XXII Олимпийские игры. Стрельба, олимпийский трап (траншейный стенд). Слева направо - бронзовая медаль Йорг Дамме (ГДР), золотая медаль Лучано Джованетти (Италия), серебряная медаль Рустам Ямбулатов (СССР).

90-йилларда киллер бўлишни таклиф қилишган - Олимпиада 80 совриндори Ямбулатов

737
(Янгиланган 09:06 24.07.2020)
Спортчилар учун 90-йилларда иш топиш осон бўлмаган. Менга  ҳатто киллер бўлишни жиддий таклиф қилишган эди, аммо мен дарҳол бундай таклифларга қизиқмаслигимни тушунтирдим.

Халқаро спорт устаси, Олимпиада-80 трапдан ўқ узиш бўйича кумуш медал совриндори Рустам Ямбулатов Sputnik Ўзбекистон билан суҳбатда ушбу спорт турига қандай келгани, Москвада олтин медални қўлга киритишига нима халақит бергани ва бугунги кундаги орзулари билан ўртоқлашди.

Ўқ отиш болаликдан севимли машғулотим

Оиламда овчилар, танишларим орасида стендли ёки ўқли отиш билан шуғулланадиган бўлмаса ҳам, мен болалигимдан ўқ отишни яхши кўрарганман. Мен милтиқдан жуда яхши ўқ отганим сабабли стендли ўк отишга кириб қолдим. Бир қўшни бола менга стендли ўқ отишни бошлаганини айтгани эсимда. Шунда  мен ҳам ушбу тўгаракка бориб кўришим керак. Мен бордим ва менга бу спорт ёқиб қолди. Синовда менга 7та патрон беришди ва мен кетма-кет 5 та учувчи нишонни уриб тушурдим, шундан сўнг мени қабул қилишди.

Серебряный призер в соревнованиях по стрельбе на траншейном стенде Рустам Ямбулатов. Стрельбище Динамо в Мытищах. XXII Олимпийские игры.
© Sputnik / Федосеев
Серебряный призер в соревнованиях по стрельбе на траншейном стенде Рустам Ямбулатов. Стрельбище "Динамо" в Мытищах. XXII Олимпийские игры.

Тўгаракка мунтазам қатнашишга имкон бўлмади, чунки мураббийимиз 84-заводда ишларди ва ҳар доим ҳам машғулотларга кела олмасди. Кейин ликопчаларни учириб турадиган оператор Коля амаки – “Пахтакор”да машғулот олиб борган Ўзбекистон ССР терма жамоаси мураббийи Николай Афанасьевич Струщенкога мурожаат қилишни маслаҳат берди. Биз бу спортклубга бир ярим ой давомида бордик - биз фақат патронларни юклардик, усталар эса отишарди. Кейинчалик Туркистон ҳарбий округи мураббийси Владимир Петрович Пьяновскийда ўрганишни бошладик.

9-синфлик вақтимда нотўғри созланган милтиқ биринчи марта юзимга қаттиқ урилган эди. Эсимда ўшанда кўзим анча вақтгача яхшигина кўкариб юрган.

Милтиқни бироз қирқиб, бироз шилиб, резина амортизатор қўйишга тўғри келди, шундан кейин қайтариш кучи бунчалик анча енгил бўлганди.

Гуруҳимиздаги йигитлар кучли эди. Александр Алипов - ўсмирлар ўртасидаги Европа чемпиони. Умуман унинг оиласи спортчилар оиласи бўлган ва унинг ўғли кейинчалик Олимпиада чемпиони бўлди.

“Ё уни оласизлар, ё мен партия билетимни столга қўяман”

Мен Москва Олимпиадасига жиддий танлов орқали бордим. У ерда баллар тизими бўлган ва мен 300 баллга яқин тўпладим - иккинчи ўрин балларидан кўпроқ. Совет Иттифоқи чемпионатида мен биринчи натижани кўрсатдим, аммо менга агар кучли олтиликка кирсам ҳам, Олимпиада ўйинларида қатнашишим мумкинлигини айтишган.

Аммо шундай бўлдики, Игор Семенов ва мен бир хил очко тўпладик. Мени “отишма” ҳозир бошланиши ҳақида огоҳлантиришмаган ва мен майдонга кўзойнаксиз, наушниксиз югурдим, йўлда бир қути патрон ва қуролимни ушлаб олдим. Ҳаво булутли эди, ва мен биринчи нишонни ўтказиб юбордим, кўролмай қолдим. У эса 25га урди. Москва шаҳар қўмитасининг биринчи котиби бизнинг чемпионимиз москвалик, Ямбулатов эса иккинчи деган. Аммо кейин Алексей Алексеевич Клепов, СССР миллий стендли отиш терма жамоаси мураббийи: “Мен Семёнов кимлигини билмайману, лекин мен бу фақат отишга мўлжалланган машинани яхши биламан”, деди. Шундан кейингина мен ҳам Олимпиада ўйинларида қатнашишим тўғрисида қарор қилишди.

“Бизда патронлар бўйича чекловлар бўлмаган”

Мен Олимпиада ўйинларида қатнашишимга 100%га ишончим комил бўлган. Кимдир милтиқни ташлаб қўйган, мен эса уни доим ҳаракатда ушлаб турганман. Менда “танклар” бўлмаган. У ерда Россия, Украина каби республикалардан кучли иштирокчилар бўлган. Мен ўзбекистонлик эдим ва Олимпиада ўйинларига бориш учун мен ҳаммадан бир поғона баландроқ отишим керак эди. Шунда ҳам охирги дақиқаларда партия органлари аралашмоқчи бўлишган, аммо мураббий номзодимни ҳимоя қилди.

