Жасур Жалолиддинов

Она орзуси: Жасур Жалолиддиновнинг муваффақият йўли

532
(Янгиланган 15:14 26.10.2020)
2020 йил ёзида ўзбек футболчиси Жасурбек Жалолиддинов Россиянинг “Локомотив” клубига ўтди. Трансфер ўзбек ва рус спорти дунёсида катта шов-шувга сабаб бўлди. Sputnik ҳозир ижара ҳуқуқи асосида “Тамбов”да тўп сураётган футболчининг муваффақияти тарихини сўраб билди.

ТОШКЕНТ, 25 окт — Sputnik. Марина Чернышова-Мельник. Ўзбекистоннинг энг иқтидорли ёш футболчиларидан бири Жасур Жалолиддинов 2020 йил ёз ойидан буён нафақат ўзбекистонлик мухлислар диққатини ўзига қаратмоқда. У Россияга келгандан сўнг у ҳақидаги хабарлар ОАВда тез-тез пайдо бўла бошлади.

Она орзуси ва ҳаётини ўзгартирган таклиф

Жасурбек Навоийда таваллуд топган. Болакайнинг онаси ўғли футболчи бўлишни орзу қиларди. Унинг энг яхши кўрган футболчиси “Ливерпуль”, "Манчестер Юнайтед" ва "Реал Мадрид"да тўп сурган таниқли англиялик ҳужумчи Майкл Оуэн эди. Минг афсуски, Жасурбек гўдаклик чоғида онаси вафот этди, бироқ унинг орзусини ўғли барибир рўёбга чиқарди.

“Уйимиз олдида катта стадион бор эди, мен у ерда барча бўш вақтимни ўтказардим. Катта ёшли футбочилар жамоаси машғулот ўтказарди. Аввалига барча ўйинлар ва машғулотларни катта қизиқиш билан кузатардим, кейин ўзим тўп ўйнашга уриниб кўрдим. Тез орада катталар менга эътибор қаратишди ва ўргата бошлашди. Жуда ҳаракат қилардим, кўп шуғулландим, вақт ўтиб мени жамоага қабул қилишди”, - дейди Жасурбек.

Жалолиддинов 8 ёшга тўлганида унинг ҳаёти тубдан ўзгариб кетди. Навоийда “Бунёдкор” академиясининг республика турнири бўлиб ўтаётган эди. Жасур тўп сураётган маҳаллий жамоа пойтахтнинг машҳур клубига қарши ўйнади. Улар ютқазишди, рақиб мураббийи эса истеъдодли футболчини кўз остига олиб қўйди ва турнирдан сўнг уни ўз жамоасига ўтишни таклиф қилди. Болакай ўзида йўқ хурсанд эди, ахир “Бундёдкор” мамлакатдаги энг яхши спорт академияларидан бири саналади. Бироқ машғулотлар учун Тошкентга кўчиш керак эди.

“Бувим мени қўйиб юборишни хоҳламас эди. Ахир мен кичик бир бола эдим, уйда икки тоғам менга ғамхўрлик қиларди, пойтахтда эса ҳеч қандай қариндош ва таниш йўқ эди. Лекин мен кетишни жуда ҳам хоҳлардим: бу катта имконият эканини англардим. Уйда мен йиғладим, натижада бувим тақдирга тан берди”, - дея эслайди футболчи.

Пойтахтдаги ҳаёт ва дебют

Тошкентда у республиканинг турли шаҳарларидан келган болалар яшайдиган “Бунёдкор” академиясига жойлашди. Жасур оддий маҳаллий мактабда таҳсил олган, лекин асосий вақтини машғулотларда ўтказган. Академияда энг кичиги у эди, қолган ўйинчилар 8-9-синфларда ўқишарди. Қаҳрамонимиз бир муаммога дуч келади: рус тилини билмасди ва бу машғулот жараёнига халал берарди. Гап шундаки, жамоа мураббийи русийзабон эди ва барча дарсларни бу тилда олиб борарди. Шу боис ҳар бир ўйинчи рус тилини билиши шарт эди, Жасур эса аввалига унинг олдига қўйилган вазифаларни тушунмасди.

Жасур Жалоллидинов на тренеровке в ФК Бунёдкор
Жасур Жалоллидинов на тренеровке в ФК "Бунёдкор"

У тилни ўргана бошлади ва жамоадошлари билан ҳамиша бу тилда сўзлашиб, муваффақиятга эришди. Ҳеч қандай дарс олиб, курсга қатнамаган. Фақат тил муҳитига шўнғиган ҳолда ўрганган. Каттароқ ёшдаги ўйинчиларга бошида у адашиб қолмаслиги учун Жалолиддиновни бир ўзини сайр қилишга қўйиб юбормаслик топширилган.

Жасур қарийб ўн йил “Бунёдкор” шарафини ҳимоя қилди. У ҳам маҳаллий, ҳам республика, ҳам халқаро турнирларда қатнашарди. Жамоа таркибида Украина, Малайзия ва бошқа мамлакатларга борган. Жамоа иштирок этган турнирларда у энг яхши бомбардир деб топиларди.

16 ёшида футболчининг фаолиятида янги буралиш юз берди: у “Бунёдкорнинг” “Пахтакорга” қарши биринчи ўйинида қатнашди. У захирадан майдонга тушиб, ярим соатдан зиёд ўйнади. Ўзини муносиб равишда кўрсатди, ўйиндан сўнг асосий жамоа мураббийи Миржалол Қосимов Жасурбекни ўз жамоасига чақирди.

