар Ғарб ўқувчиларининг меъдасига тега бошлади. Улар альтернатив нуқтаи назарни излашмоқда - ва бундай қарашларни Россиянинг инглиз тилидаги ОАВларида топмоқдалар.

Ва бу АҚШ учун аллақачон жиддий муаммодир, чунки жаҳон ахборот соҳаси устидан назорат ўрнатиш Америка ҳукмронлигининг асосидир.

Шунинг учун, Россия Ташқи ишлар вазирлигида таъкидланганидек, "Вашингтон ўз нуқтаи назарига бўлган муқобил позицияларни тарқатадиган ҳар қандай маълумот манбаларини танқид қилади, американча ёндошув ва кўрсатмаларга зид бўлган ҳар қандай овозни ўчиришга ҳаракат қилади". Танқид ёрдам бермаса, санкциялар киритади (хитойнинг TikTokи каби), уларни рейдерлик технологиялари орқали қўлга олишга уринади.

Бундай таъқиблар аслида АҚШнинг геосиёсий имкониятларини заифлаштиради. Масалан, Россиядан Хитойни жиловлаб туришда, шунингдек, бошқа глобал муаммоларни ҳал қилишда фойдаланишда. Тобора кўпроқ америка экспертлари Вашингтонни Москва билан мулоқотга прагматикроқ ёндашишга чақирмоқда.

Бунга 103 нафар америкалик кўзга кўринган экспертлар, шу жумладан собиқ дипломатлар ва сиёсатчиларнинг Politiko нашрида чоп этилган очиқ мактубини мисол келтириш мумкин.

"Аммо океан ортидаги оппонентларнинг Глобал ҳамкорлик марказининг ҳисоботи сингари ҳужжати билан фақат бир мақсадга эришиш мумкин - глобал муаммолар бўйича Россия-Америка мулоқотига тамомила раҳна солиш ва мамлакатларимиз ўртасидаги ишончсизлик инқирозини бартараф этиш имкониятини узоқ йилларга истисно қилиш",  - дейди Железняк.

149
Стихийный лагерь мигрантов из ЦА в Оренбургской области на границе РФ и Казахстана

Рус-қозоқ чегарасидаги ҳодиса: мигрантлар қандай қилиб фирибгарлар қурбонига айланди

501
Самара ва Оренбургдаги учта лагердаги мигрантлар уйларига кетишмоқда: Қирғизистон фуқаролари Россиядан автобусларда кетишди, Ўзбекистон фуқаролари эса жумага ўтар кечаси икки поездда уйларига жўнаб кетишади.

ТОШКЕНТ, 6 авг — Sputnik. Ўзбекистонлик ва қирғизистонлик мигрантларнинг Самара ва Оренбург вилоятлари чегарасида Россия ҳуқуқни муҳофаза қилувчи орган ходимлари билан можароси ҳақида хабар ОАВда энди ёритила бошлаганда, уларни ватанга қайтариш масаласи деярли ҳал қилиб бўлинган эди.

Россия ва Қозоғистон чегараси яқинида учта лагерь қурилган: иккитаси Оренбург вилоятининг Бузулук, Самара вилоятининг Большая Черниговка туманида, яна бир эса ушбу икки туман маъмурий чегарасидаги катта автомобиль йўли бўйлаб.

Айнан ўша сўнгги лагерда можаро юзага келган. У ерда яшаш учун шароит ўзига яраша эди.

Стихийный палаточный лагерь мигрантов в Оренбургской области на границе РФ и Казахстана
© Sputnik /
Стихийный палаточный лагерь мигрантов в Оренбургской области на границе РФ и Казахстана

Ушбу лагерларда уйга қайтишни истаган, бироқ ёпиқ чегара олдида қолиб кетган Ўзбекистон ва Қирғизистон фуқаролари яшаб келишган. Аммо уларнинг бу ерга келиб қолиши тасодифан келиб қолишмаган: мигрантлар ортидан фирибгар ватандошлар пул ишлашган.

