Сборная СССР по хоккею на траве в очередном матче

Валентина Заздравных: ҳалокатли хато, Рашидов қабули ва оддий сотувчи бўлгани ҳақида

940
(Янгиланган 18:54 20.07.2020)
Олимпиада 80 - Ҳаммаси қандай бўлган эди? Бу сафар ушбу афсонавий Олимпиадага Ўзбекистоннинг "Андижанка" чим хоккей жамоаси қандай ҳисса қўшгани ҳақида.

СССРда аёллар чим хоккейи Олимпиададан уч йил аввал пайдо бўлди, аммо ушбу спорт тури биринчи бор намойиш этилган бу Ўйинларда, турнир мезбонлари медалларни эгаллашга муваффақ бўлган. Мамлакат асосий жамоасидаги спортчиларнинг аксарияти Ўзбекистоннинг “Андижанка” жамоасидан бўлган.

Қандай қилиб Ўзбекистонлик гандболчи-қизлар Олимпиада-80 учун чим устида хоккейчига қайта тайёрланганлиги, нимага совет терма жамоасининг асосий рақиби - Африканинг Зимбабве жамоасида ушбу спорт мусобақаларида асосан оқ танли спортчилар бўлгани ва уларнинг Ўйинлардан кейин тақдири қандай кечгани ҳақида чим устида хоккей бўйича Совет аёллар миллий терма жамоаси аъзоси Валентина Заздравных Sputnik-га берган интервьюсида гапириб берди.

 “Биз бошқа спорт турига ўтамиз” ёки дадил тажриба

Валентина Заздравных хоккей билан шуғулланишни Ўзбекистонда, Андижонда бошлади. Аслида, уни спортга тасодиф олиб келди.

“Мен бешинчи синфдан бери шуғулланганман, - дейди Валентина Заздравных. - Мириман Ким, бизнинг келажакдаги Олимпия мураббийимиз, мактабимизда жисмоний тарбия фанидан дарс берарди ва барча қизларни гандбол ўйнашга ундаган. Мен Ўзбекистон терма жамоасига киритилдим. 1972 йилда Киевда бўлиб ўтган мактаб ўқувчилари Спартакиадасида қатнашдим, кейин гандбол бўйича СССР халқларининг  V Спартакиадасида, 1977 йилда КПСС вилоят қўмитасининг иккинчи котиби, инглиз тилини мукаммал билган Борис Красников битта журналда Олимпиада-80да чим устида хоккейни алоҳида олимпия спорт тури сифатида киритиш режалаштирилганлигини ўқигунига қадар. У мураббийимизни чақириб, таклиф қилди: “Шуни қилиб кўрин!”. Кейин мураббий бизнинг олдимизга келди-да ва қуйидаги хабар билан бизни ҳайратга солди: “Биз бошқа спорт турига ўтамиз”.

Дастлаб янги жамоа хоккей билан футбол майдонида шуғулланди. На чавганимиз бўлмаган ва на тўпимиз. Аммо СССР олимпия терма жамоасига кириш ва эҳтимол унинг асосини ташкил этиш қатъийлиги бўлган.

Советская женская сборная по хоккею на траве
© Foto : Из личного архива Алины Хам
Советская женская сборная по хоккею на траве

“1977 йил августда мураббийимиз келишувга эришиб, биз Украина ССР Черновци шаҳрига бордик, - деб эслайди Олимпия медали совриндори. - У ерда эркаклар жамоаси бор эди. Ва биз эркакларга қарши ўйнай бошладик. Йигитлар бизга ўйнашни ўргата бошладилар. Черновцида биз дастлабки асосларни ўзлаштирдик, тўпни қандай олиб боришни, чавганни қандай ушлаш кераклигини ўргандик. Қайтиб келганимизда, Андижон мебел фабрикаси бизга чавганларни тайёрлаб берди. Албатта, улар халқаро стандартларга жавоб бермаган. Аммо биз айнан уларда машқларни олиб бордик. Кейинчалик, Ўйинларга яқин биз учун яхши импорт чавганлар, тўплар, оёққа ҳимоя қалқонлари сотиб олинди”.

1979 йил март ойида Москвада чим устида хоккей бўйича аёллар жамоалари ўртасида биринчи турнир бўлиб ўтди. Тарихий, биринчи голни “Андижанка” ўйинчиси Светлана Рассолова киритди. Ушбу мусобақада Ўзбекистон ССР хоккейчилари ғалаба қозонишди. Кейинчалик ушбу жамоа кетма-кет икки марта СССР чемпионлигини қўлга киритди.

