Эркин Шагаев во время олимпиады 80 в Москве

Биринчи ўзбекистонлик Олимпиада чемпиони: Эркин Шагаевнинг Москвадаги зафари

497
Олимпиада-80 да сув полоси бўйича СССР терма жамоаси барча рақибларини доғда қолдириб, иккинчи марта “олтин”ни қўлга киритди, афсуски, сўнгги марта. Ушбу ғолиб жамоа таркибида Ўзбекистон ССРда туғилган, республиканинг биринчи олимпиада чемпиони Эркин Шагаев ҳам бор эди.

Марина Чернышова-Мельник. 

Янгиланган жамоада Олимпиада сари

Эркин Шагаев Тошкентнинг “Меҳнат” клубида сув полоси билан шуғулланишни бошлаган. Жамоа СССРнинг Олий лига чемпионатида иштирок этган. Шагаев бу жамоага тантанали ғалабалардан сўнг уни машҳур совет клубларига таклиф қилишларига қарамасдан спортдаги фаолияти давомида содиқ қолган. Уни ЦСК ВМФ, “Динамо” ва МГУ клублари ўз сафларига чорлашган эди.

“Ўзбекистонда юқори тезликда ҳужум уюштирадиган ўйинни тарғиб қилувчи ўзига хос сув полоси мактаби бор эди. Республика турнирларида энг яхши натижаларга эришардик: ўсмирлар жамоаси ҳатто Совет Иттифоқи биринчилигини қўлга киритган эди, катталар терма жамоаси эса 1983 йилда СССР халқлари Спартакиадасида бронза медалларга эга чиққан. Шу билан бирга терма жамоа кўп миллатли эди: Ўзбекистон, Қозоғистон, Эстония, Грузия, Украина ва мамлакатнинг бошқа ҳудудларидан ўйинчилар бор эди”, - дея эслайди спортчи.

Илк бор Шагаевни терма жамоага 1976 йил декабрь ойида, Монреалдаги (8-ўрин) Ўйинлардаги муваффақиятсизликдан сўнг таклиф қилишди. Кейинги тўрт йил мобайнида 52 нафар номзод саралашдан ўтди. Улар қаторида тошкентлик 18 ёшли Эркин ҳам бор эди.

Эркин Шагаев во время олимпиады 80 в Москве
Из личного архива Эркина Шагаева
Эркин Шагаев во время олимпиады 80 в Москве

Унинг терма жамоа таркибидаги биринчи турнири 1977 йил августдаги Европа чемпионати бўлган. Унинг биринчи дебюти муваффақиятли бўлганига қарамасдан жамоа 4-ўринни ишғол этган. Кейинги Жаҳон чемпионати (1978) ва Жаҳон кубогида (1979) ҳам бундай ҳолат кузатилган.

“Бу биз учун жуда оғир дамлар эди. Жаҳон чемпионатида менга юқори тезликда чидамлилик етишмади. Ўша йили мен жуда ғайрат билан шуғулланардим, лекин доимо чарчоқ сезардим. Кейинроқ шифокорлар менг бу юкламанинг нотўғри тақсимланиши ва номувофиқ машғулот жадвали эканини айтишди. Инсон ўз организмини ҳис қилишни ўрганиши лозим. Хайрият, 1979 йил ёзига келиб мен жисмоний қийинчиликни енгдим ва натижада олимпиада терма жамоаси таркибига кирдим”, - дея ҳикоя қилади Эркин Шагаев.

Келажаги порлоқ тошкентлик ўйинчи мамлакатнинг асосий жамоасига тасодифан келиб қолмаганини исботлади: Италиянинг Больяско шаҳарчасидаги олимпия ўйинларидан олдинги мусобақада Шагаев энг яхши ўйинчи мукофотига лойиқ деб топилди.

Муҳит энг кучли рақибларни доғда қолдиришда кўмаклашди

Эркин Шагаев во время олимпиады 80 в Москве
Из личного архива Эркина Шагаева
Эркин Шагаев во время олимпиады 80 в Москве

Олимпиада-80 нинг барча иштирокчиларини Подмосковьедаги дам олиш уйларига жойлаштиришди.

“Бирор нарса машғулотдан чалғитмаслини учун бизни атайлаб шаҳар шовқинидан ажратишди. Мусобақа арафасида ягона жадвал бор эди: тонг саҳарда уйғониш, нонушта, машғулот, истироҳат, иккинчи машғулот, кечки овқат, уйқудан олдинги истироҳат. Лужниковский бассейнида тайёргарлик кўрардик. У ерда олимпия мусобақанинг дастлабки ўйинлари бўлиб ўтиши лозим эди. Жамоа бир кунда икки марта у ерга автобусда борарди – бир томонга йўл 40 км”, - дея хотирлайди Шагаев.

Эркин Шагаев во время олимпиады 80 в Москве
Из личного архива Эркина Шагаева
Эркин Шагаев во время олимпиады 80 в Москве

Олимпия шаҳарчаси ҳақидаги таассуротлари

“Шаҳарча муҳташам эди, барча турар жой объектлари ва спорт иншоотлари махсус Олимпиада учун қурилган. Москва бўйлаб сайр қилишга вақт бўлмаганлигига қарамасдан биз Жанговар шон-шараф музейига ташриф буюрдик. Бундан ташқари, дам олиш кунлари оғир машғулотлардан сўнг жонли мусиқадан баҳраманд бўлишимиз учун артистлар олиб келинган эди.  Бу кайфиятни кўтарарди. Ташкилий жиҳатдан ўша Ўйинлар уларни ўтказишдаги тарихидаги энг яхшиси деса ҳам бўлади. Ҳаммаси аниқ-равшан ўтказилган: мусобақалар, машғулотлар, хавфсизлик, дам олиш, маиший масалалар”, - дея ишонч билан айтади спортчи.

