XXII Олимпийские игры. Стрельба, олимпийский трап (траншейный стенд). Слева направо - бронзовая медаль Йорг Дамме (ГДР), золотая медаль Лучано Джованетти (Италия), серебряная медаль Рустам Ямбулатов (СССР).

90-йилларда киллер бўлишни таклиф қилишган - Олимпиада 80 совриндори Ямбулатов

711
(Янгиланган 09:06 24.07.2020)
Спортчилар учун 90-йилларда иш топиш осон бўлмаган. Менга  ҳатто киллер бўлишни жиддий таклиф қилишган эди, аммо мен дарҳол бундай таклифларга қизиқмаслигимни тушунтирдим.

Халқаро спорт устаси, Олимпиада-80 трапдан ўқ узиш бўйича кумуш медал совриндори Рустам Ямбулатов Sputnik Ўзбекистон билан суҳбатда ушбу спорт турига қандай келгани, Москвада олтин медални қўлга киритишига нима халақит бергани ва бугунги кундаги орзулари билан ўртоқлашди.

Ўқ отиш болаликдан севимли машғулотим

Оиламда овчилар, танишларим орасида стендли ёки ўқли отиш билан шуғулланадиган бўлмаса ҳам, мен болалигимдан ўқ отишни яхши кўрарганман. Мен милтиқдан жуда яхши ўқ отганим сабабли стендли ўк отишга кириб қолдим. Бир қўшни бола менга стендли ўқ отишни бошлаганини айтгани эсимда. Шунда  мен ҳам ушбу тўгаракка бориб кўришим керак. Мен бордим ва менга бу спорт ёқиб қолди. Синовда менга 7та патрон беришди ва мен кетма-кет 5 та учувчи нишонни уриб тушурдим, шундан сўнг мени қабул қилишди.

Серебряный призер в соревнованиях по стрельбе на траншейном стенде Рустам Ямбулатов. Стрельбище Динамо в Мытищах. XXII Олимпийские игры.
© Sputnik / Федосеев
Серебряный призер в соревнованиях по стрельбе на траншейном стенде Рустам Ямбулатов. Стрельбище "Динамо" в Мытищах. XXII Олимпийские игры.

Тўгаракка мунтазам қатнашишга имкон бўлмади, чунки мураббийимиз 84-заводда ишларди ва ҳар доим ҳам машғулотларга кела олмасди. Кейин ликопчаларни учириб турадиган оператор Коля амаки – “Пахтакор”да машғулот олиб борган Ўзбекистон ССР терма жамоаси мураббийи Николай Афанасьевич Струщенкога мурожаат қилишни маслаҳат берди. Биз бу спортклубга бир ярим ой давомида бордик - биз фақат патронларни юклардик, усталар эса отишарди. Кейинчалик Туркистон ҳарбий округи мураббийси Владимир Петрович Пьяновскийда ўрганишни бошладик.

9-синфлик вақтимда нотўғри созланган милтиқ биринчи марта юзимга қаттиқ урилган эди. Эсимда ўшанда кўзим анча вақтгача яхшигина кўкариб юрган.

Милтиқни бироз қирқиб, бироз шилиб, резина амортизатор қўйишга тўғри келди, шундан кейин қайтариш кучи бунчалик анча енгил бўлганди.

Гуруҳимиздаги йигитлар кучли эди. Александр Алипов - ўсмирлар ўртасидаги Европа чемпиони. Умуман унинг оиласи спортчилар оиласи бўлган ва унинг ўғли кейинчалик Олимпиада чемпиони бўлди.

“Ё уни оласизлар, ё мен партия билетимни столга қўяман”

Мен Москва Олимпиадасига жиддий танлов орқали бордим. У ерда баллар тизими бўлган ва мен 300 баллга яқин тўпладим - иккинчи ўрин балларидан кўпроқ. Совет Иттифоқи чемпионатида мен биринчи натижани кўрсатдим, аммо менга агар кучли олтиликка кирсам ҳам, Олимпиада ўйинларида қатнашишим мумкинлигини айтишган.

Аммо шундай бўлдики, Игор Семенов ва мен бир хил очко тўпладик. Мени “отишма” ҳозир бошланиши ҳақида огоҳлантиришмаган ва мен майдонга кўзойнаксиз, наушниксиз югурдим, йўлда бир қути патрон ва қуролимни ушлаб олдим. Ҳаво булутли эди, ва мен биринчи нишонни ўтказиб юбордим, кўролмай қолдим. У эса 25га урди. Москва шаҳар қўмитасининг биринчи котиби бизнинг чемпионимиз москвалик, Ямбулатов эса иккинчи деган. Аммо кейин Алексей Алексеевич Клепов, СССР миллий стендли отиш терма жамоаси мураббийи: “Мен Семёнов кимлигини билмайману, лекин мен бу фақат отишга мўлжалланган машинани яхши биламан”, деди. Шундан кейингина мен ҳам Олимпиада ўйинларида қатнашишим тўғрисида қарор қилишди.

“Бизда патронлар бўйича чекловлар бўлмаган”

Мен Олимпиада ўйинларида қатнашишимга 100%га ишончим комил бўлган. Кимдир милтиқни ташлаб қўйган, мен эса уни доим ҳаракатда ушлаб турганман. Менда “танклар” бўлмаган. У ерда Россия, Украина каби республикалардан кучли иштирокчилар бўлган. Мен ўзбекистонлик эдим ва Олимпиада ўйинларига бориш учун мен ҳаммадан бир поғона баландроқ отишим керак эди. Шунда ҳам охирги дақиқаларда партия органлари аралашмоқчи бўлишган, аммо мураббий номзодимни ҳимоя қилди.