“У шунчаки мен биринчи жамоа яшаётган академиянинг учинчи қаватига кўчишимни айтди. Мен ажойиб бир шок ҳолатида эдим. Ахир улар мен авваллари сўрашишни орзу қилган болалар. Энди эса менинг ҳамкасбларим ва бир майдонда тўп сурамиз. Лекин мураббий мен меҳнат қилишим ва босар-тусаримни билмасдан қолмаслигим кераклигини айтди. Биринчи ўйинларда мен захирада ўтириб кузатардим. Кейин Миржалол Қўшоқович майдонга чақирди. Мен чигилни ёзишдан кейин энди формамни кийган эдим, ... 8 дақиқада томошабинлар қаршида тўп сурдим. Ўзбекистон чемпионатидаги илк ўйиним шундай кечди. Буларнинг бари имконсиз бўлиб туюларди, мен жуда бахтиёр эдим. Мен миллий чемпионат тарихида энг ёш футболчи бўлдим”, - дейди Жалолиддинов.

2010 йилда клубга Вадим Абрамов, Ўзбекистон миллий терма жамоасининг ҳозирги бош мураббийи раҳбарлик қилди. У Жасурни деярли ҳар бир ўйинда асосий таркибда майдонга чиқарарди. Абрамов унга ишонарди ва ҳамиша қўллаб-қувватларди.

“Ҳатто мен ёмон ўйнаганимда, мен ишончга сазовор эмасман деб ўйлардим. Лекин менга барибир имконият беришарди. Мавсумнинг учинчи ўйинида мен гол урдим ва ўзбек футболи тарихида энг ёш гол муаллифига айландим. Ўтган мавсумда мен ҳамиша майдонга тушардим ва Ўзбекистон чемпионатида мени энг яхши ёш ўйинчи деб топишди”, - дея ёдга олади у.

Трансфер ва Россия клуби

Ёш ва иқтидорли футболчи ҳар ерда кўзга ташланади. Сўнгги йилларда турли жамоа мураббийлари Жалолиддиновга қизиқиш билдиришди, унинг трансфери ҳақида сўрашди. Лекин аввалига ҳаммаси агентлар билан музокаралар даражасида эди. Баҳор ойида қаҳрамонимиз у Москванинг “Локомотив” раҳбари назарига тушганини билган. Ўзи илгари бу жамоа ўйинларини кузатмаган.

“Ватандошимиз Элдор Шомуродов “Ростов”га ўтгандан кейин бутун Ўзбекистон Россия футболини кузатишни бошлади”, - дея аниқлик киритди футболчи.

Жорий йил ёзида ёш ўйинчининг “Локомотив”га трансфери тўғрисида расмий таклиф келиб тушди. “Бунёдкор”да молиявий қийинчиликлар бор эди, сўнгги йил фақат академия тарбияланувчилари қолганди. Шунинг учун клуб унинг трансферига розилик билдирган.

Янги жамоада Жасурни яхши қарши олишди, бунинг устига у ерда аллақачон кўплаб легионерлар бор эди. Спортчи ўзбек ва рус футболи ўртасидаги фарққа эътибор қаратган: унинг республикасида ўйин техникасига катта эътибор қаратилади, Россияда эса кучга эътибор катта.

Афсуски, “Локомотив”нинг жорий мавсумида Жасур захирада бўлди ва майдонга тушмади.

“Албатта, трансфер вақтида ҳеч ким менинг янги жамоадаги позицияим ҳақида кафолат бера олмайди. Мен дарҳол асосий таркибда ўйнамаслигимни билган эдим, холос. Лекин ҳеч киси йўқ, ҳаммаси олдинди. Шомуродов ҳам “Ростов” шарафини ҳимоя қилиш учун дарҳол майдонга тушмаган эди, қарийб бир йил захирада эди”, - дейди Жасур.

Октябрда “темирйўлчилар” уни “Тамбов”га ижарага бериб юборди. Ҳозир жамоа стадион тайёр эмаслиги сабаб Саранскда ўз майдонидаги баҳсларни ўтказмоқда. Ўзбекистонлик футболчи “Динамо-Брянск”га қарши кечган ўйинда дебют қилди.

Жорий мавсумда футболчи кейинги йил “Локомотив”га юқори тайёргарлик билан қайтиш учун ўз олдига кўпроқ ўйнаш ва тайёрлигини оширишни мақсад қилиб қўйган.

“Мамлакат чемпионатида иштирок этмоқчи бўлсанг, жамоангда ўзингни яхши кўрсатишинг керак”,  - деб ишонади Жасур.

Унинг учун майдондаги энг қулай позиция ярим ҳимоянинг ўнг қаноти ҳисобланади.

Ўзбекча ош ва кумирлар

Спортчи бўш вақтларини уйда компьютер ўйинларини ўйнаш билан ўтказади. Баъзан шаҳар бўйлаб сайр қилади.

У ҳақиқий ўзбек сифатида ҳаётини ошсиз тасаввур қила олмайди. Ҳафтасига камида бир марта маҳаллий кафега ошхўрликка боради.

