Президент РФ В. Путин встретился с наследным принцем Саудовской Аравии М. ибн Салманом Аль Саудом

Шаҳзода ва президент - Путин ва Муҳаммад муносабатлари нега АҚШ оромини бузмоқда

2172
(Янгиланган 20:17 28.08.2020)
Пандемиядан кейин дунё етакчиларининг биринчи йирик учрашуви ноябр ойининг охирида Ар-Риёдда бўлиб ўтади - албатта, “Катта йигирмалик” саммити назарий жиҳатдан кейинга қолдирилиши мумкин

Пандемиядан кейин дунё етакчиларининг биринчи йирик учрашуви ноябр ойининг охирида Ар-Риёдда бўлиб ўтади - албатта, “Катта йигирмалик” саммити назарий жиҳатдан кейинга қолдирилиши мумкин, аммо, эҳтимол, юзма-юз мулоқотни соғинган давлат раҳбарлари, бундай драматик ва оғир йил охирида учрашиш имкониятидан бош тортишмайди. Саммитга 84 ёшли қирол Салмон мезбонлик қилади, аммо аслида мезбонликни унинг ўғли ва меросхўри 34 ёшли Муҳаммад амалга оширади. Меҳмонлардан бири эса Владимир Путин бўлади, у учун бу сафар Саудия Арабистонига учинчи ташриф бўлади.

Саудия Арабистони ва Россия ўртасидаги геосиёсий яқинлашув сўнгги йилларда энг муҳим тенденциялардан бири ҳисобланади. Унинг энг ёрқин далиллари - бу нефт бозоридаги ҳамкорлик: 2016 йил охиридан бошлаб амалда бўлган ОПЕК+ келишуви (бу ерда асосий ўйинчилар айнан саудияликлар ва руслар). Жорий йилнинг март ойида томонлар уни узайтириш параметрлари бўйича келиша олмадилар ва шартнома тузмадилар - аммо апрел ойида, нефт нархининг ўта кескин пасайишидан сўнг, янги шартномани имзоладилар. Аммо нефт - Россия-Саудия яқинлашувининг бир қисмидир ва унинг меъморлари сифатида Путин ва Муҳаммад чиқишмоқда. Беш йил давомида улар кўп нарсаларга эришдилар ва ҳозирда барчаси қандай бошлангани ҳақидаги жуда қизиқарли тафсилотлар намоён бўлмоқда.

Йўқ, салкам бир асрлик баъзида нотекис Саудия-Россия муносабатларида эмас. СССР ёш қиролликка (шу жумладан, нефт таъминоти билан) фаол равишда ёрдам берган 1920-1930 йилларда кўтарилишдан бошлаб, улар деярли ярим асрга узилиб қолди. Саудия монархияси АҚШнинг энг яқин иттифоқчисига айланди, СССР билан эса дипломатик алоқаларни узди. Америкаликлар диндор саудияликларда ҳар томонлама совет даҳрийлардан қўрқувларини кучайтирди - ва араб дунёсини қамраб олган дунёвий антимонархистик инқилоблар тўлқини ва "араб социализми"ни қуришга ўтиш шубҳали саудияликларни русларнинг ҳийла-найрангларига ишонтирди. 80-чи йилларда Афғонистондаги совет қўшинларига қарши урушда мужоҳидларга ёрдам бериш саудияликлар учун кофирлар билан муқаддас урушга айланди, кейинчалик нефт нархининг қулаши эса деярли уларнинг Ғарбнинг СССР билан курашига қўшган ҳиссаси сифатида тақдим этилди. Аммо СССР йўқ бўлиб кетди, Ар-Риёдга социалистик таҳдид энди йўқ эди - аммо муаммолар сақланиб қолди ва ҳаттоки янги, анча жиддийлари пайдо бўлди. 90-чи йилларнинг бошларида Москва билан муносабатларни тиклаган саудияликлар 2000-чи йилларда Яқин Шарқдаги позицияларини тиклай бошлаган шимолий державага диққатини ошира бошлади.

Америкаликлар Ироқни тор-мор қилиб, Афғонистонни босиб олаётган пайтда, Саудия Арабистони Москвага нисбатан турли хил ҳаракатларни амалга оширди – аммо шу билан бирга асосан Эрон мавзусига эътибор қаратди. Ар-Риёд учун Эрон-Россия яқинлашувининг олдини олиш жуда муҳим эди, чунки айнан Теҳрон асосий таҳдид ва асосий душман сифатида қабул қилинган. У пайтда саудияликларнинг асосий муаммолари эронликлар билан эмас, балки америкаликлар билан, аниқроғи, уларнинг Яқин Шарқдаги сиёсати билан боғлиқ эди.

