Руженцова Татьяна Александровна, доктор медицинских наук, врач-инфекционист, врач-кардиолог, профессор образовательного центра, руководитель отдела клинических исследований центрального научно-исследовательского института эпидемиологии Роспотребнадзора.

Инфекционист: COVID-19 га қарши курашда асосий муаммо даволаш схемасини танлашдир

663
Тиббиёт фанлари доктори, инфекционист, Роспотребнадзор марказий эпидемиология илмий-тадқиқот институти клиник тадқиқотлар бўлими бошлиғи Татьяна Руженцова Ўзбекистондаги иш ва ўзбекистонлик ҳамкасблар қандай муаммоларга дуч келаётгани ҳақида сўзлаб берди.

- Татьяна Александровна, сиз Ўзбекистонга бир неча кун олдин ташриф буюрдингиз. Сиз қаерларга боришга улгурдингиз ва ўзбекистонлик ҳамкасбларингиз фаолияти ҳақида биринчи таассуротингиз қандай?

- Аввало, меҳмондўстлиги учун дўстона Ўзбекистонга катта раҳмат айтмоқчиман. Албатта, бу ерда коронавирус инфекциясига қарши курашда бевосита иштирок этаётган ҳамкасблар билан учрашиш жуда ёқимли бўлди. Шу кунларда биз "Ўзэкспомарказ"даги коронавирус инфекциясига гумон қилинган беморларни саралаш марказга ҳам ташриф буюрдик. Шунингдек, биз инфекцияларни аниқлаш бўйича турли тадқиқотлар олиб бориладиган лабораторияларга ташриф буюрдик, бугун эса бизга Зангиотадаги касалхонани кўрсатишди. Бундан ташқари, биз иккита касалхонани кўриб чиқдик.

Тиббиёт ходимлари ўз аҳолисига ушбу катта муаммони енгишга ёрдам бериш учун қўлларидан келганича ҳаракат қилмоқдалар. Саволлар кўплигини тушунамиз, лекин биз нимани кўрдик? Бу беморларни етарлича муваффаққиятли кузатишга имкон берадиган жиҳозлар, жуда яхши тайёрланган катта касалхоналар. Аммо, албатта, шу билан бирга баъзи қийинчиликларни ҳам кузатмоқдамиз. Бундай муаммолар турли мамлакатларда ҳам мавжуд ва юқумли касалликларга чалинганлар сони кўпайиши билан деярли барча давлатлар бу қийинчиликлардан ўтадилар. Албатта, эпидемияга қарши чораларга аниқлик киритиш ва тўлдириш, уларни алоҳида объектларда кучайтириш зарур. Терапия бўйича ҳам саволлар кўп, аммо биз бу коронавирус инфекциясига чалинган беморларни даволашда кенг тарқалган жиҳат эканлигини тушунмоқдамиз.

- Сиз Ўзбекистонга қандай ишланмалар билан ташриф буюрдингиз? Россиялик ҳамкасбларнинг қандай тажрибаси бу ерда фойдали бўлиши мумкин?

- Ўртамизда доимо мунозаралар ва тажриба алмашинуви бор. Россияда касалланишнинг юқори даражаси май ойининг иккинчи ўн кунлигида ўтиб бўлганлиги сабабли, биз ҳамкасбларимизга вазиятни барқарорлаштириш, коронавирус инфекциясига чалинган беморларни ташхислаш, коронавирус инфекциясининг асосий патологияси ва юзага келиши мумкин бўлган асоратлар ўртасидаги дифференциал диагностика бўйича ўз тажрибаларимизни таклиф қилишимиз мумкин.

Бунда тез-тез учрайдиган муаммо - терапия схемаларини тўғри танлаш, дорилар тайинлашининг тўғрилиги. Аммо шуни айтиб ўтишим керакки, худди шундай ҳолат нафақат Ўзбекистондаги касалхоналарда, балки бошқа мамлакатларда ҳам кузатилмоқда. Биз тажриба орттираётганимиз сабабли, биз беморларимиздаги касалликнинг кечишини таҳлил қиляпмиз ва олинган маълумотларга асосланиб, оптимал даволаниш схемасини таклиф қила оламиз, энг муҳими, ҳар бир муайян бемор учун дори-дармонларни тайинлашда дифференциал ёндашув.

- Ўзбекистонлик ҳамкасблар сизга энг кўп бериладиган қайси саволларни беришяпти?

- Авваламбор, терапия тактикаси ҳамда асоратлар бўйича: нега баъзи беморларда ижобий динамика мавжуд эмас ва ўзини 2-3 ҳафта давомида яхшиланиши кузатилмаётган беморни қандай қилиб даволаш мумкин.

Работа сотрудников Роспотребнадзора с коллегами из Узбекистана
Фото предоставлено Татьяной Руженцовой
Работа сотрудников Роспотребнадзора с коллегами из Узбекистана

- Энг муҳим саволлардан бири: ўзингиз билан Россия вакцинасини олиб келдингизми?

- Вакцинани ўзимиз билан олиб келмадик, аммо бу масала, албатта, муҳокама қилинмоқда. Бугунги кунда Россияда Гамалея институти томонидан ишлаб чиқилган биринчи вакцина рўйхатдан ўтди. Биз натижаларни кўрдик, унинг самарали ва, энг муҳими, хавфсизлигига ишонч ҳосил қилиб бўлдик. Тадқиқот натижалари шуни кўрсатадики, беморлар ушбу вакцинани осон кечиришмоқда, у ҳеч қандай жиддий номақбул оқибатларга олиб келмайди. Кўнгиллиларда, бошқа вакциналарга бошқа барча одамларда кузатиладиган реакция каби, баъзида енгил иситма, гриппга ўхшаш ҳолат, аммо умуман олганда бошқа жиддий ножўя таъсирлар йўқ.

Ушбу беморларнинг барчасида антитаначалар ҳосил бўлмоқда - бу иммунитетнинг вакцинага жавоби. Такрорий эмлаш заруриятини вақт ва эмланган устидан кейинги текширув кўрсатади.

