Сборная СССР по хоккею на траве в очередном матче

Валентина Заздравных: ҳалокатли хато, Рашидов қабули ва оддий сотувчи бўлгани ҳақида

898
(Янгиланган 18:54 20.07.2020)
Олимпиада 80 - Ҳаммаси қандай бўлган эди? Бу сафар ушбу афсонавий Олимпиадага Ўзбекистоннинг "Андижанка" чим хоккей жамоаси қандай ҳисса қўшгани ҳақида.

СССРда аёллар чим хоккейи Олимпиададан уч йил аввал пайдо бўлди, аммо ушбу спорт тури биринчи бор намойиш этилган бу Ўйинларда, турнир мезбонлари медалларни эгаллашга муваффақ бўлган. Мамлакат асосий жамоасидаги спортчиларнинг аксарияти Ўзбекистоннинг “Андижанка” жамоасидан бўлган.

Қандай қилиб Ўзбекистонлик гандболчи-қизлар Олимпиада-80 учун чим устида хоккейчига қайта тайёрланганлиги, нимага совет терма жамоасининг асосий рақиби - Африканинг Зимбабве жамоасида ушбу спорт мусобақаларида асосан оқ танли спортчилар бўлгани ва уларнинг Ўйинлардан кейин тақдири қандай кечгани ҳақида чим устида хоккей бўйича Совет аёллар миллий терма жамоаси аъзоси Валентина Заздравных Sputnik-га берган интервьюсида гапириб берди.

 “Биз бошқа спорт турига ўтамиз” ёки дадил тажриба

Валентина Заздравных хоккей билан шуғулланишни Ўзбекистонда, Андижонда бошлади. Аслида, уни спортга тасодиф олиб келди.

“Мен бешинчи синфдан бери шуғулланганман, - дейди Валентина Заздравных. - Мириман Ким, бизнинг келажакдаги Олимпия мураббийимиз, мактабимизда жисмоний тарбия фанидан дарс берарди ва барча қизларни гандбол ўйнашга ундаган. Мен Ўзбекистон терма жамоасига киритилдим. 1972 йилда Киевда бўлиб ўтган мактаб ўқувчилари Спартакиадасида қатнашдим, кейин гандбол бўйича СССР халқларининг  V Спартакиадасида, 1977 йилда КПСС вилоят қўмитасининг иккинчи котиби, инглиз тилини мукаммал билган Борис Красников битта журналда Олимпиада-80да чим устида хоккейни алоҳида олимпия спорт тури сифатида киритиш режалаштирилганлигини ўқигунига қадар. У мураббийимизни чақириб, таклиф қилди: “Шуни қилиб кўрин!”. Кейин мураббий бизнинг олдимизга келди-да ва қуйидаги хабар билан бизни ҳайратга солди: “Биз бошқа спорт турига ўтамиз”.

Дастлаб янги жамоа хоккей билан футбол майдонида шуғулланди. На чавганимиз бўлмаган ва на тўпимиз. Аммо СССР олимпия терма жамоасига кириш ва эҳтимол унинг асосини ташкил этиш қатъийлиги бўлган.

Советская женская сборная по хоккею на траве
© Foto : Из личного архива Алины Хам
Советская женская сборная по хоккею на траве

“1977 йил августда мураббийимиз келишувга эришиб, биз Украина ССР Черновци шаҳрига бордик, - деб эслайди Олимпия медали совриндори. - У ерда эркаклар жамоаси бор эди. Ва биз эркакларга қарши ўйнай бошладик. Йигитлар бизга ўйнашни ўргата бошладилар. Черновцида биз дастлабки асосларни ўзлаштирдик, тўпни қандай олиб боришни, чавганни қандай ушлаш кераклигини ўргандик. Қайтиб келганимизда, Андижон мебел фабрикаси бизга чавганларни тайёрлаб берди. Албатта, улар халқаро стандартларга жавоб бермаган. Аммо биз айнан уларда машқларни олиб бордик. Кейинчалик, Ўйинларга яқин биз учун яхши импорт чавганлар, тўплар, оёққа ҳимоя қалқонлари сотиб олинди”.

1979 йил март ойида Москвада чим устида хоккей бўйича аёллар жамоалари ўртасида биринчи турнир бўлиб ўтди. Тарихий, биринчи голни “Андижанка” ўйинчиси Светлана Рассолова киритди. Ушбу мусобақада Ўзбекистон ССР хоккейчилари ғалаба қозонишди. Кейинчалик ушбу жамоа кетма-кет икки марта СССР чемпионлигини қўлга киритди.

СССР Олимпия терма жамоасига Андижонлик тўртта хоккейчи таклиф қилинди: Алина Хам, Лейла Ахмерова, Нелли Горбаткова ва Валентина Заздравных. Аммо жамоанинг асосини Москва ва Москва вилояти спортчилари ташкил этди.

Перрондаги машғулотлар, посилкалар ва йигитлар учун латифалар

Ўзбекистон ССР хоккейчилари Олимпия ўйинларига “Андижон – Москва” самолётида учишди - аваллари бу шаҳарлар орасидаги ҳаво қатнови мунтазам эди.