Рустам Ямбулатов
Sputnik
Рустам Ямбулатов

Олимпиадага жуда жиддий тайёргарлик кўрганмиз. Бу минглаб километр югуриш, юзлаб километр сузиш, нишонларга қарата отилган юз минглаб патронлар. Совет Иттифоқи миллий жамоасида на патронларда, на қурол-яроғда чекловлар бўлмаган. Олимпиада ўйинларига олти ой қолганда мени Челюскин станцияси омборига таклиф қилишди, 10 та милтиқни қўйишди ва улардан биринчи бўлиб танлашимни айтишди. Мен дарҳол бештасидан воз кечдим, қолганидан учтасини танлаб олдим. Кейин иккаласи ҳам яхши бўлишига қарамай, улардан бирини ўзимда қолдирдим. Уларни уч-тўрт соат давомида танладим. Ва феврал ойида бўлиб ўтган Бутуниттифоқ мусобақасида мен олтин медални қўлга киритдим. Мен 194га урдим, 8 туркумдан охирги 50таси, иккитаси 25дан. Қолганлар эса 24 туркумдан. Ва кейин эса Олимпиада ўйинларида - 196ни.

“Совет Иттифоқи Олимпиада қандай бўлишини кўрсатди”

Москва Олимпиадаси барча замонлар ва халқларнинг энг яхши олимпиадаси бўлди, чунки Совет Иттифоқи барча пулни бу бизда қандай бўлишини кўрсатиш учун сарфлаган. Ҳеч ким ҳеч қачон инсоният тарихида бундай Олимпия шаҳарчасига эга бўлмаган. У ерда бутун жаҳондан 20 та ресторан ишлаган. Спортчилар яхши қўриқланишган. Машқлар ўтказилган ҳудудда фуқаролар кийимида КГБ зобитлари шай туришган. Девор бўйлаб ҳар 30 метрда милиционерлар туришарди - у ерда ҳатто пашша ҳам ўтолмасди. Ва бугун Россия Сочи Олимпиадасида ва футбол бўйича жаҳон чемпионатида энг яхши ташкиллаштиришни намойиш этмоқда. Чет эл олимпиадаларида тижорий манфаатлар бўлса, бу ерда бу унутилади: асосийси - обрў.

Ҳаммаси дақиқагача ташкиллаштирилган эди. Масалан, Москвада мени мураббийим Игорь Витальевич Лустин қўллаб-қувватлаган. Биз у билан яхши ишладик. Менинг Мытищида хонам бор эди, унда яшаш учун барча шароитлар яратилган. Мураббий мени майдончага ўзи олиб бориб, ўзи кутиб оларди. Ҳеч ким менга яқинлаша олмасди. Биз Олимпия шаҳарчасига фақат сайёҳлик сафарига богандай борар эдик, Челюскинская станциясида жойлашган “Подлипки” санаторийсида эса яшаганмиз. У ерда Кардиология маркази бор эди. Бу бинода мураббийлар ва спортчилар истиқомат қилишган. Уни қўриқлашар эди, ҳамма жойда милиция турган.

© Sputnik / А. Князев
Торжественное открытие Олимпиады-80: внос олимпийского флага.

Бизга албатта битта машина ҳамрохлик қилган, масалан, биз аттестациядан ўтиш учун Олимпия шаҳарчасига борганимизда. Биз микроавтобусда кетар эдик, олдимизда эса милиция “Волга”си ҳаракатланар эди. У ҳаракатни тўхтатиш учун йўлни тўсиб қўярди, кейин бизнинг олимпиадачиларни ташиётган автобусимиз ҳаракатланарди ва ортимиздан яна бир машина, шундан кейингина Волга кетарди. Шундай ҳолат ҳам бўлган, катта ахлат ташийдиган машинада бир йигит патрул машинасини айланиб ўтиб, деярли бизга урилишига оз қолди. Девор каби оқариб кетган ДАН майори чиқди ва жимгина ҳайдовчилик гувоҳномасини олиб, майдалаб йиртиб ташлади.

Биз ҳеч қандай сиёсатни ҳис қилмаганмиз, у ерда ҳамма дўст эди: агар сиз зўр спортчи бўлсангиз, ҳамма сизни танийди ва ҳурмат қилади. Албатта, баъзи мағрурланиб кетганлар ҳам бўлган, аммо Совет Иттифоқи спортчилари бундай бўлмаган.

Ўйинларда кўплаб дўстлар орттирдим. Шагаев билан мураббийлик иши бўйича тез-тез учрашардик. У кейин Австралияга кетиб қолган. Менимча, у ҳозирда Сингапурда яшайди. Лариса Павлова Ўзбекистон спорт қўмитасида ишлаган. Рўзиев Ўзбекистон Олимпия қўмитаси раиси бўлган. У мени 1996 йилги Олимпиада ўйинларига юбориши мумкин эди, аммо бошқасини юборишни талаб қилишди. Унда мен олтин медални 100% ютиб олишим мумкин эди, чунки унда ҳали ёш эдим ва доим отиш билан шуғулланганман, мен унда 46 ёшда эдим. Бу спорт тури учун бу умуман чегара эмас. Масалан, 34 ёшдан 53 ёшгача ўқ отиш билан шуғулланган француз ўқчиси Мишел Каррега бир неча бор жаҳон чемпиони бўлган, аммо Олимпиада медалларини қозонмаган. Унинг ҳовлисида ҳатто иккита отиш майдончаси бўлган.