“Бунёдкор”да ўйиндан бир кун олдин ҳамиша ош танаввул қилардик, дам олиш кунлари ҳам. Бу ерда агентлардан маслаҳат сўрадим: яхши ўзбек ресторани қаерда бор? Улар топишди ва мен бу ерда ватанимни эслаш учун келаман. Чойхонада ватандошларимни кўриш ёқимли. Улар мен футболчи эканимни билишади ва ҳамиша илиқ қарши олишади”,  - дейди спортчи.

Мавсумнинг биринчи ярми “Тамбов” учун 18 декабрда якунланади. Ёш футболчи бўш вақтини ватанида, Навоийда ўтказмоқчи. У бувиси ва тоғаларини соғинган.

Элдор Шомуродов ўзбек футболидаги унинг кумиридир. Улар баъзан гаплашиб туришади, Шомуродов ватандошига маслаҳатлар бериб туради.

Россиялик футболчилардан яқинда Италиянинг “Аталанта” клубига ўтган ва “Локомотив”нинг собиқ ярим ҳимоячиси Алексей Миранчук.

“У менга ўхшаб чапақай. Унинг ўйин услуби, ҳамиша ўрганиш ва маҳоратини ошириш иштиёқи ёқади. Интервьюларимнинг бирида Алексейни жуда ҳурмат қилишимни айтганман. Шундан сўнг у менинг олдимга келиб сўрашди ва ўшандан буён машғулотларда ёрдам берди”, - дейди у.

Асосий мақсадларидан бири хорижда улкан спорт ютуқларини қўлга киритишдир.

532
Танки Т-14 Армата

Рус қуроли: 2020 йилнинг дастлабки натижалари

76
Россия мудофаа-саноат комплекси ва РФ Мудофаа вазирлигининг қайта қуролланиш дастури ўтаётган йилда иқтисодий турбулентлик шароити ҳамда глобал чақириқлар ва хатарлар фонида юқори барқарорликни намойиш этди.

2020 йилдаги коронавирус пандемияси билан боғлиқ глобал иқтисодий инқироз Россия давлат қурол ишлаб чиқариш дастури (ГПВ-2020)ни ва РФнинг халқаро қурол бозоридаги позицияларига путур етказа олмади. Россия қўшинлари таъминоти ўтган йилгига нисбатан 11 %га ошди. "Рособоронекспорт" хорижий буюртмачиларга 10 миллиард долларлик ҳарбий мақсадли маҳсулотларни етказиб берди, буюртма портфелини тахминан 50 миллиард долларда сақлаб қолди ва 9 миллиард долларга янги битимлар имзолади.

Қайта қуролланиш пойгасида иштирок этмай, Россия 2019 йилдан армия ва флотнинг қайта таъминоти учун 2019 йилдан 1,5 трлн рублдан кўп сарфламоқда, боз устига маблағларнинг 70%дан кўпи – замонавий серияли намуналарга сарфланяпти. Қўшинлар бир йил ичида 2300 дан ортиқ янги турдаги қурол-аслаҳаларни олган.

Россия флоти 35та субмариналар, сув усти кемалари билан тўлдирилди – фақатгина Болтиқ флотининг ўзи олтита янги ракета кемаларини қабул қилиб олди. Ҳаводан ҳужумга қарши мудофаа ҳам– тўртта С-400 "Триумф" зенит-ракета полк комплектлари ва олтита "Панцирь"  зенит ракета-тўп дивизион комплектлари билан бойиди.

"ГПВ-2020" дастурини амалга ошириш давомида армия ва денгиз флотида замонавий қурол-яроғ даражаси 70 %га, стратегик ядровий кучларда 83 %га, Аэрокосмик кучларда 75 %га етди. Умуман олганда, РФнинг қурол-яроғни ривожлантириш бўйича 2011–2020 йилларга мўлжалланган давлат тўлиқ амалга ошириладиган биринчи дастур бўлди ва қўшинларни катта миқдордаги янги ва замонавий қурол-яроғ ва жиҳозлар билан таъминлади. Тезлаштириш давом этмоқда, янги йилда қўшинлар 3400дан ортиқ янги ҳарбий техникага эга бўлади - ҳарбий қисмларнинг энг сўнгги қурол-яроғ билан доимий жиҳозланиш ҳозирлиги 2022 йил бошига қадар 71 %дан ошади.

Муаммолар ҳалқасида

Россияга қарши санкциялар ва ғарблик "шерикларнинг" виждонсизларча рақобати туфайли пандемия РФ қурол экспортининг энг катта муаммосига айланди. Ёдга олиш керакки, 2020 йилда жаҳон қурол савдосидаги умумий "ковид" кўрсаткичининг пасайиши 10% даражада бўлиши прогноз қилинмоқда, аммо Россия етакчиликни сақлаб қолди. Рус қуроли жаҳон қурол бозорининг тахминан учдан бир қисмини (АҚШдан кейин иккинчи ўринни) эгаллаган.

Ҳарбий-техник ҳамкорлик тўғрисидаги маълумотлар асосан махфий характерга эга ва шу билан бирга Россия ва Туркия С-400 ЗРКни етказиб бериш бўйича иккинчи битимни имзолашгани, Миср 500та Т-90МС танкларига буюртма бергани, чет эллик буюртмачига Ми-38Т кўпнишонли вертолётларни етказиб бериш бўйича битим имзолангани маълум. Ҳиндистон Россиянинг МиГ-29 ва Су-30 қирувчилари учун 2 миллиард доллар сарфлашга тайёр.