Бундан ташқари, бизда яна бир - пептидли вакцина, пептид асосида - Новосибирск институтининг "ЭпиВакКорона" вакцинаси рўйхатдан ўтказилишга тайёрланмоқда. Жуда кўп тадқиқотлар ўтказилиб бўлди, жиддий синовлар ҳайвонларда ва биринчи кўнгиллиларда ўтказилди. Биз унинг хавфсизлиги ва самарадорлигини ҳам кўрдик. Ушбу маълумотлар умумлаштирилганда, препаратни рўйхатдан ўтказиш мумкин бўлади.

- Вируснинг турли хил мутациялари ҳақида маълумотлар мавжуд. Ўзбекистонда кузатилаётган тур билан таққослаш амалга оширилдими? Унинг ўзига хос хусусиятлари борми?

- Биз биламизки, вируслар мутацияга мойил. Масалан, ҳайвонлар (маймунлар) орасида иммунитет танқислиги вирусининг циркуляцияси бўлган, шундан кейин биз ОИВ қўзғатувчиси одамга ўтиб, янги касаллик - ОИТС маълум бўлганини кўрдик. Аммо умуман олганда, бу вируслар дунёсидаги одатий ҳолдир.

Ҳозирда айланаётган иккита асосий вариант маълум бўлиб, ушбу вариантлар ичида баъзи генетик ўзгаришлар мавжуд. Аммо улар ҳозирги пайтда принципиал эмас ва аҳамиятга эга эмас. Биз Ўзбекистон мисолида бундай тадқиқотларни (вирус мутацияларининг фарқлари бўйича - таҳр.) ўтказмадик, солиштириб кўрмадик. Фикримча, бу келажакдаги тадқиқотлар масаласидир.

Сотрудники Роспотребнадзора вместе с узбекистанскими коллегами
Фото предоставлено Татьяной Руженцовой
Сотрудники Роспотребнадзора вместе с узбекистанскими коллегами

Аммо, агар мутация антигенпрезентация қилувчи жойга таъсир қилмаса, у ҳолда антитаначаларнинг бу барча ўзгаришларга қарши реакциясиси сақланиб қолади. Агар беморда ёки эмланган кўнгиллида қандайдир вариантга қарши антитаначалар бўлса, у ҳолда улар мутация айнан шу антигенпрезентация қилувчи жойга таъсир қилингунига қадар коронавируснинг бошқа мутацияларига қарши ҳаракат қилишади.

- Ўзбекистонда мактабларда ўқув йилини 14 сентябрдан бошлашга ва эркин давомат билан гибрид сценарийни қўллашга қарор қилишди. Бу қанчалик асосли?

- Менимча, бу коронавирус инфекциясининг янги ҳолатлари сонининг кескин кўпайишини олдини олиш учун ҳозирги воқеликка жуда мос келади. Таълим муассасаларига борадиган ўқувчилар, талабалар юқтиришни олдини олувчи барча чеклов талабларига қатъий риоя қилишлари керак.

Россияда ҳам таълим муассасаларининг очилиши режалаштирилмоқда. Шунингдек, биз ҳар хил минтақаларда маълум мактабларда кундузги таълимни очиш-очмаслик бўйича қарор қабул қилиш ҳуқуқини ўзларига қолдирдик. Онлайн дарслар варианти ҳам қолмоқда. Асосий санитария меъёрларига риоя қилиш керак: биринчидан, ҳар қандай ҳолатда ҳам респиратор инфекция белгилари билан келиш мумкин эмас. Шамоллашнинг ҳар қандай аломати, иситма бўлмаса ҳам, уйда қолиб масофадан ўқитишга ўтишга сабаб бўлиши керак. Кириш жойларида филтрларга риоя қилиш муҳим: ҳарорати 37 дан юқори бўлганларни дарсларга қўймаслик керак.

Биз томондан ўқитувчилар учун қуйидаги тавсиялар мавжуд: ниқоб ва қўлқоп кийиш, айниқса, ҳужжатлар расмийлаштирилаётганда ёки ўқувчилар билан учрашганда ҳар хил юзалар билан (зинапоя тутқичларини, эшик тутқичларига тегиш ва бошқа ҳолатларда) алоқа қилиш керак бўлган ҳолатларда мажбурийдир.

Етарли миқдорда дезинфекцияловчи воситалар, шунингдек, ҳавони зарарсизлантириш учун махсус ускуналар бўлиши шарт. Бу бактерицид лампалар ёки, бошқача қилиб айтганда, рециркуляторлар, улар мактаб ўқувчилари ёки мактабгача ёшдаги гуруҳлар вақтини ўтказадиган хоналарда бўлиши шарт. Ёпиқ турдаги лампалар ҳам хавфсиздир. Биз синфларни дезинфекцияловчи воситалар ёрдамида кунига камида икки марта нам тозалашни тавсия этамиз. Алоҳида гуруҳнинг машғулотларидан сўнг ва кун охирида тозалаш мажбурийдир.

Умуман олганда, ижтимоий ва таълим нуқтаи назардан келиб чиқиб, агар имконият бўлса, унда таълим муассасаларини очиш керак. Тажрибали ўқитувчи сифатида мен жуда яхши биламанки, агар 1 сентябрнинг ўзидан талабаларни йўламасангиз, айниқса биринчи курсдаги ёки ординатуранинг биринчи йилидаги талабаларни, унда келажакда самарали жараёнга эришиш қийин бўлади.

- Коронавирус устидан тўлиқ ғалабага умид қилсак бўладими?

- Эпидемия тугайдими, биз ушбу вирус билан хайрлашамизми ёки доим у билан грипп билан яшаганни сингари яшаймизми, - афсуски, аниқ жавоб йўқ. Бутун дунёда кузатилаётган рақамлар ушбу касалликнинг бутунлай йўқолишига умид камлигини кўрсатади. Вирусда генетик ўзгаришлар кузатилмоқда, шунинг учун вируснинг агрессивлиги сусайиши ва келажакда у ҳозирги мавсумий респиратор касалликлардан хавфли бўлмайди деган эҳтимол бор.