СССР Олимпия терма жамоасига Андижонлик тўртта хоккейчи таклиф қилинди: Алина Хам, Лейла Ахмерова, Нелли Горбаткова ва Валентина Заздравных. Аммо жамоанинг асосини Москва ва Москва вилояти спортчилари ташкил этди.

Перрондаги машғулотлар, посилкалар ва йигитлар учун латифалар

Ўзбекистон ССР хоккейчилари Олимпия ўйинларига “Андижон – Москва” самолётида учишди - аваллари бу шаҳарлар орасидаги ҳаво қатнови мунтазам эди.

“Олимпиадан олдин биз тез-тез, уч кунлаб поездда сафарга чиқишимизга тўғри келар эди”, - деб эслайди Валентина Заздравных. – Тўхтаб туриш беш дақиқадан кўпроқ бўлган ҳар қандай бекатларда, мураббий бизни платформага олиб чиқарди ва биз у ерда югурар эдик. Шунда биз ҳам аччиқланиб: “Ҳамма бизга аҳмоқларга ўҳшаб югуришимизга кўз тикиб туради!", дердик. У эса: “Етиб боргунча тайёр бўласиз”, дер эди.

Москва яқинидаги Новогорскдаги база андижонлик хоккейчилар учун биринчи Олимпия маскани бўлди. Валентина Михайловнанинг сўзларига кўра, у ердаги муҳит аъло эди.

“Биз Москвага машғулот ўтказиш учун борардик. Қолган вақтимизни шу ерда, табиатда ўтказганмиз. Базамизга юмористлар келишарди. Улар бизга нималарнидир гапириб беришарди ва биз кулардик. Тўсатдан қизларни залдан чиқариб юборишди ва артист ўзининг фақат эркакларга мўлжалланган латифаларини айтишни бошлади. Улар баскетболчилар бўлган. Биз улар билан дўстлашиб олдик. Биз баскетболчини кўрганимизда унинг ёнига жойлашволардик. Уларнинг орасида 1972 йилда АҚШга қарши афсонавий учрашувда иштирок этган ўзбекистонлик Алжан Жармухаметов ҳам бор эди”, - дея эслайди хоккейчи.

Ўйинлар бошланишидан олдин иштирокчилар Олимпия шаҳарчасига кўчирилди.

“Биз баланд бинолардан бирининг 14-қаватида яшардик, - деб эслайди спортчи. - Бизга бутун қават берилди. Бир хонада икки кишидан яшаганмиз. Бу ерда мажлис зали бор эди, унда концертлар, филмлар қўйилар эди. Зерикмаганмиз. Овқат аъло даражада эди - ҳам икра, ҳам ҳар хил ёнғоқлар. Овқатланишимизга бизга кунига 22 рубль ҳисобида талонлар бериларди. Табиийки, биз унчалик овқатланолмасмадик, ярмини сарфлардик ҳолос. Қолганига озиқ-овқатларни - бўлинган колбаса, мандарин, тешик кулчаларни йиғиб, уларни посилкалар билан уйга жўнатардик. Ахир биз ўзбекистонлик эдик, Москвада эса бу нарсалар кўп эди. Биз тез-тез сафарларга чиққанимиз учун поездлардаги проводник танишларимиз ҳам бор эди.  Олимпия шаҳарчасида нафақат озиқ-овқат сотиб олиш мумкин эди. Мен “Электроника” магнитофонини сотиб олгандим. У анчагина қиммат эди, лекин мен мен барибир сотиб олдим”.

Олтин медалдан маҳрум қилган ҳалокатли хато 

Москвада СССР аёллар хоккей жамоаси икки аренада – “Динамо” ва Ёш пионерлар стадионида ўйнади.

Аёллар хоккейидаги олтин медаллар тақдири СССР - Зимбабве учрашувида ҳал бўлаётган эди. Совет жамоаси 0:2 ҳисобида ютқазаётганди. Ва энди ҳакам зимбабвеликлар дарвозасига пеналти белгилади. Мураббий зарбани амалга оширишга йигирма беш ёшли Валентина Заздравныхни юборди.

“Биз голлар фарқи бўйича биринчи ўринга кўтарилишимиз мумкин эди, - деб эслайди у. - Ўша пайтда ҳаммаси менга боғлиқ эди. Мен зарбани бердим. Ва ... гол уролмадим. Ва СССР терма жамоаси олтин ўрнига бронзага эришди.

Валентина Михайловна ўз хатосига баҳона тополмайди. Ўшанда ҳам уни ҳеч ким айбламаган эди. Ахир бу спорт. Ва унда, ҳаётда бўлгани каби, ҳар нарса содир бўлади.

