Митинг в Хабаровске в поддержку Сергея Фургала

Хабаровскдаги норозиликлар қандай якун топади?

1007
(Янгиланган 20:38 21.07.2020)
Ҳозир ким нима дейишидан қатъий назар Хабаровскдаги оммавий норозиликлар деярли барча учун кутилмаган воқеа бўлди

Пётр Акопов

Ҳозирда ким нима дейишидан қатъи назар Хабаровскдаги оммавий норозиликлар деярли барча учун кутилмаган бўлди. Губернатор Сергей Фургал нега ҳибсга олингани ҳақидаги башоратлар (гўё буюртма қотилликларда гумонланиш ҳолатлари ўта ноёбдек — эх-ҳа, ахир бизда ҳамма губерноторлар ўз вақтида кимнидир ўлдирган, бундан ҳамма хабардорку), ўз ўрнини Хабаровск ва ўлканинг бошқа шаҳарлари аҳолиси кўчаларга нега чиқишгани сабаблари муҳокамасига бўшатиб берди.

"Одамларни Москванинг уларнинг танловига бўлган жирканиши қаттиқ жаҳллантирди - федерал ҳукуматга бўлган ишончсизлик Россияни катта муаммолар, хусусан, сепаратизмга рўбаро қилиши мумкин! Лаънати Путин мамлакатни шунгача олиб келди - қув уни, Хабаровск Кремлга қарши умумиллий инқилобнинг дебочасига айлансин!" — режимга қарши курашаётган хоҳ Москва, хоҳ чет элда сезиларли жонланиб қолган оппозициянинг гап-сўзлари деярли шундай янграмоқда. "Бу Фургал жамоаси томонидан молиялаштирилаётган норозиликлар: лавозим ва озодликдан маҳрум бўлишдан қўрқишяпти ва шу боис одамларни кўчаларга олиб чиқишмоқда, уларни бошини айлантиришмоқда!" — дея таъкидламоқда бошқалар ва сепаратистик тенденцияларни ҳали куртаклик вақтидаёқ янчиб ташлашга чақиришмоқда. Аммо Хабаровскда, худди Узоқ Шарқда сингари сепаратизм йўқ - унда нима бор?

Россиянинг қолган қисмидан юлиниб, чеккаланиб қолганлик тасаввури бор. Узоқ шарқликлар ҳамиша ўзига хослик ҳиссиёти билан яшашган: қаердадир чегарага яқинлиги, қаердадир мураккаб ҳаёт шароити, мамлакатнинг ғарбий қисмидан одамларнинг тинимсиз кўчиб келиши ўз ролини ўйнаган. Минтақанинг бир қисми Россия таркибига бир ярим асрдан сал зиёд вақт илгари қўшилгани ҳақида айтмаса ҳам бўлади. Аммо бу ўзига хослик ватанпарварлик билан ўзаро уйғун эди, зеро минтақада мудофаа корхоналари ва ҳарбий шаҳарчалар сони кўп. СССРнинг барҳам топиши Узоқ Шарққа жуда қаттиқ зарба берди: иқтисод ва ҳаёт тарзи дарз кетди, давлат юпунлашиб қолди, одамлар кўчиб кета бошлади. Ўтган 25 йил оралиғида минтақа аҳолиси сони 2 миллионга қисқарди. Ҳозирда, мамлакатнинг 40 фоизини ташкил этувчи Узоқ шарқ федерал округида жами саккиз миллион киши истиқомат қилади -  уларнинг ҳаёт тарзи жуда яхши, деб айтиб бўлмайди.

Шу билан бирга минтақа бой ва ақл бовар қилмас даражада истиқболли — XXI асрда мамлакатнинг энг шиддат билан ривожланувчи минтақаси номини олишга лойиқ. Нега деганда Россия Шарққа бурилмоқда — XXI асрнинг энг муҳим воқеалари рўй берадиган томонга. У геосиёсат туфайли юз бураётгани йўқ, бу бурилишнинг туб моҳияти мамлакат тараққиётининг асосий салоҳияти Урал тизмасигина эмас, балки  Сибирь ва Узоқ Шарққа ҳам тўпланган.