Оренбург вилояти маъмурияти: қўлимиздан келгунча ёрдам бердик

“Барча давлат ҳукуматлари мигрантларга уйларига кетишда ёрдам бериш керак деган фикрга келишди ва яшил йўлак очишди. Қирғизлар икки минг нафардан зиёд эди. Улар икки кун ичида жўнаб кетишди, сешанба куни улар минган охирги автобус кетди. Ўзбеклар эса туманимизда 700 нафарга яқин эди, ҳозир улар Бузулук-Тошкент поездига чипта харид қилишмоқда ва пайшанба куни тунда уйларига кетишади”, - деди Sputnik нашрига Бузулук тумани маъмуриятининг ижтимоий масалалар бўйича раҳбарининг ўринбосари Татьяна Успанова.

Стихийный лагерь мигрантов из ЦА в Оренбургской области на границе РФ и Казахстана
© Sputnik /
Стихийный лагерь мигрантов из ЦА в Оренбургской области на границе РФ и Казахстана

У майдонда кўплаб мигрантлар тўплангани ҳақида хабарлар пайдо бўлиши биланоқ, туман маъмурияти уларга қўлдан келгунча ёрдам беришга ҳаракат қилган: чодирли шаҳарчага электр энергияси ўтказилган, ичимлик суви берилган, ахлат қутилари ўрнатилган, ҳожатхоналар қурилган.

Обитатели стихийного лагеря мигрантов в Оренбургской области РФ
© Sputnik /
Обитатели стихийного лагеря мигрантов в Оренбургской области РФ

“Тўғри, қишлоқ жойлар учун мўлжалланган, агар ушбу майдонларда шу пайтгача ҳеч қандай цивилизация бўлмаганини ҳисобга олинса, бу ҳеч нарса бўлмагандан кўра яхшироқ”, - дея давом эттиради сўзларини Успанова.

“Лагерга ваташдошлар келиб, мигрантларга ёрдам кўрсатишарди. Мунтазам равишда тадбиркорлар бўлиб, иш таклиф қилишарди. Шуниси қизиқки, ҳеч кимнинг меҳнат қилишга хоҳиши йўқ эди. Яшаш учун етарлича маблағ бор эди, шекилли”, - дейди у.

В стихийный палаточный лагерь мигрантов привезли продовольствие
© Sputnik /
В стихийный палаточный лагерь мигрантов привезли продовольствие

Мигрантлар фирибгар таксичиларнинг тузоғига илинди

“Ҳозир Бузулук туманидаги лагерь ёпиқ. Одамлар жўнашга тайёр бўлиб турибди”, - дейди Успанова. Шунингдек, у барча бундай чодирли лагерь пайдо бўлганидан норозилик билдираётгани қўшимча қилди.

“Бу ғирт алдов-ку – одамлар бу ерда уйига кетиш истагини билдирган мигрантларни кутиб турган пансионат ва санатория борлиги айтилган ижтимоий тармоқлардаги хабарга ишонишган. Гўёки бу ерда икки кишилик хона ва уч маҳал овқат берилади. Бунинг устига ҳаммаси бепул. Гўёки ватанга кетиш учун  аниқ жадвал бор. Бу ерда бутун Россия бўйлаб келишган: Москва, Сахалин, Воронеж, Пермь, Краснодар, Тюмендан. Бу ерга келиб яланг майдонни кўришган”, - деди у.

Мигранты в стихийно образованном лагере в Оренбургской области набирают воду из баков
© Sputnik /
Мигранты в стихийно образованном лагере в Оренбургской области набирают воду из баков

Успанова шунга ўхшаш хабарлар миллий гуруҳларда тарқатилиши тўхтатилмаса, бўшаб қолган лагерь ўрнида яна чодирлар тикилиши мумкинлигидан хавотир билдирди.