Женская сборная СССР по хоккею на траве во время Олимпиады-80
Фото из личного архива Валентины Заздравных
Женская сборная СССР по хоккею на траве во время Олимпиады-80

“Бу зарбани мен бермаслигим керак эди, аммо устозимиз шу қарорни қабул қилди, гарчи Нателла Красникова ва Наталья Бузуновалар доим пеналтиларни амалга оширган бўлса ҳам”, - деб эслайди Москва Олимпиадасининг бронза медали совриндори. – Устига устак, Ўйинлардан бироз олдин мен жароҳат олганман – уч юз граммлик тўп оёғимга қаттиқ теккан. Бу ҳам таъсир қилган бўлиши мумкин эди”.

Валентина Михайловна шунингдек, Зимбабве чим устида хоккей жамоаси асосан келиб чиқиши европалик қизлардан ташкил топганлигини, улар орасида фақат бир нечта қора танли спортчилар бўлганини таъкидлади. У пайтда Буюк Британиянинг собиқ мустамлакасида каттагина оқ танлилар жамоаси қолган. Дарвоқе, ушбу медал, Зимбабвенинг Москвадаги Ўйинларда умуман ягона медали бўлди.

Хоккейчилар шу ернинг ўзида, ўйин бўлиб ўтган Ёш пионерлар стадионида тақдирланди ва деярли дарҳол уйларига жўнатилди. Хоккейчилар Ўйинлар ёпилишини телевизор орқали томоша қилишди.

Ғалаба бой берилганига қарамай, дебютантларнинг натижалари муваффақиятли деб баҳоланди. Айниқса, ўзбекистонлик хоккейчиларининг ватанида. Тошкентда ва Андижонда уларни ҳақиқий қаҳрамонлардек кутиб олишди.

Шараф Рашидов поздравляет участницу Олимпиады Валентину Заздравных с наградой
Шараф Рашидов поздравляет участницу Олимпиады Валентину Заздравных с наградой

“Бизни Андижонда шарафлашди, Тошкентда эса ҳукумат қабули бўлиб ўтди, унда бизни Ўзбекистон Марказий Қўмитасининг биринчи котиби Шароф Рашидов шахсан тақдирлади, - деб эслайди спортчи. – Шунингдек, бизни телевидениега таклиф қилишди - Янги йил “Огонёк”ида иштирок этиш учун. Кейин бизга рангли телевизорлар тақдим қилишди. Андижонда эса барча совриндорларга автомашиналарни навбатсиз сотиб олишга рухсат беришди - жуда камёб товар. Автомашина оддий – “Жигули” эди. Совға пулининг бир қисми - 1500 рубль, 1200 рубль - чегирмаси билан.

Чет элга тилхат орқали чиқиш ва озиқ-овқат дўконида сотувчи бўлиб ишлаш

Гарчи СССРнинг ёш миллий терма жамоаси “олтин”ни қозонолмаган бўлса-да, аммо жуда машҳур бўлди: Олимпиадагача ҳеч ким Совет спортчи-қизлари ҳақида эшитмаган, улар эса шоҳсупага кўтарилишди. Спортчиларни бутун дунё бўйлаб таклиф қила бошлашди.

Тренер Мириман Ким и его воспитанницы из женской хоккейной команды Андижанка
Из личного архива Валентины Заздравных
Тренер Мириман Ким и его воспитанницы из женской хоккейной команды "Андижанка"

“1981 йилда “Меҳнат” эркаклар жамоасини (у ерда Валентинанинг эри ўйнаган, худди шундай, хоккейчи) ва мен ўйнаган “Андижанка”ни Бельгияга таклиф қилишди. Тўсатдан эрим ва мени мамлакатдан чиқармай қўйишди. Аниқланишича иккаламиздан биримиз боришимиз мумкин экан. Аммо ким? Биз иккаламиз ҳам жамоамизнинг етакчи ўйинчиларимиз. Натижада биз қолиб кетишга уринмаслигимиз ҳақида тилхат ёзишга мажбур бўлдик”, - дея эслайди Заздравных.

Ҳудди ўша йили Аргентинада халқаро турнир бўлиб ўтди, унда ҳам СССР терма жамоаси Москвадаги Олимпиада натижаларини такрорлади.

Миллий биринчиликда кетма-кет икки ғалабадан сўнг, Валентина Михайловна ўйновчи мураббий мақомига ўтди, кейин бир неча йил спортинтернатда ишлади, “Андижанка” учун спорт захирасини тарбиялади.

Совет Иттифоқи қулаганидан сўнг, 1995 йилда хоккейчининг оиласи Россияга кўчиб ўтди.