Олтин медаль сари интилиш

Июль ойида Олимпиада бошланди. Ўйин мезбонлари гуруҳ босқичидаги саралаш ўйинларини асосан кечки пайт ўтказишарди. Якуний ўйин бўлиб ўтган “Лужники” бассейни трибуналари ва Мир хиёбонида минглаб томошабинлар тўпланарди.

“Воқеанинг аҳамиятлиги муҳити уфуриб турарди. Биз жуда яхши шайланган ва руҳланган эдик, масъулиятни ҳис этардик. Бунинг учун мураббийларга ташаккур. Мен Тошкентдаги клубда намойиш этган ўйин услуби терма жамоадагидан фарқ қиларди. У икки ерда мен “ҳаракатчан ҳужумчи” позициясида ўйнардим. Гап турли шериклар ва рақиб даражасида эди”, - дея тушунтиради Шагаев.

Гуруҳ босқичида СССР жамоасига Италия, Испания ва Швеция жамоалари рақиблик қилган. Руҳий жиҳатдан италияликлар, амалдаги жаҳон чемпионлари билан ўйин жуда муҳим эди. Ўшанда бу мусобақалар ҳам тўрт йилда бир маротаба ўтказиларди, демак, унвол ҳам жуда аҳамиятли эди.  1978 йилги Ғарбий Берлиндаги биринчиликда СССР терма жамоаси шоҳсупага кўтарилишига бир қадам қолганди. Ўз уйида реванш олиш муҳим эди. Биринчи баҳсда мезбонлар ғолиблик илиб кетди. Муваффақият билан бошланган ўйин янада ишонч бағишлади.

XXII Олимпийские игры. Водное поло. Финальный турнир. Матч СССР - Нидерланды. Момент игры у ворот сборной команды СССР
© Sputnik / Александр Макаров
XXII Олимпийские игры. Водное поло. Финальный турнир. Матч СССР - Нидерланды. Момент игры у ворот сборной команды СССР

Финал ўйинларида асосий баҳс венгрларга қарши эди. Монреалдаги Ўйинлар ғолиби, 1977 йилги Европа чемпиони ва 1979 йилги Жаҳон кубоги соҳиблари – улар Москадаги мусобақанинг фаворитларидан бири ҳисобланишарди.

“Ўша даврда расмий ўйинларда биз венгрларга ютқазардик, шу боис жуда ҳаяжонландик. Тўғри, рақибларимиз ҳам асабийлашишарди. Бунинг исботи: Тамаш Фараго – дунёдаги энг яхши ўйинчилардан бири, моҳир отиш қобилиятига эга, - пенальтидан тўп киритолмади. Бироқ биз ҳам имкониятимиз бой бердик. 1980 йилда Венгрия термаси “юлдузли жамоа”, совет термаси эса – “жамоа-юлдуз” эди: биз ҳаммасиз бир-биримизни тўлдирардик ва рақибни 5:4 ҳисобида таслим қилишга эришдик. Мен икки ғалаба голи муаллифи эдим. Бу ғалабадан сўнг мен олтин медаллага эга чиқиш имкониятиз доирасида эканини ҳис қилдим”, - дея тан олади Эркин Шагаев.
Летние XXII Олимпийские игры 1980 года. Бассейн спорткомплекса Олимпийский. Матч по водному поло между сборными командами СССР и Югославии. Болельщики поздравляют сборную СССР с победой.
© Sputnik / Александр Макаров
Летние XXII Олимпийские игры 1980 года. Бассейн спорткомплекса "Олимпийский". Матч по водному поло между сборными командами СССР и Югославии. Болельщики поздравляют сборную СССР с победой.

Кейин СССР термаси Испания, Куба, Нидерландия, финалда эса Югославия терма жамоалари устидан ишончли ғалабага эришди.

“Биз эйфория ҳолатида эдик, шунчаки еттинчи осмонда: бахт, енгиллик, ғурур. Ғалабани ватанимизда қўлга киритганимиз қувонч устига қувонч ато этарди. Бу совет терма жамоаси тарихида кескин бурилиш эди: 1970 йиллан ўртасидан жамоа қайта тузилган, Москвадаги ғалабадан сўнг биз ютиш керак нарсаларни ютдик. Очиғи, мен Олимпия чемпиони бўлганимни бироз вақт ўтиб англадим”, - дейди Москвадаги Ўйинлар чемпиони.

Шагаев деярли тўлиқ иштирок этган саккиз ўйиндан иборат қизғин турнир зое кетмади – спортчи шу кунлар давомида уч килограммга озди.

Ғалабадан сўнг спортчилар Олимпиада якунлангунига қадар бир неча кун қолишган. Сайр қмлиш ва спорт байрамидан баҳро олиш имкони бор эди, лекин Эркин оиласини соғинган эди ва шунинг учун зафарнинг эртаси куниёқ жонажон Тошкент шаҳрига учиб кетди.