“Олимпиадан олдин биз тез-тез, уч кунлаб поездда сафарга чиқишимизга тўғри келар эди”, - деб эслайди Валентина Заздравных. – Тўхтаб туриш беш дақиқадан кўпроқ бўлган ҳар қандай бекатларда, мураббий бизни платформага олиб чиқарди ва биз у ерда югурар эдик. Шунда биз ҳам аччиқланиб: “Ҳамма бизга аҳмоқларга ўҳшаб югуришимизга кўз тикиб туради!", дердик. У эса: “Етиб боргунча тайёр бўласиз”, дер эди.

Москва яқинидаги Новогорскдаги база андижонлик хоккейчилар учун биринчи Олимпия маскани бўлди. Валентина Михайловнанинг сўзларига кўра, у ердаги муҳит аъло эди.

“Биз Москвага машғулот ўтказиш учун борардик. Қолган вақтимизни шу ерда, табиатда ўтказганмиз. Базамизга юмористлар келишарди. Улар бизга нималарнидир гапириб беришарди ва биз кулардик. Тўсатдан қизларни залдан чиқариб юборишди ва артист ўзининг фақат эркакларга мўлжалланган латифаларини айтишни бошлади. Улар баскетболчилар бўлган. Биз улар билан дўстлашиб олдик. Биз баскетболчини кўрганимизда унинг ёнига жойлашволардик. Уларнинг орасида 1972 йилда АҚШга қарши афсонавий учрашувда иштирок этган ўзбекистонлик Алжан Жармухаметов ҳам бор эди”, - дея эслайди хоккейчи.

Ўйинлар бошланишидан олдин иштирокчилар Олимпия шаҳарчасига кўчирилди.

“Биз баланд бинолардан бирининг 14-қаватида яшардик, - деб эслайди спортчи. - Бизга бутун қават берилди. Бир хонада икки кишидан яшаганмиз. Бу ерда мажлис зали бор эди, унда концертлар, филмлар қўйилар эди. Зерикмаганмиз. Овқат аъло даражада эди - ҳам икра, ҳам ҳар хил ёнғоқлар. Овқатланишимизга бизга кунига 22 рубль ҳисобида талонлар бериларди. Табиийки, биз унчалик овқатланолмасмадик, ярмини сарфлардик ҳолос. Қолганига озиқ-овқатларни - бўлинган колбаса, мандарин, тешик кулчаларни йиғиб, уларни посилкалар билан уйга жўнатардик. Ахир биз ўзбекистонлик эдик, Москвада эса бу нарсалар кўп эди. Биз тез-тез сафарларга чиққанимиз учун поездлардаги проводник танишларимиз ҳам бор эди.  Олимпия шаҳарчасида нафақат озиқ-овқат сотиб олиш мумкин эди. Мен “Электроника” магнитофонини сотиб олгандим. У анчагина қиммат эди, лекин мен мен барибир сотиб олдим”.

Олтин медалдан маҳрум қилган ҳалокатли хато 

Москвада СССР аёллар хоккей жамоаси икки аренада – “Динамо” ва Ёш пионерлар стадионида ўйнади.

Аёллар хоккейидаги олтин медаллар тақдири СССР - Зимбабве учрашувида ҳал бўлаётган эди. Совет жамоаси 0:2 ҳисобида ютқазаётганди. Ва энди ҳакам зимбабвеликлар дарвозасига пеналти белгилади. Мураббий зарбани амалга оширишга йигирма беш ёшли Валентина Заздравныхни юборди.

“Биз голлар фарқи бўйича биринчи ўринга кўтарилишимиз мумкин эди, - деб эслайди у. - Ўша пайтда ҳаммаси менга боғлиқ эди. Мен зарбани бердим. Ва ... гол уролмадим. Ва СССР терма жамоаси олтин ўрнига бронзага эришди.

Валентина Михайловна ўз хатосига баҳона тополмайди. Ўшанда ҳам уни ҳеч ким айбламаган эди. Ахир бу спорт. Ва унда, ҳаётда бўлгани каби, ҳар нарса содир бўлади.

Женская сборная СССР по хоккею на траве во время Олимпиады-80
Фото из личного архива Валентины Заздравных
Женская сборная СССР по хоккею на траве во время Олимпиады-80

“Бу зарбани мен бермаслигим керак эди, аммо устозимиз шу қарорни қабул қилди, гарчи Нателла Красникова ва Наталья Бузуновалар доим пеналтиларни амалга оширган бўлса ҳам”, - деб эслайди Москва Олимпиадасининг бронза медали совриндори. – Устига устак, Ўйинлардан бироз олдин мен жароҳат олганман – уч юз граммлик тўп оёғимга қаттиқ теккан. Бу ҳам таъсир қилган бўлиши мумкин эди”.

Валентина Михайловна шунингдек, Зимбабве чим устида хоккей жамоаси асосан келиб чиқиши европалик қизлардан ташкил топганлигини, улар орасида фақат бир нечта қора танли спортчилар бўлганини таъкидлади. У пайтда Буюк Британиянинг собиқ мустамлакасида каттагина оқ танлилар жамоаси қолган. Дарвоқе, ушбу медал, Зимбабвенинг Москвадаги Ўйинларда умуман ягона медали бўлди.

Хоккейчилар шу ернинг ўзида, ўйин бўлиб ўтган Ёш пионерлар стадионида тақдирланди ва деярли дарҳол уйларига жўнатилди. Хоккейчилар Ўйинлар ёпилишини телевизор орқали томоша қилишди.