Рустам Ямбулатов
Sputnik
Рустам Ямбулатов

Олимпиадага жуда жиддий тайёргарлик кўрганмиз. Бу минглаб километр югуриш, юзлаб километр сузиш, нишонларга қарата отилган юз минглаб патронлар. Совет Иттифоқи миллий жамоасида на патронларда, на қурол-яроғда чекловлар бўлмаган. Олимпиада ўйинларига олти ой қолганда мени Челюскин станцияси омборига таклиф қилишди, 10 та милтиқни қўйишди ва улардан биринчи бўлиб танлашимни айтишди. Мен дарҳол бештасидан воз кечдим, қолганидан учтасини танлаб олдим. Кейин иккаласи ҳам яхши бўлишига қарамай, улардан бирини ўзимда қолдирдим. Уларни уч-тўрт соат давомида танладим. Ва феврал ойида бўлиб ўтган Бутуниттифоқ мусобақасида мен олтин медални қўлга киритдим. Мен 194га урдим, 8 туркумдан охирги 50таси, иккитаси 25дан. Қолганлар эса 24 туркумдан. Ва кейин эса Олимпиада ўйинларида - 196ни.

“Совет Иттифоқи Олимпиада қандай бўлишини кўрсатди”

Москва Олимпиадаси барча замонлар ва халқларнинг энг яхши олимпиадаси бўлди, чунки Совет Иттифоқи барча пулни бу бизда қандай бўлишини кўрсатиш учун сарфлаган. Ҳеч ким ҳеч қачон инсоният тарихида бундай Олимпия шаҳарчасига эга бўлмаган. У ерда бутун жаҳондан 20 та ресторан ишлаган. Спортчилар яхши қўриқланишган. Машқлар ўтказилган ҳудудда фуқаролар кийимида КГБ зобитлари шай туришган. Девор бўйлаб ҳар 30 метрда милиционерлар туришарди - у ерда ҳатто пашша ҳам ўтолмасди. Ва бугун Россия Сочи Олимпиадасида ва футбол бўйича жаҳон чемпионатида энг яхши ташкиллаштиришни намойиш этмоқда. Чет эл олимпиадаларида тижорий манфаатлар бўлса, бу ерда бу унутилади: асосийси - обрў.

Ҳаммаси дақиқагача ташкиллаштирилган эди. Масалан, Москвада мени мураббийим Игорь Витальевич Лустин қўллаб-қувватлаган. Биз у билан яхши ишладик. Менинг Мытищида хонам бор эди, унда яшаш учун барча шароитлар яратилган. Мураббий мени майдончага ўзи олиб бориб, ўзи кутиб оларди. Ҳеч ким менга яқинлаша олмасди. Биз Олимпия шаҳарчасига фақат сайёҳлик сафарига богандай борар эдик, Челюскинская станциясида жойлашган “Подлипки” санаторийсида эса яшаганмиз. У ерда Кардиология маркази бор эди. Бу бинода мураббийлар ва спортчилар истиқомат қилишган. Уни қўриқлашар эди, ҳамма жойда милиция турган.

© Sputnik / А. Князев
Торжественное открытие Олимпиады-80: внос олимпийского флага.

Бизга албатта битта машина ҳамрохлик қилган, масалан, биз аттестациядан ўтиш учун Олимпия шаҳарчасига борганимизда. Биз микроавтобусда кетар эдик, олдимизда эса милиция “Волга”си ҳаракатланар эди. У ҳаракатни тўхтатиш учун йўлни тўсиб қўярди, кейин бизнинг олимпиадачиларни ташиётган автобусимиз ҳаракатланарди ва ортимиздан яна бир машина, шундан кейингина Волга кетарди. Шундай ҳолат ҳам бўлган, катта ахлат ташийдиган машинада бир йигит патрул машинасини айланиб ўтиб, деярли бизга урилишига оз қолди. Девор каби оқариб кетган ДАН майори чиқди ва жимгина ҳайдовчилик гувоҳномасини олиб, майдалаб йиртиб ташлади.

Биз ҳеч қандай сиёсатни ҳис қилмаганмиз, у ерда ҳамма дўст эди: агар сиз зўр спортчи бўлсангиз, ҳамма сизни танийди ва ҳурмат қилади. Албатта, баъзи мағрурланиб кетганлар ҳам бўлган, аммо Совет Иттифоқи спортчилари бундай бўлмаган.

Ўйинларда кўплаб дўстлар орттирдим. Шагаев билан мураббийлик иши бўйича тез-тез учрашардик. У кейин Австралияга кетиб қолган. Менимча, у ҳозирда Сингапурда яшайди. Лариса Павлова Ўзбекистон спорт қўмитасида ишлаган. Рўзиев Ўзбекистон Олимпия қўмитаси раиси бўлган. У мени 1996 йилги Олимпиада ўйинларига юбориши мумкин эди, аммо бошқасини юборишни талаб қилишди. Унда мен олтин медални 100% ютиб олишим мумкин эди, чунки унда ҳали ёш эдим ва доим отиш билан шуғулланганман, мен унда 46 ёшда эдим. Бу спорт тури учун бу умуман чегара эмас. Масалан, 34 ёшдан 53 ёшгача ўқ отиш билан шуғулланган француз ўқчиси Мишел Каррега бир неча бор жаҳон чемпиони бўлган, аммо Олимпиада медалларини қозонмаган. Унинг ҳовлисида ҳатто иккита отиш майдончаси бўлган.