Буни Николай II, ва Леонид Брежнев ҳам тушунишган — Владимир Путин ҳам тушунади. Айнан шу боис Путин ўн йилдан кўп вақт олдин Владивостокда АТЭС саммитини ўтказишга қарор қилганди. Шу мақсадда Узоқшарқ университети жойлашган Русский оролидаги бутун бошли шаҳар шунга мослаштирилганди. Шарқий космодром қуриб битказилмоқда, верфлар қурилмоқда, одамларни кўчиб ўтишларини қўллаб-қувватлаш мақсадида "Узоқ шарқ гектари" дастури қабул қилинди.

Тўғри, ҳаммаси режадагидан кўра секин бормоқда, аммо Узоқ Шарқ Москва томонидан унутилган эмас. Унда нега одамлар Фургални қўллаб-қувватлаш маршига чиқишмоқда?

Чунки Москва улар билан ҳисоблашмаётганига гувоҳ бўлганликлари учунми? Ўзларига ЛДПРдан губернатор сайлаб олишган эди, уни эса орадан 20 ой ўтиб ҳибсга олишдими? Ҳамма нарсада шундай: Москва ўрмоннинг ҳаммасини Хитойга сотди, балиқни эса - Япония ва Жанубий Кореяга, ва умуман, бизга давлат эмас, шахсий манфаатларини кўзлайдиган эмиссарларини юбормоқда. Мана, Фургални нега ҳибсга олишди? Нега деганда у эгалик қиладиган "Амурсталь" Узоқ Шарқдаги ягона комбинат, пойтахтлик олигархлар эса уни тортиб олмоқчи, Фургал қотилликлар туфайли ишдан олинаётгани йўқ.

Бу каби асотирларда шундай чалкашликлар мавжудки, бир қарашдан тушунарли бўлиб қолавермайди.

Собиқ иттифоқдан кейинги йилларда Узоқ Шарқда ўзига хос элита шаклланди: ёвуз ниятли одамлар, савдогарлар ва бандитлар ҳокимият билан жипс уйғунлашди. Бу давлатнинг парвариши ва пойтахт олигархатининг экспансиясига нисбатан мажбурий реакция ҳам эди — узоқ шарқликлар келгинди одамлар томонидан ёмон ётган нарсанинг босиб олинишига кескин қаршилик кўрсатардилар. Айтиш жоизки, қаршилик кўрсатадиган фақат уларгина эмас эди: турли минтақаларда маҳаллий элита собиқ умумхалқники бўлган мол-мулкларни сақлаб қолиш учун кураш олиб борарди.

Фақат натижа турлича эди: Сибирьда нефт ишлаб-чиқарилишининг салмоқли қисми "Чубайс томонидан тайинланган олигархлар қўлига ўтган бўлса, Татаристонда Минтемир Шаймиев "хусусийлаштирувчиларни" киритмади. Узоқ Шарқда ўта жозибали ва кўпдаромадли йирик объектлар деярли бўлмаган, лекин маҳаллий хўжайинлар "моксваликларни" ҳеч қачон киритмаган ва ёмонроқ ётган ўрмон, металл, балиқ билан шуғулланардилар. Узоқ шарқлик кучли одамлар мана шу орқали кўтарилган: Хитой, Япония, Жанубий Кореяга контрабанда. 2007 йилда Хабаровск ўлкасидан Госдумага депутат бўлиб сайланган Фургал ҳам шу "элитадан" чиққан.