Уйда уни қаҳрамонлардан кутиб олишди. Эрталабки соат 4 даги рейсга қарамай уни кутиб олгани дўстлари ва республика раҳбари тўпланганди.

Бутун август ойида Эркин Шагаев уйда дам олди, сентябрда эса Тошкент жамоаси билан Литвага янги мусобақага отланди. У Ўзбекистоннинг фахри бўлди ва фахрий меҳмон сифатида мактаб, завод ва фабрикалардаги меҳнат коллективларига ташриф буюрарди.

“Мен ҳамиша ёшларни ғалабамиз билан илҳомлантиришга ҳаракат қилдим. Асосийси одам севган ишида муваффақияига эриши керак, нафақат спортда. Мен спортдан шунча мамлакатлар ва бутун Совет Иттифоқини айланиб чиққаним учун миннатдорман”, - дейди у.

Олимпия ўйинлари бўлиб ўтган “Лужники” бассейнида мармар тахтачи савлат тўкиб турибди: унда олтин медални қўлга киритган жамоа ўйинчиларининг исми ўйиб ёзилган.

Спортдан кейин ҳаёт

Олипиада-80 дан сўнг ғолиб жамоа яна бир неча йиллар дунёдаги энг кучлиси эди: совет сув полоси спортчиларининг Европа чемпионати (1983 й.), икки маротаба Жаҳон кубоги (1981 ва 1983 йилларда) ҳамда кўплаб халқаро мусобақаларда қўли баланд келган. 1984 йилдаги Ўйинлар бойкоти туфайли Москва муваффақиятини такрорлаш насиб этмади. Бироқ совет спортчилари муқобил “Дружба” мусобақаси чемпионлари бўлишди. Шундан сўнг Эркин Мақсудович спортдан кетишга қарор қилди.

“Мен ўзини сиқиб суви чиқарилган мевадек ҳис қилардим: ҳар қалай терма жамоа таркибида саккизда қизҳин мавсумда ўйнадим. Оддий бўлмаган, жуда кучли жисмоний машғулотга қарамасдан энг қизиқарли йиллар эди. Эҳтимол, ярим йил танаффус олиб, ором олиб куч тўплаганимда кейинги олимпиадада иштирок этишни хоҳлаган бўлишим мумкин эди. Лекин дам олишнинг имкониятини йўқ эди, ва мен 25 ёшимда спортдаги фаолиятимни якунладим”, - дейди Шагаев.

Бир неча йилдан кейин Эркин Мақсудович спорт мавзусига оид номзодик диссертацияни муваффақият билан ёқлади, лекин уни амалий мураббийлик иш ўзига жалб қилди.

Семья Шагаевых в Австралии
Из личного архива Эркина Шагаева
Семья Шагаевых в Австралии

Аввалига жонажон Ўзбекистонида меҳнат қилди, кейинчалик уни Австралияга таклиф қилишди. У Сиднейга 1991 йил ёзда хотини ва икки нафар кичик фарзанди билан келди. Спорт туфайли ўзи кўрган дуёни уларга кўрсатмоқчи эди. Аввалига Шагаев Австралиянинг сув полоси бўйича эркалар жамоасининг маслаҳатчиси эди. 1992 йилда жамоа Олимпиадада 5-ўринни эгаллади. Шундан кейин унга ўсмирларни тарбиясига олишни таклиф қилишди. У ўсмирлар билан Жаҳон чемпионатида (1999 й.) кумуш медалга соҳиб чиқди. Тез орада Шагаев Австралиянинг катталар жамоасини бошқарди. Унинг раҳбарлиги остида жамоа ўзининг энг яхши натижасига эришди – ярим финал босқичи ва 1998 йилдаги жаҳон чемпионатида 4 –ўрин.

Шунингдек, Эркин Мақсудович Сингапур терма жамоасининг директори ва бош мураббийи бўлган, Хитойда сув полоси бўйича аёллар жамоасини тайёрлаган. 2014 йилдан 2016 йилгача Россия эркаклар жамоасига мураббийлик қилган.

Эркин Шагаев с внуком в Австралии
Из личного архива Эркина Шагаева
Эркин Шагаев с внуком в Австралии

Бугунги кунда олимпия чемпиони спорт  маслаҳатчиси сифатида ишлашда давом этмоқда. Унга дунёнинг турли мамлакатларидан талаб катта, лекин у кўп вақтини ватанида ўтказади.

“Мен Ўзбекистонни жуда яхши кўраман: қаерда ишмайин, қалбим билан уйдаман. Бу ерда, онам, синглим ва унинг оиласи, амаки-тоғаларим, амма-холаларим, дўстларим бор. Эсимда, бир неча ой илгари Тошкентга келиб, шаҳар бўйлаб сайр қилгандим. Бу ерда профессионал жиҳатдан ҳам фойдам тегишини истайман: кучим, ғайратим ҳали ҳам бор. Эҳтимол, қачондир спортдаги йўлим ҳақида автобиография ёзарман. Совет сув полоси спортчилари йирик мусобақаларда иштирок эта олмаган давр жуда қийин эди. Мен учун “қон, тер ва кўз ёшлар” ва “машаққатлардан юлдузлар сари” ифодалари ҳақиқий маънога эга. Лекин биз натижада жамоадаги дўстларим билан асосий мукофотни қўлга киритдик. Демак, барча зое кетмаган”, - дея хулоса қилади Эркин Мақсудович.