Ғалаба бой берилганига қарамай, дебютантларнинг натижалари муваффақиятли деб баҳоланди. Айниқса, ўзбекистонлик хоккейчиларининг ватанида. Тошкентда ва Андижонда уларни ҳақиқий қаҳрамонлардек кутиб олишди.

Шараф Рашидов поздравляет участницу Олимпиады Валентину Заздравных с наградой
Шараф Рашидов поздравляет участницу Олимпиады Валентину Заздравных с наградой

“Бизни Андижонда шарафлашди, Тошкентда эса ҳукумат қабули бўлиб ўтди, унда бизни Ўзбекистон Марказий Қўмитасининг биринчи котиби Шароф Рашидов шахсан тақдирлади, - деб эслайди спортчи. – Шунингдек, бизни телевидениега таклиф қилишди - Янги йил “Огонёк”ида иштирок этиш учун. Кейин бизга рангли телевизорлар тақдим қилишди. Андижонда эса барча совриндорларга автомашиналарни навбатсиз сотиб олишга рухсат беришди - жуда камёб товар. Автомашина оддий – “Жигули” эди. Совға пулининг бир қисми - 1500 рубль, 1200 рубль - чегирмаси билан.

Чет элга тилхат орқали чиқиш ва озиқ-овқат дўконида сотувчи бўлиб ишлаш

Гарчи СССРнинг ёш миллий терма жамоаси “олтин”ни қозонолмаган бўлса-да, аммо жуда машҳур бўлди: Олимпиадагача ҳеч ким Совет спортчи-қизлари ҳақида эшитмаган, улар эса шоҳсупага кўтарилишди. Спортчиларни бутун дунё бўйлаб таклиф қила бошлашди.

Тренер Мириман Ким и его воспитанницы из женской хоккейной команды Андижанка
Из личного архива Валентины Заздравных
Тренер Мириман Ким и его воспитанницы из женской хоккейной команды "Андижанка"

“1981 йилда “Меҳнат” эркаклар жамоасини (у ерда Валентинанинг эри ўйнаган, худди шундай, хоккейчи) ва мен ўйнаган “Андижанка”ни Бельгияга таклиф қилишди. Тўсатдан эрим ва мени мамлакатдан чиқармай қўйишди. Аниқланишича иккаламиздан биримиз боришимиз мумкин экан. Аммо ким? Биз иккаламиз ҳам жамоамизнинг етакчи ўйинчиларимиз. Натижада биз қолиб кетишга уринмаслигимиз ҳақида тилхат ёзишга мажбур бўлдик”, - дея эслайди Заздравных.

Ҳудди ўша йили Аргентинада халқаро турнир бўлиб ўтди, унда ҳам СССР терма жамоаси Москвадаги Олимпиада натижаларини такрорлади.

Миллий биринчиликда кетма-кет икки ғалабадан сўнг, Валентина Михайловна ўйновчи мураббий мақомига ўтди, кейин бир неча йил спортинтернатда ишлади, “Андижанка” учун спорт захирасини тарбиялади.

Совет Иттифоқи қулаганидан сўнг, 1995 йилда хоккейчининг оиласи Россияга кўчиб ўтди.

“Биз бутун оиламиз билан бирга йиғилдик – онам, дадам, опа-сингилларим, акам. Жами ўн тўрт киши. Ва ҳаммамиз Брянск вилоятига бориб, уч хонали квартирага жойлашдик, - деб эслайди спортчи. - Менинг Москвадаги дугоналарим менга: “Валя, агар ўзинга ҳомий топсанг, у ҳамма нарсенга ёрдам беради. Агар топмасанг...” Шу тариқа яшадик”.

Бундай қийин шароитда Олимпиада-80 бронза медал совриндори озиқ-овқат дўконида оддий сотувчи сифатида ишлашга киришди.

“Мен математикани яхши билардим, - деб эслайди Валентина Михайловна. - Харидорлар менинг кимлигимни англамас эди. Иш берувчилар ҳам. Улар шунчаки Ўзбекистондан келиб қолган деб ўйлашар эди. Улар ҳамма қатори пул тўлашарди. Албатта, чарчаганман. Ҳар қандай ишга киришардим - тозаловчи, буларнинг барчасидан дам оволиш учун. Кейин яна сотувчилик”.

Ҳозир Валентина Заздравных Москвада яшайди, учта қиз ва бир ўғил набирани тарбиялайди. Оила, албатта, спорт билан шуғулланади: битта қиз набираси бадиий гимнастика билан, иккинчиси сузиш билан шуғулланади. Ким билади, эҳтимол улар нафақат бувисининг муваффақиятини такрорлай олишади, балки ундан ҳам ўтиб кетишар.

Валентина Заздравных — бронзовый призер Олимпиады-80 по хоккею на траве
Sputnik / Максим Блинов
Валентина Заздравных — бронзовый призер Олимпиады-80 по хоккею на траве
898
Мавзу:
Олимпиада-80: ҳаммаси қандай бўлган эди? (19)
Мавзу бўйича
Олимпиада-80: ҳаммаси қандай бўлган эди?
Сотрудник ресторана возле таблички Теперь открыто в Сан-Антонио

“Вакциналар учун пойга”: Ғарб Россияни айбламоқда

60
Коронавирус пандемияси том маънода дунё иқтисодиётини тиз чўктирганидан бир ой ўтиб, вакциналар пойгаси деб аташ мумкин бўлган янги халқаро рақобат "жанри" пайдо бўлди.

