Самолет Су-24

Россия Су-24лари ва Америка Donald Cook кемаси: Болтиқбўйи минтақасида нима рўй бермоқда

2430
Латвия, Литва ва Эстонияда минглаб чет эл қўшинлари, шу жумладан америкаликлар ҳам жойлашган. Болтиқбўйи мамлакатлари битта катта машғулот майдони ва ҳарбий плацдармга айланди, деб ёзади ҳарбий шарҳловчи Александр Хроленко.

Кўп йилги "соя билан жанг" - жуда зерикарли машғулот, Болтиқбўйи минтақасидаги хорижий қўшинларнинг на фойдалилигини ва на бирон бир аҳамиятини тасдиқлашга имкон бермайди. Шу сабабли, Россиянинг Болтиқ флоти кемалари ва самолётларининг кундалик, режали ишлари фонида НАТО ўзининг жасорати ҳақида сюжетлар ишлаб чиқиши ва видеоларни яратиши керак.

Белгия ҳарбий-ҳаво кучларининг матбуот хизмати (самолётлари Болтиқбўйи мамлакатлари осмонини қўриқлайди) 17-апрел куни Белгия Ф-16 қирувчилари томонидан Россиянинг Су-24М фронт бомбардимончи самолётлари, Су-27 ва Су-30СМ қирувчи самолётларини нишонга олиши ва кузатиб қўйиши видеосини эълон қилди. Таъкидланишича, Литва соҳилида Россия ҳарбий авиацияси АҚШ Харбий денгиз кучлари 6 флоти USS Donald Cook кемасини кузатиб учаётган пайтда кузатувга олинди.

Ушбу "драматик лаҳза"ни  Буюк Британиянинг Daily Mail нашрини ҳам қўзғатди, яъни нашрнинг веб-сайтининг минглаб ташриф буюрувчилари халқаро ҳаво майдонларида "жума кунги тўқнашув"нинг видеосини кўришлари мумкин эди. Ва бу руслар ўзлариниг "ҳаво-ер"  улкан ракеталар билан қанчалик хавфли эканлигини ҳис этишди. Кўпчиликда таассурот қолди - қарийб 300 та шарҳ ва ижтимоий тармоқдаги 700 та қайта жойлаштиришлар.

Бироқ, Россия самолётларининг парвозлари ва Белгиянинг Ф-16 самолётлари билан учрашуви асло "Cook"га уюштирилган ов билан эмас, балки Болтиқ флотининг одатий машқлари билан боғлиқ.

Режалаштирилган манёврлар

Россиянинг Ғарбий Ҳарбий округи (ЗВО) ва Болтиқ флоти (БФ) нинг масъулият ҳудудида бу кунларда Қуруқлик кучлари, авиация, ҳаво мудофааси ва денгиз кучларининг бир қатор комплекс қўшма машқлари давом этмоқда. Амалиёт режалаштирилган, бу минтақада американинг Donald Cook кемаси ёки Белгия қирувчиларининг борлигига ҳеч қандай алоқаси йўқ. "Cook"ни разведка қилиб атрофида учиш учун битта Су-24МР самолёти етарли бўларди, биз илгари Болтиқбўйи ва Қора денгизда бу каби воқеалар ривожини бир неча бор кўрганмиз. Бугунги кунда янада муҳимроқ вазифалар турибди.

21 апрелНато куни Болтиқ флоти денгиз авиациясининг Су-30СМ ва Су-24 самолётлари экипажлари Калининград вилояти ва денгиз узра учиб ўтишди, қуруқликдаги бўлинмалар учун зарбаларни қувватлаш масалаларини ишлаб чиқишди ва машғулот майдонларида шартли душманнинг қўмондонлик масканлари, зирҳли транспорт воситалари ва қўшинларини йўқ қилишди. Турли хил баландликларда ва тезликда ҳужумкор ва мудофаа маневрларидан фойдаланган ҳолда пилотаж қилишга алоҳида эътибор қаратилди. Шу куннинг ўзида Калининград вилоятидаги Донской аэродромида Ми-24 ҳужум вертолётлари, Ми-8 транспорт вертолётлари ва кема Ка-27 ва Ка-29 вертолётлари жиҳозланмаган соҳилга денгиз десантини қўнишини таъминлаб турдилар.