“Биз бутун оиламиз билан бирга йиғилдик – онам, дадам, опа-сингилларим, акам. Жами ўн тўрт киши. Ва ҳаммамиз Брянск вилоятига бориб, уч хонали квартирага жойлашдик, - деб эслайди спортчи. - Менинг Москвадаги дугоналарим менга: “Валя, агар ўзинга ҳомий топсанг, у ҳамма нарсенга ёрдам беради. Агар топмасанг...” Шу тариқа яшадик”.

Бундай қийин шароитда Олимпиада-80 бронза медал совриндори озиқ-овқат дўконида оддий сотувчи сифатида ишлашга киришди.

“Мен математикани яхши билардим, - деб эслайди Валентина Михайловна. - Харидорлар менинг кимлигимни англамас эди. Иш берувчилар ҳам. Улар шунчаки Ўзбекистондан келиб қолган деб ўйлашар эди. Улар ҳамма қатори пул тўлашарди. Албатта, чарчаганман. Ҳар қандай ишга киришардим - тозаловчи, буларнинг барчасидан дам оволиш учун. Кейин яна сотувчилик”.

Ҳозир Валентина Заздравных Москвада яшайди, учта қиз ва бир ўғил набирани тарбиялайди. Оила, албатта, спорт билан шуғулланади: битта қиз набираси бадиий гимнастика билан, иккинчиси сузиш билан шуғулланади. Ким билади, эҳтимол улар нафақат бувисининг муваффақиятини такрорлай олишади, балки ундан ҳам ўтиб кетишар.

Валентина Заздравных — бронзовый призер Олимпиады-80 по хоккею на траве
Sputnik / Максим Блинов
Валентина Заздравных — бронзовый призер Олимпиады-80 по хоккею на траве
940
Мавзу:
Олимпиада-80: ҳаммаси қандай бўлган эди? (22)
Мавзу бўйича
Олимпиада-80: ҳаммаси қандай бўлган эди?

“ШО-2” Германия ва АҚШ ўртасидаги муносабатлар тақдирини белгилайди

514
(Янгиланган 18:02 20.01.2021)
Жо Байден ўз инаугурацияга АҚШнинг асосий ҳамкори бўлган Германиядан унчалик ёқимли бўлмаган совғани олди.

Бу янги администрация ҳал қилиниши керак бўлган, эҳтиёткорлик билан ўралган ва лента билан боғланган асосий муаммолар тўпламини акс этади.

АҚШ “Шимолий оқим 2” (ШО-2) қурилишида иштирок этган Россия "Фортуна" қувур ётқизиш кемасига қарши санкциялар жорий қилди. Шунингдек, Германия ОАВларига кўра, Американинг Берлиндаги элчихонаси Германия ҳукуматига янги чеклов чораларини жорий этиш режалари тўғрисида хабар берди.

Германия ҳукумати ўзининг кучсизлигидан, ҳақоратли тарзда "буни афсус билан маълумот учун қабул қилганликлари" ҳақида муносабат билдирди, яъни расмий равишда ташвиш билдирилгани ҳам йўқ.

Бу содир бўлган воқеалар бундан бир неча кун олдин содир бўлган яна бир муҳим воқеанинг давоми эди.

АҚШ собиқ давлат котиби ва Жо Байденнинг ташқи сиёсат бўйича маслаҳатчиси Николас Бернс сайловда бир вақтнинг ўзида, янги администрация "Германия ҳукумати ва бошқа иштирокчи давлатлар билан ишонч ва оқилоналик билан суҳбат" ўтказиши учун АҚШ газ қувурига қўйилган санкцияларини бир вақтнинг ўзида музлатиб қўйиш ва унинг қурилишини тўхтатиб туриш ғоясини илгари сурди.

Шубҳасиз, Бернс ўз ташаббуси билан ҳаракат қилмаган, аксинча Вашингтоннинг таклифини айтди.

Бироқ, немислар унга қўл силтаб эътиборсизлик билдиришди. Бундестаг Энергетика қўмитаси раҳбари Клаус Эрнст Германия энергетика сиёсатининг АҚШ билан муҳокама қилинишини "умуман ноўрин" деб айтди. Унинг таъкидлашича, "ШО-2"нинг қурилиши - бу фақат Европанинг иши, у барча зарур рухсатномаларга эга ва шу сабабли тезда тугатилиши керак".

Сўнгги ўн йилликда Дональд Трампнинг президентлигида носозлик юз берган ва демократлар уни қайта тикламоқчи бўлган - Американинг ташқи сиёсати кўпинча глобалист сифатида тавсифланади. У иккита асосий ва бир хил даражада муҳим таркибий қисмлардан иборат - процессуал-институционал ва мафкуравий.