Мен барчани хаёлий хавфсизлик ҳиссидан огоҳлантирмоқчиман: ҳатто коронавирус билан касалланиб даволаниб чиққанлар орасида ҳам такрорий юқтириш ҳолатларини кузатяпмиз. Бу иммунитетнинг пасайиши шароитида рўй бериши мумкин, айрим тузалган беморларда ҳимоя реакцияси шаклланмай қоляпти, бошқаларда эса бир неча ойдан кейин йўқолиб кетмоқда. Бошқа томондан, вируснинг бошқа вариантини юқтириш хавфи ҳам мавжуд. Бундай ҳолатлар ҳозирча кам, аммо олдинда куз, таълим муассасаларининг очилиши ва биз бу даврни етарлича ташвиш билан кутмоқдамиз.

Аммо шу билан бирга, шифокорлар тўлиқ тайёргарлик ҳолатида. Респиратор инфекцияларининг мавсумий ўсишида ажабланарли нарса йўқ: салқин ва нам об-ҳаво табиий равишда соғликка таъсир қилади, устига устак биз кўп йиллар давомида кузатиб келаётган одатий қўзғатувчиларга қўшилган янги вирус. Яхшиямки, биз ушбу инфекцияга ва бошқаларига қарши қандай дорилар таъсир қилиши ҳақида тасаввурга эгамиз, албатта, бизда тажриба ҳам бор, шунинг учун биз бу муаммони биргаликда ҳал қилишимизга ишончимиз комил.

- Сизнинг фикрингизча, Ўзбекистонда карантин чораларининг юмшатилиши қанчалик асосли?

- Чеклов чоралари янги аниқланган юқтириш ҳолатлари сонига қараб бекор қилиниши керак. Агар динамика яхши бўлса, унда юмшатишлар асосли. Аммо карантиннинг юмшатилиши яна ҳолатлар сонининг кўпайишига олиб келиши мумкинлигини тушунишимиз керак. Буларнинг барчаси назорат остида бўлиши керак, Соғлиқни сақлаш вазирлиги ва Санитария-эпидемиология хизмати буни қаттиқ назорат остида ушлаб турибди ва агарда пневмониянинг касалхоналар ташқарисида чиққан оғир ҳолатлари кўпайса, карантинни кучайтиришга тўғри келади.

- Ниқоб тақиш талабига қандай қарайсиз? Кўпчилик бу буйруққа номигагина амал қилишмоқда, демак уларнинг керакли таъсири ҳам йўқ.

- Россияда ҳозирда тавсиявий режим амал қилмоқда, чунки биз яхши кўрсаткичларни кўриб турибмиз. Қўлқоплар бизда иккинчи ўринда. Эпидемиологларнинг тавсияларига кўра, аҳоли ниқобларни инфекцияни юқтириш хавфи юқори бўлган жамоат транспортида, савдо марказларида, одамлар гавжум жойларда тақиб юришмоқда. Масофани сақлаш қийин бўлган катта шаҳарларда анчагина кўп одамлар кўчаларда ҳануз ниқоб тақиб юришипти.

Шу билан бирга қоидаларга риоя қилиш керак. Масалан, ҳар қандай ниқоб 3 соатдан кўп бўлмаган вақт давомида самарали бўлади ва агар у намланиб қолса, самарадорлиги икки баравар қисқа бўлади. Респираторларнинг заҳираси қатта, кўп ҳолларда уларни тез-тез алмаштириш шарт эмас. Аммо улар ишлаб чиқарилган ҳом-ашёси сифатига қараб мунтазам равишда янгиланиши керак. Бундан ташқари, ниқобни ечиб ташлашда ёки бошқасини тақишда қўлларни дезинфекциялашни унутмаслик керак. Ифлосланган бир маротабалик ниқобни қайта тақишдан ва кўчадаги тасодифий алоқадан юқтириш хавфи жуда юқори.

Болаларни ниқоб тақишига келсак, бу мажбурий эмас, балки тавсиявий меъёрдир. Биз биринчи синф ўқувчилари ниқобни тўғри тақмаслиги мумкинлигини тушунамиз. Бундай ҳолатда, кўп нарса оиладаги муносабат, боланинг шаҳсий хусусиятларига боғлиқ. Аммо биз болаларни мажбурий тақишини тавсия этмаймиз.

Тўғри, агар бола ниқобни нотўғри тақса хавфлар бор албатта: уни олиб ташлаганидан кейин қўлларига ишлов бермайди, бурнини, оғзини ёки кўзларини кир қўллар билан ишқалайди. Бундай хатти-ҳаракатларда ҳимоя воситалари бефойда. Аксинча, ўзида қўзғатувчиларни тўплаб, ниқоб инфекциялар сабаби бўлиши мумкин. Агар бола ниқобни тўғри тақолмаса, ундан бутунлай воз кечиш яхшироқдир.

- Шифокорларнинг маълумотларига кўра, болалар ушбу вирусга камроқ мойил, аммо инфекция оғирроқ кечадиган тоифалар ҳам борми?

- Касалликка чалинган болалар асосан енгил ва ўрта даражадага беморлардир, уларнинг кўпчилигини, албатта, биз анча узоқ вақт даволадик. Ўпка, юрак қон-томир, асаб тизими касалликлари каби сурункали патологияга эга бўлганлар коронавирус инфекциясини бошдан оғир кечиради.

Болаларнинг COVID-19ни бошдан осонроқ кечириши, фикримизча, организмнинг ёшга доир хусусиятларида, коронавирус таъсир қиладиган ангиотензин айлантирувчи фермент деб аталувчи рецепторлар сонида: улар болаларда шунчаки камроқ.

Аммо шуни ҳам таъкидлаш керакки, бир ёшга тўлмаган чақалоқлар ушбу инфекцияни, бошқа инфекциялар сингари, бошдан оғир кечиради. Бунинг устига, бола ҳар қандай одамга, шу жумладан хавф остида бўлганлар учун инфекция тарқатувчиси бўлиб хизмат қилиши мумкин. Бу, айниқса, уларнинг бувалари, боболари, катта бувилари ва катта боболари учун жуда хавфлидир. Шуни эсда тутиш керакки, ҳатто аломатлари кузатилмаган ташувчи ҳам кекса бемор учун ёки хавф омиллари бўлган ёшроқ одамнинг касаллиги оғир кечишига ва ўлимига сабабчи бўлиши мумкин.