Коронавирус пандемияси том маънода дунё иқтисодиётини тиз чўктирганидан бир ой ўтиб, сиёсий ва оммавий ахборот воситалари дунёсида вакциналар пойгаси деб аташ мумкин бўлган янги халқаро рақобат "жанри" пайдо бўлди. Коронавирус икки маротаба коллектив Ғарбга олиб келган яққол психологик жароҳатни ҳисобга олган ҳолда, ушбу пойгада ғалаба қозониш масаласи шунчаки сиёсий эмас, балки ҳам сиёсий,  ва Ғарб жамиятининг ўз-ўзини ҳурмат қилиши нуқтаи назаридан принципиал бўлиб қолди. Европа гуманизмининг энг яхши анъаналарида тарбиялаган одам учун (замонавий дунёда бу Европалик ёки америкаликни эмас, балки совет ёки рус маълумотига эга бўлган кишини англатади) ҳозирги замонда Ғарбнинг "вакциналар пойгаси" борасида васвасасини тушуниши жуда қийин, аммо буни барчасини замонавий АҚШ ёки Буюк Британиянинг асосий соҳаси, яъни сиёсий ва тижорий PR нуқтаи назаридан тушунтиришга ҳаракат қилиш мумкин.

PR майдонида жамоавий Ғарб, шу жумладан, АҚШ ва Буюк Британияда бир нечта жиддий "коронавирус шикастлари"га дуч келди. Биринчидан, узоқ (шунингдек, "чуқур тоталитар ва баъзида қолоқ", бу Лондон ва Вашингтон сиёсатчиларининг стереотипларига кўра) Хитой эпидемияни осонроқ енгди, муаммони эртароқ тушунди ва иқтисодий зарарни самарали чеклади. Бунинг ортидан ҳатто ўз ватанпарварлари назарида ҳам, АҚШ ва Буюк Британия, шунингдек, баъзи Европа Иттифоқи давлатлари ҳам унчалик илҳомлантирувчи кўринмайди.

Коллектив Ғарбнинг ғурурига навбатдаги шикастни беихтиёр (бундай бўлиб туради) Россия етказди - коронавирусдан "Ғарбни таҳқирловчи паст даражада" ўлимлар ва тестларни оммавий ўтказилиши билан, бу Ғарб оммавий ахборот воситаларининг тишларини ғичирлатишини ва статистикани сохталаштиришининг асоссиз айбловларни келтириб чиқарди, гарчи статистика (БССТ маълумотларидан ташқари) яққол эди:  Нью-Йоркда эпидемия қурбонларининг жасадлари кўчаларда музлатгичларда тўпланган ва бу тиббий ва давлат бошқаруви сифатидаги фарқни баҳолаш учун етарли.

Ва шу манзарада, талаб этиладиган харажатлар ва ҳар қандай хавф-хатарлардан қатъи назар, жамоавий Ғарб (шунингдек муайан Ғарб сиёсатчилари учун) вакцинани ишлаб чиқаришда устуворлик масаласи имидж нуқтаи назаридан жуда муҳим бўлиб қолмоқда, чунки, мисол учун АҚШ – ҳамон "дунёдаги биринчи рақамли" эканлигини кўрсатиш керак.

Шу билан бирга, Америка ОАВларини ўқиётганингизда ғалати бир туйғу вужудга келади: бирон бир партияга мансублигига қараб ва нашр эгаларининг Дональд Трампга хайрихоҳлиги бор-йўқлигига қараб, муайян нашрлар вакциналарни ишлаб чиқарадиган Америка компаниялар учун ёки Британия, Германия, ҳатто Хиндистон компаниялари ва университетлари учун ҳайрихоҳлик билдирмоқдалар, мақсад – "вакциналар пойгасида" ғалаба қозониш шарафи "тўғри" мамлакатнинг бирон бир тузилмасида бўлиши, аммо "лаънати Трамп режими" бундан сиёсий бонусларни ололмаслиги. Макро миқёсда ҳам шунга ўхшаш можаро мавжуд: НАТО ёки G7 ҳамкорлари билан билан саъй-ҳаракатларни мувофиқлаштириш ўрнига, расмий Вашингтон, баъзи немис ОАВларига кўра, Германиядан АҚШга истиқболли биотехнология компаниясини камида "суғуриб" олишга ҳаракат қилди, бу компанияда баъзи муҳим антикоронавирус ишланмалари бўлган.

Шу нуқтаи назардан, Россия ёки Хитойнинг коронавирусга қарши вакцинани яратиши ва оммавий равишда ишлатишга яқинлиги ҳақидаги ҳар қандай хабарлар Ғарб ахборот майдонида жумбуш реакцияни келтириб чиқаради, уни одатий аллергия билан эмас, балки ҳақиқий анафилактик зарба билан солиштириш мумкин.