Федерал ҳокимият кучайиб, мамлакатни ва мол-мулкни жамлаш билан шуғулланишга тушгач, узоқ шарқдаги элита бунт кўтармади, аммо янги шароитга ўз қонун-қоидалари асосида киришишга ҳаракат қилди. Узоқ шарқдаги тараққиёт учун аввал бошдан уни тартибга келтириш талаб этиларди ва бунинг учун кадрлар керак эди. Кадрларни минтақанинг ўзидан бошқа қаердан олиш мумкин эди? Комсомол десантини олиб келишни имкони бўлмаса, қолаверса Россиянинг қолган қисмида ҳам кадрлар билан боғлиқ улкан муаммолар бор эди. Шундай бўлсада, Москва изчиллик, ҳар бирининг ўзига хос хусусиятини инобатга олган ҳолда минтақаларни тозаламоқда. У регионлардаги элиталарни адолатли ишлашга астойдил ўргатмоқда. Кадрларни тозалаб, излаб, тарбияламоқда, губернаторларни - марказдаги ва маҳаллийларни ҳам тайинлайли, уларни халқ билан ишлашга ўргатмоқда - бу албатта, узоқ ва мураккаб жараён.

Узоқ Шарқдагидан ҳам оғир шароит фақат Шимолий Кавказда бўлса керак: худди ўша уч миллионли Доғистон билан марказ фақатгина етти йил олдин Махачкала мэри ва Доғистоннинг фактик раҳбари Саид Амировнинг ҳибсидан кейин (у ҳам буюртма қотилликда айбланган) жиддий шуғулланишга киришган эди.

 Энди Фургалнинг навбати келдими. Нега энди?

Нега деганда бунга қадар Фургал Госдума депутати мандатиги билангина эмас, балки, афтидан, Бош прокуратурадаги обрўли танишлари билан ҳам ҳимояланган бўлган: иш фаолияти даврида 2004-2005 йиллардаги қотилликлар ҳақидаги ишлар тўхтатилган Хабаровск ўлкасининг собиқ прокурори ўтган йилга қадар бош прокурор ўринбосари бўлган. Бунинг барчаси билан ҳозир тергов шуғулланади, аммо "Ҳукумат тепасидагиларнинг ҳаммаси Фургалга ўхшаганлар, ҳаммасига компромат бор, шу боис, Фургалнинг қотиллий туфайли ҳибсига ишонмаймиз" деган стилдаги пропагандани эътибордан четда қолдириш керак эмас.

Йўқ, ҳаммаси унга ўхшаган эмас, шунга ўхшаганлар йилдан йилга тобора камайиб бормоқда. Уларнинг ҳаммасига компромат мавжуд эмас, ва умуман компромат орқали бошқарув нафақат маънавий нуқтаи назардан, нотўғригина эмас, балки мутлақо самарасиз ҳамдир. Фургалга эса 2018 йилнинг кузидан кейин, у кутилмаганда губернаторлик сайловларида ғолиб бўлгач эътибор қаратилди. Федерал марказ учун бундай ўтмишли губернатор ҳақидаги ҳақиқатни юзага чиқариш виждон иши эди.

Гап "Амурсталь"да эмас (у шундоқ ҳам Фургал томонидан назорат қилинмай қўйган эди". Ёки ЛДПРни йўқ қилинишида ҳам эмас, Фургал ўрнига Жириновский партиясидан бўлган депутат Михаил Дегтяревнинг тайинланиши бунинг исботидир) ва алқисса, Москванинг хабаровликларнинг "нотўғри" овоз берганликлари туфайли эмас бу. Гап шундаки, ҳокимият изчиллик билан ва қатъий тозаланмоқда ва бунда ўтмишдаги гуноҳлар учун амнистия тўғрисида келишиб олишнинг мутлақо имкони йўқ. Фургал шу пайтга қадар Жириновский фракциясида Госдумада ўтирганида ҳибсга олинган бўлармиди? Балки у ҳақда эслашмасди ҳам, терговчиларнинг усиз ҳам иши кўп, кўплаб эски ишлар кўмиб юборилган, аммо у ҳокимиятга айланди ва шу билан эътиборни жалб қилди. Унинг ҳамтовоқлари тилга кирди - ва узоқ ўтмишда тўхтатилган жиноий иш яна қайта қўзғатилди.