663
Президент РФ В.Путин вручил государственные награды в Кремле

Александр Бастрыкин: неонацизм ва реваншизм ҳозирча, афтидан, Европани чўчитмаяпти

539
Сентябрь ойида Россия Тергов қўмитасида нацизмни оқлаш ва тарихни сохталаштириш билан боғлиқ бўлган жиноятларни тергов қилиш бўлими ташкил этилди

Алоҳида бўлинмага нима сабабдан эҳтиёж туғилди, бу сингари ишларни тафтиш қилишнинг қийин томонлари нимада, терговчилар қандай билимларга эга бўлишлари керак ва нега Россия чет элдаги ҳарбий шараф рамзлари таҳқирланишига муносабат билдиришга мажбурлиги ҳақида Тергов қўмитаси раиси Александр Бастрыкин РИА Новостига берган интервьюда гапириб ўтди.

— Александр Иванович, яқинда Тергов қўмитасида нацизмни реабилитация қилиш ва Ватан тарихини сохталаштириш билан боғлиқ жиноятларни тергов қилиш билан шуғулланувчи янги бўлинма ташкил этилди. Бу хабар ОАВ ва ижтимоий тармоқларда қизғин муҳокамаларни юзага келтирди. Айтингчи, бундай бўлинмани ташкил этиш зарурати нега юзага келди?

— Барчага маълумки, Нюрнберг ҳарбий трибунали ҳукми Иккинчи жаҳон уруши сабабларига баҳо беришда муҳим босқич бўлган эди. Иккинчи жаҳон урушини бошлашда ва олиб боришда жавобгар бўлган нацист жиноятчиларининг кирдикорлари жиноий деб тан олинганини барча ёдда сақламоғи лозим. Шунга қарамай, бугун давом этаётган ахборот уруши шароитида мамлакатимиз ичида каби, чет элда ҳам нацизмни реабилитация қилишга бўлган уринишлар сони ортиб бормоқда, шунингдек, биз фашизм устидан қозонилган ғалабада бизнинг мамлакатимиз ўйнаган ролга сохта баҳолар берилаётганига гувоҳ бўляпмиз. Адолатни қайта тиклаш мақсадида бу сингари ҳолатларга қарши кураш фаолиятини фаоллаштириш лозим. Шунингдек, жамиятимизнинг Ватан ҳимоячилари хотирасига ҳурмат бажо келтириш ва тарихий ҳақиқатни ҳимоя қилишга бўлган интилиши ўзининг қонуний аксини топди ва эндиликда Россия Федерацияси Конституциясида мустаҳкамлаб қўйилган.

— Бу сингари ҳаракатлар ҳозир қандай жазоланмоқда?

— Россия Жиноят кодексининг нацизмни реабилитация қилиш тўғрисидаги моддаси нормалари (Россия ЖК 354.1-моддаси) ҳозирда нацизм рамзлар ва фашизм мафкурасини тарқатишга уринмоқчи бўлганларга нисбатан қўлланилмоқда. Сўнгги мисоллар сифатида "Ўлмас полк" онлайн акциясида содир бўлаётган воқеаларга муносабатимиздир: Россиянинг бир қанча субъектлари аҳолиси интернет-сайтда нацистлар ва Ватан хоинлари фотосуратларини жойлашган. Жиноят ишларининг бир қисми якуний босқичда, айрим фигурантлар судга тортилган, улардан бири, Пермьда яшовчи Даниил Симанов устидан аллақачон суд ҳукми ўқилди ва у 200 соатлик мажбурий ишларга жалб этилиши кўринишидаги жазони олди. Суд томонидан тайинланган жазо жиноятнинг ижтимоий хавфлилигига тўлиқ жавоб беради, деб ҳисоблайман, Симановга нисбатан эълон қилинган ҳукм ҳам шундан далолат беради. Шу сабабли, жиноят қонунининг ушбу нормасини жазолаш инструменти сифатида қўлланилаётгани тўғрисидаги айрим луқмалар ва концлагерлар билан боғлаб унчалик тушунарли бўлмаган чизиқларни ўтказилиши фақатгина таажжубни келтириб чиқармоқда.

— Бундай тергов ишларининг қийин томонлари нимада?

— Бир қарашда жиноятнинг бу таркибида ҳаммаси равшан ва оддийдек. Аммо бу ундай эмас, бу оддийликнинг ҳам ўзига хос хусусияти бор. Жиноят содир этиш ҳолатларини аниқлашда шунчаки у ёки бу гапнинг тарихий воқеаларга мос келмаслиги фактини аниқлашдан иборат эмас. Маъно айнан шахс ноқонуний ҳатти-ҳаракатларининг мотиви ва мақсадини аниқлашдир, ва бу ҳаракатлар СССР фаолияти ҳақида қасддан ёлғон маълумотларни тарқатишда ўз ифодасини топади.

Шу нуқтаи-назардан, нацизмни реабилитация қилиш тўғрисидаги модда бўйича дастлабки терговнинг баъзи хусусиятлари, унинг ўзига хослиги, шунингдек, орттирилган тергов тажрибаси Тергов қўмитаси тузилмасида алоҳида бўлинма таркиб топишига олиб келди.

Аммо, алоҳида тергов қилинадиган фактлар ҳам кўникма ҳамда билим ўзаро уйғунлигини талаб этади. Ахир бу муаммонинг аҳамияти, бу қанчалик қайғули бўлмасин, ўсиш тенденциясига эга.

— Лекин тарихнинг чуқур таҳлилини талаб қилувчи бошқа бунданда мураккаброқ жиноятлар бўлиши мумкин-ку. Ходимларингиз бундай ҳолатларни ҳам тергов қила оладими?