“Олтин”га бир қадам қолганида

Москвадаги ўйинлардаги муҳит жуда жиддий эди ва рақобат шиддатли. Баъзи давлатлар, шу жумладан америкаликлар, СССРга келишни рад этишди, аммо италияликлар келган. Улар ўқ отиш спорти дунёсида пешқадамлар. Энг яхши милтиқ ва патронлар Италияда ишлаб чиқарилади ва шунга мос уларнинг ўқчилари ҳам яхши. У ерда 40 минг спортчи фақат трапдан ўқ отишади. Анчагина кучли рақиблар ташриф буюришган. Эсимда, машқларда олти киши иштирок этган ва уларнинг барчасида битта хато бўлган ёки умуман бўлмаган, яъни уларнинг барчаси 150 тадан 150 тасини урган. Даражаси жуда юқори бўлган.

Призеры в стендовой стрельбе (слева направо): Рустам Ямбулатов (СССР, 2 место), Лучано Джованетти (Италия, 1 место), Йорг Дамме (ГДР, 3 место). Стрельбище Динамо в Мытищах. Олимпиада-80.
© Sputnik / Сергей Субботин
Призеры в стендовой стрельбе (слева направо): Рустам Ямбулатов (СССР, 2 место), Лучано Джованетти (Италия, 1 место), Йорг Дамме (ГДР, 3 место). Стрельбище "Динамо" в Мытищах. Олимпиада-80.

Мен ўз спорт формамга бироз эрта эга бўлдим, ва бу формада хато қилишим қийин эди. Илгари асабларим темирдай эди, аммо ҳозирда улар бўшашиб кетган. Шундай ҳолат бўлганки, мен оҳирги нишонни ўтказиб юбордим ва онам нима бўлганда ҳам бронза ёки кумуш медалим борлигидан ҳурсанд бўлади деган фикр хаёлимга келди. Кейин хонага кирдим, ўтирдим, рақибимга қарадим, ва икки метрли эркак қўллари қалтираётганини кўриб ўйладим: мана энди сен билан шуғулланамиз. Мен 25 га урдим, у эса 11-чи ёки 12-чи нишонларни ўтказиб юборди.

Кейин позициямга чиқдим. Отиш майдонида аввал бирданига юрак уришим кўтарилиб кетди, сўнг наушникда юрагим бир ҳилда ураётганини эшитдим, энди отса бўлади ва 25 га урдим. Бизнинг спортимиз шунақа: одам кўринишидан хотиржам, ҳаракатлари юмшоқ, ҳеч қандай диққатчилик йўқ, аммо юраги уриши тезлиги 170 дан ошган... Унинг ичи жумбушга келган.

Стендли отиш – бу худди, бокс каби жанг тури. Ўз ўзингни енгишинг керак, буйруқ берилганда битта ҳам хатога йўл қўймаслик ва ҳамма нарсани тўғри бажариш керак. Агар хаёлдан бирон бир ортиқча фикр ўтса, одам албатта нишонни ўтказиб юборади, чунки унинг дастлабки тезлиги 40 м/с. Ушбу спорт турига атиги бир нечта одамлар танлаб олинади, барчаси мос келиши керак.

Мен олтинни юта олмадим, чунки керагидан ортиқ машқ қилиб юбордим. Мураббийга формами шакллантириб олганимни, ўтказиб юбормаслигимни айтдим. У мени синаб кўришга қарор қилди. Мен 25 га урдим. Кейин менга ҳавога, нишондан ўтказиб  ўқ отишимни сўради, кейин яна нишонга. Мен яна 25га урдим, аммо барибир биз яна 5-6 та машғулот ўтказдик. Ўйлайманки, натижада айнан шу ютқазишимга сабаб бўлди.

Тўрт йилдан сўнг қасдимизни ололмадик – қарор қабул қилиш керак бўлган охирги кунда биз учишдан бош тортдик. Ўша пайтда мен жуда зўр формада эдим, икки юздан 199, 200 ни урардим. 1984 йилда 17 мусобақадан ўртача 197,3 балл тўплаганман, рақибларим эса 191 балл билан Олимпиада ғолиблари бўлишган.

Олимпиададан кейин мен яна бир неча кун Москвада қолдим - скитимиз қандай отаётганини кўрмоқчи бўлдим. Яна бироз Олимпия шаҳарчасида яшашни хоҳладим. Олимпиада совриндори сифатида менга у ердан квартира ажратишди ва мен у ерда олимпиадачилар қандай яшаётганини томоша қилиб юрдим. У ерда мусиқий кечалар уюштириларди. Байрамдан ҳузурланса бўларди.

Мукофот пулига – “кумуш” учун икки минг рубль - мен ўзимга ўша пайтдаги танқис бўлган Югославия линолеумидан учта рулон сотиб олдим. Ҳар бир бўлаги - 25 квадрат метр бўлиб, нархи 500 рубль бўлган. Ва у менинг уч хонали квартирамга етарли бўлди.