“Олтин”га бир қадам қолганида

Москвадаги ўйинлардаги муҳит жуда жиддий эди ва рақобат шиддатли. Баъзи давлатлар, шу жумладан америкаликлар, СССРга келишни рад этишди, аммо италияликлар келган. Улар ўқ отиш спорти дунёсида пешқадамлар. Энг яхши милтиқ ва патронлар Италияда ишлаб чиқарилади ва шунга мос уларнинг ўқчилари ҳам яхши. У ерда 40 минг спортчи фақат трапдан ўқ отишади. Анчагина кучли рақиблар ташриф буюришган. Эсимда, машқларда олти киши иштирок этган ва уларнинг барчасида битта хато бўлган ёки умуман бўлмаган, яъни уларнинг барчаси 150 тадан 150 тасини урган. Даражаси жуда юқори бўлган.

Призеры в стендовой стрельбе (слева направо): Рустам Ямбулатов (СССР, 2 место), Лучано Джованетти (Италия, 1 место), Йорг Дамме (ГДР, 3 место). Стрельбище Динамо в Мытищах. Олимпиада-80.
© Sputnik / Сергей Субботин
Призеры в стендовой стрельбе (слева направо): Рустам Ямбулатов (СССР, 2 место), Лучано Джованетти (Италия, 1 место), Йорг Дамме (ГДР, 3 место). Стрельбище "Динамо" в Мытищах. Олимпиада-80.

Мен ўз спорт формамга бироз эрта эга бўлдим, ва бу формада хато қилишим қийин эди. Илгари асабларим темирдай эди, аммо ҳозирда улар бўшашиб кетган. Шундай ҳолат бўлганки, мен оҳирги нишонни ўтказиб юбордим ва онам нима бўлганда ҳам бронза ёки кумуш медалим борлигидан ҳурсанд бўлади деган фикр хаёлимга келди. Кейин хонага кирдим, ўтирдим, рақибимга қарадим, ва икки метрли эркак қўллари қалтираётганини кўриб ўйладим: мана энди сен билан шуғулланамиз. Мен 25 га урдим, у эса 11-чи ёки 12-чи нишонларни ўтказиб юборди.

Кейин позициямга чиқдим. Отиш майдонида аввал бирданига юрак уришим кўтарилиб кетди, сўнг наушникда юрагим бир ҳилда ураётганини эшитдим, энди отса бўлади ва 25 га урдим. Бизнинг спортимиз шунақа: одам кўринишидан хотиржам, ҳаракатлари юмшоқ, ҳеч қандай диққатчилик йўқ, аммо юраги уриши тезлиги 170 дан ошган... Унинг ичи жумбушга келган.

Стендли отиш – бу худди, бокс каби жанг тури. Ўз ўзингни енгишинг керак, буйруқ берилганда битта ҳам хатога йўл қўймаслик ва ҳамма нарсани тўғри бажариш керак. Агар хаёлдан бирон бир ортиқча фикр ўтса, одам албатта нишонни ўтказиб юборади, чунки унинг дастлабки тезлиги 40 м/с. Ушбу спорт турига атиги бир нечта одамлар танлаб олинади, барчаси мос келиши керак.

Мен олтинни юта олмадим, чунки керагидан ортиқ машқ қилиб юбордим. Мураббийга формами шакллантириб олганимни, ўтказиб юбормаслигимни айтдим. У мени синаб кўришга қарор қилди. Мен 25 га урдим. Кейин менга ҳавога, нишондан ўтказиб  ўқ отишимни сўради, кейин яна нишонга. Мен яна 25га урдим, аммо барибир биз яна 5-6 та машғулот ўтказдик. Ўйлайманки, натижада айнан шу ютқазишимга сабаб бўлди.

Тўрт йилдан сўнг қасдимизни ололмадик – қарор қабул қилиш керак бўлган охирги кунда биз учишдан бош тортдик. Ўша пайтда мен жуда зўр формада эдим, икки юздан 199, 200 ни урардим. 1984 йилда 17 мусобақадан ўртача 197,3 балл тўплаганман, рақибларим эса 191 балл билан Олимпиада ғолиблари бўлишган.

Олимпиададан кейин мен яна бир неча кун Москвада қолдим - скитимиз қандай отаётганини кўрмоқчи бўлдим. Яна бироз Олимпия шаҳарчасида яшашни хоҳладим. Олимпиада совриндори сифатида менга у ердан квартира ажратишди ва мен у ерда олимпиадачилар қандай яшаётганини томоша қилиб юрдим. У ерда мусиқий кечалар уюштириларди. Байрамдан ҳузурланса бўларди.

Мукофот пулига – “кумуш” учун икки минг рубль - мен ўзимга ўша пайтдаги танқис бўлган Югославия линолеумидан учта рулон сотиб олдим. Ҳар бир бўлаги - 25 квадрат метр бўлиб, нархи 500 рубль бўлган. Ва у менинг уч хонали квартирамга етарли бўлди.

Мураббийлик фаолияти

1985 йилда мен Ўзбекистон терма жамоасига мураббийлик қилдим. Биз Иттифоқда 4-чи ўринни эгалладик. Кейин менинг номзодимни мос эмас деб топишди ва мен Таиландга жўнадим. Мен у ерда уч ой ишладим ва шу вақт ичида менинг шогирдларим 2та ёки 3та медални қўлга киритдилар, ва улар мен билан икки йилга шартнома туздилар. Мен у ерда бир йил ишладим ва яна 5-7 медални қўлга киритдим.