— Янги бўлинма таркибига бу сингари жиноятларни тергов қилишда тажрибага эга Тергов қўмитаси терговчилари киритилади. Бу ходимлар, ўз навбатида, нафақат юриспруденция, халқаро ҳуқуқ, балки тарих бўйича ҳам кенг билимларга эгалар. Улар нациятлар жиноятлари ҳақидаги ишларни текшириш давомида уруш ва урушдан кейинги даврдаги кўплаб миқдордаги архив материалларини таҳлил қилганлар, зарурат туғилганида олимларни ҳамкорликка чорлаганлар.

Бундан ташқари, бундай ишлар бўйича биз томонимиздан зарур суд экспертизаларини, жумладан, тарихий экспертизаларни ўтказиш таъминланади. Дунё миқёсида ўрнатилган ва тан олинган тарихий фактларнинг лексик конструкцияларига баҳо беришга алоҳида эътибор қаратилади. Ушбу ишнинг бутун ҳажми жиноятни малакалаш белгиларини аниқлашга қаратилган бўлиб, уларсиз жиноий жавобгарликка тортиш мумкин эмас. Терговчи, шу жумладан, Нюрнберг ҳарбий трибунали қарорига асосланган халқаро ҳуқуқнинг амалда мавжуд нормаларига таянади. Ва албатта, бу йўналишдаги ишлар, фуқаролар томонидан амалга ошириладиган илмий-тарихий фаолиятга ўз таъсирини ўтказиши мумкин эмас. Нацистларни қаҳрамонлаштириш, уларнинг инсониятга қарши жиноятларини оқлаш, халқимиз хотирасини таҳқирлаш бу бошқа, бу учун жиноий жавобгарлик бор, буни пухта илмий фаолият билан таққослаб бўлмайди. Янги бўлинма жиноятларни бевосита тергов қилишдан ташқари мувофиқлаштириш маркази ролини бажаради, у минтақавий тергов органларига жиноий ишларни текширишда услубий-таҳлилий ёрдам кўрсатади.

Бундан ташқари, ушбу фаолият йўналишида терговчиларнинг мавжуд тажрибаси умумлаштирилади ва бундай фактларни баҳолашда бирлаштирилган ҳуқуқий ёндашув таъминланади. Шуни таъкидлашни истардимки, ишнинг бу йўналиши билан бир қаторда бизнинг бошқа жиноятларни тергов қилиш билан боғлиқ устувор вазифаларимиз доимо диққат марказда бўлиб қолмоқда.

— Бошқа мамлакатларда бу сингари жиноятлар ёки нацистлар мафкурасини тарқатиш билан боғлиқ жиноятлар учун жиноий таъқиб борми?

— ГФР Жиноят кодексида аксил-конституциявий ташкилотларнинг тарғибот материалларини тарқатганлик учун жавобгарлик кўзда тутилган, "мазмуни миллий социализм мафкураси билан боғлиқ бўлган" материалларни тарқатганлик учун малакалаш белгисига кўра кучайтирилган жавобгарлик белгиланади. Исроилда холокостни рад этганлик учун жиноий жавобгарлик мавжуд. Беларус Республикасида ҳам нацизм реабилитацияси учун жиноий жавобгарлик бор. Айтганча, ҳозирда ГФР ерлар адлия бошқармаси Марказий идораси билан Людвигсбургдаги национал-социализм жиноятларини тергов қилиш бўйича ҳамкорлик алоқаларини ўрнатмоқдамиз.

Шу билан бирга, биз Литва, Латвия ва Эстонияда фаолияти Нюрнберг трибунали томонидан жиноий деб топилган СС бўлинмалари собиқ ҳарбий хизматчилари ташкилотлари қай тарзда рағбатлантирилаётганини кўряпмиз. Украинада ўқувчиларни тинч аҳолининг оммавий қатл этилишига алоқадор бўлган нацистлар қабрига гулчамбарлар қўйишга олиб боришади, гитлер Германияси билан ҳамкорлик қилганлар қаҳрамонлар сифатида кўрсатилмоқда. Европада реваншистлар ва неонацистлар бош кўтармоқда, жумладан, улар Австрия, Италия, Испанияда фаоллашмоқда. Ҳозирча бу сингари ҳолатлар, чамаси, бу давлатлар раҳбариятини чўчитмаяпти, аммо келгусида улар жамоатчилик онгига зарарли таъсир кўрсатиши мумкин.

— Чет элдаги воқеалар қайсидир маънода Россияга тегадими?

— Нацизмни реабилитация қилиш ва Россиянинг ҳарбий шон-шарафи рамзларини таҳқирлашга уринишлар чет элларда қайд этилмоқда. Амалдаги жиноий қонунчилик бизни бу сингари жиноятларга муносабат билдиришга мажбур этади. Тергов қўмитаси томонидан Украина миллий хотира институти раиси Владимир Вятровичга нисбатан очилган жиноий иш бўйича текширувлар давом этмоқда - у Халқаро ҳарбий трибуналнинг "ўқ мамлакатлар" асосий ҳарбий жиноятчиларини суд қилиш ва жазолаш тўғрисидаги ҳукмида белгиланган фактларни мунтазам равишда рад этишда айбланади, Латвия Республикаси фуқароси, "СС Латвия легиони" ветерани Висвалдис Лацисга нисбатан дастлабки тергов олиб борилмоқда. Маълум бўлишича, 2017 йилнинг ноябрида Ригада унинг муаллифлиги остида "Латвия легиони ҳақиқат нури шуъласида" китоби чоп этилган бўлиб, матнда у "СС Латвия легиони" полиция батальони томонидан тинч аҳолига қарши амалга оширилган ҳарбий жиноятларни маъқуллаган. 2020 йилнинг апрелида Лацис вафот этди, аммо фигурантнинг вафоти муносабати билан жиноий ишнинг тўхтатишга фақатгина унинг яқин қариндошлари розилиги мавжуд бўлганидагина йўл қўйилади. Яъни уни оқламайдиган асослар бўйича. Шу боис, жиноий иш бўйича текширув давом эттирилмоқда.

Жорий йил Чехия Республикасида Россиянинг ҳарбий шон-шарафининг рамзи бўлган Совет Иттифоқи маршали Иван Конев ёдгорлиги бузилиши бўйича жиноий иш қўзғатилди ва тергов қилинмоқда.