Мураббийлик фаолияти

1985 йилда мен Ўзбекистон терма жамоасига мураббийлик қилдим. Биз Иттифоқда 4-чи ўринни эгалладик. Кейин менинг номзодимни мос эмас деб топишди ва мен Таиландга жўнадим. Мен у ерда уч ой ишладим ва шу вақт ичида менинг шогирдларим 2та ёки 3та медални қўлга киритдилар, ва улар мен билан икки йилга шартнома туздилар. Мен у ерда бир йил ишладим ва яна 5-7 медални қўлга киритдим.

Рустам Ямбулатов
Sputnik
Рустам Ямбулатов

Мен Таиланддан Қувайтга кетдим ва у ерда халқаро мураббий сифатида ишимни бошладим. Биз жами 300 та медални қўлга киритдик. Мен Брунейда шайх Салмон Ал Сабаҳ билан танишдим, у Кувайт стендли ўқ отиш федерациясининг президенти эди. Эсимда, Бруней шайхи ва шаҳзодаси битта туркумда отишаётган эди. Мен унга қандай яхшироқ отишни тушунтириб бердим ва у муносиб равишда ўзини кўрсатди. Кейин ундан ушбу мамлакатга келиш таклифи тушди.

1990-чи йилларда иш топиш осон бўлмаган, кўплаб спортчиларга, айниқса ўқчи ва курашчиларга жиноятчиликка ўтиш таклиф қилинган. Масалан, менга  киллер бўлишга жиддий таклиф келиб тушган. Аммо мен дарҳол бундай таклифларга қизиқмаслигимни тушунтирдим.

Бир муддат Амирликларда ва Ҳиндистонда ишладим. Шахсий мутахассис сифатида машғулотлар ўтказдим. Менга барча дунё юлдузлари, шу жумладан Олимпиада чемпиони Алексей Алипов, кейин эса бўлажак Олимпиада чемпиони Давид Костелецкий ҳам, мурожаат қилишган. У менинг олдимга Қувайтда келган, кейин Европада ишлаш учун жўнаб кетди. Россиядан ҳам таклифлар бўлган, аммо техник сабабларга кўра бу амалга ошмади.

Юзлаб болалар орасидан мен тайёрлаш учун доим атиги икки-учтасини танлаб оламан – ички сезгимга қулоқ соламан. Табиятан қобилиятли тарбияланувчилар ҳам бўлади, аммо кўп нарса мактабга боғлиқ. Агар ҳаммасини тўғри жойлаштириб, муносиб пойдевор яратилса, у ҳолда одамдан чемпионни тарбиялаш мумкин. Мукаммал техникага эришиш учун кўп вақт ва асаблар керак. Ўрганиши осон бўлган болалар бўлади, қийинлари ҳам бўлади. Улар шунчаки турлича.

Биз Ўзбекистонни ўқ отиш спорти марказига айлантиришимиз мумкин

Ўзбекистон халқи меҳнаткаш. Менинг вазифам - Ўзбекистонлик спортчиларидан таркиб топган терма жамоани тайёрлаш ва уларни жаҳон чемпионлари қилиш. Ҳозирда янги федерация ушбу спорт турини жонлантиришга ҳаракат қилмоқда, аммо коронавирус туфайли ҳаммаси тўхтаб қолди: мана бир неча ойдан бери ҳеч қандай машғулотлар бўлмади.

Федерация натижаларга ишлаши учун, уни молиялаштириш керак. Яхшиямки, федерациянинг амалдаги раиси молия соҳасини яхши биладиган инсон: у ташкилотнинг молиявий тузилмасини ислоҳ қилди ва бир нечта ҳомийларни жалб қилди. Бу техник базани янгилашни бошлаш, отиш майдонларини таъмирлаш ишларини бажариш ва бир қатор спортчиларни молиявий қўллаб-қувватлаш имконини берди.

Шунингдек, биз керакли миқдорда патронларни олиб келишимиз, милтиқлар сотиб олишимиз керак, чунки бизнинг қуролларимиз камида қирқ ёшда. Муҳтарам Президентимиз Шавкат Миромонович Мирзиёев эндиликда спортни ривожлантиришга катта эътибор қаратмоқда, спортчилар ва мураббийлар учун энг яхши шароитларни яратмоқда. Мақсад - ўзбек спортини юқори поғонага кўтариш. Биз аллақачон патрон ва милтиқларни сотиб олдик. Коронавирус туфайли ўз-ўзини яккалаш тугаши биланоқ биз машғулотларни бошлаймиз. Аваллари биз доим Ўртасаройдаги отиш майдончасига борардик.

Молиялаштириш масаласи спорт туримизда жуда муҳимдир. Масалан, Германияда, агар сиз истиқболли ўқчи бўлсангиз, федерация милтиқнинг ярим нархини тўлаб беради, яъни давлат ҳомий сифатида чиқади, аммо шу билан бирга милтиқ сизники бўлиб қолади.

Бир вақтлар мен бу ерда завод қурмоқчи эдим, аммо унда бу қийин масала эди. Назарий жиҳатдан, буни ҳозир амалласа бўлади, асосийси ҳукумат буни ривожлантиришдан манфаатдор. Бизда ёнғоқ, ўймакор-усталар бор, улар жуда гўзал милтиқлар ясайдилар - бу бутун дунёда қадрланади. Баъзида милтиқнинг гравировкаси милтиқнинг ўзига қараганда анча қимматроқ бўлади. Бизда металл билан ҳам боғлиқ муаммолар бўлмайди. Бизнинг мутахассисларимиз Италиядаги машҳур “Беретта” заводига бориб келишди. Улар билан қўшма корхонани йўлга қўйиш режалари бор.