Рустам Ямбулатов
Sputnik
Рустам Ямбулатов

Мен Таиланддан Қувайтга кетдим ва у ерда халқаро мураббий сифатида ишимни бошладим. Биз жами 300 та медални қўлга киритдик. Мен Брунейда шайх Салмон Ал Сабаҳ билан танишдим, у Кувайт стендли ўқ отиш федерациясининг президенти эди. Эсимда, Бруней шайхи ва шаҳзодаси битта туркумда отишаётган эди. Мен унга қандай яхшироқ отишни тушунтириб бердим ва у муносиб равишда ўзини кўрсатди. Кейин ундан ушбу мамлакатга келиш таклифи тушди.

1990-чи йилларда иш топиш осон бўлмаган, кўплаб спортчиларга, айниқса ўқчи ва курашчиларга жиноятчиликка ўтиш таклиф қилинган. Масалан, менга  киллер бўлишга жиддий таклиф келиб тушган. Аммо мен дарҳол бундай таклифларга қизиқмаслигимни тушунтирдим.

Бир муддат Амирликларда ва Ҳиндистонда ишладим. Шахсий мутахассис сифатида машғулотлар ўтказдим. Менга барча дунё юлдузлари, шу жумладан Олимпиада чемпиони Алексей Алипов, кейин эса бўлажак Олимпиада чемпиони Давид Костелецкий ҳам, мурожаат қилишган. У менинг олдимга Қувайтда келган, кейин Европада ишлаш учун жўнаб кетди. Россиядан ҳам таклифлар бўлган, аммо техник сабабларга кўра бу амалга ошмади.

Юзлаб болалар орасидан мен тайёрлаш учун доим атиги икки-учтасини танлаб оламан – ички сезгимга қулоқ соламан. Табиятан қобилиятли тарбияланувчилар ҳам бўлади, аммо кўп нарса мактабга боғлиқ. Агар ҳаммасини тўғри жойлаштириб, муносиб пойдевор яратилса, у ҳолда одамдан чемпионни тарбиялаш мумкин. Мукаммал техникага эришиш учун кўп вақт ва асаблар керак. Ўрганиши осон бўлган болалар бўлади, қийинлари ҳам бўлади. Улар шунчаки турлича.

Биз Ўзбекистонни ўқ отиш спорти марказига айлантиришимиз мумкин

Ўзбекистон халқи меҳнаткаш. Менинг вазифам - Ўзбекистонлик спортчиларидан таркиб топган терма жамоани тайёрлаш ва уларни жаҳон чемпионлари қилиш. Ҳозирда янги федерация ушбу спорт турини жонлантиришга ҳаракат қилмоқда, аммо коронавирус туфайли ҳаммаси тўхтаб қолди: мана бир неча ойдан бери ҳеч қандай машғулотлар бўлмади.

Федерация натижаларга ишлаши учун, уни молиялаштириш керак. Яхшиямки, федерациянинг амалдаги раиси молия соҳасини яхши биладиган инсон: у ташкилотнинг молиявий тузилмасини ислоҳ қилди ва бир нечта ҳомийларни жалб қилди. Бу техник базани янгилашни бошлаш, отиш майдонларини таъмирлаш ишларини бажариш ва бир қатор спортчиларни молиявий қўллаб-қувватлаш имконини берди.

Шунингдек, биз керакли миқдорда патронларни олиб келишимиз, милтиқлар сотиб олишимиз керак, чунки бизнинг қуролларимиз камида қирқ ёшда. Муҳтарам Президентимиз Шавкат Миромонович Мирзиёев эндиликда спортни ривожлантиришга катта эътибор қаратмоқда, спортчилар ва мураббийлар учун энг яхши шароитларни яратмоқда. Мақсад - ўзбек спортини юқори поғонага кўтариш. Биз аллақачон патрон ва милтиқларни сотиб олдик. Коронавирус туфайли ўз-ўзини яккалаш тугаши биланоқ биз машғулотларни бошлаймиз. Аваллари биз доим Ўртасаройдаги отиш майдончасига борардик.

Молиялаштириш масаласи спорт туримизда жуда муҳимдир. Масалан, Германияда, агар сиз истиқболли ўқчи бўлсангиз, федерация милтиқнинг ярим нархини тўлаб беради, яъни давлат ҳомий сифатида чиқади, аммо шу билан бирга милтиқ сизники бўлиб қолади.

Бир вақтлар мен бу ерда завод қурмоқчи эдим, аммо унда бу қийин масала эди. Назарий жиҳатдан, буни ҳозир амалласа бўлади, асосийси ҳукумат буни ривожлантиришдан манфаатдор. Бизда ёнғоқ, ўймакор-усталар бор, улар жуда гўзал милтиқлар ясайдилар - бу бутун дунёда қадрланади. Баъзида милтиқнинг гравировкаси милтиқнинг ўзига қараганда анча қимматроқ бўлади. Бизда металл билан ҳам боғлиқ муаммолар бўлмайди. Бизнинг мутахассисларимиз Италиядаги машҳур “Беретта” заводига бориб келишди. Улар билан қўшма корхонани йўлга қўйиш режалари бор.

Менинг яна бир орзуим - дунёда энг яхши отиш майдонини қуриш, шунда ҳамма Ўзбекистонда машқ қилишни орзу қилган бўлар эди. Бизда деярли йил давомида ўқ отиш мумкин: қиш йўқ, гўзал шаҳар, гуллаб-яшнаётган республика, бу ерда ҳар нарсани ривожлантиришга шароит бор ва одамлари ҳам яхши.

Ҳозирда ўқ отиш спорт федерацияси қайта туғилишни бошдан кечирмоқда, шунинг учун спортчиларимизнинг янги ютуқлари ва рекордларига ишончим комил. Ўзбек боксчилари аллақачон ўзларининг истеъдодини бутун дунёга исботладилар, энди навбат ўқчиларга.