Яқинда Литва Республикасининг Жежмаряй шаҳрида қизил аскарлар биродарлар қабристони яқинида жойлашган, шаҳарни озод қилишда ҳалок бўлган Қизил Армия аскарлари ёдгорлиги таҳқирланиши бўйича яна бир ҳолат қайд этилди. Шубҳасизки, ушбу ҳолатлар Россия ТҚ терговчилари учун муносабат билдиришга асос бўлди - айни вақтда ушбу ҳолат юзасидан процессуал текширув ўтказилмоқда.

— Пировардида нимага эришмоқчисизлар?

— Бизнинг вазифамиз — тирик ва жон фидо қилган халоскор-жангчилар, тинч аҳоли, нацистлар қурбонларининг эзгу номини ҳимоялаш. Уруш сабоқларини ёдга олиш ва билиш - айни ҳозир фожиалар ва хатоларнинг олдини олиш имконига эга бўлиш демак. Шуларни ҳисобга олган ҳолда биз томонимиздан яқинда Тергов қўмитасининг қидирув ва архив ишларини мувофиқлаштириш бўйича штаби ташкил этилди, унинг таркибига ҳудудларида "Муддати йўқ" лойиҳаси бўйича архив, тарих-разведка ва  қидирув ишлари ўтказилиши режалаштирилган бошқа идоралар ва жамоат ташкилотлари вакиллари, Россия Тергов қўмитаси марказий аппарати ва тергов органлари бўлинмалари раҳбарлари ва ходимлари киради.

Уруш очишда масъулиятни нацист жиноятчилари ва антигитлер коалицияси давлатлари зиммасига бирдек ағдариш, Нацист жиноятчилари ва уларнинг шерикларини оқлашга уриниш - бу шунчаки тарихни сохталаштириш, деб бўлмайди. Бу ҳаракатлар ғайриқонуний ва бир вақтнинг ўзида ахлоқ чегараларидан чиққан, бу дунёни бир қарашда аён бўлган ва юридик жиҳатдан ўз исботини топган ёвузликдан халос этганлар хотирасини таҳқирлашдир. Айнан шу учун ҳам бих тарихий ҳақиқатни бузиб кўрсатилишига, хусусан, жиноий-ҳуқуқий чоралар билан ҳам қаршилик кўрсатишимиз шарт.

539
Лаборатория имени Ричарда Лугара в Грузии

Ҳимоями ёки тажриба. Америкаликларга Россия чегараларидаги биолабораториялар нега керак

441
(Янгиланган 15:13 17.09.2020)
Америкаликлар Марказий Осиё ва Кавказда биолабораторияларни СССР барҳам яратишни бошладилар. Эллигинчи йилларга келиб улар юқумли касалликларга ихтисослашди ва ўлат, тиф ва вабога қарши вакциналарни ишлаб чиқара бошладилар

ТОШКЕНТ, 17 сен — Sputnik, Галия Ибрагимова. "Вашингтон Шанхай ҳамкорлик ташкилотига ёрдам баҳонасида биомаълумотлар тўплаш билан шуғулланмоқда", — деб баёнот қилди Хавфсизлик кенгаши котиби Николай Патрушев ШҲТ бўйича ҳамкасблари билан учрашувда. Қўшни давлатлардаги биологик хавфсизлик Москвани анчадан буён ташвишга солиб келади. Америка лабораторияларининг Грузия, Қозоғистон, Тожикистон ва Ўзбекистондаги фаолияти кўплаб саволларни туғдирмоқда. Бу лабораторияларда қандай тадқиқотлар ўтказилади, РИА Новости материалида ўқинг.

Ҳарбийдан фуқароликка

Америкаликлар Марказий Осиё ва Кавказдаги биолабораторияларни СССР барҳам топганидан сўнг яратишни бошлашган. Янги қурилишга ҳожат йўқ эди: аксарият тадқиқот марказлари совет институтлари негизида ташкил этилди. титутов. Эллигинчи йилларга келиб улар юқумли касалликларга ихтисослашди ва ўлат, тиф ва вабога қарши вакциналарни ишлаб чиқара бошладилар.

Москва ва Вашингтон ўртасидаги қурол-яроғ пойгаси етмишинчи йилларга келиб биологик ва кимё уруши билан тўлдирилди. Ижтимоий блок давлатларидаги лабораториялар совет ҳукумати Ғарбга қарши қўлламоқчи бўлаётган қуролни синовдан ўтказаётгани ҳақида миш-мишлар юрарди. Аммо бундай таъкидларга қарши аниқ бир далиллар топилмади. Аммо, СССР барҳам топгач, тадқиқот марказларидан сизишлар рўй бермаслигининг олдини олиш муҳим эди.

Америкаликлар ўз ёрдамини таклиф этишди. Тўқсонинчи йиллар бошида улар Москвага собиқ иттифоқ давлатларидаги ядро, кимё ва биологик қуроллар захираларини йўқ қилишга ёрдам беришди. Сенаторлар Сэм Нанн ва Ричард Лугар томонидан бунинг учун махсус "Таҳдидни биргаликла камайтириш дастури" ишлаб чиқилди — ва айнан унинг доирасида Марказий Осиё ҳамда Кавказдаги биолабораторияларнинг модернизацияси амалга оширилди.

Ушбу, келиб чиқиши, аслида ҳарбий объектлар америкаликлар қўллаб-қувватлаши натижасида фуқаролик илмий-тадқиқот марказлари сифатида қайта жиҳозланди. Аммо Қозоғистон, Ўзбекистон, Тожикистон, Грузиядаги эпидемиологик ҳолат мураккаблигича қоларди. У ерларда тез-тез вабо, гепатит, тиф касалликлари эпидемияси қайд этиларди.

Вашингтон хавфли касалликларни ўрганиш учун маблағ ажратди, бироқ бир шарт билан - лабораторияларда америкалик мутахассислар ҳам ишлаши керак эди. Минтақаларда тўпланган штаммлар ғарб тадқиқот марказларига олиб чиқиб кетилди. Америкаликлар бу ҳолатни Европа ва АҚШда вирусни ўрганиш ва вакцинани яратиш учун имкониятлар кўплиги билан изоҳлардилар.