Бир вақтнинг ўзида, "Калининград" ва "Королев" йирик десант кемалари, "Евгений Кочешков" кичик десант кемаси ва десант катерларидан иборат десант гуруҳи шартий душман авиацион ҳужумини қайтарди. Шу билан бирга, экипажлар радиоэлектрон кураш воситаларидан фаол фойдаланганлар. Кейин катта десант кемалари денгиз нишонларга артиллерия зарбаларни амалга оширди.

Десантни қўндириш Калининград вилоятидаги Хмелевка полигонида бўлиб ўтди. Денгиз пиёдачилари бўлинмалари, кемалар ва авиация экипажлари денгиздан туриб шартли душманнинг десантга қарши мудофаасини бузиб ўтиб қирғоқни қўлга олиш вазифаларини бажардилар. Денгиз томонидан зарбалар ёрдамида соҳилда БФ денгиз пиёдаси десант-ҳужумчи роталари ва 20 га яқин БТР-82А зирҳли транспорт воситалари ҳаракат қилган.

Болтиқ флоти ракета кемалари экипажлари ҳаво нишонларига қарата зарбаларни амалга оширдилар ва денгиз ва қирғоқ нишонларига қанотли ракета ҳужумларини ўргандилар. Машғулотларнинг мазмуни ва ҳусусияти, умуман олганда, хорижий "ҳамкорларга"га Россиянинг Болтиқбўйи минтақасидаги тезкор ва стратегик устунлигини яққол намойиш этади. Белгиянинг "ҳаво полицияси" саккиз қирувчиси ва битта Америка кемаси бу минтақада ҳеч нарсани ўзгартиролмайди.

Майда маш-маша

НАТОнинг Россия чегаралари олдида ҳарбий ҳаракатларини баҳорги кучайиши  доирасида, АҚШнинг USS Donald Cook ракеталарга қарши кемаси НАТОнинг ҳаво мудофааси ва ракеталарга қарши тизимлари учун автоматлаштирилган жанговар назорат, алоқа ва разведка тизимини шакллантиришга ёрдам бермоқда. Бироқ, "ҳамкорлар" бир неча қадам ортда қолмоқда. Юқори технологияли қуроллар ва жуғрофий жойлашуви Болтиқ денгизида, шунингдек Болтиқ соҳилларида Россияни дахлсиз қилади.

Эҳтимол Брюссел ва Вашингтонда идрокли ҳарбий раҳбарлар буни тушунишади. Акс ҳолда, 22 апрел куни Россия Федерацияси Қуролли кучлари Бош штаби бошлиғи Валерий Герасимов ва НАТОнинг қўшма қуролли кучлари бош қўмондони Тод Уолтерс ўртасида "ўзаро манфаатли масалалар" муҳокама қилинмаган бўларди. Россия ва НАТО ўртасидаги муносабатлар бутунлай музлатилганига қарамай, бундай алоқалар сақланиб қолмоқда.

Москва АҚШ чегаралари яқинида, масалан, Мексикада ҳарбий базалар қурмайди ва Вашингтондан ҳам шундай тинчликпарварликни кутиш ҳуқуқига эга. Бироқ, Латвия, Литва ва Эстонияда минглаб чет эл қўшинлари, шу жумладан Америка қўшинлари жойлашган. Болтиқбўйи мамлакатлари битта катта полигон ва ҳарбий плацдармга айланган.