Менинг яна бир орзуим - дунёда энг яхши отиш майдонини қуриш, шунда ҳамма Ўзбекистонда машқ қилишни орзу қилган бўлар эди. Бизда деярли йил давомида ўқ отиш мумкин: қиш йўқ, гўзал шаҳар, гуллаб-яшнаётган республика, бу ерда ҳар нарсани ривожлантиришга шароит бор ва одамлари ҳам яхши.

Ҳозирда ўқ отиш спорт федерацияси қайта туғилишни бошдан кечирмоқда, шунинг учун спортчиларимизнинг янги ютуқлари ва рекордларига ишончим комил. Ўзбек боксчилари аллақачон ўзларининг истеъдодини бутун дунёга исботладилар, энди навбат ўқчиларга.

Рустам Ямбулатов
Sputnik / Рамиз Бахтияров
Рустам Ямбулатов
737
Мавзу:
Олимпиада-80: ҳаммаси қандай бўлган эди? (22)

НАТО нима учун Қора денгизга кирмоқчи?

522
(Янгиланган 18:11 03.12.2020)
НАТОнинг Қора денгизга киришдан мақсади - Россиянинг Кавказда роли кучайишига ва Россия-Туркия ҳамкорлигига тўсқинлик қилишми. Экспертлар фикри.

ТОШКЕНТ, 3 дек — Sputnik, Галия Ибрагимова. Жо Байден Оқ уйга келишидан олдин Шимолий Атлантика альянсида ислоҳотлар бошланмоқда. Яқинда аъзо давлатлар ТИВлари иштирокида бўлиб ўтган саммитда ташкилотнинг асосий принциплари ва иш тартиби қайта кўриб чиқилди. Ҳаммаси ўзгарган бўсада альянснинг асосий душманлари – Россия ва Хитой ўзгаришсиз қолди.

НАТОни янги инқирозларга мувофиқлаштириш

Йенс Столтенберг альянс ташқи ишлар вазирлари билан учрашувга жиддий тайёргарлик кўрди. Бу янги йил бошида НАТО давлат раҳбарлари учрашуви олдидан бўлиб ўтадиган сўнгги ва якуний иш саммити бўлди. Унда иштирокчилар жамланиб қолган саволларга жавоб топиш ва янги иштирокчиларнинг кутилмаган ҳаракатларига тайёр туришни англатади. Бундай “совғалар” бўлишига шубҳа қилмаса ҳам бўлади.

Масалан, ўтган йилги саммит вақтида Эммануэль Макрон НАТО бош мияси ўлганини таъкилаган эди. Бу мажлисда дискуссиянинг асосий мавзусига айланган ва барча режаларни чалкаштириб юборган эди. Чунки альянс аъзолари дарҳол блок ичида ҳамма ишлар жойида эканини исботлашга киришган эди.

Трансатлантик ҳамкорлигига ишонмаганлардан бири Дональд Трамп эди. Россия ва Хитойга қарши альянсни сақлаб қолиш керак деган таклифларга, Трамп дастлаб альянсга тўланадиган бадалларни оширишни талаб қилган эди. Ташқи хавфга қарши фақат Америка курашаётганини АҚШ президенти самарасиз деб ҳисоблашини айтган эди.

Бўлажак саммитда эса АҚШ номидан Жо Байден иштирок этади. Столтенберг хулосасига кўра Байден НАТОни аввалги нормал ҳолатига қайтаришига ва Америка НАТО билан ҳамкорлиги муҳим эканини қайд этишига умид билдирмоқда.

Саммит олдидан бош котиб таҳлилчиларга мурожаат қилиб, ташкилот ичидаги муаммоларни ўрганиб, уларни ҳал қилиш услубларини таклиф қилиш ва яқин 10 йиллик режа тузишини сўраган. Буларнинг ҳаммаси "НАТО-2030" деб номланган эди.

Альянс муаммоларини ўрганиш билан ТИВ раҳбарлари шуғулланишди. Франция ва барча аъзолар ташкилотнинг “мияси ўлмаганини” лекин ислоҳотлар кераклигини тасдиқлашди.

“Ҳимоя иттифоқини янги халқаро вазиятга мослаштириш керак. Можароли ҳолатларда, бу ҳатто энг асосий принципларга зид бўлса ҳам,  НАТО тезкор ва бирлашган ҳолда ҳаракат қилиши керак”, - дейлиган якуний таҳлилий ҳужжатда.

Ҳисобот муаллифлари таклиф қилган асосий ўзгариш – НАТОдаги вето ҳуқуқини қайта кўриб чиқишдир. Айни дамда ташкилотнинг барча аъзолари ушбу ҳуқуққа эга. “Агар қарорларни ҳамма бир овоздан маъқуллаш талаби чекланса, альянс ичидаги танглик енгиллашади”, - деб хулоса қилишган докладчилар.

Барча вазирлар уларнинг фикрига қўшилишди, лекин  бундай ғояларни новаторлик деб аташди.

Яна “Москва қўли”

Лекин ташқи хавфлар борасида барча иштирокчилар якдиллик билдиришди: трансатлантика иттифоқига энг катта хавф бу - Россия ва Хитой томонидан.