Лекин Фургални одамлар сайладику? Одамлар унинг ўтмишидан бохабар бўлишганми? А, Хабаровскда ҳамма шунақа, дейишади бизга. Йўқ, ҳамма ҳам ундай эмас. Шкафдаги фургал скелетлари ҳақида кимдир хабардор бўлган бўлса ҳам, аммо аксарият одамлар Госдума депутатининг қора ўтмишидан хабари йўқ бўлган ҳолда овоз бергани аниқ. Сайловчилар симпатиясига ҳурмат белгиси сифатида Путин ЛДПР вакилига ўлкага раҳбарлик қилишни таклиф этди, ва бу ерда халқ танловини менсимаслик ҳақида гап бўлиши мумкин эмас.

Хабаровскдаги митинглар эса Путинга қарши ёнғинни бутун бошли давлатга ёйишни истаган москваликлар учун кўнгилсиз якун топади. Узоқшарқликлар на антипутинизм, ёки сепаратизм сингари ўйинларни ўйнамоқчи эмас, улар манфаатлари ҳақида қайғураётган "режимга қарши курашчилар" эса улар учун 90-йиллардаги пойтахт олигархлари билан тенг. На Узоқ Шарқ, на Россия тақдири ҳақида қайғурмайдиган бундай одамларга буюк бойиш учун катта силкинишлар керак. Аммо уларнинг вақти ўтди - Хабаровск вақти билан ҳам, Москва вақти билан ҳам.

1007
Рикша в маске с надписью Бойкот Китаю в Нью-Дели, Индия

Келишилди: Хитойни ўнта бўлиб бўғишади. Россия ҳам таклиф этиладими?

1713
(Янгиланган 18:34 05.08.2020)
Хитой билан Совуқ Уруш муқаррарлиги сир эмаслиги аён бўлган бир вақтда Ғарб экспертлари Пекин устидан  ғалаба қозонишнинг аллақандай сеҳрли усулини излашга тушдилар

Санкциялар, иқтисодий алоқаларнинг чекланиши, ўзаро жосуслик ва, эҳтимол, тўқнашувларнинг зўравонлик шаклларини ўз ичига олиши тахмин қилинаётган Хитой билан совуқ уруш муқаррарлигини англаш фонида, Ғарб экспертлар ҳамжамияти Пекин устидан ғалаба қозонишнинг аллақандай сеҳрли усулини излай бошлади. Вашингтон, Лондон ва Брюсселда муҳокама қилинаётган "Хитой аждарини бўғиш" бўйича вариантларнинг деярли барчаси колектив уриниш билан Хитойни яккалаш, зарарсизлантириш ва парчалаш учун Хитойга қарши кенг кўламли аксил-коалиция тузишни кўзда тутади. Бир вақтлар СССРга қарши муваффақиятли курашда ҳам худди шу схемадан фойдаланилган.

Аммо, агар баъзи бир йўналтирувчи принциплар даражасида хилма-хиллик кузатилмаётган бўлса, бу принципларни аниқ амалга ошириш даражасида жиддий муаммо юзага келмоқда, унинг ечими атрофида президентлар, бош вазирлар, дипломатлар ва таҳлилчилар найзалари синмоқда.

Гап шундаки, Европанинг баъзи пойтахтлари ҳам, АҚШ "таҳлилий марказлари"да ҳам Европа Иттифоқининг аксарият мамлакатлари (бу масалада айниқса Германия, Франция ва Италия ажралиб турмоқда), шунингдек, айрим Осиё мамлакатлари ХХРга қарши янги совуқ урушида негадир АҚШнинг оддий аскари сифатида қатнашиш истагида ёнмаётгандек таассурот шаклланмоқда. Устига-устак, улар ушбу урушда АҚШ ғалабаси учун пул тўлашни хоҳламаяпти (бу Германия ва Франциянинг Америка "ҳарбий ҳимояси" учун ЯИМнинг икки фоизи миқдорида тўлов тўлашни истамаслиги билан боғлиқ доимий можароларда ўз аксини топади), улар ҳатто тўлиқ таъқиққа ҳам дарҳол рози бўлишга тайёр эмас, масалан, Европа Иттифоқи хитойнинг Huawei компаниясига 5G тармоқлари ускуналарини етказиб беришдан воз кечмоқчи эмас, бу айниқса Вашингтон ва Лондондаги "аксил-Хитой қирғийлар"ни ғазаблантирмоқда. Европанинг деярли ўз армиясини ташкил этганлиги ҳамда Макроннинг мустақил (яъни "хитойпараст" ёки "америкапараст" бўлмаган) ташқи сиёсатни олиб бориш истаги ҳақидаги баёнотлари фонида кенг аксил-Хитой альянсини ташкил қилиш жуда мураккаб ва жуда қиммат бўлади деган шубҳалар тобора кучаймоқда, шу билан бирга ушбу муаммонинг ечимини излаш ҳам тобора кучаймоқда.