Буюк Британиянинг умумий қумондонлиги остидаги алянснинг кўп миллатли батальони (1,4 минг атрофидаги ҳарбий хизматчи) Россия чегарасидан 100 километр нарида жойлашган Тапа ҳарбий базасида жойлаштирилган. Бу ерда юзлаб оғир ҳарбий техника, арсенал ва омборлар жойлаштирилган, учиш-қўниш йўлаги такомиллаштирилди. Республикада Эстония армияси учун ўта катта бўлган яна бир йирик Эмари ҳарбий базаси мавжуд. Латвияда кўп миллатли НАТО батальонининг жойлашгани ҳам (Канадалик "ҳамкорлари" қўмондонлиги остида) қўшни Россияда саволларни туғдиради. Бундан ташқари, Лиелвардда минтақадаги энг йирик иттифоқ авиабазаси барпо этилди. Литвадаги альянснинг кўп миллатли легионига Бундесвер раҳбарлик қилмоқда. Гўёки ротация ҳолатида бўлган хорижий жанговар самолётлар, вертолётлар, зирҳли транспорт воситалари ва танкларнинг турлари ва сонларини узоқ вақт ҳисоблаш мумкин. Гап ҳатто НАТОнинг қўшинлари ва кучлари сонида ҳам эмас, балки ҳарбий-сиёсий зиддиятни Россия остонасида душман блокнинг жанговар (зарба берувчи) инфратузилмасининг мавжудлиги ва кенгайиши келтириб чиқараётганида. Ушбу "майда маш-машалар" фонида Болтиқ флоти ва Ғарбий Ҳарбий округнинг фаолияти ўринли, зарур ва ўсишда давом этади.

2430

Лондон тан олди: Россияга қарши жирканч уруш олиб борилмоқда

1035
(Янгиланган 17:53 29.10.2020)
НАТО SCL компаниясини 2015 йилда ёллаган, ўшанда компания Украинада “Оранжевая революция” уюштириб Ющенконинг “сирли заҳарланиши” ёрдамида ғалаба қозонган эди.

Британия Россияга қарши ахборот ва кибер уруш олиб бораётганини расман тан олди. Албатта бу ҳеч ким учун янгилик ёки оламшумул воқеа бўлмади – бугун дунёда бунга ишонмайдиган кишининг ўзи кам қолган. Лекин лорд Марк Седвиллнинг ушбу фактни тан олиши – расмий Лондоннинг Россияга қарши диверсион ҳаракатларини тасдиқлади. Бугунга қадар улар буни очиқчасига бўйин олишга бироз ийманиб туришарди.

Седвиллнинг ўзи бундай операциялар билан яқиндан таниш бўлса керак, чунки у яқин-яқинга қадар Британия бош вазирининг миллий хавфсизлик бўйича маслаҳатчиси эди. Бир вақтнинг ўзида у Уайтхоллнинг барча бюрократик аппаратини ҳам бошқариб турарди. The Times нашри хулосасига кўра, Седвилл расмий дипломатик карьерасидан ташқари Британия разведка хизмати - МI-6 офицери ҳам бўлган.

“Сиз буни кўрмаётган бўлсангиз, бу - биз ҳеч нарса қилмаяпмиз дегани эмас. Британия Россия раҳбарияти ва уларнинг манфаатларига нисбатан қатор яширин ҳужумлар ўтказди. Шунингдек Лондон Россия олигархларининг мулки ва банк рақамларига “ов” қилмоқда”, - деди собиқ амалдор ва бўлажак лорд.

Олигархлар мулки борасида – бу ғоя Россияга ҳам маъқул. Путин бир неча бор россиялик бизнесменларни огоҳлантирган ва “капитални у ишлаб топилган жойда сақлашга” чақирган эди. Ғарбий давлатларнинг бундаё баёнотлари бизнесменларга яна бир туртки бўлади. Капитални Россияда сақлаган ишончлироқ – Британия махсус хизматлари ҳам буни тасдиқламоқда.

Россияга қарши киберҳужамлар ва қўпорувчилик кампаниялари борасида эса – лорд Седвилл бироз маккорлик қилди. Унинг айтишича Лондон, гўёки, Россияга қарши зимдан ҳужумларни Солсберидани Скрипаллар заҳарланишидан сўнг “жавоб” сифатида бошлаган. Ҳа, албатта, ишондик, унга қадар  МI-6 Россия томонига “умуман қарамаган”.