“Одамларга раҳминг келади, улар ишониб, бу ерга келишади. <...> Шунга ўхшаш манбалардан бири телеграмдаги таксичилар канали. У ерда шунақа хабарлар жойлаштирилган. Таксичилар мигрантларни Ўзбекистонга олиб боришни таклиф қилишган, катта пул олишган, лекин чегарада уларни машинадан тушириб қолдириб, ўзлари жўнаб кетишган”, - дея ҳикоя қилади Бутунроссия ўзбеклар, ўзбекистонликлар конгрессининг минтақа бўлими раҳбари Диляра Сабирова.

У бир лагердан иккинчисига келиб, ватандошлар дуч келган муаммоларни ҳал қилишда ёрдам берган.

“Биз Ўзбекистон фуқароларини уйга жўнатишга тайёргарлик кўряпмиз. Бугун республиканинг бош консули келиб кетди, биргаликда рўйхат, одамлар сонини солиштириб чиқдик. 7 августга ўтар кечаси Ўзбекистонга иккита поезд жўнаб кетади”, - дея енгил нафас олади Сабирова.

16 та вагондан иборат битта поезд Оренбург вилоятидаги “Бузулук”, 20 та вагондан иборат иккинчиси Самара вилоятидаги “Кинель” станциясига келади ва жумага ўтар кечаси 1,5 минг нафарга яқин киши Тошкентга олиб кетилади.

“Бу сафар биз жуда жиддий ёндашдик: кеча тунгача рўйхатни қўлда ёздик, бугун ҳаммасини компьютерда чоп қилдик. Ўтган сафар нохуш вазиятга дуч келган эдик, июль ўртасида одамларни поездларга миндираётган вақтимизда у ерда аллақачон бегоналар ўтирган экан. Шунинг учун бу гал бундай ҳолатга йўл қўйилмайди. Рўйхатни топширишдан жўнатишгача бўлган жараён назорат қилинади”, - деди Сабирова.

Для помощи иностранным гражданам, оказавшимся на границе РФ с Узбекистаном, развернут полевой лагерь МЧС России
© Sputnik /
Для помощи иностранным гражданам, оказавшимся на границе РФ с Узбекистаном, развернут полевой лагерь МЧС России

Шунингдек, у барча Қирғизистон фуқаролари автобусларда жўнаб кетишганини тасдиқлади. Учта лагердаги Ўзбекистон фуқаролари эса чипта сотиб олиб, поезд келишини кутиб ўтиришибди. Унинг сўзларига кўра, Самара ва Оренбург вилояти маъмурияти мигрантлар темир йўл станцияларига етиб олиш учун бепул автобус ажратган.

“Албатта, қийинчиликлар ҳам бор. Масалан, Новороссийскдан машинада учинчи қаватдан қулаб тушган эркакни олиб келишди ва шифокорлар том маънода уни парчалардан тўплашди. Жарроҳлик оғир кечди. У ҳозир шундай машинада ётибди. Унга ёрдам беришмоқда. Чартер рейслар йўқ, уни ҳаво йўли орқали олиб кетишнинг имкони бўлмади. Мен кеча уни вокзалгача элтиб қўйишлари учун келишдим. Агар иложи бўлса, поезд билан жўнатардик. Яна икки киши қўлтиқтаёқда. Уларни тезроқ жўнатишни хоҳлаймиз. Маълумки, уйда ҳатто деворлар даволайди. Яна уч нафар ҳомиладор аёл ва уч нафар бола бор. Умид қиламанки, одамлар уйларига муаммосиз етиб олишади”, - дея сўзларига якун ясади Сабирова.

501
Сотрудник лаборатории

Ўзбекистонда коронавирус: 7 август асосий хабарлари

113
(Янгиланган 20:08 07.08.2020)
Бир сутка давомида 522 кишида коронавирус аниқланди, Ўзбекистонда коронавирус инфекцияси қайд этилганлар сони 29 057 нафарни ташкил қилмоқда.

ТОШКЕНТ, 7 авг — Sputnik. Sputnik Ўзбекистон республикадаги эпидемиологик вазият тўғрисида асосий хабарларни тўплади.

Бир сутка давомида 522 кишида коронавирус аниқланди, Ўзбекистонда коронавирус инфекцияси қайд этилганлар сони 29 057 нафарни ташкил қилмоқда.