Мафкура учун - ЛГБТ-ривожланишидан тортиб, экологик сабабларга кўра, инсониятнинг гўшт истеъмол қилишдан воз кечишгача бўлган   энг либерал ва илғор ғояларнинг катта мажмуа жавоб беради. Бунда тарафдорларнинг радикализми "ягона ҳақиқий таълимот"га риоя қилиш талаблари ва рози бўлмаганларни таъқиб қилиш тобора кучаймоқда.

Институционал қисм жамоатчиликка яхши маълум ва у миллатлараро ташкилотлар, ҳужжатлар ва процедуралар тизимидан иборат. Шу тариқа АҚШ кўп йиллар давомида дунёга мақбул ўйин қоидаларини ўрнатиш ва ўз глобал етакчиликни абадий ўрнатиш деган машҳур фикр бор.

Бир нарса кўнгилдагидек кетмагани анчадан бери аён бўлиб қолди. Кўплаб давлатлар ўзларига нисбатан олдиндан адолатсиз эканлиги маълум бўлган тизимда ўйнашни ва ғалаба қозонишни ўрганди. Россия ва Жаҳон савдо ташкилотининг қоидаларини ўз фойдасига муваффақиятли татбиқ этиши истиснолардан кўра, аниқ мисол бўлади. Буни Дональд Трамп тўрт йил давомида такрорлаб келди, иккиланмасдан АҚШни кўплаб халқаро шартномалар ва ташкилотлардан чиқишга олиб келди: аслида улар Америка учун аввал ўйлаганидек фойдали эмас.

Шуни англаш қийин эмаски, улардан бири Германия АҚШнинг бир нечта имтиёзли шериклари кўпроқ бонусларга эга - ва аллақачон аниқ бўлиб қолганидек, улардан қандай қилиб яхши фойдаланишни билишади.

Германия ўз суверенитетини аста-секин, жимгина тиклаш ва Америкадан ўз манфаатлари йўлида фойдаланиш схемасини барбод қилган, бор ҳақиқатни, шошмашарлик билан айтган Трамп айнан шунинг учун Берлин учун жуда ноқулай эди.

Айнан шунинг учун ҳам ГФР ҳукумати Байденни эйфория билан АҚШ янги президенти сифатида қабул қилди: бу немислар учун муносабатларни анча қулай форматни қайтаришини ваъда қилмоқда - тарғибот риторикасининг тўлиқ мос келиши ва Германия учун қулай кун тартибини зимдан муваффақиятли ўтказиши мумкин.

Бу "Шимолий оқим-2" билан содир бўлмоқда. Сўнгги ойларда қувур линияси қурилишини океанорти санкцияларининг босимидан иложи борича ҳимоя қилиш чоралари кўрилди. Ўша "Фортуна"нинг эгалари ўзгартирилди. Мекленбург-Ворпоммерн парламенти лойиҳанинг операцион фаолиятини қўллаб-қувватлаш учун фонд яратди.

Энг қизиғи шундаки, ушбу тузилма ёрдамида Германия ҳукумати иккита қуённи битта ўқ билан ўлдиришга уринмоқдалар: қурилишни ўзи қўллаб-қувватлашдан ташқари, унинг, чунки янги ташкилот "Мекленбург-Ғарбий Померания" иқлим ва атроф-муҳитни муҳофаза қилиш фонди "деб номланган ва "Германиянинг иқлим мақсадларига эришиш"ни тарғиб қилиш бўйича ахборот ва мафкуравий таъминотини ҳам амалга оширмоқдалар. Шу тарзда экологик кун тартиби узатилмоқда, чунки мамлакат ичкарисида "ШО-2"га қаршилик қилиш яшиллар фаолроқ ишлатмоқда.

Жо Байден жамоаси жуда қийин аҳволга тушиб қолди. Улар, Трамп қилганидек - стратегик шеригига қарши қаттиқ чоралар кўриш билан бутун дунёга катта жанжал кўтара  олишмайди. Бу шунчаки Ғарб бирлигини тиклаш бўйича асосларга зид, демократлар улар билан ҳокимиятга қайтмоқда. Бундан ташқари, умуман олганда, Берлин Вашингтонга содиқ ғайрат ва чуқур мафкуравий иттифоқни намойиш этади, бу уларнинг Россияда Алексей Навальний ҳибсга олинишига нисбатан синхрон-ғазабланган реакция билан яна бир бор намоён бўлди.