Эслатиб ўтамиз “Скрипаллар иши”2018 йилнинг 4 март куни содир бўлди, Британия махсус хизматларининг Россияга қарши фаолияти эса бундан анча олдин бошланган.

Британиянинг психиологик ва ахборот ҳужумлари амалга оширувчи Strategic Communications Laboratory (SCL Group) фирмасини эсга олсак. Улар ҳеч қачон Британия, АҚШ ва умуман НАТОнинг махсус хизматлари буюртмаларини бажарганини яширмаган.

Хусусан, ўша 2018 йилнинг март ойида ушбу компания шўъбаси бўлган Cambridge Analytica шов-шувли можаро марказида бўлган эди. Компанияни АҚШ президент сайловига аралашишда айблашган эди.

Ўшанда компания вакиллари, бўлажак буюртмачи билан суҳбат қилаяпмиз деб ўйлаб, журналистларга ижтимоий тармоқларда қалбаки аккаунтлар қайд этиш, Интернетда дезинформация тарқатиш, аудиторияни таргетлаш - хуллас кенг кўламли ахборот уруши олиб бораётганларини тан олишган эди.

2015 йилда НАТО SCL компаниясини Россияга қарши “уруш” учун ёллаган эди. Ўшанда компания Киевда 2004 йилда бўлиб ўтган “Оранжевая революция” намойишларини ташкил қилганини тан олган эди. У революцияда “қўзғолончилар” Ющенконинг “сирли заҳарланиши” ёрдамида ғалаба қозонишган эди.

Кейинчалик Киев тан олишига қараганда аслида ҳеч қандай заҳарланиш бўлмаган. Шу ерда ўз ўзидан савол туғилади: балким ушбу “мутахассислар” Скрипалларнинг ва россиялик айрим шахсларнинг ҳам сирли заҳарланишларга алоқадор?

SCL уларни Британия мудофаа вазирлиги ва Донецк халқ республикасини Киев ҳукумати томонидан Донецк Халқ Республикасининг обрўсини тўкиш ва бузиш учун ёлланган эканини ўзлари тан олишди.

Эслатиб ўтамиз, ушбу воқеалар Солсберидаги ҳодисадан анча олдин содир бўлган. Хавфсизлик бўйича маслаҳатчи бўлиб ишлаган лорд Седвилл улардан албатта хабардор. У ўзича “жентлменлар” сўзига ҳали ҳам ҳамма ишонади деб ўйласа керак.

Бизнинг давримизда кибер-қурол ва кибер-кузатувдан барча фойдаланишини ҳамма яхши тушунади. Ушбу қуроллар нафақат рақибларга нисбатан, ҳатто итифоқчиларга нисбатан ҳам қўлланилади. Америка махсус хизматлари томонидан Ангела Меркелнинг телефони йиллар давомида эшитиб келинганининг ўзи қанча шов-шув бўлганди. Улар Скрипалларга қадар Россия ортидан кузатишга ҳаракат қилмаётганликлари ҳақида ўйлаш ҳам кулгули.

Айрим хорижий махсус хизматлар русларни “тинглаётгани” ҳақида баралла айтишмоқда. Масалан Голландия ОАВлати уларнинг AIVD махсус хизмати хакерлари  2014 йилнинг ёзида россия давлат муассасалари сайтларини бузиш жараёнида бир Москва ОТМнинг сайтини бузиб уни доимий кузатиб турган ва бунинг натижасида Cozy Bear хакерлар тармоғини фош қилишган. Эътибор беринг, ўша вақтлар “рус хакерлари” ҳақида ҳали ҳеч қандай хабарлар йўқ эди, Голландияликлар эса рус серверларни бузишни бошлаган ва бу билан фахрланишмоқда ҳам.