“Москва ўз ядровий арсеналини янгиламоқда ва янги ракеталарни Шимолдан Суриягача ва  Ливиягача жойлаштирмоқда. Тоғли Қорабоғдаги можаро оқибатида ҳам ушбу ҳудудда Россия иштироки кучайди”, - дейди Столтенберг.

“Кремль собиқ Иттифоқ республикалари устидан гегемонияга эришмоқчи ва уларнинг суверенитетига путр етказмоқда. НАТО доимий агрессив бўлган Россия билан рақобат қилиш учун янги муҳитга мослашиши керак”, - дейилган бош котиб ҳисоботида.

“Россия хавфи”ни зарарсизлантириш бўйича ишлаб аллақачон бошлаб юборилган. Бунинг далили сифатида Столтенберг Грузия ва Украинани мисол қилиб келтирди. Ҳозир иккала давлат ҳам Альянснинг кенгайтирилган имкониятли аъзосига айланишган. Бу Ғарбнинг разведка маълумотлари ва илғор технологияларидан фойдаланиш имконини беради, лекин блокнинг тўлақонли аъзосига айланишга имкон бермайди.

Россияни ушлаб туриш мақсадида Альянс Қора денгизда иштирокини ҳам кенгайтирмоқчи. Бу “Россиянинг Қримда куч тўплашига жавоб бўлади”. Тафсилотлар ҳозирча очиқланмаган.

“НАТОнинг Қора денгиздаги ҳаракатлари ОБСЕ мазмунини ўлдирмоқда. Улар ягоналик ва бўлинмаслик принципларига менсимаслиқ қилишмоқда”, - деди Россия Федерация Кенгашининг халқаро ишлар бўйича қўмита раиси Константин Косачев.

Қора денгиздаги устувор вазифалар

“Ҳозир НАТОнинг асосий вазифаси – АҚШ президенти алмашишига тайёр бўлишдир. Блокда Байден ташкилот жипслашишига ёрдам беришига ва Трамп туфайли пайдо бўлган муаммолар йўқ бўлишига ишонишади. Лекин янги президент ҳам альян бюджетига барча аъзолар ЯИМининг 2% ини тўлаши керак, деб талаб қилишда давом этиши мумкин”, - дейди Россия халқаро ишлар кенгаши директори Андрей Кортунов.

Сиёсатчи хулосасига кўра, Байден келиши НАТО ва Россия муносабатларидаги тарангликни камайтирмайди, лекин Москва кўплаб халқро можароларга жалб қилинганини ҳисобга олган ҳолда, альянс ўзаро мулоқотни инкор қила олмайди, - ҳеч бўлмаса ҳарбийлар даражасида.

Россиянинг Кавказда таъсири ортиб бориши билан, НАТО Қора денгизга келгиси келиб қолган.

“Тоғли Қорабоғга Россия ҳарбийларининг кириши Ғарбнинг эътиборидан четда қолмади. Бу ҳудуд Қора денгиз яқинида жойлашган, НАТО уни ўз манфаатлари ҳудуди деб ҳисоблайди. У ера Москванинг кучайиши улар учун навбатдаги чақириқ. Шунинг учун ҳам улар Қора денгиз ҳудудига кўпроқ диққат қилишмоқда”, - дейди Кортунов.

Лекин ушбу денгиз ҳудудида Россия НАТОнинг ягона рақиби эмас. Бу ерда уларнинг кучайиши нафақат Москва балким Анқарага ҳам қарши қаратилган бўлиши мумкин. Туркия блок аъзоси бўлишига қарамасдан, кўплаб маслалар бўйича бошқача фикрга эга. Ражаб Тоййиб Эрдўғон Греция, Франция, Германия ва АҚШ билан ҳам қарама-қаршиликлари бор. Уларнинг яна бир мақсади – келажакда Россия ва Туркия яқинлашувини олдини олишдир”.

НАТОиннг Қора денгизга келишини Украина ҳам қўллаб-қувватламоқда. Бунда улар асосий сабаб қилиб - Россиянинг Қримда ҳарбий жиҳатдан кучайиши кўрсатилган.

“Ярим оролда ҳарбий объектлар қурилишини Киев трансатлантика учун навбатдаги хавф деб талқин қилмоқда. Украина – Қримда Россия жанговар тизимларининг жойлаштирилишини – катта эътибор талаб қиладиган муаммо деб кўрсатишда давом этади”, - дейди Кортунов.

Иллюзиялар билан хайрлашинг

НАТОнинг Қора денгиз ҳудудига бўлган эътиборини Тбилиси ҳам қўллаб қувватлайди, деб ҳисоблайди Грузия жамоат ишлари университети  профессори Торнике Шарашенидзе. Бунга сабаб - Жанубий Осетиядаги Россия ҳарбийларидир.

“Грузия НАТОга ўрта муддатда ҳам аъзо бўла олишига умид қилмайди. Лекин  блок билан ҳамкорликни кенгайтириш тарафдоридир”, дейди Шарашенидзе.

Тоғли Қорабоғдаги уруш Россиянинг Кавказдаги ролини кучайтирди. Арманистоннинг иттифоқчиси бор – бу Россия. Озарбайжонда – Туркия бор. Грузияда – эса ҳеч қандай иттифоқчи йўқ, демак у фақат НАТОдан умид қилиши мумкин.