Бешинчи авлод Су-57Э қирувчилари, модернизация қилинган Ми-28НЭ вертолётлари ва Ка-52К кема вертолётлари юқори экспорт салоҳиятига эга. С-300В4 "Антей-4000" зенит-ракета мажмуаси ва "Армата" зирҳли машиналар линияси ҳам талаб кам эмас.

Россия етакчилигининг истиқболдаги баҳосини тушуниш учун, қуйидаги маълумотга эътибор қаратиш жоиз - Россия қуроли экспортининг тахминан 45%ини - авиация ташкил этади. 2020-2023 йилларда эса кўп нишонли қирувчиларнинг жаҳон экспорти ҳажми 110,7 миллиард доллар, жанговар вертолётларники - 65,3 миллиард долларга баҳоланмоқда.

Юқори технологиялар жанговар сафда

Ўтаётган йил рус қуролларининг миқдор (серияли ишлаб чиқариш) ва сифат (жанговар фойдаланиш) кўрсаткичларида катта ютуғи билан эсда қолди. Бир нечта ёрқин штрихларни - хронологик тартибда келтирсак.

Замонавий ва универсал Ка-52 "Аллигатор" разведка-зарба вертолёти Суриядаги жанговар шароитларда синовдан ўтган, бортда 2,8 тонна оғирликка эга арсенални кўтариб юришга қодир ва ҳозирда 100 километргача масофага уча оладиган қанотли ракеталарни ўзида "ўлчаб кўрмоқда" (дунёда аналоги йўқ). Россия ҲКК жанговар сафида - бундай машиналар сони тахминан 140тани ташкил қилади.

"Панцирь" ЗРПК 2020 йилда илк бор вақт талаби туфайли ҳарбий кема палубасига "қадам қўйди". Ҳаво нишонларининг тезлик ва нишонга олиш имкониятлари мунтазам ўсиб бормоқда, уларнинг ўлчами ва кўриниши эса аксинча, камаймоқда. Рақибнинг арзон дронига қарши С-300 ёки С-400 сингари қимматбаҳон ракеталарни қўллашдан наф йўқ. Денгиз амалиётида ихчам тизим барча кўринишдаги ҳаво нишонларини 20 км чегара чизиғидан тортиб кема бортига қадар бўлган масофада оптимал йўқ қилишга қодир. 

Россия ҳаво-космик кучлари Ленинград вилоятида биринчи энг янги "Витязь" С-350 зенит-ракета тизимининг жанговар қўлланилишини бошлашди ва ушбу қурол Ғарбий стратегик йўналишда ҳаводан ҳужумга қарши мудофаани кучайтиришда сифатли сакрашни амалга оширишга имкон беради. Дивизионда 12 та ускуна мавжуд бўлиб, уларнинг ҳар бири 12 тадан ракетага эга. Автоматик режимда 120 километрдан ортиқ масофа ва 30 километргача бўлган баландликда ҳаводаги нишонларга тез ва аниқ зарба беришга тайёр бўлган жами 1728 та ракета.

С-500 "Прометей" зенит-ракета тизими синовлари якунланмоқда, бу синовлар давомида ракета рекорд даражадаги 553 км масофада нишонни урди. Қора денгиз йўналишида С-500 тизимлари, фаразларга кўра, тажовузкорнинг Бухарест, Анқара ёки Киев устидаги қирувчи самолётларини ҳамда стратегик бомбардимончи самолётларини уриб туширишга қодир (буларнинг барчасида нишонгача бўлган масофа 550 км дан кам бўлади).

 

Россия ҲДК 2020 йилда 28 йил деганда биринчи марта олтита сувости кемаларини қабул қилмоқда: тўрттаси 955А ва 885М лойиҳаларидаги атом кемалари ва иккитаси 636.3 ва 677 лойиҳала - дизель-электрик кемалар. Тўртинчи авлодга мансуб ўнта стратегик сув ости крейсерлари (учта "Борей" ва еттита "Борей-А")яқин ўн йилликлар учун Россия ядровий триадасининг денгиздаги асосига айланади ва 160дан кам бўлмаган "Булава" ракеталарини максимал 8000 километргача бўлган ҳаракат радиусида ташийди (бу ҳар бири 100-150 килотоннагача бўлган 1600 та ажраладиган боеголовкалардир). Россия мамлакат манфаатларини Жаҳон океанининг исталган нуқтасида ҳимоя қила оладиган янги сувости флотини шиддатли тезликда яратмоқда.

Бешинчи авлод Су-57 қирувчиларининг оммавий ишлаб чиқарилиши бошланди. Янги қирувчи ер устидаги узоқлик масофаси 400 километргача бўлган нишонларни аниқлашга, 62тагача объектларни кузатиб боришга (ва бошқа самолётларга (зарба дронларига) нишонлар бўйича кўрсатмаларни олиб беришга қодир. Биринчи партияда РФ Мудофаа вазирлиги учун – 76 қирувчилар, истиқболда эса Су-57нинг учта авиаполки Россия ҲКК жанговар имкониятлари барқарор ривожини таъминлайди.