Биринчи ўзбекистонлик Олимпиада олтин медали соҳибининг ишончи комил: бу спортнинг келажаги ва ватандошларининг бошқа спорт турларидаги муваффақияти ҳали олдинда.

497
Мавзу:
Олимпиада-80: ҳаммаси қандай бўлган эди? (22)
Лаборанты обрабатывают флаконы для новой вакцины от коронавируса AstraZeneca

Вакцина ва маймунлар: "Россия фейки" ҳақида британия фейки

580
Британия ОАВлари Россиянинг инсониятга қарши навбатдаги диверсиясини фош этишди. Бу хабар туманли альбионда бир неча кун давомида асосий янгилик мақомини ушлаб турди

Владимир Корнилов

Британиядаги ҳолатга назар солинг: мамлакатда пандемия билан боғлиқ ҳолат ўта абгор, ҳукумат қўллаётган янги карантин чораларига қарши бутун бошли минтақалар бош кўтармоқда, Европа иттифоқи билан Brexit хусусидаги музокаралар боши берк кўчага кириб қолган ва бу яқин истиқболда иқтисодий коллапсни юзага келтириши мумкин, Шотландиянинг ажралиб чиқишини ғояси қўллаб-қувватланиши ўзининг чўққисига етди ва бу мамлакатнинг дарз кетишига олиб келиши мумкин. Тасаввур қилдингиз-а, муаммолар кўламини?

Мана шундай бир шароитда британ нашрлари ўзларининг биринчи саҳифаларида: "Телба Russkies вакцина бизни шимпанзега айлантиради, дея бонг уришмоқда", деб ёзиб чиқишди.

Нашрларнинг деярли барчаси кулгили коллажлар эълон қилган бўлиб, уларда Британия бош вазири Борис Жонсон сурати йетига айлантирилган ва суратга "Мен қор одам вакцинамни яхши кўраман", деган изоҳ берилган эди.

Айрим манбаларга таянган ҳолда британ ОАВлари бу фотосуратлар Россия давлати ёки Россия расмий шахслари буюртмаси асосида коронавирусга қарши ишлаб чиқилаётган бўлғуси британ вакцинасини обрўсизлантиришга ва у одамларни маймунга айлантиради деган мазмунда тарқатиладиган дезинформациянинг бир қисми сифатида ишлаб чиқарилган ёки тарқатилганини иддао қилишган эди.

Бундай таъкидлар The Times нашри томонидан тарқатилган, яъни у илк манба бўлган. Нашр гўёки ўз "суриштируви" ниқоби остида ушбу мавзуда бир нечта шов-шувли материаллар эълон қилган.

Аммо Россия давлатининг бу ишга қандай алоқаси бор. Бу саволга жавобни The Times ўзи ўйлаб топган фитнага қизиқишни тобора оширган ҳолда жавоб беришга уринган. Нашр "ушбу пропагандага бўлган уриниш Кремль томонидан бевосита бошқарилганми, тушунарсиз, аммо айрим россиялик мансабдорлар бу иш ташкилоти ва оммага тарқатилишига жалб этилганликлари хусусида далиллар мавжуд"лигини баён этган.

Аммо асосий мақолада ушбу таъкид унчалик кескин жарангламайди: "Оксфорд тадқиқотига қарши кампания россиялик расмий шахслар билан боғлиқ бўлиши мумкин. <…> ушбу шахсларнинг жалб этилиши Кремль бу ташвиқот уриниши ҳақида буйруқ бергани, уни маъқуллагани ёки у ҳақда билганини англатмайди".

Хуллас, нашрнинг кўпсонли кузатувчиларига барча газеталар сарлавҳаларига чиқарилган фитнага оид сарлавҳа (бу ишнинг барчасини Россия амалга ошираётгани) ҳақида тушунтириш берилмади. Бунинг ўрнига муштарийларни газета сайтига кириб, 40-дақиқалик подкастни тинглашга даъват қилишди - гўёки у ерда ҳаммаси батафсил тушунтирилган ва далилланган.

Афтидан, бошқа ОАВлар ҳам (хусусан британия матбуоти билан бир қаторда американики ҳам) кўпам узоққа бориб ўтирмадилар ва The Times маълумотига , яъни унинг ўша подкастида Россия расмий шахслари ҳозирча мавжуд бўлмаган британ вакцинасини дискредитация қилувчи интернет-мемлар яратилишига алоқадорлиги тўғрисидаги далиллар борлигига ишониб қўя қолишди.

Пандемияга уч марта зарба: Россияда коронавирусга қарши 3-чи вакцинани синовлари бошланди
Ruptly / РФПИ / АФК "Система", завод "Биннофарм" / Роспотребнадзор

Шу боис ҳам Россия дезинформация кампаниясига "герасимов ҳарбий доктринасининг бир қисмига сингари қаралди - РФ қуролли кучлари бош штаби раҳбари Валерий Герасимов стратегиясига Ғарб оавлари важ бўлса-бўлмаса ҳавола қилишни жуда ёқтиришади.

Аммо The Times подкастини тингласангиз, трансляция давомида ҳозир "биз сизларга Россия давлатининг бу ишга алоқадорлигини ҳозир исботлаб берамиз", деган ваъдалар кўп бор янграганига гувоҳ бўласиз. Ташкилотчилар хусусида гап айтишга фурсат етганида эса, Россия тўғридан-тўғри инвестициялари фонди бош директори - Кирилл Дмитриев фамилияси янграйди.