Лекин на Грузия на Қора денгиз ҳудуди НАТО учун ҳозир усувор вазифа эмас. Энг асосий муаммо – Байден билан мулоқотни йўлга қўйиш. Келгуси йил бошида бўлиб ўтиши кутилаётган саммит – биринчи синов бўлади.

522
Флаг Китая. Архивное фото.

Австралия охири Хитойни ўз душманига айлантирди - эксперт

474
(Янгиланган 14:57 03.12.2020)
Ўзини Осиёда Европа в.б. деб билган ва АҚШга қўшилиб Хитойни танқид қилган Австралия учун ХХР жавоб зарбаси оғриқли бўлди.

Хитой-Австралия муносабатларида оғир кризис кундан кунга кучайиб бормоқда.Йўл-йўлакай унга бобшқа давлатлар ҳам қўшилимоқда. Британия ҳукумати ҳам “асосий манфаат ва қадриятларни ҳимоя қилиш мақсадида” Ҳамдўстлик аъзосини ҳимоя қилишни ваъда беришди. АҚШ бўлса Хитойни “ёлғон маълумотлар ва қалбаки суратлар тарқатишда” айблади.

Ғарбнинг бундай реакциясига – Хитой Халқ Республикаси ташқи ишлар вазирлиги расмий Твиттерида чоп этилган коллаж фотосурат сабаб бўлди. Унда австралиялик аскар Афғонистонда ёш бола бўйнига пичоқ тираб тургани акс этган. Сурат остида “Биз Афғонистонда тинч аҳоли ва асирлар ўлдирилишида шокка тушдик” деб ёзилган ва айбдорларни судга тортиш талаб қилинган.

Ҳаммаси қандай бошланган эди

Икки давлат муносабатлари бузилиши икки йил олдин бошланган эди. Ўшанда Осиё ҳудудида “Ғарб” вазифасини бажарувчи ролини олган Австралия ўз хизматини мағрур олиб борар эди.  Дональд Трамп Хитойни ўз ташқи сиёсатининг асосий нишонига айлантирганида, Канберра энди бошланаётган иқтисодий ва сиёсий урушнинг олд қаторида бўлиб қолди ва иштиёқ билан “жангга” киришди.

2018 йилда Австралия ҳукумати Huawei компаниясига ўз ҳудудида, миллий хавфсизликни важ қилган ҳолда, 5G тармоқлари ўрнатишни таъқиқлаб қўйди. Кейинчалик ҳам ҳар бир қулай шароитда улар Хитойга зарба беришга ҳаракат қилиб келишди.

Хусусан улар Хитойн Шинжон-Уйғур автоном вилоятида инсон ҳуқуқлари бузилишида айблашди, Гонконгдаги норозилик намойишлари қўллаб-қувватлади ва Хитойни ўз ҳудудида тартиб ўрнатишга қаратилган ҳаракатлари учун жазога тортишни талаб қилаётганлар қаторига қўшилди. Шунингдек, Австралия Хитой ҳукуматини COVID-19 тарқалишга оид маълумотларни яширишда ўта салбий муносабат билдирган эди.

Ушбу йил баҳорига келиб, охири Пекиннинг тоқати тоқ бўлди ва у қуюшқондан чиқиб кетган қўшнисини ҳушини ўзига келтира бошлади. Зарба энг муқаррар томондан – иқтисод йўналишида берилди.

Жавоб зарбаси 

Дастлаб, австралиялик экспортёрларда алоҳида товарлар бўйича муаммолар бошланди. Хитойга ёғоч, пахта, мол гўшти, лобстер ва бошқа маҳсулотлар етказиб берувчи экспортёрлар гоҳ у гоҳ  бу муаммоларга дуч кела бошлашди.

Кейинчалик тизимли чорлара ҳам қўлланила бошланди: хусусан арпа импортига 80%ли божлар ўрнатилди, кейинроқ эса вино саноатига қақшатқич зарба берилди. Хитой Австралия виноларига 107,1 - 212,1 фоизгача қўшимча солиқлар киритди. Айтиш жоизки Австралия виносининг 40% Хитойга жўнатилишини ҳисобга олганда – бу қақшатқич зарба бўлди. Буни орол мамлакатнинг савдо вазири Саймон Бирмингем ҳам айтиб ўтди.

Энди бўлса Австралия ҳукумати ЖСТ ва бошқа халқаро муассасаларга Пекин санкцияларини “асосланмаган, ноҳақ ва сиёсийлашган” деб арз-дод қилмоқда.

Устига устак айни шу дамда Австралия аскарларнинг Афғонистонда тинч аҳолига нисбатан амалга оширган жиноятлари фош бўлди. В Пекин бунга ўз муносабатини билдирди.

Австралияда икки ҳафтадан буён катта можаро муҳокама қилинмоқда. Маълум бўлишича, 2006-2016 йилларда Афғонистонда НАТО қўшинлари таркибида хизмат қилган Австралия махсус элита бўлинмаси SASR аскарлари, аскарликка қабул қилиш ритуали доирасида, бир неча тинч аҳоли вакилларини, жумладан аёллар ва болаларни шафқатсиз қатл қилишган. Яъни бу бир неча маротаба содир бўлган жиноят эмас, қандайдир доимий равишда такрорланиб турган қонли анъаналар тизими бўлган.

Шу ўринда савол туғилади, Австралия юқори армия ва сиёсий раҳбарияти ушбу жиноятлардан хабардор бўлганми? Балким улар буни йиллар давомида яшириб келишган?