Сайёрамизнинг ҳар иккала қутбидан учиб ўтишга қодир бўлган янги оғир қитъалараро "Сармат" баллистик ракета Стратегик ракета кучларига хизматга киришдан олдин сўнгги синовлардан ўтди. Асосий фарқ шундаки, янги континентлараро баллистик ракетадан юқори аниқликдаги ноядровий қурол сифатида Ю-71 типидаги гипертовушли блоклар билан фойдаланиш имокнияти мавжуд. Атмосферада тахминан 15 Мах (7 км / сек.) Тезликда блокнинг кинетик энергияси ҳудуднинг радиоактив ифлосланишисиз ядровий зарба бериш учун хос бўлган ҳалокатни кафолатлайди. Гипертовушли маневр қилувчи жанговар каллакларининг муҳим устунлиги бу траекторияни жуда аниқ созлаш ва старт жойидан минглаб километр наридаги "қозиқ" га аниқ уриш қобилиятидир.

 

Ядровий энергетика ускунасига эга бўлган "Посейдон" денгиз ости транспорт воситасининг синовлари учувчисиз сузишнинг ноёб хусусиятларни ва чексиз тезлигини тасдиқлади. Бу 1000 метр чуқурликда 10 минг километргача, 100 узел (185 км / соат) тезликда ҳаракатлана оладиган қитъалараро чуқур сувларда ҳаракатланувчи аппаратдир. Узунлиги 24 метр бўлган қурилма одатий ёки мегатоннали термоядровий ўқ-дорилар билан жиҳозланиши мумкин ва самолёт ташувчи гуруҳларни, стратегик сувости базаларини ва душманнинг қирғоқ инфратузилмасини йўқ қилишга мўлжалланган.

Россия дунёнинг бошқа ҳеч бир мамлакати билан ўхшаши бўлмаган, юқори аниқликдаги самарали қурол бўлган "Циркон" гипертовушли ракета синовларини муваффақиятли якунламоқда. Октябр ойида Оқ денгиздаги "Совет Иттифоқи флоти Адмирали Горшков" фрегатидан учирилган "Циркон" тўрт ярим дақиқада 450 км масофадан туриб Баренец денгизидаги нишонни урди ва РФнинг Арктика чегаралари ва Шимолий денгиз йўли мудофааси ишончлилигини тасдиқлади. Тезлик 8 Махдан ошди, парвоз максимал баландлиги 28 километрга етди. Лойиҳага кўра, ракета тезлиги 9 Махга қадар (10789 км / соат дан юқори)  ва парвоз масофаси 1000 километрдан ортиқ бўлиши назарда тутилган.

Россия Мудофаа вазирлиги қўшинларида қўшинларни миналардан тозалайдиган "Уран-6" роботлари билан таъминлаш тўғрисида қарор қабул қилинган. Кўп функцияли роботлар комплекси миналаштирилган майдонларда ўтиш жойларини ўтказиш ва катта майдонларни миналардан тозалаш учун мўлжалланган (илгари Сурияда синовдан ўтган).

76

Ким АҚШда етиштирилган гўшт билан ўзини-ўзи заҳарламоқда?

528
(Янгиланган 16:27 30.11.2020)
Россия 8 йил олдин АҚШ гўшт маҳсулотларидан мутлақ воз кечган эди, сабаб – унинг таркибида инсон учун заҳарли модда борлигида, лекин Канада, Мексика, Япония ва Жанубий Корея уни сотиб олишга мажбур.

Ўтган ҳафта охирида тайванлик депутатлар қизиқ томоша уюштиришди: парламентчилар бир-бирларига ичак чавоқларни улоқтиш йўли билан Америкадан чўчқа гўшти импорт қилишга қарши чиқишди.

Гап шундаки, Тайван бош вазири Су Чжэньчаня мамлакатга АҚШда етиштирилган чўчқа гўштини олиб киришга рухсат берган. Аксарият депутатлар ва аҳоли бунга қарши.

Қаршиликка сабаб ўта жиддий – Америка қорамол ва чўчқа етиштиришда рактопомин моддадаси ем-хашак таркибига қўшилади. Ушбу модда қорамол вазни ошишига хизмат қилади.

Лекин,  рактопомин – дунёнинг ўнлаб мамлакатларида таъқиқланган. Улар орасида Россия, Европа Иттифоқи давлатлари, Хитой бор. Ушбу мамлкатларда рактопомин инсон соғлиги учун хавфли деб топилган. Фармокологияда ушбу модда - бета-адренергитик агонист дейилади ва одамла тремор, бош оғриғи, муслкуллсар қиқсариши тахикардия, қон босимининг ошиши ва бошқа касалликларга олиб келиши мумкин.

Лекин АҚШ, Канада, Мексика, Япония ва Жанубиц Кореяда рактопомин – инсон учун зарарсиз деб ҳисобланади ва қорамолчиликда мунтазам фойдаланиб келинади.

Россия ҳам айнан шу сабабли 8 йил олдин америка гўштини олиб киришга таъқиқ қўйган эди. Бунинг оқибатида катта жанжал келиб чиққан ва Вашингтон Москвани турли гуноҳларда айблаган эди. Москва ўз қарорини ўзгаришсиз қолдирган.

Рактопомин рухсат берилган мамлакатлар эса, аксарияти АҚШнинг яқин йўлдошларидир. Энди Тайван ҳам босим остида рухсат беришга мажбур бўлмоқда. Тайван ҳукумати 2021 йилнинг 1 январидан америка гўшти импортига рухсат берди. Энди вазифа Орол аҳолисини бу тўғри қарор эканига ишонтиришдор.

Лекин бу осон бўлмайди, чунки айни дамда жамиятнинг аксарияти бунга қарши – 70%. Мухолифтчи "Гоминьдан" партияси бу ишни охиригача етказишга бел боғлаган. Керак бўлса ҳатто референдум ташкил қилиш билан ҳам пўписа қилмоқда. Тайван ҳукумати ҳозирча ҳеч қандай далиллар келтира олгани йўқ.