Рустам Ямбулатов
Sputnik / Рамиз Бахтияров
Рустам Ямбулатов
711
Мавзу:
Олимпиада-80: ҳаммаси қандай бўлган эди? (22)
Шахтеры на угольной шахте Харви в Сикаморе, штат Пенсильвания

Америка энергетикасининг "қора ўлими" Трампни батамом яксон қилиши мумкин

269
(Янгиланган 17:27 05.08.2020)
Бўлажак АҚШ президентлик сайловлари мавзусини четлаб ўтиш жуда қийин, чунки гап дунёнинг биринчи иқтисодиёти раҳбари, сайёра миқёсидаги пул босмахонаси эгаси ва энг кучли ядро потенциалига эга армия бош қўмондони сайлови ҳақида кетмоқда.

Сергей Савчук. Бўлажак АҚШ президентлик сайловлари мавзусини четлаб ўтиш жуда қийин, чунки гап дунёнинг биринчи иқтисодиёти раҳбари, сайёра миқёсидаги пул босмахонаси эгаси ва энг кучли ядро потенциалига эга армия бош қўмондони сайлови ҳақида кетмоқда. Ёз ҳали давом этмоқда, аммо Американинг сиёсий майдонидаги эҳтирослар тобора қизиб бормоқда.

Сайловлар ушбу нотинч ва инқирозли йилда ўтказилиши билан Дональд Трампнинг омади чопмади. Чунки биринчи ярим йиллик натижалари унга қарши ишламоқда: Соғлиқни сақлаш вазирлигининг COVID-19га қарши курашида мағлубияти (150 мингдан ортиқ ўлимлар), ошиб бораётган ишсизлик даражаси (мартдан бери 22,6 миллион янги ишсиз), углеводородлар бозорларидаги инқироз (газ ва СТГ нархи 25 йил олдинги паст нархларга тушиши). Қўлида бундай карталарга эга бўла туриб, партияни ғалабага олиб бориш жуда қийин. Жо Байден бу борада мутлақо тоза ва ўз рейтингини ошириш учун бу салбий ички тенденциялардан фойдаланиши шубҳа йўқ.

Аммо яна бир муҳим жиҳат борки, у сайлов тароз палласи бирон бир томонга ағдариши тайин. Гап кўмир қазиб олишнинг пасайиши ҳақида кетмоқда.

Муҳимлик ҳақида гапираётиб, биз ҳеч ҳам муболаға қилмадик. Олдинги сайлов кампаниясида Хиллари Клинтон ва унинг сайловолди штаби таниқли шахслар ва санъаткорларга таянган. Голливуд ва медиа юлдузлари Клинтон хонимни ҳар томонлама қўллаб-қувватлаганлар, Трампни эса ирқчиликдан тортиб Россия махсус хизматлари билан яқин дўстликка қадар барча тасаввур қилиб бўладиган гуноҳларнинг маркази сифатида кўрсатдилар. Республикачилар жамоаси ақллироқ бўлиб чиқди ва ғалаба қозонди.

Амалдаги президент ўрта синфга таянган ва унинг устунларидан бири - кўмир касаба уюшмалари бўлди. Бутун эътибор альтернатив энергетикага қаратилган, қазиб олинадиган углеводородлар эса деярли инсониятнинг асосий муаммоси бўлиб қолган замонавий ахборот тренди фонида, АҚШнинг 25 штатида, яъни мамлакатнинг деярли ярмида, кўмир қазиб олиниши эътиборга олинмай қолиб кетди.

Агар овоз бериш харитасига кўмир конларининг харитасини таққослаб кўрсак, кўмир қазиб олинадиган ва Трампни қўллаб-қувватлайдиган ҳудудлар мукаммал даражада бир-бирига тўғри келади. Трампга Овал кабинет эшикларини  америкалик кончилар ўз қўллари билан очиб берди, чунки малла сочли номзод саноатни йўқ қилишни тўхтатиш, ишлаб чиқаришни тиклаш ва иш беришга ваъда берган. "Trump digs coal!" (Трамп кўмир қазийди-таҳр.) шиори сайловчилар билан деярли ҳар бир учрашувда жаранглаган ва улар яхши бўлади деб ишонишган.

Миллий кўмир саноати ва Трампнинг президентлик амбициялари остидаги асосий бомбани аввалги Барак Обама ўрнатди. У қуёш батареялари ва бошқа қайта тикланадиган энергия манбаларини ишлаб чиқарувчиларнинг ваъдаларига ўч эди ва 2016 йил феврал ойида American Recovery and Reinvestment Act  (Америка қайта тикланиш ва қайта инвестициялаш тўғрисидаги қонун-таҳр.)га имзо чекди, унга мувофиқ мамлакат бюджетидан углеродсиз энергияни рағбатлантириш учун 90 миллиард доллар ажратилди ва яна 150 миллиард доллар инвестициялар шаклида хусусий ва нофедерал яшил лойиҳаларга сарфланди.

Айнан Обама даврида миллий кўмир саноати тез фурсатларда ёмонлаша ва қисқара бошлади. 2011 йилда АҚШ йилига 1,1 миллиард тонна кўмир қазиб чиқарган бўлса, 2015 йилда бу кўрсаткич 896 миллионгача қисқарди ва Америка 2016 йилги сайлов йилини 739 миллион тонна билан якунлади.