Нуфузли Council on Foreign Relations (Халқаро муносабатлар бўйича кенгаш - таҳр.) таҳлилий маркази раҳбарлигида нашр этиладиган нуфузли Foreign Affairs журнали ушбу муаммога иккита ёндашувни таҳлил қилмоқда, улардан бирини шартли равишда "Дональд Трамп ёндашуви", иккинчиси эса "Борис Жонсон ёндашуви" деб аташ мумкин. Council on Foreign Relationsнинг Америка элитаси ва Европадаги америкапараст элитанинг онгига улкан таъсирини ҳисобга олган ҳолда (ушбу "мия маркази"нинг ўзи бир нечта машҳур фитна назариялари қаҳрамони бўлиб, уларда у деярли "АҚШнинг соядаги ҳукумати" ҳисобланади), марказида Америка бўлган дунё тартиботи инқирозини ҳал қилишга ва "Хитой муаммоси"га қарши муваффақиятли курашиш учун таклиф қилинаётган усулларга эътибор қаратиш лозим, чунончи, улар Россия билан бевосита боғлиқ бўлганлиги сабабли ҳам.

Foreign Affairsдаги сўнгги мақола "Демократиялар кенгаши кўпқирраликни (Халқаро муносабатларда - таҳр.) қутқариши мумкин" сарлавҳаси остида нашр этилганига қарамай, таклиф қилинаётган методлар Вашингтоннинг (ҳеч бўлмаганда Ғарбий) дунёдаги устунлигини амалда сақлаб қолишга қаратилган, фарқи эса Америка гегемонлигини сақлаб қолишнинг муайян усулларидадир.

Американинг нуфузли нашри муаллифлари муҳокамаларни мавжуд дунё тартиб-қоидаси абгор бир ҳолатга келиб қолганини далил сифатида келтириб, айни вақтда асосий хавф коронавирус эмас, балки Хитой ва Россия эканлигини таъкидлаганлар.

"Аммо коронавирус пандемиясидан олдин ҳам, Иккинчи Жаҳон урушидан кейин АҚШ шакллантиришга ёрдам берган кўпқиррали тизим дунёдаги энг муҳим муаммоларни ҳал қила олмаяпти. COVID-19 қирол - яланғоч эканлигини кўрсатди, аммо аслида қирол бир мунча вақтдан бери ночор кийимда эди.

Жаҳон иқтисодиёти оғирлик маркази Ҳинд-Тинч океани минтақаси томонга қараб силжигани сабабли, глобал амбицияларга эга тузилмаларга ушбу регионда муҳим вакилликка эга бўлмай туриб ишончли етакчиликка эга бўлиш имкони қолмади. Аммо 1973 йилдаги нефт инқирозидан кейин пайдо бўлган G7нинг ҳали ҳам Евро-Атлантика минтақасидан узоқда бўлган бир аъзоси бор – бу Япония. 1997 йилги Осиё молиявий инқирозидан кейин шаклланган ва 2008 йилдаги глобал молиявий инқироз даврида ўз аҳамиятини кўрсатган G20 эса сиёсий нуқтаи назардан ва халқаро муаммоларни ишончли ҳал қилиш қобилияти нуқтаи назаридан бир-бирига мос келмаслиги маълум бўлди. Шу вақтнинг ўзида, БМТ Хавфсизлик Кенгаши Хитой ва Россияда агрессив авторитаризм қайта бўй кўрсатишидан майиб бўлди".