Энди бўлса Британия лордлари, Кремл ички серверини бузишга уринаётганини гўёки Портон-Даун яқинида кимдир заҳарланганига жавоб қилиб кўрсатишга уринмоқда. Бу ҳақида Седвиллнинг The Times нашрига берган интервьюсида айтилган.

Лондон мақтанишига кўра, “Скрипаллар иши”га жавобан улар Россиянинг Британиядаги барча шпионлар тармоқларини йўқ қилиб ташлашган. Қизиқ, унда Британия нашрларининг биринчи полосаларида “Қироличани кузатишга уринаётган Путин шпионлари” ҳақидаги мақолалар қаердан пайдо бўлмоқда?

The Sunday Express ёзишига кўра “ГРУ хакерлари” Елизавета II нинг Портон-Даундаги хуфия лабораторияга ташриф буюриши ҳақидаги хабарларни олишга уринишган. Афсуски нашрда “аллақаочон йўқ қилинган шпионлар тармоғи”га қиролича ташрифининг графики қандай наф келтириши мумкинлиги ҳақида ҳеч нарса дейилмаган. Эҳтимол рус хакерлари қиролича лабораторияга қайси рангли либосда келиши билан қизиққан? Балким уларга ҳарбий лабораторияда 94-ёшли қиролича учун ишлаб чиқарилаётган “абадият эликсири”нинг рецепти керак бўлиб қолгандир? Нима бўлганда ҳам, Британия нашрига масаланинг бу томони қизиқ эмас, асосийси - Россияга қаратилган қандайдир айблов бўлса бас.  

Ғарб махсус хизматлари Россияга нисбатан қандайдир яширин, жирканч уруш олиб бораётганини, албатта, кўпчиллик билади. Дезинформация, доимий киберҳужумлар, шпионаж, очиқча дживерсиялар – буларнинг барчасида Британиянинг қўли бор.  

Лекин шу кунга қадар ушбу яширин урушни олиб бораётган компаниялар ўзларининг ундаги иштирокини инкор қилиб келишаётган эди. Уларга нисбатан айбловлар - Россия ва Путин томонидан ўйлаб топилган “уйдирмалар” деб келинаётган эди.

Энди бўлса Москва,  навбатдаги провокация ёки “заҳарлаш” ҳақида сўз кетганда, лорд Сэдвиллнинг ростгўйлиги туфайли, қайси манбаага ҳавола беришни яхши билади.

1035

“Осон иш”. АҚШ нима сабабдан Боку ва Ереванни яраштира олмади

628
(Янгиланган 15:20 29.10.2020)
АҚШ Тоғли Қорабоғда тинчлик ўрнатишга нақадар қизиқади, балким бу оддий сайловолди кампаниясидир - экспертлар жавоби.

ТОШКЕНТ, 27 окт —Sputnik. Тоғли Қорабоғда жанговар ҳаракатлар бир ойдан ортиқ давом этмоқда. Шу вақт давомида тинчлик ўрнатишга қаратилган учта уриниш самарасиз бўлди. Америкаликлар ҳам ҳудудда тартиб ўрнатишга ҳаракат қилишди, лекин уларга ишонувчи кам.  

Америкача  уйғониш

“АҚШ Арманистон ва Озарбайжон ташқи ишлар вазирликларининг ҳамда ЕХҲТ Минск гуруҳи раҳбарларининг самарали музокараларида ёрдам берди. Бизнинг ҳаракатларимиз Тоғли Қорабоғ атрофидаги можарони ҳал қилишга қаратилган”, - деб баёнот берди Давлат Департаменти. Бу можарони тўхтатишга қаратилган учинчи уриниш эди.

Россия иштирокида тузилган олдинги икки келишув ҳам бузилганини ҳисобга олган ҳолда, Майк Помпео ўз номидан қуйидаги кафолатларни берган эди: “Зограб Мнацаканян ва Джахун Байрамов (Арманистон ва Озарбайджон ТИВ раҳбарлари) тинчлик шартларини бажаришга ваъда беришди”.