Пардалар ортидаги “базм”ларда ишлашнинг одатий усуллари ва босимнинг аста-секин ўсиб бориши бир неча ойга чўзилиб кетиши билан таҳдид қилмоқда: немислар халқаро-бюрократик тортиш-туртиш ва сансалорлик бўйича катта усталари ҳисобланади. Ўша вақтга қадар "ШО-2" қуриб битказилади, америкаликларга эса мушт силкитиш учун кеч бўлади.

Натижада Жо Байден президентликнинг илк кунлариданоқ янги администрация ўз ишида қатъиян қабул қилиниши мумкин бўлмаган трампизм ва ғоявий жиҳатдан тўғри, аммо қатъий самарасиз либерал глобализмни танлашга мажбур бўлади.

Бироқ, Германияда ўзига хос қийинчиликлари бор. Кеча “Газпром” сиёсий босим туфайли "ШО-2" газ қувури учун хавф туғдириши ҳақида огоҳлантирди, бу эса лойиҳанинг тўхтатилиши ёки ҳатто бекор қилинишига олиб келиши мумкин. Бу биринчи навбатда мустақилликка интилиш ва геосиёсий жиҳатдан мустаҳкамланиш борасидаги Навальнийни заҳарлаш иши кўринишидаги Россияга қарши картасини ўйнашни яхши фикр деб билган Берлин учун огоҳлантириш - Россиянинг бундай нарсаларга қанчалик оғриқли жавоб қайтариши мумкинлигини яна бир бор унутди.

514
Теглар:
Жо Байден, Дональд Трамп, газ, санкциялар, Навальний, Германия, АҚШ, Россия, Шимолий оқим-2
Мавзу бўйича
АҚШ “Шимолий оқим-2”га қарши санкцияларни узайтирди
Байдендан “Шимолий оқим-2” борасида нималарни кутиш мумкин?
“Шимолий оқим – 2” учун ҳал қилувчи жанг бошланди
АҚШ нима учун "Шимолий оқим-2"га тўсқинлик қилмоқда - видео
“Шимолий оқим-2” қувурларини ётқизиш учун кема иш жойига яқинлашди
АҚШ яна "Шимолий оқим - 2" масаласига киришди
АҚШ “Шимолий оқим-2”га қарши янги санкциялар жорий этди
Атомная подводная лодка ВМФ России. Архивное фото

Путин “матрёшкаси” ёки Россиянинг янги сув ости кемаси ҳақида нималар маълум бўлди

1438
(Янгиланган 09:44 20.01.2021)
Россиянинг ядровий энергия ёрдамида ҳаракатланувчи, континентлараро стратегик торпедоси АҚШ мудофаа тизимини чил-парчин қилди. Энди уларни икки океан ҳам "ҳимоя гумбазлари" ҳам ҳимоя қила олмайди.

Россияда махсус атом сув ости кемаси қурилиши якунига етмоқда. Қисқа вақт ичида унинг гидравлик синовлари бошланиши керак. Россия ҳарбий-денгиз флотига (ҲДФ) ушбу кема 2027 йилга қадар фойдаланишга топширилиши керак.

“Ульяновск” (09853 проект) туридаги субмариналарини қуриши Севмаш заводида 2017 йилда бошланган эди. Лекин кейинчалик кема конструкцияси замонавий тизим ва механизмлар билан тўлдирилган. Military Watch Magazine нашрига кўра, ушбу кемалар совет даврида қурилган “Борей” стратегик атом сув ости крейсерларининг кичрайтирилган нусхасидир.

"Ульяновск" сув ости кемаси "Хабаровск" ва "Белгород"дан фарқли ўлароқ, "Посейдон"  - термоядровий торпедолар билан жиҳозлангандир. Яқин келажакда Россия шимолий флот таркибида камида иккита ана шундай торпедолар ташувчи кемалар бўлишини режалаштирган.

Денгиз худоси 

"Посейдон"  - кўп мақсадли океан системаси бўлиб, у НАТОнинг Шарқий Европа ҳудудига кенгайиши ва Пентагоннинг зарба бериш потенциалини оширишга қарши жавобдир.

"Посейдон"  - Россиянинг энг махфий лойиҳаларидан бири бўлиб, eшбу тизим ҳақида аниқ маълумот жуда кам тарқалган. У ҳақида бироз олдин чоп этилган эҳтимолий хусусиятлари ҳам мутахассисларга Россиянинг у ядровий ушлаб туриш тизими ҳақида тасаввур бериши мумкин.