Газета журналистлари штатдаги "кремленологлар" билан Дмитриев шахсини, унинг фондини ва ҳатто Владимир Путин улар томонидан ташкиллаштирилган кампаниядан хабардор бўлган-бўлмагани сингари мавзуларни муҳокама қиладилар.

Бундан тахмин қилса бўладики, The Times гўёки бу ишнинг изига тушган — "йети Жонсон" картинкалари ортида турган амалдорлар эса мана шулар бўлади. Аммо шу вақтда ажабтовур бир гап айтилади: "Кирилл Дмитриев бизда мавжуд далиллар орасида тилга олинмаган. Унинг дезинформацияга алоқадорлиги ҳақида шама ҳам йўқ, ҳатто". Бори шу. Яъни шу жойда россиялик амалдорларга" элтувчи сирли иплар ногаҳон узилади. Дарвоқе, Россиядаги жиноятчилик ҳақида юзаки ёзадиган китоблари билан машҳур эксперт Марк Галеотти ушбу кампания ортида "аллақандай кремль герцоглари ва баронлари" туриши ҳақида фикр билдирганини айтмаганда, албатт. Ҳа, бу гапнинг "далил"дан қандай кам жойи бор?

Шундан сўнг навбатдаги "инсайд" келтирилади: гўёки, аллақандай Россия давлат каналларидан бирида британ вакцинаси синовлари вақтида тестда ишитирок этганларнинг икки нафари ўлгани, аммо улар вафотини гўёки яширишаётгани ҳақида фейкка тайёргарлик кўрилган эмиш. Гўё вакцина фақат маймунларда ишлаши, одамларда ишламаслиги далили эмиш бу. Бир вақтнинг ўзида ушбу кампания ҳатто бошланмагани, бу зотан Россия телевидениеси учун ҳам ортиқчалик қилгани ҳақида қўшимча қилинади.

Яъни ҳеч ким ҳеч қаерда эълон қилмаган подкаст муаллифлари бу хабарни қаердан олишгани ҳақида ҳам бехабармиз. Аммо шундан сўнг The Timesдан факт-чекинг эътиборга ҳавола қилиниб, улар бунда ҳеч қаерда эълон қилинмаган "сенсацияни" "инкор" этишади.

Ҳеч қаерда янграмаган янгиликни ўртага ташлаб, сўнг унга қарши жон-жаҳди билан курашиш - обрўли журналистика амалиётида алланечук янгиликдир.

Шу билан бирга, британиядаги AstraZeneca компаниясининг вакцинасини ўзида синаган одамлардан бири шу ҳафтада Бразилияда оламдан кўз юмгани рост. Бу ҳақда жаҳон  ахборот агентликлари хабар беришди. Буни энди "россия дезинформациясига" йўйиш анча қийин кечади.

Шу тариқа, бирорта материалда Россия давлатининг, Россия расмийларининг ёки норасмий шахсларининг Жонсон ва ковид ҳақида кулгили мемларни ишлаб чиқишганини маълум маънода бўлса-да, исботловчи далиллар йўқ.

Интернет шундай суратларга тўла ростдан ҳам. Аммо уларнинг биринчи манбаи - The Timesга олиб келади. Бунгача улар қаердадир чоп этилганми-йўқ, билмайман, аммо айнан ўша газета бу суратларнинг дунё бўйлаб кенг тарқалишига старт берган эди.

Нашр таъкидига кўра, шунга ўхшаш мемлар учта оддий ресурсларда чоп этилган — уларнинг иккитаси британия ва биттаси брюсселда. Аммо бу сурат билан боғлиқ мутлақо бошқача суратни EUReporter сайтида топиш мумкин. Бундан келиб чиқадики, бу сингари коллажлар тарқатувчиси айнан The Times бўлган. Британия вакцинасининг обрўсини туширишни мақсад қилган ва уни маймунники деб атаган бирор кимса топилган бўлса ҳам, у энг таъсирчан ва арзон усулни қўллаган: у бу усулни машҳур британия газетаси редакциясига ташлаган ва унга Россия дезинформацияси далили сифатида кўриниш берган.

Бўлди. Шундан сўнг мемлар интернет бўйлаб тарқалиб кетган. Жуда ажабтовур самара. Аммо ҳаммаси шундай экан, бундан келиб чиқадики, The Times дезинформацияни тарқатиш инструменти бўлган (Ва бу дезинформация Россияники эмас).

Бу воқеага Россиядан кимнингдир жалб этилганлиги далили йўқ бўлса-да, аммо Лондон реакцияси ўта кескинлигини, у жаҳл билан реакция билдираётганини кўраяпмиз. Британия ташқи ишлар вазири Доминик Рааб Москвани оксфорд вакцинасини дискредитация қилишда айблашда улгурди. Санкцияларнинг ҳам қулоғи кўриниб қолди, чоғи. Ва бунда The Times нинг ўзи Кремль бу воқеага алоқадор бўлмаслиги мумкин, деб таъкидлагани катта роль ўйнамайди. Британиялик вазирларга сарлавҳалардан кейинини ўқиш шарт эмас.