Майли бошқа давлатларни қадрига бормас экан, нечга АҚШ ўз аҳолисига ҳам рактопомин билан боқилган гўшт беради?

Буни тушуниш учун, АҚШ асос топган кунидан бошлаб у ерда ҳукум сураётган асосий қоидалар билан танишишга тўғри келади. Биринчидан, АҚШда ҳар бир киши ўз хавфсизлиги учун ўзи жавобгар. Жумладан қандай маҳсулот истеъмол қилиши ҳам. Шу сабабли ҳам қурол сотиш ҳам кенг йўлга қўйилган. Учинчидан - тиббий хизмат. АҚШда юқори сифатли тиббиёт аксарият ҳолларда фақат бойларга хизмат қилади. Камбағаллар эса ўз кунини ўз кўриши керак. Пандемия ҳам буни яққол намойиш қилди.

АҚШда ғаройиб картинани кузатиш мумкин – бу ерда аҳолининг энг камбағал қисмига бир вақтнинг ўзида ҳам овқат етишмайди ҳам улар ҳаддан ортиқ семиз. Сабаб – уларнинг даромади фақат энг арзон озиқ-овқатга етади. Энг арзон маҳсулотларни етиштиришда эса – замонавий технологиялар, ГМО, кимёвий қўшимчалар, антибиотиклар консервантлар, ва рактопомин каби молни “семиртирадиган” хавфсиз қўшимчалардан кенг фойдаланилади. Қонун эса асосан фақат бадавлат ишлаб чиқарувчиларни ҳимоя қилади.

АҚШ билан ҳамкорликнинг ижобий ва салбий томонларига келсак – Тайван мисолида ушбу ҳамкорликнинг барча томонларини яхшигина кузатиш мумкин. Бир томондан АҚШда юқори технологиялар, ва иқтисодий ривожланиш келса, бошқа томондан рактопомин каби “фойдали” қўшимчаларга бой гўштни сотиб олишга мажбур бўлишади.

1980 йилларда Япония иқтисоди ўз чўққисига чиққан эди. Орадан 30 йил ўтиб – ўша фантастик миқдордаги капиталнинг аксарияти – шамолга учирлиган. Аниқроғи АҚШ оёғи остига қурбонлик қилинган. Япони Америка қимматли қоғозларининг энг кўп миқдорини сотиб олган. Бугунги кунда Токио улардан воз кечишга ҳатто уриниб ҳам кўрмаяпти.

Корея Республикаси ҳам вақти вақти билан Америкага “товон” тўлаб туради. Бироз олдин АҚШ суди Samsung корпорациясини Appl фойдасига ярим миллиард жарима тўлашга мажбур қилган эди.

Тайван бўлса, “Хитойдан ҳимоя” қилинаётгани учун АҚШга “йўқ” дея олмайди. Яхшилаб қараса бу кўпроқ рэкетга ўхшайди. Рактопоминли гўшт бу – Америкага тўланаётган “товон”нинг биринчиси ҳам охиргиси ҳам эмас.

АҚШнинг “кичик ҳамкорларига” нисбатан сиёсати кўп йиллар давомида оддий ва самарали эди: у вассалари орасида семириб “ёғ тўплаган”ларини танлаб олиб кетарди, албатта, уларнинг миллиардли капиталлари билан бирга. Бир кун келиб “Бош чўпон барча қўйларни қассобга топширишга” қарор қилсачи? Айрим давлатларда содир бўлаётган сўнгги ҳодисалар диққат билан  кузатился ана шундай “сценарий” эҳтимоли юқори эканига “кичик ҳамкорларнинг” ўзи ҳам ишона бошлаган кўринади.

528
Автомобили проезжают мимо плаката с изображением ученого-ядерщика Мохсена Фахризаде в Тегеране, Иран

Эрон уруш бошламайди, лекин Исроил барибир мағлуб бўлади

14
(Янгиланган 16:47 01.12.2020)
Бугунги дунёда терорчи-давлат ким? Нега ҳеч ким уни террорчилар рўйхатига қўшмайди ёки санкциялар киритмайди?

Агар бирор давлат бошқа давлатлар ҳудудида терактлар уюштирса, унга маъқул бўлмаган кишиларни ўлдирса, унинг армияси кутилмаганда бошқа давлат ҳудудига бостириб кирса, у ким деб аталади? Терорчи-давлат, албатта. Агар унинг қўлида атом бомбаси бўлса-чи? Атом бомбаси бор террорчи-давлат. Бундай давлатга жазо бериш керакми? Албатта – тўғридан тўғри жавоб беришнинг иложи бўлмаса, халқаро санкцияла билан, террорчилар рўйхатига қўшиш билан. Ахир террорчилик инсониятнинг асосий душмани-ку. Нима бўлганда ҳам бизга салкам 20 йилдан буён (АҚШ 09.11 воқеаларидан сўнг) шундай деб келишмоқда.

Лекин бирор ким Исроил ёки АҚШни террорчи деб кўрсинчи, дарҳол унга “америкафоб ва антисемит” тамғаси босилади. Чунки сиз Исроилнинг “ўз душманларини қаерда бўлмасин ва қачон бўлмасин ўлдириш ҳуқиқига” қарши чиқмоқдасиз.