Дональд Трампга тан бериш керак: у ўз сайловолди ваъдаларини бажаришга ҳаракат қилди. Кейинги йилга келиб кўмир конлари ва очиқ конларда 775 миллион тонна қазиб олинди, қора олтин экспорти эса икки баравар кўпайди - 51 миллиондан 97 миллион тоннагача. Дарвоқе, Пенсильвания кўмирини Украинага етказиб бериш айнан даврга тўғри келади.

Аммо кейин жараён секинлашиб, вазият яна ёмонлаша бошлади. 2018 йилда энди 755 миллион тонна қазиб олинди, 2019 йилда эса - 705 миллион тонна, яъни атиги бир йил ичида ишлаб чиқариш 7 фоизга камайди. Бу 1978 йилдан бери энг ёмон кўрсаткич бўлди, Американи Жим Картер бошқарган, СССРда ҳокимият тепасида Леонид Брежнев бўлган.

Аммо бу рақамлар ортида асосий нарса кўринмайди - одамлар тақдири.

Сўнгги беш йил ичида Канзас ва Арканзасда кўмир қазиб олиш бутунлай тўхтатилди, Вайоминг, Ғарбий Виргиния ва Пенсильванияда (умумий ишлаб чиқаришдан 60 фоиздан ортиғини таъминлаган учта йирик кўмир штати) қазиб олиш ўртача 20 фоизга қисқарди. Аризонада Navajo кўмир электр станцияси ёпилди, у билан бирга эса Kayenta кони ҳам ёпилди, натижада уч юздан ортиқ кончилар ишсиз қолди ва ушбу иншоотлар жойлашган хопи хиндулар резервацияси бюджети бирданига 12 миллион долларга, яъни 80 фоизга қисқарди.

Аммо, АҚШ Энергетика вазирлигининг таркибий қисми бўлган Energy Information Administration (Энергетикага оид маълумотлар маъмурияти – EIA – таҳр.) келгуси йилда ишлаб чиқариш тикланишига ва ҳеч бўлмаганда ўтган йилги кўрсаткичларга қайтишига ишончи комил. Прогноз 2021 йилда табиий газ нархи шу қадар кўтариладики, унда энергия ишлаб чиқариш учун кўмирдан фойдаланиш яна иқтисодий жиҳатдан самарали бўлишига таянмоқда. EIA мутахассислари қандай дастлабки маълумотларга таянаётгани тушунарсиз, аммо бундай мардонавор тахминлар шунчаки фуқаролар мақсадли тоифасини ўз хоҳиш-иродасини намойиш этиш арафасида тинчлантириш учун маъмурий ресурсдан фойдаланишга жуда ўхшайди.

2020 йилнинг барча ишлаб чиқариш жабҳаларидаги натижалари аввалгилардан ҳам баттар бўлиши умуман аён. COVID нафақат нефт ва газ ишлаб чиқарувчиларининг режаларини, балки барча мамлакатлар бюджетларини ҳам шафқатсиз равишда бузди ва иқтисодиёт қанчалик катта ва углеводород бозорларига боғлиқ бўлса, зарар шунча катта бўлади.

Бугунги кунда АҚШда рекорд даражадаги 560 миллион тонна нефт тўпланди, уни ҳеч кимга сотиб бўлмаяпти. Сланец газ қудуқлари ишчилари сони 3 бараварга камайди ва бу 1975 йилдан бери энг паст кўрсаткичдир.

Бундай диспозиция Трампнинг иккинчи муддатга қайта сайланишига ҳеч қандай ёрдам бермайди, ахир олдинги кампаниянинг технилогияларидан энди фойдаланиб бўлмайди. Мамлакатга кўмир ва иш жойлари керак, Дональд Трамп эса ўзининг твиттерида постларини ва Американинг буюклиги ҳақидаги чексиз мантрани таклиф қилиши мумкин холос.

269
Николай Николаевич Юганов

Жинсидан тикилган форма ва КГБ текширувлари: Олимпиада-80 ҳайдовчилари қандай ишлашган

527
(Янгиланган 02:24 05.08.2020)
Москвадаги Олимпия ўйинларининг 40 йиллиги шарафига Sputnik Олимпиада-80 муҳити ҳақида гапириб беришни давом этмоқда. Бугунги қаҳрамонларимиз Олимпиада автобус ҳайдовчилари, ўша пайтда Мострансавтода ишлаган Александр Марочкин, Николай Шкаликов ва Николай Юганов.

ТОШКЕНТ, 4 авг - Sputnik, Данара Курманова. Олимпиада-80 ўйинларига 5 мингдан ортиқ автобус жалб қилинган, аммо улардан фақат 550 таси бевосита спортчилар ва мухлисларга хизмат кўрсатган. Асосий олимпия йўналишларида ишлаш учун Москва ва Москва вилоятидан 1300 нафар энг яхши ҳайдовчилар жалб қилинган, танлов жуда жиддий бўлган. Хорижий делегацияларни ташиган Александр Марочкиннинг сўзларига кўра, Олимпиада ташкилий қўмитаси ҳайдовчиларга кўп талаблар қўйган.

Рулни тўғри тутиш керак

Номзодларни саралаш Олимпиададан атиги тўрт ой олдин якунланди - ҳайдовчилар дарҳол ҳайдаш этикети курсларига юборилди. Александр Марочкин айтишича, ҳаммасидан ҳам унинг эсида рулни қандай тутиш кераклиги машғулоти қолди.

"Биз ахир хоҳлаганимиздай ҳайдардик, - дейди у. – Бу ерда эса  чиройли кўриниши учун рулга қўлларни қандай тўғри қўйиш кераклигини тушунтиришган".