Бу россияга нега керак, деган саволга нашр ўз таҳририят колонкасида оддий жавоб берган: бу билан барча вакциналарга нисбатан глобал ишонч йўқолаётган эмиш. Аммо айни вақтда коронавирусга қарши бутун дунёда ҳозирча ягона вакцинага эга бўлиб турган Россияга вакцинацияга нисбатан ишончни поймол қилиш унчалик ҳам фойдали эмас. Аммо Ғарбда бу ҳолатда мантиқнинг кимга ҳам қизиғи бор дерсиз?

Британиядаги Россия элчихонаси Россия давлати британия вакцинасига бўлган ишончни йўққа чиқариш учун ташвиқот олиб бораётган бўлиши мумкинлиги ҳақидаги тахмин ўз-ўзидан дезинформацияга мисол бўлишини тушунтирди.

Эътибор беринг, британия ОАВнинг бу "сенсацияси"ни бирорта ижтимоий тармоқда блокланган эмас, бу хабарлар "қўшимча текширишга муҳтожлиги" ҳақида ҳам ҳеч ким айтгани йўқ. Ахир бу Хантер Байденнинг унинг отаси - АҚШ президентлигига номзодни дискредитация қилувчи электрон хатлари билан боғлиқ можаро эмасда. Акс ҳолатда ижтимоий тармоқлар анча тез ва кескин ҳаракат қилган бўлардилар, яқинда бўлгани каби Х.Байден ҳақида компроматни эълон қилишга жазм қилган New York Post газетаси саҳифалари тезда блоклагани сингари.

Аммо вакцина ва маймунлар ҳақида эълон қилган британия "сенсацияси"ни ҳеч ким блокламаяпти. Ахир, гап руслар ҳақида борар экан, турфа аҳмоқона айбловларни, уларни ҳатто текшириб ўтирмасдан чоп этиш мумкинда.

Шу ўринда, яна бир мантиқий савол туғилади: буларнинг барчаси британ ОАВларига нега керак? Хусусан, жавоб мақола бошида берилган эди. Камида икки кун давомида жамоатчилик мамлакатнинг реал муаммоларини муҳокама қилишдан чалғийди ва "бу русларнинг қандай шумлигидан" қаттиқ ранжийди. Маймун вакцинаси ҳақидаги мақолалар таъсири камайгач эса, янги сенсацияни ўртага ташлаш мумкин. Дейлик, қандай қилиб шумният руслар Олимпиада-2020ни тўхтатишга уринишгани-ю, мардонавор британ махсус хизматлари эса бу тил бириктирувга қай тарзда чек қўйишгани ҳақида. Шундай қилинса, яна бир неча кунга шовқин-сурон ва жанжал тайёр, ҳисоб. Фақат у бу ким ҳеч бўлмаса битта гувоҳ ва далилни тақдим этинг, деб қолмаса бўлди. Буёғи ортиқчада.

580
Моряк на американской подводной лодке USS Hartford во время учений в Арктике

"Йўқ қилиш қийин бўлади": америкаликлар Шимолда бункерга қайтишмоқда

1284
(Янгиланган 23:09 21.10.2020)
Олавсверн ҳарбий-денгиз базасини 1960-йилларда барпо этишган. НАТОнинг энг ҳимояланган объектларидан бири ҳақида - РИА Новости материалида ўқинг.

ТОШКЕНТ, 21 окт — Sputnik, Николай Протопопов. Юзлаб метрларга чўзиладиган қоятошли тупроқ, тўғридан-тўғри ядровий ҳужумга дош бера олиш хусусияти ва ракета қуролларига эга атом сувости кемалари - АҚШ ҳарбий-денгиз кучлари Норвегияда Совуқ Уруш давридан қолган Олавсверн ерости ҳарбий-денгиз базасини қайта жонлантиришни режалаштирмоқда. Бу ердан бир нечта Seawolf разведкачи-субмариналари патрулга чиқиб, Шимолий флот кемалари ортидан кузатувни йўлга қўяди. НАТОнинг энг ҳимояланган объектларидан бири ҳақида - РИА Новости материалида ўқинг.

Қоядаги шаҳар

Олавсверн базасидаги фаол ҳарбий фаолият 2000-йилларда тўхтаган, объект 2009-йилга келиб батамом музлатилган. Аммо америкаликлар яқинда бу ерга яна атом сувости кемаларини олиб келиб жойлаштиришга қарор қилишди: Ғарб баёнотларига кўра, буларнинг барчаси Россиянинг Арктикадаги фаоллашуви туфайлидир.

Олавсвернга Seawolf синфидаги субмариналарнинг барчаси олиб келинади. Август ойида улардан бири Вашингтон штатидаги Бангор ҳарбий-денгиз базасидан Норвегиядаги Тромс базасига синов ўтишни машқ қилди. Америкаликлар ушбу портдан АСК (атом сувости кемалари) оралиқ тураргоҳлари сифатида фойдаланишади: озиқ-овқат захираларини тўлдириб, таъмирлаш ишларини амалга оширадилар.

Seawolf синфидаги АСК— АҚШнинг энг махфийлаштирилган субмариналаридан биридир. Улар 1980-йилларда рақиб томонидан тўлиқ назоратда бўлган ҳудудларда ҳаракатлантириш учун махсус ишлаб чиқаришган. "Денгиз бўрилари" фавқулодда паст шовқинли ва сезилмас. Бортида - кема ва қайиқларга қарши қуролга эга. Хусусан, битта кема элликта "Томагавк" қанотли ракеталар ёки "Гарпун"ларни ёки худди шунча кемаларга қарши торпедаларни олиб юриши мумкин.