Бизни нега уришаяпти

Айнан мана шу фактлар асосида Хитой ТИВи ўз твиттерида афғон бола бўйнига пичоқ тираб турган автраслиялик аскар коллаж суратини чоп этган. Бу эса Канберра ва айрим ғарбий пойтахтларда ҳақиқий жазава уйғотди.

Бундай тутқаноқли реакция Ғарб учун янгилик эмас. У ерда ҳар доим  танқид ва умуман Ғарбнинг сиёсий етакчи ва маънавий эталон эканига шубҳа уйғотувчи ҳар қандай хабарга ана шундай муносабат билдирилади.

Ушбу танқидга Австралиянинг муносабатини кузатиш ҳам қизиқарли. Йиллар давомида Хитойга қарши сиёсат юритиб келган ушбу давлат, қайта берилган зарбани анойи каби тушунмаяпти ва бундай “ноҳақликдан” норози бўлмоқда.

Пекин бўлса ўз ниятларини ҳеч кимдан яширгани йўқ. Икки ҳафта олдин Хитойнинг Австралиядаги элчихонаси ОАВларга икки давлат муносабатларини заҳарлаётган 14та сабаб қайд этилган рўйхат сиздирилган эди. Ўз исмини айтишни истамаган амалдор эса, “Агас сиз Хитойни душман қилсангиз, у сизнинг душманингизга айланади”, - деб гапнинг пўсткалласини айтган эди.

Албатта бундай ҳаракат остида хитойликлар томонидан Австралия ҳукуматини соғ ақлга қайтариш ҳаракатлари турибди. Хитой прагматик давлат, ён қўшниси билан мафкуравий сабабларга кўра душманлик қилишни истамайди.

Бундай ишларда, албатта, Россиянинг тажрибаси кўпроқ. Биз Хитойга бекорга умид қилаяпсизлар деб айтишимиз мумкин.  

Россия кўп йилллар давомида ўзининг Болтиқ бўйидаги қўшниларида ана шундай хулқ атворни кузатиб келмоқда. Ўтган ҳафтра Латвия транспорт вазирлиги Москвага транзит юклар оқимини тиклашни сўраб мурожаат қилган эди. Бу йил ушбу кўрсатгич 56%га камайди.

Лекин улар ўз иқтисодини мутлақ барбод қилса ҳам, ўзларининг русофоб сиёсатидан воз кечмайди, босиқ ва соғлом сиёсатга қайтмайди.

Шу сабаб Хитой ҳам Австралиядан соғлом ақлга қайтишини кутиши бефойда, чунки улар ўз хатоларини тушуниб етиши амри маҳол.

474
Теглар:
Австралия, иқтисодий уруш, иқтисод, Хитой

“Спутник V”: 50тадан ортиқ давлат вакцинани сотиб олиш учун буюртма берди

227
Россия тўғридан-тўғри инвестиция жамғармаси 50 дан ортиқ давлатдан 1,2 миллиард доза “Спутник V” вакцинасини сотиб олиш учун аризалар қабул қилди.

ТОШКЕНТ, 3 дек — Sputnik. Россия тўғридан-тўғри инвестиция жамғармаси 50 дан ортиқ давлатдан 1,2 миллиард доза “Спутник V” вакцинасини сотиб олиш учун аризалар қабул қилди, деди брифингда Ташқи ишлар вазирлиги вакили Мария Захарова.

Унинг сўзларига кўра, чоршанба куни БМТ Бош ассамблеясининг 31-махсус сессияси доирасида Россия вакцинасининг тақдимоти бўлиб ўтди ва бу халқаро шерикларда катта қизиқиш уйғотди.

"Россия тўғридан-тўғри инвестиция жамғармаси ва Гамалея институти фаолияти тўғрисида яна бир неча сўз айтмоқчиман. Улар нафақат Россияда оммавий эмлаш учун “Спутник V” вакцинасини ишлаб чиқаришни кенгайтириш, балки хорижий мамлакатларда Россия препаратини ишлаб чиқаришни йўлга қўйиш ва хорижий бозорларга чиқиш учун иш олиб бормоқда", - деди Захарова.

Россиянинг БМТдаги доимий ваколатхонаси ва Соғлиқни сақлаш вазирлиги "Спутник V: COVID-19 га қарши вакцина" виртуал тадбирида Россия препаратини тақдим этди. Соғлиқни сақлаш вазири Михаил Мурашконинг таъкидлашича, рўйхатдан ўтишдан кейинги синовлар Россия, Беларусь, Ҳиндистон, Бирлашган Араб Амирликлари ва Венесуелада ўтказилмоқда, бундан ташқари Бразилия ва бошқа давлатларда тест ўтказиш масаласи муҳокама қилинмоқда. Унинг таъкидлашича, " Спутник V" "кучли иммунитет ва антитаначалар жавоб" ни кўрсатди.

Ўз навбатида, Россия тўғридан-тўғри инвестиция жамғармаси раҳбари Кирилл Дмитриев “Спутник V”ни 40 мамлакатда тасдиқлаш учун ариза топширганини ва ушбу мамлакатлардаги назорат органлари билан иш олиб бораётганини қўшимча қилди. Унинг сўзларига кўра, вакцинанинг нархи дозаси 10 доллардан кам бўлади, "баъзи мРНК вакциналарига қараганда анча арзон".

227