Москванинг лабораториялар учун грантлар нега Пентагон ва НАТО бюджетидан ажратилиши ҳақидаги саволларига америкаликлар жавоби ҳамиша бир хил янграрди: тадқиқотлар тинчлик мақсадларида ўтказилмоқда.

Пентагон буюртмасига кўра

Ушбу мавзу айниқса 2018 йилда, Грузия собиқ давлат хавфсизлиги вазири Игорь Гиоргадзе Ричард Лугар номидаги жамоат саломатлигини тадқиқ қилиш марказида даволанишдан сўнг ўнлаб одамлар вафот этишгани ҳақида гапирганидан сўнг, айниқса ўткир тус олди. Собиқ амалдор лабораторияда одамларга устида тажрибалар ўтказилганлигини истисно қилмаган эди.

Гиоргадзе яна бир деталга - биологик ҳимоянинг олий даражасига эътибор қаратган эди. Унинг сўзларига кўра, марказда "зарарли моддалар ва биологик фаол материалга эга ўқ-дориларни пуркаш учун ускуналар" мавжуд. "Мақсади - аҳолини ҳимоялаш бўлган бундай муассасага бундай нарсаларнинг нима кераги бор?", - дея савол беради собиқ вазир. У шунингдек, марказ ходимлари Пентагон буюртмаларини бажаришларини яширмаганликларини қўшимча қилади.

АҚШ Гиоргадзе айбловларини беъманилик, дея атади ва барча тадқиқотлар - фақатгина тинчлик мақсадларида амалга оширилмоқда, дея яна бир карра ишонтиришди. Аммо Россия ўз чегаралари сарҳадларида биологик экспериментларга тоқат қилмайди, дея огоҳлантиради ТИВнинг қуролни тарқатмаслик ва назорат қилиш масалалари бўйича департаменти раҳбари Владимир Ермаков.

Грузия ҳукумати барча гумонларга нуқта қўйиш учун россиялик мутахассисларни таклиф этганди. Аммо Москва ва Тбилиси ўртасида ўтган йили юз берган инфироз туфайли ташриф амалга ошмади.

Қозоғистон штаммлари

Москвани Қозоғистондаги биолабораториялар ҳам ташқишга солади. Май ойида бўлиб ўтган ОДКБга аъзо давлатларнинг ТИВ раҳбарлари учрашувида Сергей Лавров Россия ўз чегаралари бўйлаб биолабораториялар барпо этилишига қарши эканлиги ҳақида баёнот қилган эди.

Хитой ҳам кескин танқид билан чиқиб АҚШдан Марказий Осиёда Пентагон томонидан молиялаштириладиган барча тадқиқот объектларини ёпишни талаб қилди. Америкаликлар бунга жавобан минтақа мамлакатларини Америка-Хитой зиддиятига аралаштирмасликка чақирдилар.

Биолабораториялар масаласи ШҲТ саммитларида ҳам муҳокама қилинди. Ушбу ташкилот аъзолари бўлган — Қозоғистон, Ўзбекистон, Тожикистон - илмий марказлар америка ҳарбий ишланмалари билан боғлиқ эмаслигини айтиб, ишонтирсаларда, Россия ва Хитойни бу инонтира олмади. ШҲТ аъзолари бундай фаолият турларига эътиборлик билан қарашлари лозим, деган фикрда тўхталдилар.

Танқиддан бир оз вақт ўтиб, Қозоғистон президенти Қосим-Жомарт Токаев биологик хавфсизлик тўғрисидаги қонунни тайёрлашга фармон берди. У лабораторияларда чет эллик эмас, маҳаллий мутахассислар ишлашлари лозим, дея таъкидлади. Аммо давлат раҳбари, гап айнан қайси марказлар ҳақида бораётганига аниқлик киритмади. Аммо қозоғистонлик кузатувчиларнинг аниқлик киритишича: гап Олма-Отадаги Марказий референс-лаборатория ҳақида борган.

МРЛ Қозоғистон учун характерли бўлган вируслар штаммларини ўрганишга ихтисослашган, 2016 йилдан Қозоғистон карантин ва зооноз инфекциялари илмий маркази базасида фаолият юритади, гарчи Пентагон ҳисобидан қурилган бўлса-да, Соғлиқни сақлаш вазирлигига бўйсунади ва республика мулки саналади. АҚШ бу мақсад учун 108 миллион доллар ажратган.

Олма-отадаги ушбу биолаборатория Қозоғистонда кўплаб маротаба ташвишларга сабаб бўлган. 2018-йилда мамлакатда менингит билан оғриш сезиларли ошган. Ўшанда МРЛдан менингокок инфекцияси штамми сизиши юз бергани ҳақида миш-мишлар тарқалган эди. Журналистлар ва блогерлар америкаликлар атайдан - тажриба учун вирус тарқалишига йўл қўйиб берган, деган жиддий фикрларни илгари суришганди.

Аммо Қозоғистон Соғлиқни сақлаш вазирлиги: ҳеч қандай эпидемия йўқ, дея барчани ишонтиришга уринди. "Қозоғистонда 58та менингит ҳолати қайд этилган, улардан 32таси Олма-Отада. Агар нисбий кўрсаткичларни ҳисобга олсак, БССТ ўлчовларига кўра, бу паст даража", - деди идора ўз баёнотида.

Коронавирус билан боғлиқ ҳолат ҳам шунга ўхшаш: интернетда у биолаборатория билан боғлиқлигини таъкидлашмоқда. Ҳукумат ушбу конспирологияни рад этди ва ваҳима солмасликка чақиришди.

Мураккаб эпидемиология

Чет эл биолабораториялари Тожикистонда ҳам бор. Улардан бири 2013-йилда Гастроэнтерология институти негизида, Душанбеда ташкил этилган. Лойиҳа франциянинг Мерьё хайрия фонди томонидан молиялаштирилган. Ушбу фонд бу сингари объектларни Хитой, Мьянма, Бангладеш ва Африка мамлакатларида ҳам барпо этган.