Дональд Трамп ҳам Тоғли Қорабоғ можаросини бошқаришда қизиқиши борлигини кўрсатди. Нью-Гэмпшир штатида сўзга чиққан АҚШ президенти Кавказ урушига барҳам беришни ваъда берди. “Нега бўлмасин? Менимча, нима қилишни билган киши учун бу - осон иш”, - деган эди у.  

Нью-Гэмпшир штати кимга озвоз бериши аниқ ҳал қилинмаган штатлардан ҳисобланади. Шу сабабли ўзига кўпроқ овоз олиш учун АҚШ президенти сайловчиларга тўғридан-тўғри мурожаат қилди.

"Арманларга қаранг – улар жуда яхши одамлар. Бу ҳудуд учун улар жуда кўп жанг  қилишди. Улар жуда меҳнатсевар халқ. Биз уларга ёрдам берамиз. Биз Сербия ва Косовога ўз муаммоларини ҳал қилишда ёрдам бердик. Тоғли Қорабоғга ҳам ёрдам берамиз. Мақсадимиз – инсон ҳаётларини сақлаб қолиш”, - деди АҚШ президенти.

Арманистон ва Озарбайжон халқларини музокара ўтказишга чақириш ҳаракатлари Россия президенти томонидан ҳам қўллаб-қувватланди. “Вашингтон, можарони ҳал қилишда биз билан бир ёқадан бош чиқариб ҳаракат қилади деб умид қиламан”, -  деди Владимир Путин.

Музокаралар бузилиши

Гуманитар тинчлик 26 октябр маҳаллий вақт билан соат 8да кучга кирган бўлса, ярим соат ўтиб томонлар келишувлар бузилгани ҳақида хабар беришди.

Озарбайжон томон Арманистон Қуролли кучларини Тертер ва бошқа аҳоли пунктларини ўққа тутишда айблади. Арманистон эса Озарбайжонни “тўқнашув чизиғинининг шимоли-шарқий йўналишини” ўққа тутишда айблашди.

Тушга яқин тан олинмаган Қорабоғ республикаси ҳам учинчи тинчлик келишувлари бузилганини хабар қилди. Степанакерт Боку Мартунинск туманидаги қишлоқллардан бирига ракета зарбаси беришда айблади.

Арманистон бош вазири Никол Пашинян ва Тоғли Қорабоғ раҳбари Араик Арутюнян тинчликни сақлаш тартибига амал қилишга тайёр эканликларини билдиришди.

Озарбайжон президенти Илҳом Алиев вақтинчалик тинчликка рози бўлди ва тинчлик ўрнатиш жараёнида иштирок этаётган халқаро томонларни бетараф бўлишга чақирди.

“Агар улар ўт очиш тўхтатилишни истаса,  Арманистонга бизнинг ҳудудларни тарк этишни айтишсин. Агар бу амалга ошмаса - биз охиригача борамиз”, - деди Озарбайжон раҳбари.

Сергей Лавров ҳам Тоғли  Қорабоғ можаросининг “ташқи иштирокчиларига” мурожаат қилди. Жумладан у Туркияни Кавказдаги таъсирини ишга солишга чақирди. “Туркия ташқи ишлар вазири Мевлюд Чавушоглу билан музокаралар ўтказдик. Анқарани тинчлик музокаралари йўлидан боришга ундаяпмиз”, - деди ТИВ раҳбари.

Турк ўйинлари

ЕХҲТнинг Минск гуруҳи ҳам томонларни яраштириш ҳаракатларини тўхтатмаяпти. Пайшанба 29 октябр куни улар Арманистон ва Озарбайжон раҳбарлари билан учрашув ўтказиши режалаштирилган. РИА Новости мурожаат қилган экспертлар ушбу музокаралар муваффақиятли бўлишига ишонқирамай қарашмоқда.

“Музокараларда можаро томонларининг қизиқиши бўлиши керак. Ҳозирча бу кузатилмаяпти. Озарбайжон томон Тоғли Қорабоғни қайта-қайта ўққа тутишни янгидан бошламоқда. Арманистон ҳудудига эса дронлар учиб келишда давом этмоқда. Бу – Бокунинг тўхташ нияти йўқлигини билдиради”, - дейди Арманистон Ҳудудий изланишлар илмий ходими Джонни Меликян.