Албатта, америкалик тиббиёт амалдорлари ҳақиқатан ҳам фақат профессионал нуқтаи назарга асосланган деб тахмин қилиш мумкин, аммо юқорида айтилганларнинг барчасини инобатга олган ҳолда, маълум бир сиёсий мантиққа эга эканлигига жиддий гумон бор. Россиянинг шу йил кузида шифокорларни оммавий эмлашни бошлаш режалари ҳақидаги хабарларга шунингдек, Хитойда эҳтимолий вакциналарни муваффақиятли синовлари ҳақидаги хабарларга расмий муносабатга мисол сифатида, The Wall Street Journal чоп этган Америка юқумли касалликлар бўйича бош мутахассиси позициясини келтириш мумкин:

"АҚШнинг юқумли касалликлар бўйича бош мутахассиси, доктор Энтони Фаучи, жума куни Конгрессда ўтказилган COVID-19 бўйича кичик қўмитасида йиғилишида АҚШ ХҲР ёки Россияда ишлаб чиқарилган вакциналарни ишлатмаслигини эҳтимолдан холи эмаслигини айтди. "Мен чиндан ҳам хитойликлар ва руслар вакцинани бировга беришдан олдин, ҳақиқатан синовлардан ўтказишадидеб умид қиламан, - деди у. Менимча, синовлар ўтказилгунга қадар вакцинани тарқатишга тайёрлигига даъво қилиш анча муаммоларни келтириб чиқаради". Шунингдек  Доктор Фаучи, АҚШ вакцинани йил охиригача олишига умид қилаётганини маълум қилди".

Bloomberg бизнес маълумотлари агентлиги турли мамлакатларда эҳтимолий вакциналарнинг қиёсий таҳлилига асосланиб, Фаучи, эҳтимол, Американинг Moderna компаниясининг вакцинасига умид қилаётганини таҳмин қилмоқда.

Bloomberg-нинг рўйҳатида (ушбу мақола ёзилаётган пайтда) Россиянинг ишланмалари йўқ, бу ғарб ўқувчисида Россия имкониятлари ҳақида соҳта таассурот қолишига ва Россия вакцинаси "номаълум жойдан" пайдо бўлган хомҳаёл пайдо бўлишига сабаб бўлиши мумкин.

Ҳозирнинг ўзиданоқ "вакциналар пойгаси" қандай давом этишини тахмин қилишимиз мумкин: Россия ёки Хитой вакцинаси дарҳол хавфли деб эълон қилинади ва сохта янгиликлар жанрида тегишли маълумотлар жойлаштирилади. Шу билан бир қаторда, Ғарб аудиториясининг шубҳали қисмини ишонтириш учун тезис ҳар қандай ҳолатда ҳам вакциналар иш берса ҳам, ушбу вакциналар хитой, эрон ва рус хакерлари томонидан ўғирланган деб тахмин қилинган маълумотлардан фойдаланган ҳолда амалга оширилади, жамоатчилик фикрини тайёрлаш эса тегишли тарзда аллақачон амалга оширилиб бўлган. Ва ҳимоянинг сўнги чизиги сифатида эса Россия ва Хитойни "вакцинали миллатчилиги"да айблаш ва эпидемияга қарши курашни аллақандай халқаро рақобатнинг аналогига айлантириш истаги бўлади, аммо параллел тарзда бундай муҳим масалада Пекин ёки Москвага қарам бўлиб қолмаслик учун Ғарбда ўз вакциналарини яратиш зарурлиги ҳақида тезис илгари сурилади.

Бу каби ёндашувнинг муаммоси шундаки, бундай "бошқариладиган чекиниш"нинг ҳар бир босқичида - ва инкор қилиб бўлмас ҳақиқат ҳужуми остида чекинишдан бошқа илож йўқ - Ғарб ОАВлари ўз аудиториясининг тобора кўпроқ сегментларининг ишончини йўқотади. Бу эса Россия ва Хитой дезинформациясига қарши курашиш зарурияти ҳақидаги мунтазам конференциялар ва Америка ва Европанинг тегишли тузилмаларидан аввалги мавқеини тиклаш учун кўпроқ бюджет ажратишни талаб қилиш билан якунланади. Аммо аудиториянинг ишончини йўқотиш осон, тиклаш эса қийин, шу билан бирга коронавирус Ғарб дунёсида шундоқ ҳам рўй бериб келган жамоатчилик ишончининг пасайиши жараёнини тезлаштирди. Ғарб медиа ҳудудида баралла ишора қилинадиган Россия, Хитой ва бошқа "навбатчи айбдорлар", аслида бу муаммога ҳеч қандай алоқаси йўқ ва "вакцина миллатчилигидан" ғарбий ҳамкорларимиз ўз айблари сабабли азият чекишади ва, эҳтимол, мағрур ёлғизликда.

Манба: РИА Новости.

60

Олимпия намози: Спорт мажмуаси қурилиши учун Жоме масжиди бузилишига сал қолган

534
(Янгиланган 19:38 31.07.2020)
Мусулмон спортчилар учун зиёратнинг асосий жойи ва имомлар "танланиши" ҳақида Sputnik мақоласида ўқинг.

ТОШКЕНТ, 31 июл - Sputnik, Мария Науменко, Лев Рижков. 1980 йилги Москва Олимпиада арафасида мураккаб вазифа ҳал қилиниши керак эди: Халқаро Олимпия Қўмитаси қоидаларига биноан, Ўйинлар иштирокчилари учун ибодатхоналар ва масжидлар жиҳозланиши керак эди.

Олимпия шаҳарчаси диний маркази қандай ишлагани ва айрим уламолар баъзида зериккани ҳақида - Sputnik мақоласи.