"Иш стажи ўн йилдан кам бўлмаслиги ва биринчи даражали ҳайдовчи мақоми бўлиши керак эди, - дейди Марочкин. - Агар мос келса, уни тиббий кўрикка жўнатишарди, кейин ДАН текширувига".

Александр Викторович Марочкин — на фото справа
Мострансавто
Александр Викторович Марочкин — на фото справа

Тахминан шу вақтнинг ўзида, ҳайдовчилар автобусларни қабул қилди – янги, заводдан тўғридан-тўғри, шунинг учун уларни биринчи навбатда синовдан ўтказиб тайёр қилиб қўйиш керак эди. Масалан, ҳайдовчи Николай Югановга аавалига бу автобусларда болаларни пионерлар лагерига олиб бориш топширилди. Шунингдек Москва вилояти шаҳарларидан Олимпиадага келган барча ҳайдовчилар СССР пойтахти бўйлаб сафарлар қилишлари, йўналишларни ўрганишлари керак эди.

  • Удостоверение водителя Олимпиады-80 Николая Юганова
    Удостоверение водителя Олимпиады-80 Николая Юганова
    Мострансавто
  • Удостоверение водителя Олимпиады-80 Николая Юганова
    Удостоверение водителя Олимпиады-80 Николая Юганова
    Мострансавто
1 / 2
Мострансавто
Удостоверение водителя Олимпиады-80 Николая Юганова

Учувчилар каби кийиндик

Олимпиада ташкилотчилари ҳайдовчиларнинг ташқи кўринишига ҳам катта эътибор беришди. Аэропортда мухлисларни кутиб олган Николай Шкаликов, ҳар бир ҳайдовчига форма берилганлигини эслайди. У иккита костюмдан иборат бўлган. Бири енгил, кулранг жинси материалидан тикилган, иккинчиси эса учувчиларники сингари зичроқ, тўқ кўк рангда эди. Бир ҳил тондаги жиддий галстуклар ва кўк рангли кўйлаклар бу ўхшашликни янада кучайтирди ва сайёҳлар баъзан Олимпиада автобуси ҳайдовчиларини учувчиларга ўхшатишган.

Николай Николаевич Юганов
Мострансавто
Николай Николаевич Юганов

Мусобақалар давомида ҳайдовчилар Ўйинларга махсус таъмирланган меҳмонхоналарда ёки ётоқхоналарда жойлаштирилган.

"Масалан, биз Дмитрий Ульянов кўчасида ётоқхонага жойлашганмиз, - дейди Александр Марочкин. - Биз бир хонада уч кишига яшар эдик ва кунора иш жадвалимиз бўлган. Навбатчиларимиз кетишганда, мен хонани тартибга солардим, учувчиларникига ўхшаган кўйлакларни ювиб дазмоллардим. Кейин - аксинча. Биз дўстона яшардик".

Сақич олиш мумкин эмас!

Олимпиада-80 ҳайдовчисининг одатий иш куни қуйидагича эди. Автобусларнинг аксарияти Москва давлат университети ҳудудида, олма боғида турар эди. Бу ерда мусобақалар учун махсус вақтинча назорат пункти ва тўхташ жойи ўрнатилди. Александр Марочкин эслашича, ҳайдовчилар афсонавий ЛАЗ автобусларида ишлаган.

"Юмшоқ ЛАЗлар бўлар эди, уларда концерт-музейларга олиб боришган, - деб тушунтиради у. - Шунингдек, улар қаттиқроқ деб номланган ёки ЛАЗ-695 ҳам бор эди. Биз айнан шуларда ишлаганмиз, чет элликларни спорт тадбирларига ташиганмиз".

Автобус для городских и междугородных туристическо-экскурсионных перевозок, выпускаемый Львовским автобусным заводом (ЛАЗ)
© Sputnik / С. Соловьев
Автобус для городских и междугородных туристическо-экскурсионных перевозок, выпускаемый Львовским автобусным заводом (ЛАЗ)

Ҳайдовчилар учун асосий йўналишлар Лужники стадиони, "Олимпийский" ва "Крылатское" спорт мажмуалари, "Сокольники", "Измаилово" ва "Динамо" спорт саройлари ва "Битца" от спорти маркази эди. Ҳар куни кечқурун, автобуслар туриш жойига қайтганда, автобусларни КГБ ходимлари текшириб кўришарди, аммо бунда ҳеч ёмони йўқ эди, дейди Николай Шкаликов: "Жуда бўлса, савол беришлари мумкин эди, қандай, нима гаплар? Салон текширишади, юкхонани очишади, шу билан бўлди".

Бироқ, қатъий чекловлар ҳам бўлган. КГБ машғулотларидан бошлаб ҳайдовчиларга: нима бўлганида ҳам сақич ва сигареталар олинмасин, дейилган. Фақат значоклар билан алмашиш мумкин эди, деб эслайди Николай Юганов.

"Сайёҳларга таклиф қилинса, рад этишимиз тайинланганини ахир айтиб бўлмайдику, - дейди у. - Вазиятдан чиқиш йўлини топишга ҳаракат қилганмиз. Улар чекишни таклиф қилишса, сиз: "Йўқ, йўқ, мен чекмайман, раҳмат", дейишингиз керак".

Николай Николаевич Юганов с семьей на Красной площади в Москве
Мострансавто
Николай Николаевич Юганов с семьей на Красной площади в Москве

Рус айиқлари, ҳайратда қолган французлар ва ҳинд плаши

Аммо КГБда автобусларда унутилган сайёҳларнинг шахсий буюмларига жуда жиддий муносабатда бўлишган. "Агар автобусда бирон нарса топсак, кечқурун уни инспекторларга топширишимиз керак эди, - дейди Николай Юганов.— Кейинчалик эса уни ўзлари қайтариб беришарди".