Океанская многоцелевая система Посейдон
Пресс-служба Минобороны РФ
Полигонные испытания комплекса "Посейдон"

"Ульяновск" — серияли субмарина бўлиб,  "Хабаровск" концепциясининг давомчисидир. “Ульяновск” икки корпусли компоновкага эга бўлиши мумкин. Сув ости кемасининг узунлиги 113 метрга етиши, тўлиқ сув сиғими— ўртача 10 минг тоннани ташкил қилиши, сувга шўнғиш хусусияти 500 метргача бўлиши, сув остида ҳаракатланиш тезлиги 30 узелгача бўлиши мумкин. Кема 120 сутка давомида чекланмаган масофага автоном сузишда бўлиши мумкин. Экипаж – 100 киши.

Ульяновск 6та “Посейдон” торпедолари, “Калибр-ПЛ" қанотли ракеталари, "Циркон" гипертовуш ракеталар  ва "Пакет-ПЛ" ўз-ўзини ҳимоя қилиш мажмуаси билан жиҳозланган бўлиши мумкин.

Россиянинг кўп мақсадли океан тизими душманнинг аваташувчи гуруҳларини, қирғоқдани нишонларни, ҳарбий базаларини ва қирғоқбўйидаги бошқа стратегик объектларини йўқ қилиши мумкин.

Путин “матрешка”си

09851 ва 09853 лойиҳаларига мансуб сув ости торпедолари ташувчилари – яширин ва жуда қудратли бўлиши мумкин. Улар жаҳон океанининг  исталган қисмида 4 ой давомида сув остида яширин жанговар хизмат олиб бориши мумкин. Ўз навбатида “Посейдон” аппаратлари - янада яширин ва янада автоном, жанговар вазиятда эса – умуман  йўқ қилиб бўлмайдиган даражада ҳимояланган.

Россиянинг кўп мақсадли океан сув ости жанговар тизими – атом сув ости кемаси ва континентлараро термоядровий торпедолар, қандайдир маънода рус матрешкасини эслатади. Душманлар уни безовта қилмагани  маъқул, жиддий сабаб бўлмаса - у ишга тушмайди.  

"Посейдон" – ядровий двигателга эга бўлган сув ости аппаратининг узунлиги 20 метр, диаметри 1,8 м ва оғирлиги 100 тоннани ташкил қилади. У чекланмаган масофадаги нишонга зарба бериши, сув остига 1км чуқурликкача яшириниши, 100 узел (185 км/соат) тезликда ҳаракатланиши мумкин.

Ундан ташқари сув ости аппаратининг ўз сунъий онги бўлади ва ўз ташувчисидан бир неча минг км узоқликда мустақил ҳаракат қилиши мумкин. Қандай тезлик ва чуқурликда ҳаракатланишни аппаратнинг ўзи вазиятга қараб ҳал қилади. Унинг максимал тезлиги ҳар қандай хавфдан қочиб  қаолиш имконини беради. Унинг турган жойини  гидроакустик воситалар ёрдамида аниқлашнинг иложи йўқ.

“Посейдон” 10 км масофагача денгиз туби релльефига мувофиқ ҳаракат йўналишини белгилаши, нишонга етиб борганидан сўнг ҳам жанговар боши ишга туширилишини ойлаб кутиши ёки базага қайтиши мумкин.  "Посейдон" жанговар қисмининг қуввати  — 100 мегатонна тротилни ташкил қилади. Унинг “жанговар бошидаги” кобальт секция – душман ҳудудини максимал даражада радиоактив ифлослантириш учун мўлжалланган.

Бундай тафсилотлар Россияга билан “куч нуқтаи назаридан” гаплашишни режалаштирган “ҳамкорлар” учун атайлаб хабар қилинмоқда. Атом субмариналари ва стратегик торпедоларининг ушбу хусусиятлари, душман сувда ва қуруқликда мустаҳкам “ҳимоя гумбази” яратган ҳолда ҳам жавоб зарбаси бериш имконятини сақлаб қолиш учун яратилган.

Режалаштирилаётган 4та субмариналар – бу жаҳон океанида 24та “Посейдон” дегани. Forbes баҳо беришига кўра ушбу торпедолар ҳар қандай рақибнинг қирғоқ мудофаасини нольга тенглаштириши, авиаташувчи гуруҳларини йўқ қилиши мумкин. Ушбу тизим АҚШнинг ғарбий ёки шарқий қирғоғига мисли кўрилмаган миқдорида зарар етказиши мумкин. Бундай хусусиятга эга бўлган ҲДФ дунёда бошқа йўқ.

ҲДФ стратегиясида рус революцияси

Вашингтон ўзининг ҲДФ ва хорижий ҳарбий базалар тармоғига ишонган ҳолда тажовузкор ташқи сиёсати олиб бормоқда ва бутун дунёни назорат қилишни режалаштирган.