Бу жуда жасоратли ташхис бўлиб, уни: "Ҳаммаси бой берилди ва ҳеч нарса иш бермаяпти!" мазмунидаги тезисга келтириш мумкин.

Табиийки, иккита ечим таклиф этилмоқда, бири Трампдан, иккинчиси Джонсондан.

"Жонсон янги тузилма ғоясини илгари сурган биринчи инсон бўлди. Май ойида у G7 мамлакатлари плюс Австралия, Ҳиндистон ва Жанубий Кореядан ташкил топган ўнта етакчи демократиялар альянсини тузишни ҳамда унга D10 деб ном беришни таклиф қилди. Бундан мақсад телекоммуникациялар соҳасидаги сиёсатни мувофиқлаштириш ва хитойнинг ҳамма жойда хавфсизлик муаммоларини юзага келтираётган 5G технологиясига эга бўлган етакчи Huawei бозорига муқобил бозорни ишлаб чиқиш эди.  Бундан кўп ўтмай, июнь ойида ўтказилиши режалаштирилган Трамп G7 йиғилишини бекор қилиб, унинг ўрнига кузда G11 форматидаги саммитни таклиф этди. Жонсон таклифини ортда қолдирган Трампнинг янги гуруҳи D10 даги давлатлар билан бирга Россияни ҳам ўз ичига олади.

Foreign Affairs экспертлари Россияни ушбу клубга қўшишни тавсия этмайдилар ва "D10 вариантини", яъни Джонсон схемасини афзал кўришмоқда, лекин бу энг муҳими эмас. Ушбу тавсия мотивацияси катта қизиқиш уйғотади ва унинг мазмуни шундаки, Россияни қандайдир йўл билан Хитойга қарши курашда иштирок этишга кўндиришга муваффақ бўлинган тақдирда ҳам, Трамп режаси барибир жуда ёмон кўринишга эга ва Хитойга қарши кун тартибига эга бўлгани узоқ муддатли истиқболда истиқболсиздир, шу билан бирга Жонсоннинг режасидан эса, маълум бир ижобий кун тартибини, яъни "Хитойга қарши иттифоқ" эмас, балки "барча яхши нарсалар учун иттифоқ"ни яратишга имкон берадиган маълум бирлаштирувчи ғояни олиш мумкин.

Ижобий кун тартиби дейилганда, албатта, - "Демократия", "Озодлик" ва "Инсон ҳуқуқлари" сингари қуруқ шиорлар назарда тутилади. Бу ерда жуда кулгили томони бундай ижобий кун тартибининг Вашингтондаги амалдаги ташқи сиёсатга қарши қўйилганидир: "Қўшма Штатларнинг Хитой бошчилигидаги Осиё инфратузилмавий инвестициялар банки, "Битта камар – битта йўл" ташаббуси ва Россия томонидан қўллаб-қувватланадиган "Шимолий оқим-2" газ қувурига қарши чиқиши мумкин, аммо у муқобил вариант таклиф этмаса, бошқа давлатларни шундай қилишга ишонтириши қийин бўлади. Вашингтон ҳеч нарсани ишлатмай туриб нимадир устидан ғалаба қозона олмайди".

Бундай ёндашувнинг муаммоси шундаки, "АҚШда ишлаб чиқарилган" ёрлиғи ёпиштирилган "Демократия" ва "Озодлик", Германия учун Россия газининг ёки Италия учун - Хитой сармоялари ўрнини босолмайди. Бунда Америка пуллари иш бериши мумкин эди, аммо Вашингтонга бу сингари муносабатлар керак эмас ва шу билан бирга келажакдаги президентнинг фамилияси қандай бўлишидан қатъий назар: Байденга ҳам, Трампга ҳам мустамлакалар керак, аммо Европа Иттифоқини  - D10 ёки G11 форматида бўлишидан қатъий назар - бундай мақомга қайтаришнинг энди иложи йўқ. Россия ҳақида эса асти гапирмаса ҳам бўлади.