Унинг фикрига кўра, Ереван ЕХҲТнинг Минск гуруҳи ташаббусларини қўллаб-қувватлайди, лекин Озарбайжон томонида бўлган Туркия жараёнга халал бермоқда.

“Москва, Вашингтон, Париж  - тинчликка чақирмоқда. Анқара эса қаршилик кўрсатмоқда ва Бокуни қуролли тўқнашувга йўналтирмоқда. Шу билан бирга Туркия Минск гуруҳига ҳамраис сифатида қўшилиш нияти борлигини маълум қилмоқда. Агар бу содир бўлса – ушбу формат яксон қилинади”, - деб хулоса қилмоқда эксперт.

Америка ташаббуси

Россиялик кавказчи олим Нурлан Гасымов хулосасига кўра, Тоғли Қорабоғ можаросига АҚШ аралашуви энг бошидан – ҳеч қандай натижага олиб келмаслиги аниқ эди. Иккала томон ҳам вақтинчалик тинчликдан фойдаланиб қўшинларни яқинроққа олиб келиш ва ўз позицияларини мустаҳкамлаб олиш учун фойдаланиб қолишди.

“Лачин коридори учун қақшатқич жанглар кетмоқда. Агар Озарбайжон уни эгаллаб олса Арманистон ва Тоғли Қорабоғ орасида бевосита алоқа узилади. Бу эса ҳудудда вазиятни мутлақ ўзгартиради. Боку Лачинга жуда кўп куч ташлаган, ҳозир Озарбайжон учун тинчлик шартномаси тузиш – фойда келтирмайди”, - дейди Гасымов.

Эксперт фикрига кўра, тинчлик ўрнатиш жараёнига Вашингтоннинг фаол иштироки - ҳозир Америкада давом этаётган сайловолди камрпанияси билан боғлиқ, лекин янги маъмурият сайланганидан сўнг улар Жанубий Кавказ ҳудудига бир зумда қизиқишни йўқотади.

“Вашингтон томонидан қилинган ягона таклиф 1999 йилда бўлган эди. Ўшанда Ки-Уэстда бўлилб ўтган учрашувда АҚШлик музокарачи Пол Гобл томонларга ҳудудлар билан алмашишни таклиф қилган эди. Унга кўра Тоғли Қорабоғ атрофидаги 7та туман Озарбайжонга қайтариб берилиши, Тоғли Қорабоғ ва Лачин коридори эса – Арманистонга ўтиши керак эди. Ўшанда бу таклифга на Боку на Ереван рози бўлган эди”, - дейди эксперт.

АҚШнинг 90 йиллардаги тинчлик ташаббусларини кўпроқ Кавказ ҳудудидаги нефт соҳасига киритилган сармояларини ҳимоя қилишга қаратилган ҳаракат деб баҳолайди эксперт.

“Ўшанда Ғарб Жанубий Кавказ ҳудудида газ ва нефт қувурлари қуришга кўп маблағ тиккан эди. Озарбайжон нефтига Европада Россия нефтининг муқобили сифатида қаралаётган эди. Уруш ушбу режаларга халал бериши мумкин эди. Лекин Гобл режаси муваффақиятсизликка учраганидан сўнг  Вашингтон тинчлик ўрнатиш миссиясини тўлиқ Россияга топширди", — дейди Гасымов.

Москва билан консенсус

АҚШ ва Канадани ўрганиш институти катта илмий ходими Павел Кошкин ҳам американинг тинчлик ўрнатиш ҳаракатларини сайловолди ташвиқотлар билан боғлайди.

“Трамп учун кўп сонли арман диаспораси овозларини олиш жуда муҳим. Шу сабабли у можарони ҳал қилишда ёрдам беришни ваъда қилмоқда. Сайловдан сўнг Вашингтон Кавказ ҳақида яна унутади”, - дейди эксперт.