Спортчилар суратга тушгани киришарди

"Совет спортчилари борасида ҳеч қандай муаммо бўлмаган. Мен дуо олгани келган ёки ва бирор ибодат маросимида қатнашган спортчиларимизни кўрмадим. Буларнинг ҳаммаси чет эл делегациялари учун қилинганди", - деб эслайди Толмачидаги Авлиё Николай черкови бошқарувчиси, протоиерей Николай Соколов. Унга 1979 йилда Олимпия шаҳарчасида диний хоналарни ташкил қилиш топшириғи берилган эди.

Москвадаги Олимпия шаҳарчасининг маданий марказида ҳар бири 100 квадрат метрдан иборат учта зал ажратилган. Улардан бирида христиан динини эътиқод қилганлар учун ибодат хоналари (католиклар, православлар ва турли протестант оқимлари эргашувчилари), иккинчисида - Ислом, учинчисида  эса - Иудаизм ва Буддизм эътиқодчилари ибодат қилган.

Баъзи диний тузилмалар вакиллари чет элдан таклиф қилинган. Маросимларни бажариш учун 20 нафар дин вакиллари танлаб олинган эди. Улардан бири Россиянинг амалдаги бош раввини Адольф Шаевич эди. 

Унинг таъкидлашича, спортчилар ибодат хонасига фақат суратга тушиш учун кирганлар - "ҳеч қачон спортчилар ибодат қилиш учун йиғилмаган".

"Кирганларнинг барчаси ҳайрон қоларди. Улар Совет Иттифоқида дин таъқиб қилинишини биларди, Олимпия шаҳарчасида эса бутун бир диний марказ пайдо бўлган. Бизнинг ўзимиз учун ҳам бундай қарорнинг қабул қилиниши ҳайратланарли ва кутилмаган ҳол бўлди", - дейди Шаевич.

Бутуниттифоқ Евангелие христиан-баптистлар Кенгашининг собиқ раҳбарларидан бири Вальтер Мицкевич ҳам махсус ажратилган ибодат хоналари спортчилар орасида машҳур бўлмаганини тасдиқлайди.

1980 йилда Олимпия шаҳарчасида хизмат қилган Мицкевич: "Бу жуда зерикарли навбатчилик эди. Бизга камдан-кам одамлар келарди: гоҳида бирор чет эллик югуриб келиб тиз чўкиб ибодат қиларди. Биз улар билан кўп ҳам алоқа қилмасдик", - дейди 1980 йилда Олимпия шаҳарчасида хизмат қилган Мицкевич.

Священнослужители в здании Культурного центра Олимпийской деревни во время XXII летних Олимпийских игр
© Sputnik / Сергей Гунеев
Священнослужители в здании Культурного центра Олимпийской деревни во время XXII летних Олимпийских игр

Аммо дин вакилларига хорижий ОАВлар алоҳида қизиқиш билдирган.

"Ўнлаб журналистлар - японияликлар ва норвегияликлар келишарди. Улар суратга олишарди, умуман Иттифоқда дин ишлари қай аҳволда бўлгани ҳақида саволлар беришарди. Уларнинг кўпчилиги Олимпия шаҳарчасида яшашган ва доим маданий марказ атрофида юришарди", - деб эслайди Шаевич.

Эрталабки ибодатдан кейин телевизор кўргани борардик

"Биз хонани мен иккита буддист ламаси билан бўлишганмиз. Ҳар кунни эрталаб мен ўзимнинг ярмимда ибодат қилиш билан бошлардим, улар ўзлари томонида, кейин эса бирга телевизор кўргани борардик. Ягона нарса – марказда тез-тез ибодат қилгани келиб турган католик спортчилар муайян сони бўлгани”, - дейди Адольф Шаевич.

"Мусулмонлар эрталаб бу ерга келишади-да, кейин хонани қулфлаб кетишарди - улар учун стадионга ёки бошқа жойга бориш янада қизиқарлироқ эди", - дея қўшиб қўяди Мицкевич.

Вальтер Артурович эслашича, католик руҳонийлари Москвага Литвадан келган, у доим уларнинг маросимларини қизиқиш билан кузатган.

"У ерда учта католик бор эди. Оёғини учигача қора либос кийган. Улар ҳар куни эрталаб ва ҳар доим ибодат қилишар ва Исо Масиҳнинг Голгофа азобларини эслашарди", - дейди Мицкевич.

Шаевичнинг сўзларига кўра, барча конфессиялар вакиллари бир-бири билан дўстона муносабатда бўлишган ва ҳар куни мусобақада кўрганлари билан ўртоқлашарди.

"Биз деярли барча руҳонийлар билан гаплашардик: православлар, мусулмонлар билан. Биз, аслида, битта меҳмонхонада яшаганмиз, алоқалар жуда яхши эди, таассуротларимиз билан алмашардик. Асосан спорт ҳақида гаплашардик", - дейди Шаевич.

Маданият маркази вестибюлида катта япон телевизорлари турарди. Бундан ташқари, экранлар ресторанларда хам бор эди - улар орқали мусобақалар намойиш этиларди. Раввин катта спорт мухлиси бўлгани учун мусобақанинг боришини кузатишга барча имкониятлардан фойдаланганини таъкидлайди.

Шаевич, ўйинлардан кейин "идорага ҳисобот бериш" керак бўлганлигини эслайди. Ва у СССР Вазирлар Кенгаши ҳузуридаги Дин ишлари бўйича кенгашда: "ҳеч қандай диний тадбирлар бўлмади, ҳеч ким ибодат китобларини (дуолар тўпламлари - таҳр.) сўрамади ва келмади ҳам", деб ҳисобот берган.