ХХ аср охирида америкаликлар бу сингари сувости кемалардан 30тача яратишни режалаштирган, аммо — СССР барҳам топиб, Варшава шартномаси ташкилоти йўқ бўлгач, бу ниятдан воз кечишганди.

Натижада АҚШ ҲДК атиги учта субмаринага эга бўлади.

Тромсдаги "Олавсверн" сувости кемалари базаси

Олавсверн ҳарбий-денгиз базасини 1960-йилларда қурилган. База Россия чегарасидан 350 километр нарида жойлашган. Яъни Шимолий флот сувости кемалари патрул маршрутлари яқинида. Совуқ уруш йилларида америкаликлар ва уларнинг иттифоқдошлари базада Шимолий Муз океани акваторияси учун масъул бўлган сувости кучларини сақлаб келганлар. НАТО субмариналари экипажлари Шимолий флотга исталган вақтда Норвегия денгизига ва ҳатто - Шимолий Атлантикага чиқишни ёпиб қўйишга тайёр туришарди.

Улкан ерости мажмуаси қоялар ичида ўйилган ва 300 метр қалинликка эга тош аралаш тупроқ билан ҳимояланган. 25 минг квадрат метрдан ортиқ майдонда — омборхоналар, қурол захиралари сақланадиган жойлар, таъмирлаш ишлари учун ҳудудлар жой эгаллаган. Лойиҳалаштириш ишлари ва ер ости йўлларини ўтказиш, шунингдек, объектни замонавий жиҳозлар билан таъминлаш учун 500 миллион доллардан ортиқ маблағ сарфланган. Таққослаш учун, 1961-йилда сафга туширилган дунёдаги биринчи атом авиаташувчиси - USS Enterprise учун тахминан 450 миллион доллар сарфланган эди.

Арктика этакларига яқинроқ

Шимолий флотнинг собиқ қўмондони адмирал Вячеслав Поповнинг сўзларига кўра, янгиланган Олавсверн базаси Россия учун НАТО томонидан бўлаётган яна бир жиддий таҳдидга айланади.

"Seawolf музлар остида сузишга мўлжалланган, — дейди адмирал РИА Новостига берган интервьюсида. — Америкаликлар улар жойлашув ҳудудларини ҳаракат зоналарига яқинлаштиришга, яъни чегараларимизга ва атом музёрарларимиз туфайли ҳозирда етакчилик қилаётган ҳудудимиз - Арктикага янада яқин келишга интилишмоқда. Албатта, Шимолий флот Олавсвернни назорат қилишига тўғри келади — бунинг учун барча зарур куч ва воситаларга эгамиз".

Умуман олганда, экспертлар ишора қилаётганидек, америкаликларни мураккабликлар кутаётган бўлиши мумкин, чунки база юридик жиҳатдан ҳозирда алоҳида шахсга тегишли.

Икки минггинчи йиллар охирида ғарб таҳлилчилари Россия флоти НАТО учун энди хавф туғдирмайди, шу боис, Олавсверн жуда қимматга тушмоқда, деган фикрга келган эдилар. Шундан сўнг Норвегия ҳукумати базани савдога қўйди.

2011-йилда Олавсверн бир норвегиялик тадбиркор томонидан 4,5 миллион долларга сотиб олинди. У мажмуани ижарага берган, шу жумладан, Россия компанияларига ҳам. Бу ерга вақти-вақти билан "Академик Немчинов" ва "Академик Шатский" илмий-тадқиқот кемалари келиб-кетиб туришган. Ушбу битимдан сўнг кўплаб норвегиялик ҳарбий қўмондонлар мамлакат раҳбариятини қаттиқ танқид қилган эдилар. Хусусан, вице-адмирал Эйнар Скорген объект сотилишини "ғирт жиннилик", дея баҳолаган.

"Биз ўзимизни энг муҳим плацдармдан маҳрум қилдик ва субмаринларни қўшимча юзлаб миль юришга мажбур этдик. Бизнинг Россия билан Баренцев денгизида чегарамиз бир. Ҳарбий-денгиз флотимиз Арктикадаги денгиз базасида жойлашиши кераклиги ўз-ўзидан аён", - деб айтган Скорген.

Оқ айиқлар
© Sputnik / Валерий Мельников

Иккиталик стандартлар

Орадан ўн йил ўтиб НАТОдагилар ўз хатоликларини англаб етишди. Норвегиянинг NRK телеканали маълумотларига кўра, Пентагоннинг олий мартабали амалдорлари охирги ҳафталарда Олавсвернга серқатнов бўлиб қолишган. Норвегия Мудофаа вазирлиги эса мамлакат қуролли кучлари, АҚШ ва НАТО бўйича иттифоқдошларга базани яна мақсадга мувофиқ ишлатишларига имкон берувчи битимни маъқуллаган.

"Норвегия раҳбарияти, гарчи яқиндагина биз билан Баренцев денгизида майдонни чегаралаб олиш тўғрисида битимни имзолаган бўлса-да, ўзини Россияга нисбатан нодўстона тутмоқда", — дейди флотни қўллаб-қувватлаш бўйича умумроссия ҳаракати раиси  I ранг капитани Михаил Ненашев.