Совет ҳукумати ҳайдовчиларнинг хатти-ҳаракатларига эътибор бергани бежиз эмас эди. Ғарб ОАВлари ўз ўқувчиларини Москвадаги Олимпиадага боришдан бош тортишга чақирган, СССР барча даражаларда сервис бўлмаганлиги ҳақида ёзганлар. Бу даъволарни рад этиш учун Олимпиада ташкилотчилари "меҳмонлар қониқса бўлди" тамойили бўйича ҳаракат қилишган, дейди Александр Марочкин ва ҳиндистонлик меҳмон аёл бир сафар плащини йўқотиб қўйганини мисол келтиради.

"У плащини автобусда эмас, балки сайр пайтида қаердадир қолдириб қўйган, - дейди ҳайдовчи. - Лекин у хафа бўлиб қолмаслиги учун унга:" Ҳеч қиси йўқ, ҳозир дўконга бориб, янгисини сотиб оламиз", дейишди. Шу тариқа унга давлат ҳисобидан плащ олиб беришди".

Александр Марочкин, унинг ҳамкасби, бир неча кекса французни олиб юрганини эсга олади. Эр-хотин жуда чанқоқ бўлиб лимонад сотиб олдилар, аммо шишани очолмадилар.

"Дўстим ойнада бу ҳолатни кўриб, шишани олди-да бир зумда уни очиб берди. Тасодифни қаранг, шу куни денгиз флоти байрами нишонланаётган эди ва французнинг кўзлари катта-катта очилиб: "Бу ерда ҳаммангиз рус айиқларисизлар!, деди. Биз бундан узоқ вақт кулдик".

Тил билан боғлиқ муаммолар бўлмаган

Баъзан ҳайдовчилар билан гидлар бирга ишлаган, лекин баъзида чет элликларни уларсиз ташишга мажбур бўлишган. Бунда сайёҳлар билан мулоқотда муаммолар бўлмаган. Биринчидан, автобус олди ойнасида спорт тури ёзилган тарфарет ёрдам берган – шу тариқа Олимпиада меҳмонлари ушбу ҳайдовчи билан қандай мусобақаларга бориш мумкинлигини тушунишган.

Иккинчидан, ҳар бир ҳайдовчига мухлисларни кутиш учун қайси стадионга бориши ва қайси сектор ёки чиқиш йўлагида кутиши кераклиги ҳақида ёзма батафсил буюртма берилган.

Ҳаммасидан кўра немислар билан гаплашиш осонроқ эди, деб эслайди Николай Юганов. "Нимаси тушунарсиз?- дейди у. – Улар "Фарен" дейишса, демак юришимиз керак. Керакли манзилга келганимиздан кейин улар кетишадида, қайтиб келиб "бай-бай!" деса, демак уларни ётоғига обориш керак. Шундай қилиб, тшпалон ёки тушунмовчиликлар бўлмаган, ҳаммаси яхши яхши ўтди".

Биз ишлагани келдик

Воқеалар қоқ марказида бўлган Олимпиада ҳайдовчилари деярли битта ҳам тадбирни кўришолмади. Ўйин ташкилотчилари уларни бошиданоқ огоҳлантиришди: улар Олимпиада ўйинларини асосан телевизор орқали томоша қилишади. Ҳайдовчиларга битта мусобақага бориш ҳуқуқи берилди - ўзларининг хоҳишига қараб.

"Сўровномани олдиндан тўлдириб қўйиш керак эди, дўстим билан велоспортга шунчаки бордик, биз учун жуда қизиқ эди, - дейди Александр Марочкин. - Аммо биз хафа бўлмадик. Тушундик: ахир бу ерга биз ишлагани келганмиз".

Бироқ, стадионлар олдида тўхтаб турган кўплаб ҳайдовчилар Ўйинлар ёпилишининг энг машҳур қисми - Олимпия айиқчасининг парвозини томоша қилишга муваффақ бўлишган. Аммо Александр Марочкиннинг сўзларига кўра, уларсиз ҳам рақобат етарлича бўлган, чунки Олимпиада ташкилий қўмитаси ҳайдовчилар ўртасида ўзига хос биринчиликни ўтказган.

"Рейслар сони ва ишлаган соатлари бўйича биз ўз натижаларимиз сарҳисоб қилинди. Натижада коломналик ҳайдовчилар биринчи ўринни эгаллади, биз эса, Орехово-зуеволиклар, учинчи бўлдик".

527
Мавзу:
Олимпиада-80: ҳаммаси қандай бўлган эди? (22)
Спецоперация по захвату Сухроба Каримова, угрожавшего взорвать банк в Киеве

"Киевлик террорчи" Сухроб Каримов икки ойга ҳибсга олинди

12
Сал олдин, 3 август куни, Каримов Киевдаги "Леонардо" бизнес-марказидаги банк бўлинмасига кирган ва рюкзагида бомба борлигини маълум қилган. Босқинчи 40 минг гривен ва журналистлар билан мулоқотни талаб қилган.

ТОШКЕНТ, 6 авг — Sputnik. Киевдаги "Универсал-банк" бўлинмаларидан бирини портлатиб юбориш билан таҳдид қилган Ўзбекистон фуқароси Сухроб Каримов теракт бўйича иш юзасидан икки ойга ҳибсга олинди. Уни гаров эвазига қўйиб юбориш чекланган. Бу ҳақда Киев прокуратураси матбуот-хизмати хабар бермоқда.

 

12