1713

Марказий Осиёда ва бошқа давлатларда янги ўқув йили қандай бошланади?

479
(Янгиланган 15:13 05.08.2020)
Коронавирус эпидемияси ҳали тугаган эмас. Янги ўқув йили бошланадиган давр - сентябрга ҳам оз вақт қолмоқда. Ҳозирда дунёнинг турли давлатлари, шу жумладан, Ўзбекистон ҳам, ушбу масалага қандайдир ечим топишга ҳаракат қилмоқда

Бутунжаҳон соғлиқни сақлаш ташкилоти коронавирус пандемияси муносабати билан халқаро фавқулодда ҳолатни 1 августдан бошлаб яна 3 ой муддатга узайтирди.

Коронавирус инфекцияси тарқалиши бугун кўплаб давлатлар иқтисодиёти учун жиддий оқибатларни келтириб чиқараётгани ва давлатлар унга қарши аёвсиз кураш олиб бораётгани ҳақиқат.

Аммо бугун инсоният олдида яна бир катта масала турибди.

Бирлашган Миллатлар Ташкилоти Бош котиби Антониу Гутерриш, куни кеча, 4 август куни таълим соҳасида коронавирус туфайли юз бераётган танаффуслар коинот аҳолисининг бутун бошли бир авлоди учун катта эҳтимол билан фожиага айланиши мумкинлигини айтди.

"Ўқувчиларнинг мактабга хавфсиз қайтарилиши дунёдаги биринчи устуворликка айланиши лозим", - дея қайд этди Гутерриш БМТ сайтида эълон қилинган видео-мурожаатда.

Шу тариқа, 1 сентябр - янги ўқув йили бошланишининг шартли санаси деб оладиган бўлсак, айни вақтда дунёнинг турли давлатларида таълим куздан ёки ҳатто август ойидаёқ старт олаётганини кўриш мумкин.

Тожикистон: илмни такрорламоқда

Марказий Осиё мамлакатлари орасида Тожикистонда ўқув йили август ойидан бошланадиган бўлди.

Мамлакат ҳукумати ўқув дарслари жараёнига ҳалал берган коронавирус туфайли янги ўқув йили бошланиши санасини ўзгартиришга қарор қилди.

Первый заместитель министра народного образования Усман Шарифходжаев
Министерство народного образования Узбекистана

Тожикистон илм-фан ва таълим вазири Махмадюсуф Имомзоданинг айтишича, Билимлар куни мамлакатда 17 августда бошланади ва 1 сентябрга қадар мактаб ўқувчилари ҳамда талабалар ўтилган материалларни такрорлайдилар.

Вазир, шунингдек, коронавируснинг иккинчи тўлқини юз берган тақдирда, мактаб ўқувчилари учун теле-дарслар йўлга қўйилишини қўшимча қилган.

Қозоғистон: интернет оқсамоқда, лекин таълим масофавий бўлади

Қозоғистон ҳукумати қарорига кўра, мамлакатдаги нохуш эпидемиологик вазият туфайли янги ўқув йилида таълим масофавий бўлади.

Аммо айрим ўқувчилар уйларида интернет йўқлиги туфайли "масофадан туриб" таълим олиш имкониятидан маҳрум. Интернет муаммосидан чарчаган одамлар ҳукуматга шикоят қилишни ҳозирдан бошлаб юборишган. Мутасаддилар ушбу масалани ҳал этиш ва барча шикоятлар бўйича текширув ўтказишга ваъда берган.

Қозоғистон таълим вазирлиги маълумотларига кўра, биринчи чоракда 2,6 миллион ўқувчилар (интернет ва телевидение ёрдамида) масофавий таълим билан қамраб олинади.

Тошкент ва Бишкек ҳали ўйлаяпти

Ўзбекистон Халқ таълими вазирлиги матбуот хизмати сал олдин янги ўқув йили бошланиши борасида аниқ қарор йўқлиги, аммо учта сценарий тайёрлаб қўйилганини маълум қилган эди.