Янги касалланиш ҳолатларининг 197 нафари Тошкент шаҳрида, 23 нафари Тошкент вилоятида, 15 нафари Хоразм вилоятида ҳамда 13 нафари Андижон вилоятида коронавирусга чалинган беморлар билан мулоқотда бўлганлиги сабабли намуна олинган фуқаролар орасида аниқланган.

Даволаниш кўрсаткичи

Бугуннинг ўзида 472 нафар бемор тузалиб, ўз уйларига кузатилди. Республика бўйлаб жами соғайганлар сони 20 059 нафарга етди.

Айни пайтда 8 817 нафар беморга белгиланган стандартлар бўйича даво чоралари кўрилмоқда. Улардан 728 нафари оғир, 217 нафари эса ўта оғир аҳволда.

Ўлим ҳолатлари

Кун давомида коронавирусга чалинган 4 нафар бемор – Тошкент шаҳар  Олмазор туманида яшаган 39 ёшли Б.С. (эркак) ҳамда Учтепа туманида яшаган 68 ёшли Л.К. (аёл), Мирзо Улуғбек туманида яшаган 71 ёшли Н.И. (аёл), Қибрай туманида яшаган 69 ёшли С.Б. (эркак) вафот этди.

Ўзбекистонда жами 181 киши пандемия қурбони бўлди.

Фуқароларни олиб келиш

Россия-Қозоғистон чегарасида тўпланган 1850 нафар фуқаро қайтарилади.

6 август куни Оренбург вилоятининг “Бузулук” станциясидан 920 нафар фуқаро биринчи поезд Ўзбекистонга жўнаб кетди. Иккинчиси 7-август куни Самара вилоятининг “Кинел” станциясидан 930 нафар фуқаро билан жўнайди. Россия-Қозоғистон чегарасида тўпланган жами 1850 нафар Ўзбекистон фуқаролари қайтарилади.

7 август ҳолатига кўра Оренбург ва Самара вилоятларида Россия-Қозоғистон давлатлараро чегараси яқинида Ўзбекистон фуқароларининг тўпланиши кузатилмаяпти.

Кенияга саёҳат

Кения ҳукумати 5 августдан бошлаб ўзбекистонлик туристларга ўз ҳудудига мажбурий карантинсиз киришга рухсат берди. Найроби аэропорти сайтида карантин бекор қилинаётган 126та давлатдан иборат рўйхат эълон қилинган. Ўзбекистон рўйхатда 124 ўринда жойлашган.

Кенияга борадиган туристлар коронавирус йўқлиги қайд этилган инглиз тилидаги маълумотномага эга бўлишлари лозим. Бундай маълумотнома парвоздан 96 соат олдин олиниши лозим.

Тест синовлари

ОТМларга кириш имтиҳонлари 2 сентябрдан бошлаб, 2 ҳафта давомида ўтказилади. Тест синовлари очиқ стадионларда, кунига 2 сменада ташкил этилади. Натижаларни эълон қилишда ўзгариш бўлмайди. Худди ҳар йилгидек тест синовлари ўтказилган кунининг эртасига абитуриентнинг шахсий саҳифасида эълон қилинади.

Тест синовлари учун 155 стадиондан 40 га яқин стадион жалб этилиши режалаштирилган. Стадионнинг соялик даражалари ва бошқа шароитларга эътибор қаратилган. Соябонлар қўйилиши маласига ҳам эътибор қаратилади. Ота-оналар учун кутиш жойлари, шифокорларга шароит яратиш каби ташкилий масалалар ҳал қилинмоқда.

Дунё саломатлиги

Дунё бўйлаб инфекцияни юқтириб олган кишиларнинг сони 19,1 миллиондан ошди, 715 минг киши вафот этди, 11,6 киши тузалди. Энг кўп ҳолатлар АҚШда (4,9 млн), Бразилияда (2,9 млн), Ҳиндистонда (2,0 млн).

 

113
Мавзу:
COVID-19 умумжаҳон пандемияси