Россия стратегик кўп мақсадли субмариналари яратишига сабаб, АҚШ ўз сув ости кемаларида 2,5 км масофага зарба бера оладиган “Томогавк”  ракеталарини жойлаштириши сабаб бўлган, деб ҳисоблайди экспертлар.

 “Посейдон”лар пайдо бўлиши Американи жиддий уйловга солган. Уларни ҳозир - жанг вақтида ушбу қуроллардан фойдаланиш халқаро ҳуқуқ нормаларини бузмайдими, деган савол қийнамоқда. Бу жавобсиз саволдир.

Россия “Посейдон”лари АҚШ олдин эга бўлган, икки океан ҳимоясидан маҳрум қилади. Термоядровий заряд билан жиҳозланган ақлли сув ости дронларининг борлигини ўзи америкаликларни тинчликка мажбурлайди, келишувчанлигини оширади. Бунга жавобан эса Вашингтон, улкан молиявий харажатлар қилиши, “қиёмат куни торпедоларига” қарши мутлақ янги ҳимоя тизими яратиши керак бўлади. Лекин бунга америкаликларнинг технологик қолоқлиги халал беради.

Келажакда эса, ядровий торпедолар йирик ҳарбий кемаларга, ёки гидрографик ва савдо кемалари кўринишидаги яширин кемаларда ҳам ўрнатилиши мумкин.

"Посейдон" тизими бугунг кунда мавжуд бўлган ҳеч қандай қуролланишни чекловчи тизимлар остига тушмайди ва улкан экспорт потенциалига эга. Халқаро қурол бозорида унга келишилган “жанговар бош” ўрнатган ҳолда ҳаридорларга етказиб бериш мумкин.

Ҳиндистон ва Хитой ушбу қуролни кўп ўйлаб ўтирмасдан сотиб олган бўларди. Хитой мутахассслари ана шундай технологиялар сув остида катта чуқурликда изланишлар ўтказиш учун идеал восита бўлиши мумкинлигини маълум қилишди. Дарҳақиқат “Посейдон” корпуси уни 14 кмгача денгиз тубига тушириш имконини беради.

Нима бўлгандан ҳам, Россиянинг ядровий энергия ёрдамида ҳаракатланувчи, стратегик континентлараро  аппаратининг келажаги порлоқдир. Москва эса - ҳар қандай ноқулай ҳамкорлар билан “инсонпарварлик кучи” нуқтаи назаридан музокаралар олиб боришга тайёр.

1438

Товарларнинг нархларини чет-эл валюталарига боғлаш мумкин бўлди

321
“Валютани тартибга солиш тўғрисида”ги қонунга киритилган қўшимчаларга кўра, эндиликда товарларнинг нархлари чет-эл валюталари ва шартли бирликларига боғланиши мумкин.

ТОШКЕНТ, 24 янв — Sputnik. 22 январь куни қабул қилинган қонун билан “Валютани тартибга солиш тўғрисида"ги қонунга қўшимчалар киритилди.

Унга мувофиқ, Ўзбекистонда реализация қилинадиган товарлар (ишлар, хизматлар) нархлари чет эл валюталарига ва шартли бирликларга боғланиши мумкин. Бу тартиб фақат президент қарорлари асосида давлат-хусусий шериклик тўғрисидаги битимлар ва Ҳукумат орқали жалб этилган чет эл инвестициялари лойиҳаларига тааллуқли. Бунга қадар мазкур тартиб мавжуд эмас эди.

Концессиялар билан боғлиқ муносабатлар “Давлат-хусусий шериклик тўғрисида”ги қонунда ўз аксини топмоқда.

Концессия лойиҳаларини рўёбга чиқариш ДХШ лойиҳалари учун белгиланган тартибда амалга оширилади.

Эндиликда фақатгина қиймати 1 млн доллардан ортиқ лойиҳаларининг тендер ҳужжатлари ва ДХШ тўғрисидаги битимларнинг лойиҳалари келишилади.

Киритилган қўшимчалар билан маҳаллий ижро этувчи ҳокимият органларининг давлат-хусусий шериклик соҳасидаги ваколатлари белгиланди.

Давлат-хусусий шериклик лойиҳаларига оид маълумотларнинг эълон қилинадиган қисми аниқлаштирилди.

Хусусан, бунда расмий веб-сайтларга лойиҳа тарафлари, фаолият йўналиши, жойлашган ери, лойиҳа муддати ва умумий қиймати, товарлар, давлат томонидан қўллаб-қувватлаш ҳажми ва турларига оид маълумотлар жойланади.

321