"Олимпия шаҳарчасида ибодат хоналарининг ҳеч қандай рекламаси йўқ эди. Бу ерда ибодатхона борлигини тушунишлари учун катта ҳарфлар билан "Ибодат хонаси" деб ёзиб қўйиш керак эди. Бундай нарсалар йўқ эди. Одам бу жойни Худо билан, руҳонийлар билан мулоқот жойи эканлигини қандай тушуниши мумкин?! Шунинг учун, шаҳарчага келиб, қаерга боришни билмайсиз", - дея шикоят қилади Мицкевич.

Протестант руҳонийсининг сўзларини Москвадаги XXII Олимпиада ўйинларида шаҳсий биринчиликда бронза медалини қўлга киритган совет от спортчиси Юрий Сальников ҳам тасдиқлайди.

Ирландские спортсмены, члены национальной олимпийской команды во время службы в Олимпийской деревне
© Sputnik / Сергей Гунеев
Ирландские спортсмены, члены национальной олимпийской команды во время службы в Олимпийской деревне

"Мен шаҳарчада ибодат хоналарини кўрмадим ва у ерга боролмадим. Мен ҳам чўқинтирилганман ва Худога ишонаман. Агар шаҳарчада ибодат хоналари борлигини билганимда, у ерга албатта борган бўлардим. Буни чин дилдан айтяпман", - дейди Сальников.

"Москвада ибодатдаги ҳар қандай спортчи ибодат хонасига кириши мумкин эди, бу таъқиқланмаган эди. Аммо Олимпиада Ўйинларида иштирок этаётганини ва буни устига ибодатдалигини расман маълум қилиш - бу ақл бовар қилмайдиган иш эди. Ҳамма жим эди", - дейди православ руҳонийси Николай Соколов.

Кинозал ва сувенир дўконлари: Олимпиада-80 руҳонийлари ҳордиқ чиқариши

Вақт ўтиши билан руҳонийлар ўзларига ҳар хил овунишларни ихтиро қилишларига тўғри келарди.

Мицкевич: "Ҳеч ким келмаганида вақт жуда оғир ўтади. Мен кинотеатрга тез-тез бориб турардим, у ерда энг яхши совет филмлари намойиш этиларди, зал эса доим бўш эди", - дейди Мицкевич.

Яна Вальтер Артурович "ажойиб сартарошхоналар ва турли хил сувенир дўкончалари" бор Олимпия шаҳарчасида айланиб юришни яхши кўрарди.

"Мен магазинлардан мамнуният билан черковлар, диққатга сазовор жойлар тасвирлари бор, Ивановнинг "Масихнинг одамларга кўриниши" расми туширилган откриткаларини сотиб олдим", - деб эслайди Мицкевич.

Шунингдек, Олимпия шаҳарчасида кечқурунлари доим дискотекалар ва совет эстрадаси юлдузлари иштирокида концертлар уюштириларди.

"Бизнинг етакчи санъаткорларимиз ташриф буюрарди: Лев Лещенко, Владимир Винокур, Эдита Пьеха, Людмила Зыкина. Одатда уларнинг концертларига тушиш осон эмас эди. У ерда мен Иосиф Давыдович Кобзон билан танишиб олдим. У шаҳарчанинг диний марказида раввин ҳам борлигидан ҳайрон қолди”, - дейди Адольф Шаевич.

"Зыкина ибодат хонасига келиб: "Ҳа, албатта, Худо бор, Худо бўлмаслигининг иложи  йўқ ... Одамларга Худо тўғрисида эшитиши учун кўпроқ имконият бериш керак", дегани ҳеч эсимдан чиқмайди. Бизнинг зиё аҳли, маданиятимиз вакили: “одамларга ахлоқ, маънавий ҳулқни ўргатиш керак”, деган сўзларини эшитиш ёқимли эди", - деб эслайди Мицкевич.

Жоъме масжиди бузилиб кетишига оз қолди

1980 йилда Москва жоъме масжиди Яқин Шарқдан келган мусулмон спортчилар ва расмий делегацияларнинг зиёратгоҳига айланди.

Бироқ, Ўйинлар арафасида, диний арбоблар ушбу бино учун курашишларига тўғри келди. "Олимпийский" спорт мажмуасини қуриш учун тарихий биноларнинг деярли бутун квартали бузилди. Бундай тақдир масжидга ҳам таҳдид солган. Олдин ҳам ҳолатлар бўлган: масалан, Олимпия шаҳарчасини қуриш пайтида православ черкови бузиб ташланган.

"Менинг отам Абдулқодир Валитов барча идораларга хатлар ёзди. Сиз халқаро спорт тадбирини ўтказяпсиз. Араб мамлакатларидан меҳмонлар келса, уларни қаерга олиб борасиз? Маъносида," - дейди Отрадноедаги "Ярдям" масжиди имоми Исмоил-ҳазрат Валитов.

Бундан ташқари, Миср ва Саудия Арабистонининг СССРдаги элчилари ҳам масжид учун туришди. Натижада, ҳукумат бузиш ҳақидаги қарорини бекор қилди.