Церемония прощания с иранским ученым-ядерщиком Мохсеном Фахризаде в Тегеране
REUTERS / WANA/Khodabakhsh Malmir
Ядро-физикаси олими Мохсен Фахризоданинг дафн маросими

Ҳа. Гап ўтган ҳафтада эрон ядрочи олими Мохсен Фаризоданинг ўлими ҳақида кетмоқда. Уни Теҳрон яқинида теракт оқибатида ўлдиришди. Исроил ушбу воқеага изоҳ беришдан бош тортган бўлса-да, дунёда ушбу қотиллик ортида Исроил махсус хизматлари турганига шубҳа қилмайди, чунки ушбу давлат Эроннинг бир неча ядровий физика олимларини ўлдирган ва Фахризодага ҳам бир неча бор суиқасд уюштирган эди.

Лекин Эрон ушбу қотиллик учун қасос олишига ҳеч ким ишонмайди. Чунки йил бошида америкаликлар Боғдод яқинида генерал Қосим Сулаймонийни ўлдиришганида ҳам Эроннинг қасоси унчалик кучли бўлмаган эди. Улар Ироқдаги АҚШ базасига ҳужум қилишди, лекин ҳарбийлар уни тарк этишган эди. Буни тушуниш учун Эронга яхшироқ назар ташлаш керак.

Протестующие с фотографиями убитого генерала КСИР Касема Сулеймани и президентом Хассаном Роухани, 3 января 2020 года
© AFP 2018 / TAUSEEF MUSTAFA
Қосим Сулаймони ўлдирилишига қарши намойиш

Бир неча ўнлаб йиллар давомида Эрон Ғарб ва Исроилга қарши маънавий кураш олиб бормоқда. Ислом революциясидан сўнг Эронда – сайлов демократиясига асосланган теократия тузими ўрнатилган эди. (теократия – дунёвий ва диний ҳукумат мужассамлашган давлат тузими).

СССР ва коммунизм тизими қулаганидан сўнг, дунёда ғарб ҳаёт тарзи ва истеъмолчилик роли кескин ошди. 1990 йиллардан сўнг Ғарбий глобализм ва технократияга қарши ягона альтернатив мафкура – Эроннинг исломий давлат ва жамият модели бўлиб қолди. Албатта. Ҳар қандай буюк қадимий халқларда бўлгани каби, эронликларда инсониятни қутқариб қолувчи “халаскорлик” ҳиси бор.

Эронликлар мусулмонликнинг кам сонли ҳисобланган шия мазҳабига мансуб бўлсада – уларнинг барча мақсадлари умумисломийдир. Ислом дини бугунги кунда дунёда 1,5 – 2 миллиард мусулмонларни бирлаштирган.

Атлантика давлатлари глобалистлари учун исломий жамиятлар жуда ноқулай, чунки улар анъанавий қадриятларга асосланган бўлиб, уларни “фақат истеъмол ва ҳаёт завқларига” йўналтиришнинг иложи йўқ.

Албатта ислом дунёси кўплаб бўлакларга бўлинган, сиёсий жиҳатдан исломнинг ички мазҳаблари жиҳатидан ҳам. Уларни ўзаро уриштириб ёки улар орасида бошқариш мумкин бўлган кучлар тарбиялаш йўли билан уларни бошқариш мумкин. Ғарб сўнгги бир неча йиллар давомида айнан шу иш билан шуғулланиб келмоқда, уларнинг асосий мақсади исломий давлатлар орасида барчани ўз ортидан бошлаши мумкин бўлган ягона лидер пайдо бўлишига йўл қўймаслик.  

Эрон бўлса, нафақат ўз мустақиллиги учун, балким исломга қарши уюштирилаётган фитналарга қарши туриш учун барча мусулмонларни бирлаштириш учун ҳаракат қилмоқда. Эроннинг Ғарбга қарши кураш тимсоли бу – Иерусалим шаҳри учун курашдир. Ғарб ва Исроил бир неча йил олдин уни мусулмонлардан тортиб олган эди. Марҳум генерал Сулаймоний қўмондонлик қилган ҳарбий бўлинма бекорга "Аль-Қудс" дейилмаган. Бу Иерусалимнинг олдинги арабча номидир.

Мна 50 йилдан ортиқ вақт давомида Исроил Шарқий Фаластинни эгаллаб олган ва уни БМТнинг ҳар қандай санкцияларига қарамасдан уни бўшатишдан воз кечмоқда. Агар Исроил “куч кимда бўлса ўша ҳақ” дегани бўлса, унда Исроил рақибнинг қаршилигига ва ҳайрон бўлмаслиги керак.

Англосакс ОАВлари Эрон “Хезболла”ни қўллаб қувватламоқда, деб жар солса, уларша бир нарсани тайин айтиш керак. Хезболла –  бу қуролланган террорчилар гуруҳи, ёки партия эмас. Бу қўшни Ливан давлатининг шия мусулмонларидан иборат кўнгиллилар ташкилоти. Унга мамлакатнинг аксарият аҳолиси аъзо бўлган. Фақат давлат бошқарувида уларнинг вакилари йўқ. Эрон нафақат Хезболладагия шияларни балким Фаластиндаги суннийларни ҳам қўллаб қувватламоқда. Исроилнинг босқинчилигига бундан бошқа яна қандай жавоб бериш керак? Мусулмонлар Ал-Қудса ва Ал-Акса масжидларини шундай беришади деб ўйлаш хато бўлади.