Ҳозирда вазирлик жамоатчилик фикрини билиш мақсадида, ҳатто махсус сўровнома ўтказмоқда.

"Фарзандингизни пандемия вақтида мактабга юборишга тайёрмисиз?", деган савол акс этган сўровда қатнашган респондентларнинг аксарияти "Йўқ, мен учун фарзандимнинг соғлиғи муҳим, онлайн дарсларда унга ёрдам беришга тайёрман", деган жавобни танлаганини кўриш мумкин.

Аммо бу ерда ҳам ота, ҳам она ишлайдиган оилалар, қолаверса, биринчи синф ўқувчиси билим олиши учун энг яхши чора - бу мактабда ўтиладиган дарс сингари омиллар инобатга олинган ҳолда, ушбу масалага умумий ечим топишларига умид бор. 

Қирғизистон президенти Сооронбай Жээнбеков илгарироқ пандемия шароитида ҳам биринчи синф ўқувчиларини мактабда ўқитиш кераклиги ҳақида фикр билдирган эди.

Sputnik Қирғизистон хабарига кўра, бу борада август ойи ўрталарида бир қарорга келиниши маълум қилинган.

Жаҳонда нима гап?

Дунёнинг бошқа давлатларида ҳам ҳукумат раҳбарлари БМТ бош котиби Гутерришнинг "Олдимизда бутун бошли авлод фожиаси турибди, у туфайли очилмаган инсон салоҳияти йўқолиши ва бунинг оқибатида сўнгги ўн йилликда эришилган тараққиётга путур етиб, илдиз отган нотенглик янада кучайиши мумкин", деган сўзларини чуқур таҳлил қилган ҳолда ушбу мураккаб масалага ечим топмоқдалар.

Хусусан, Бельгия, Венгрия, Ирландия, Польша мактаб ўқувчилари россиялик тенгдошлари билан бир қаторда 1 сентябр куни мактабга йўл олишади. Аммо Швеция ва Финляндияда болакайларни 15 августдан ўқитиш ҳақида қарор қабул қилинган.

Германия ва АҚШда бу масала аниқ мактаб ёки аҳоли яшайдиган пункт доирасида ҳал этилади. Сабаби, бу мамлакатларда нафақат ҳар бир мактаб, балки провинция ёки ўқув округининг ўзининг алоҳида ўқув режалари мавжуд.

Албатта, яқинлашиб келаётган янги ўқув йили кўплаб давлатларнинг ўқув тизимларини: мактабни қачон ва қай тартибда бошлаш ёки масофавий таълимни қолдириш керакдир, сингари мураккаб танловда мураккаб қарор қабул қилишга мажбур этмоқда.

Бу масалада ҳар бир давлат ўзидаги шароитлардан келиб чиққан ҳолда ўқув моделини қабул қилиши ҳам турган гап.

Ҳар қандай ҳолатда ҳам, ота-оналар қалбидаги қўрқувларга қарши умидбахш статистика мавжуд: мактаблар ишлаб турган мамлакатларда ўқитувчилар, ўқувчилар ва уларнинг ота-оналари орасида коронавирусга чалинганлик даражаси ўта паст.

479
Спецоперация по захвату Сухроба Каримова, угрожавшего взорвать банк в Киеве

"Киевлик террорчи" Сухроб Каримов икки ойга ҳибсга олинди

9
Сал олдин, 3 август куни, Каримов Киевдаги "Леонардо" бизнес-марказидаги банк бўлинмасига кирган ва рюкзагида бомба борлигини маълум қилган. Босқинчи 40 минг гривен ва журналистлар билан мулоқотни талаб қилган.

ТОШКЕНТ, 6 авг — Sputnik. Киевдаги "Универсал-банк" бўлинмаларидан бирини портлатиб юбориш билан таҳдид қилган Ўзбекистон фуқароси Сухроб Каримов теракт бўйича иш юзасидан икки ойга ҳибсга олинди. Уни гаров эвазига қўйиб юбориш чекланган. Бу ҳақда Киев прокуратураси матбуот-хизмати хабар бермоқда.

 

9