  • Москва Жоме масжиди (эски биноси) ва унинг ёнида 1980 йилда қурилган Олимпия спорт мажмуаси
    © Sputnik / Руслан Кривобок
  • Москва Жоме масжиди ва унинг ёнида 1980 йилда қурилган Олимпия спорт мажмуаси
    © Sputnik / А. Родионов
  • Москва Жоме масжиди эски биноси.
    Юрий Сомов
  • Москва Жоме масжиди эски биноси (2015 йилда янгиланган).
    © Sputnik / Юрий Сомов
  • Московская соборная мечеть открылась после реконструкции
    Москва Жоме масжиди янги биноси ва Олимпия спорт мажмуаси.
    © Sputnik / Глеб Киселев
1 / 5
© Sputnik / Руслан Кривобок
Москва Жоме масжиди (эски биноси) ва унинг ёнида 1980 йилда қурилган Олимпия спорт мажмуаси

"Олимпиада пайтида чет эл делегациялари ва маълум кунларда мусобақалари бўлмаган иштирокчилар Москва жоъме масжидига келишарди. У ерда барча мусулмонлар билан бирга намоз ўқиганлар. Буни мен ўз кўзим билан кўрганман", - деб эслайди Россия мусулмонлари Диний бошқармаси раисининг маслаҳатчиси Харис Саубянов.

Валитовнинг яна бир ўғли Ислом-ҳазратининг таъкидлашича, масжидга Совет спортчилари ҳам келишган.

Руҳонийлар Олимпия шаҳарчасига қандай тайинланишган

Олимпия шаҳарчасида аккредитациядан ўтиш учун Дин ишлари бўйича Кенгаш "синахта дин хизматчиларини: православ ва католик руҳонийларини, лютеран пасторлари, раввин, имом, буддистни танлаши ва тайёрлаши керак эди. Аммо Мицкевич ва Шаевич таъкидлашларича, улар Олимпия шаҳарчасида хизмат қилиш учун махсус танловдан ўтмаганлар.

"Айнан Олимпиада туфайли мен Москва раввини бўлдим. 1980 йилда мен раввинлик дипломини олдим, Будапештда ўқишдан қайтдим. Мен СССРда Совет ҳукумати даврида маълумот олган биринчи раввин бўлдим. Мен асли Биробиджандан (РФ Еврей автоном вилоятининг пойтахти - таҳр.) бўлганлигим сабабли, мени у ерга юбормоқчи бўлишди. Аммо Олимпиада бўлди ва бу даврга мени Москвада қолдириб, ўйинларда ишлашимга рухсат беришди", - дея шарҳлади Адольф Соломонович.

Москвага минглаб ибодат китоблари юборилди

АҚШ Олимпиада-80га бойкот эълон қилди ва америкалик спортчилар Москвага келмади. Аммо АҚШдан Ўйинларга ибодат хонаси учун Иудаизм бўйича адабиётлар махсус юборилди.

"Биз айнан Олимпиада учун Америкадан раввин Артур Шнайердан бир неча минг ибодат китобларини, Мусонинг Бешлик Китоби, Тавротнинг нусхаларини олдик. Иттифоқда, Ўйинлар муносабати билан бизга кўп сонли диний нашрларни қабул қилишга рухсат берилди. Мен улардан бир қисмини Олимпия шаҳарчасига олиб келдим. Православлар ва мусулмонлар ҳам, менимча, чет элдан кўплаб китобларни олган", - дейди Адольф Соломонович.

Московская соборная мечеть
© Sputnik / Борис Приходько
Московская соборная мечеть
534
Мавзу:
Олимпиада-80: ҳаммаси қандай бўлган эди? (19)
Лист бумаги в руке

“Темир дафтар” нима ва у қандай шакллантирилади вазирлик изоҳи

9
Маҳалла ва оилани қўллаб-қувватлаш вазирлиги ахборот хизмати раҳбари “темир дафтар” борасида тушунча берди.

ТОШКЕНТ, 3 авг — Sputnik. Маҳалла ва оилани қўллаб-қувватлаш вазирлиги ахборот хизмати раҳбари Саодат Боймирзаева “темир дафтар” борасидаги саволга жавоб берди.

“Темир дафтар” — карантин шароитида ишсиз, даромадсиз қолган эҳтиёжманд, ёрдамга муҳтож оилаларнинг маҳаллада шакллантирилган шаффоф рўйхати”, - деди у АОКА ҳузуридаги штабда бўлиб ўтган брифингда.

“Темир дафтар” ўз навбатида фуқаролар йиғинлари раисининг сектор ва ҳудуд раҳбари билан ҳамкорликдаги фаолиятини мустаҳкамлайди.

Уни юритишда эҳтиёжманд оилаларнинг 7 тоифаси, жумладан:

- кам таъминланган;

- ногиронлиги бўлган;

- ижтимоий ҳимояга муҳтож оилалар;

- якка-ёлғиз кексалар;

- доимий ишсиз фуқаролар;

- карантин туфайли ишсиз қолган фуқаролар;

- оғир эпидемиологик ҳудудлардан қайтариб келинган фуқароларни камбағалликдан чиқариш чоралари кўрилади.

Шунингдек, масъул ходимлар ўзининг кунлик амалга оширган ишлари юзасидан “Темир дафтар”идаги маълумотларни saxovat.argos.uz сайтига рақамли имзо калити орқали электрон шаклда киритиб бориши ҳақида маълумот берилди.

“Темир дафтар”га тушган оиланинг ҳеч бўлмаганда битта аъзосини жорий йилда иш билан таъминланиб, шу орқали уларни муҳтожликдан чиқариш чоралари кўрилади.

9