— Биз бунга яхши қўшничилик ва минтақада ҳамкорликни ривожлантириш сиёсатидан келиб чиқиб қадам қўйган эдик, бу билан Норвегия ҳам ўзини шунга муносиб тутади, дея умид қилгандик. Аммо вашингтон "обкоми"даги катта биродарлар туфайли Норвегия, аксинча, Россияга нисбатан Шимолий Атлантика ва Шимолий Муз океанида тажовузкорлик даражасини оширмоқда.

Эксперт фикрига кўра, буларнинг барчасига қарамай, ҳарбий нуқтаи назардан Олавсверн шимолий кенгликларда АҚШ ва НАТО позицияларини сезиларли кучайтирмайди, нега деганда, база координаталари ва имкониятлари ҳозирги кунда ҳеч ким учун сир эмас. Таҳдидлар вақтида уни сувости қайиқлари, самолётлар ёки бошқарувчисиз сувости аппаратлари ёрдамида миналар билан тезда блоклаш мумкин.

Ерости лабиринтлари

Олавсверн ерости базаси ноёб қурилма эмас. Совуқ уруш йилларида шунга ўхшаш ўнлаб объектлар қурилган. Энг йирик бункер шведлар томонидан ўтган асрнинг ўрталарида барпо қилинган. Мускё ҳарбий-денгиз базаси мармар қоятошдан йўнилган, у Стокгольм архипелаги жанубидаги алоҳида оролча мисоли. Учта док кемалар ва сувости қайиқларини қабул қилиш, казармалар, таъмирлаш заводи, омборхоналар ва госпитал учун жиҳозланган.

База минг нафаргача ҳарбий хизматчиларни оммавий ракета зарбаси ёки ҳатто ядровий бомбардировкадан пана қилиши мумкин. Оролдан объектгача денгиз тубидан уч километрли ер ости йўли олиб боради. Икки минггинчи йилларда база консерваланган, аммо 2019-йилда Швеция ҳарбий-денгиз кучлари у ерга штаб-квартирасини кўчириб олиб боришгани ҳақида хабарлар тарқалди. У ерда юзга яқин ҳарбий хизматчилар ва "Висбю" типидаги бешта корветларни жойлаштиришмоқчи.

Россияга келадиган бўлсак, энг йирик махфийликдан чиқарилган ерости базаси Қримда жойлашган. Балаклав бухтаси яқинидаги Таврос тоғида бирданига иккита объект яширилган: сувости қайиқларини пана қилиш ва таъмирлаш учун қуруқ док ҳамда торпеда ва ракеталар атом боеголовкалари сақланадиган омборхона.

Ядро уруши юз берган тақдирда, ер остида уч минг киши уч ой давомида қулайликлар билан ҳаёт кечира олиши учун - ёқилғи, маҳсулотлар ва сувлар захираси мунтазам янгиланиб туради.

СССР барҳам топганидан кейин база Украина ихтиёрига ўтган. Уни бошқа кўплаб объектлар сингари ташлаб қўйишган, талон-тарож қилишган, рангли металл овчилари эса ускуналарни ташиб кетган. Икки минггинчи йилларда Балаклавада музей ташкил этилди: сайёҳларга таъмирлаш заводининг ер остидаги қисми, арсенал, қирғоқ ва бир нечта бинолар кўрсатилган.

Экспертлар бераётган баҳоларга кўра, зарурат туғилса, базани қайта жиҳозлаб, яна сафга қайтариш мумкин, аммо у замонавий сувости кемаларини - уларнинг ўлчамлари туфайли қабул қила олмайди.

1284
Кошелек с деньгами

Ўқитувчиларнинг ойлик маоши 10 миллионгача оширилади - Шерматов

20
Халқ таълими вазирининг таъкидлашича, синф раҳбарларининг ойлик маошлари 1,5 бараварга оширилади. 2024 йилга қадар эса юқори натижаларга эришган педагогларнинг ойлик маоши 15 бараваргача оширилади.

ТОШКЕНТ, 24 окт — Sputnik. Халқ таълими вазири Шерзот Шерматовнинг маълум қилишича, синф раҳбарлиги учун тўловлар 1,5 бараварга оширилади. Бу ҳақда вазир 24 октябр куни АОКАда ўтказилган матбуот анжуманида маълум қилди. 

Қайд этилишича, яқин кунларда мамлакатдаги таълим-тарбия тизимини янада такомиллаштириш, илм-фан соҳасини ривожлантириш масаласида Ўзбекистон президенти Фармони лойиҳаси қабул қилинади. Унга кўра,  методистларнинг иш ҳақи миқдори олий тоифали ўқитувчининг базавий таъриф ставкаси миқдорига тенглаштирилади.

2024 йилга қадар эса юқори натижаларга эришган педагоглар ойлик маоши меҳнатга ҳақ тўлашнинг энг кам миқдори 15 бараваригача босқичма-босқич ошириб борилади.  

Бундан ташқари битирувчиларнинг олий таълим муассасаларига ўқишга кириш кўрсаткичлари юқори бўлган умумтаълим муассасаларининг раҳбарлари рағбатлантирилиб, Халқаро фан олимпиадалари ғолибларининг ўқитувчиларига тўғридан-тўғри олий малака тоифаси берилади.

20