Францияликларга эса, қоидага кўра, БМТ ва АҚШнинг халқаро тараққиёт бўйича агентлиги (USAID) ёрдам берган. Инвестициялар уч миллион доллардан ошиқни ташкил қилди. Қозоғистон ва Грузия билан боғлиқ ҳолатдаги каби, чет эллик ҳомийлар: Тожикистонга бу мураккаб эпидемиологик вазият туфайли зарур, дея тушунтирардилар.

2019 йилда лабораторияларнинг яна бири сил касаллигига қарши курашиш Республика маркази негизида ташкил этилди. USAID ва Пентагон ҳомийлар сифатида иштирок этди. Маҳаллий биологлар чет эллик ҳамкасблари иштирокида у ерда ўпка касаллиги, безгак, гепатит ва вабони ўрганишади.

Ўтган йили Тожикистон шимоли - Исфара шаҳрида янги объект очилди. У ҳақда маълумот жуда оз, америкаликлар ҳомийлик қилган.

Американча тикланиш

АҚШнинг ҳарбий-биологик дастурида Ўзбекистон ҳам иштирок этади: 2018-йилда бу ҳақда РФ ҚКнинг радиация, кимё ва биологик муҳофаза қўшинлари раҳбари, генерал-майор Игорь Кириллов маълум қилган. Унинг тушунтиришича, Ўзбекистон томони америкаликларга патоген микроорганизмлар ҳақида маълумотлар тўплашда ёрдам беради.

Россия ҳарбийсининг бу сўзларига Тошкентда таажжубга сабаб бўлди. "Тўғрисини айтсак, бу ҳақда эшитмаган эканмиз", - Кирилловнинг бу сўзларига жавобан республика Мудофаа вазирлиги худди шундай изоҳ берди.

Аммо ўзбек ҳукумати 2007 йилда америкаликлар Тошкентдаги вирусология институтида грант ажратганини инкор этмади. Бу маблағларга маҳаллий мутахассислар америкаликлар билан ҳамкорликда минтақада тез-тез авж олиб турадиган бруцеллезни ўрганишга киришдилар. Аммо АҚШ ёрдами ҳолатни ўзгартира олмади — келгуси йилда касалланиш кўрсаткичи бурунги йиллардаги кўрсаткичлардан ошди ҳатто.

Америкаликлар кўп йиллар давомида Орол денгизидаги тикланиш оролида тадқиқотлар олиб бордилар. Совет вақтида у ерда бактериологик қуроллар синовдан ўтказилган биокимёвий полигон бўлган. 2000 йилларда АҚШ полигоннинг мини-омборларида сибир яраси (куйдирги) спораларини излаб топишга уринишган.

Вашингтон бундай фаолликни региондаги экологик ҳолатни яхшилашга интилиш билан изоҳлаган эди. Аммо, аксинча, Ўзбекистонда куйдирги билан касалланиш ҳолатлари қайд этилди. Бу атайдан сиздирилгани ҳақида миш-мишлар тарқалди, аммо инфекциянинг Вирусология институти билан боғлиқлиги ҳақида далиллар ҳозирча йўқ.

441

Лукашенко 5 ноябрдан президент сифатида тан олинмайди - Европарламент

438
(Янгиланган 17:08 19.09.2020)
Шу ҳужжатда Европарламент беларус мухолифати мувофиқлаштириш кенгашини "халқнинг муваққат вакили" сифатида тан олган ва сайловлар ўтказилишини қўллаб-қувватлаган.

ТОШКЕНТ, 19 сен — Sputnik. Европарламент Александр Лукашенкони 5 ноябрдан бошлаб республика раҳбари деб ҳисоблашдан тўхташлари ҳақида баёнот берди.

"Амалдаги аторитар етакчи Александр Лукашенконинг ваколатлари муддати тугаши билан <…>, парлмент уни мамлакат президенти сифатида бошқа тан олмайди", - дейилади резолюцияда.

Шу ҳужжатда Европарламент беларус мухолифати мувофиқлаштириш кенгашини "халқнинг муваққат вакили" сифатида тан олган ва сайловлар ўтказилишини қўллаб-қувватлаган. Шунингдек, Европарламент Лукашенкога нисбатан эҳтимолий санкцияларни ҳам қўллаб-қувватлаган.

Беларус ТИВ Европарламентнинг ушбу ҳаракатларидан ихлоси қайтганлигини маълум қилди. Идора, шунингдек, ўзини холис ва демократик тузилма сифатида намойиш этадиган ушбу ташкилот "бурнидан нарироққа қарашга" ўзида сиёсий ирода топа олмаганлигини қайд этган.

Республика кенгашида резолюциянинг қабул қилиниши давлатнинг ички ишларига аралашув сифатида баҳоланди. Россия Давлат думаси спикери Вячеслав Володин ҳам ушбу ҳужжатга "ички аралашув" сифатида баҳо берган эди. Володинга кўра, резолюциянинг қабул қилиниши мамлакатдаги ҳукумат органларини алмаштиришга бўлган уринишдир.

Беларусдаги воқеалар

Беларусдаги оммавий протестлар 9 август куни, президент сайловларида олтинчи маротаба Лукашенко ғалаба қозонгач бошланган эди. МСК маълумотларига кўра, у 80,1 фоиз овоз олган. Оппозиция сайловларда Светлана Тихановская ғалаба қозонди, дея ҳисоблайди. Тихановскаянинг ўзи мамлакатни тарк этишга қарор қилди ва Литвага йўл олди.

Акциянинг илк кунларида куч тузилмаси ходимлари протест қатнашчиларига нисбатан кўз ёш чиқарувчи газ, водомет, шовқин гранаталари, резина ўқларни ишлатишган. Сўнгра, ҳуқуқ тартибот органлари митингларни тарқатишни ва куч методларидан фойдаланишни тўхтатишди.

Расмий маълумотларга, илк кунларда 6,7 мингдан зиёд қўлга олинган. ИИВ хабарига кўра, тартибсизликлар давомида юзлаб одамлар жабрланган, жумладан, 120дан ортиқ куч ходимлари ҳам. Беларус ҳукумати маълумотига кўра, уч киши қурбон бўлган.

438