Бунга жавобан АҚШ ва Исроил ҳар қадамда Эронни ёмонлаб, уни террорчига чиқаришмоқда. Уни террорчиларни қўллаб-қувватловчи давлатлар рўйхатига қўшиб қўйишган, унга қарши халқаро санкциялар киритишмоқда. Нима сабаблан халқаро дейсизми? Чунки улар “Эрон атом бомбаси ясамоқда”  деб бутун дунёни қўрқитиб олишган. Исроил бўлса, 2003 йилда АҚШ Ироққа ҳужум қилганидан сўнг бир неча баробар АҚШ-Эрон урушини бошлашга, ҳеч бўлмаса АҚШ кучлари Эронга зарба бериши учун турли иғволар ташкил қилишда чарчамаяпти.

Эрон бўлса бир неча йилдан буён бутун дунёга атом бомбаси яратиш ниятида эмаслигини айтиб келмоқда. Аятолла Ҳомайни 2013 йилда “ядровий қурол исломга мувофиқ эмас”, деб фатво чиқарган эди.  

Лекин Эрон барибир санкциялар остида яшашга мажбу бўлмоқда. Улар нафақат қурол-яроғ балким нефт савдоси ва иқтисоднинг бошқа соҳаларига ҳам таалуқли бўлиб қолмоқда. Лекин чекловларга қарамасдан Эрон қўшни Ливанда ўз позицияларини кучайтириб, Сурияга ёрдам бериш учун қўшинлар юборди.

2015 йилда Россия ёрдами билан Эрон ядровий дастури имзоланган эди. Эрон санкциялардан озод бўлишига бир баҳя қолганди, Ироил Трампни гиж-гижлаб АҚШни ушбу шартномадан чиқаришга муваффақ бўлди. Январда эра Трамп Сулаймонийни ўлдиришга буйруқ берди. Ушбу қотиллик – аслида бутун дунёга жуда қимматга тушиши мумкин бўлган провокация эди.

Эрон АҚШ ва Исроил каби ўзини “беақл” тутганида, генрерал ўлими учун қасос олишга киришарди ва янги жаҳон уруши бошланиши мумкин эди. Лекин Эронда юқориджаги икки давлат каби “жазосизлик” ҳисси йўқ ва асосийси, унда – узоқ муддатли стратегия бор: Эрон келажакда ислом дунёнинг етакчисига айланиши мумкин.

Нега деганда, Ғарб – Яқин Шарқдан барибир кетади. Уларга дўст тутинган бадавлат араб давлатлари раҳбарлари эса ўзларнинг ҳаёт тарзи, америкаликлар “ноғораси остида ўйнаши”  билан – ўз халқлари ва бошқа мусулмонлар орасида ҳурматини йўқотиб бўлган. Улардан ҳеч бири Ал-Қудс учун курашаётгани йўқ.

Эрондан бошқа фақат Туркия президенти бугунги кунда умумисломий қадриятлар ҳақида гапирмоқда. Лекин Америка ва Ғарб Туркияни осонгина енгиш мумкин деб ҳисоблайди. Уларнинг фикрича у ерда президентни алмаштирса – иш битади. Шу сабабли улар Туркияда давлат тўнтариш ва сайлов уюштиришга ҳаракат қилишмоқда. Эрон эса – ўнта президент алмашса ҳам ўз йўлидан қайтмайди. Шу сабаб у ерда Сулаймони ва Фахризаде каби кишиларни ўлдиришмоқда.

Лекин Фахризоданинг ўлдирилиши ҳам ҳеч нарсани ўзгартирмайди. Унинг ўрнига бошқаси келади ва унинг ишини давом эттиради. Эрон ракета дастурларини ривожлантиришда давом этади. Демак Эронда бир кун келиб атом бомбаси барибир яратилади.

Ундан ушбу қотилликдан қандай фойда? Аслида бу ҳақиқий провокация. Исроил Эрон ушбуга жавобан бирор ҳужум уюштиришини жуда ҳам хоҳламоқда. Агар шундай бўлса АҚШнинг Эронга жавоб зарбаси оқланган бўлади. Нетаньяху мана 15 йилдан буён АҚШни ана шундай зарбага гиж-гижлаб келмоқда. Лекин бу сафар ҳам унинг режалари амалга ошмайди.

Биринчидан Эрон бу иғво эканини жуда яхши тушуниб турибди. Иккинчидан Трам Яқин Шарқдан қўшинларни олиб чиқишга ва умуман АҚШ аралаш бўлган ҳарбий можаролар сонини камайтиришни ваъда берган. Ундан ташқари АҚШнинг бошқа йирик сиёсатчилари, масалан собиқ вице-президент Дик Чейни, ҳам Эронга зарба бериш – Армагеддон бошланиши эканини яхши тушунишади.

Эронга ҳужум – Яқин Шарқда катта уруш бошланишига олиб келади ва ушбу урушда барча, жумладан унинг бошланишига сабабчи бўлганлар ҳам куйиб кул бўлиши аниқ.

Эрон эса ўз йўлидан тўғри кетишда – ислом дунёсида Фаластин ва Ал-Қудс учун курашаётган кучларни қўллаб-қувватлашда давом этади. Эртами кечми Исроил океан ортидаги дўстидан маҳрум бўлади ва бу жанг унинг мағлубияти билан тугайди.

Уни атом бомбаси эмас – ноҳақлик ўлдиради.

14