АҚШнинг Тоғли Қорабоғ можаросидан узоқ йиллар давомида ўзини четда тутишига сабаб – улар ушбу можарони жудда  оддий деб қабул қилишида. АҚШ ушбу муаммони ҳеч қачон чигал деб қабул қилмаган. Украина ёки Грузиядаги вазиятдан фарқли ўлароқ равишда, бу борада АҚШ ҳар доим Москва билан консенсусда бўлган”.  

Оқ уй янги раҳбари ким бўлишидан қатъий назар, Тоғли Қорабоғга бўлган қизиқиш - маргинал (кам) даражада қолади, лекин муҳими шунда-ки, бу мавзуда Вашингтон Москва хулосасига ишонади.

628

Марказий Осиё ҳаётсиз чўлга айланиши мумкин - тадқиқот

441
Олимларнинг аниқлашларича, гарчи илгари ушбу минтақа доимо кўкаламзор бўлган, деб ҳисошган бўлсаларда, аммо миллионлаб йиллар олдин Марказий Осиё улкан саҳродан иборат бўлган.

ТОШКЕНТ, 31 окт — Sputnik. Олимлар Марказий Осиё (МО) жонсиз саҳрога айланиши мумкин, дея айтишмоқда, деб ёзади "Популярная механика" нашри.

Олимларнинг аниқлашларича, 34 миллион йил олдин иқлимнинг кескин ўзгариши минтақада экологик фалокатга олиб келган. Бу воқеа минтақанинг биологик хилма-хиллигини бир умрга ўзгартирган. Мўғулистон, Тибет ва Шимоли-Ғарбий Хитой озгина ўсимликлар ўсадиган кенг қурғоқ чўлларга айланган. Бу замин қарийб 20 миллион йил давомида шу ҳолатда бўлган. Тадқиқот муаллифларининг таъкидлашларича, худди шу сценарий тез орада такрорланиши мумкин.

Осиёдаги қазилма чангни ўрганиб чиққан олимлар, миллионлаб йиллар давомида Марказий Осиё саҳродан иборат бўлгани, бу ерда асосан майда кемирувчилар яшаган, деган хулосага келишди.

Илгари бу минтақа деярли ҳар доим ўрмонзор билан қопланган, ва фақат вақт ўтиши билан бу ерда бир нечта чўллар пайдо бўлган, дея ҳисобланар эди. Бироқ, янги тадқиқот муаллифларининг фикрича, минтақанинг ҳозирги ҳолати - бу акс-ҳаракатлар, яъни қурғоқ саҳролар ўсимлик билан қопланиши натижасидир.

Олинган натижалар минтақадаги биохилма-хиллик, қишлоқ хўжалиги ва инсон фаровонлиги келажаги учун жиддий оқибатлар тўғрисида маълумот бермоқда. Ўтмишдаги фактлар шуни кўрсатмоқдаки, агар чўллар кўпайишда давом этса, Марказий Осиё ҳеч қачон илк чўлланишдан олдин мавжуд бўлган ноёб биологик хилма-хиллигини тиклай олмайди", - дея изоҳ беради тадқиқот иши етакчи муаллифи Наташа Барболини.

Ушбу тадқиқотлар Иқлим ўзгариши бўйича ҳукуматлараро кенгашнинг Марказий Осиё тезда сайёрадаги энг иссиқ ва энг қуруқ жойларидан бирига айланиб бораётганлигини кўрсатадиган прогнозларига мос келади, дея таъкидланган "Популярная механика" нашрида.

Тадқиқот ҳаммуаллифи Карина Хорн дейдики, қачонлардир доминантлик қилган айрим ўсимликлар минтақада ҳали ҳам бор, аммо улар жуда камёбдир. Бу шундан далолат берадики, иқлимнинг тезликда ўзгариши популяциянинг ортга қайтмас ўзгаришига олиб келиши мумкинлигига ишора қилади, деб ҳисоблайди аёл.

441