2001 йил 11 сентябр терактларидан сўнг америкаликлар Яқин Шарққа ўрнашиб олдилар, аммо саудияликлар бунга унча хурсанд бўлишмаган. Чунки Ислом дунёсида ва айниқса, ваҳҳобийлик ватанида, яъни Саудия Арабистонида аксил-Америка кайфиятларининг жавобий ўсишини тахмин қилиш қийин эмас эди. Америкаликлар қўғирчоғи обрўси Саудия сулоласига жуда катта муаммолар келтириб чиқариши мумкин эди: у араб ва ислом дунёсининг етакчиси мақомига даъво қилаётган эди, ва шунчаки чўл бўрони билан учирилиб кетиши мумкин эди. Ва Ар-Риёд Яқин Шарқнинг америкалик стратеглар томонидан тузилган янги хариталарини ҳам ёдда тутар эди. АҚШга қарамликни сусайтириш ва умуман Ғарбдан узоқлашиш керак эди.

2000-чи йилларнинг ўрталаридан бошлаб Саудия Арабистони раҳбарлари, хусусан Вашингтондаги собиқ элчи ва разведка хизмати раҳбари шаҳзода Бандар Москвага тез-тез ташриф буюра бошладилар. 2007 йилда Россия президенти Ар-Риёдга биринчи бор ташриф буюрди ва икки давлат ўртасидаги муносабатлар тез орада янги босқичга кўтариладигандек туюлди. Аммо Саудия Арабистони раҳбариятида икки стратегия ўртасидаги кураш давом этди: Америкага мойил ва Америкага қарши. Америкага қарши кураш АҚШ билан алоқаларни узишга чақирмаган - унинг тарафдорлари Америкага пасанги сифатида Хитой ва Россия билан муносабатларни кучайтиришни тарғиб қилишган. 2011 йилда бошланган “араб баҳори” қироллик учун хавфларни оширди: бирин-кетин араб дунёси мамлакатлари ўт олган. Қаддафи сингари рақиб-душманларни йўқ қилиниши “Мусулмон-биродарлар”* ҳокимиятга келган Миср йўқотишларини, қўшни Ямандаги тартибсизлик ва қўшни Суриядаги урушни қоплаб бермади. Америкаликлар, улар вазиятни ўз қўлига олмаса-да, ҳеч бўлмаганда ёрдам беришади деган умид тезда пучга чиқди. 2013 йилда саудияликлар америкаликлар уларга ёлғон гапиришаётганини англадилар - буни англаш, Асад гўё барча қизил чизиқларни кесиб ўтганига қарамай, Обаманинг Сурияга ракета- бомбардимон ҳужумини бошлашдан бош тортганидан кейин вужудга келди. Айнан Владимир Путин Обамани кўндирди, аниқроғи, у ўзи бошини тиқвоган тупикдан чиқаришга ёрдам берди. Саудияликлар Вашингтондан шунчалик хафа бўлишдики, ўша пайтнинг ўзида, 2013 йил сентябр ойида, улар БМТ Хавфсизлик Кенгашидаги икки йиллик ўринларидан воз кечиб эшикни қаттиқ ёпиб чиқиб кетдилар.

Улар ҳамон Сурияда Асадга қарши мухолифатни қўллаб-қувватлашда давом этишарди - аммо Асаднинг қулаши ўрнига улар Сурия ва Ироқда ИШИДнинг* кучайишини кузатдилар. Ўзини "халифалик" деб эълон қилганлар вақти келиб Макка ва Мадинани озод қилиш ниятида эканлигини яширмади - саудияликлар кимга ишонишлари керак эди? Америкаликларгами? Аммо "халифалик" уларнинг Ироқдаги нодон ҳаракатларининг натижаси эди - агар АҚШ тартибсизликдан фойдаланиб, шу вақтнинг ўзида Саудия Арабистонини ҳам қайта тартибга солишга қарор қилса-чи?

Ва шу пайт Ар-Риёдда қирол Абдуллоҳ вафот этди - 2015 йил январ ойида тахтга унинг укаси Салмон ўтирди. Аммо аслида 29 ёшли шаҳзода Муҳаммад бин Салмон биринчи шаҳсга айланади - у мудофаа вазири ва меросхўр ўринбосари лавозимини олади. Ёзда Салмон Россияга келади ва Путин билан учрашади. Кейинги йилларда у мамлакатимизга доим келиб туради, баъзан йилига икки марта, аммо биринчи учрашув асосийси бўлди. Унинг баъзи тафсилотлари яқинда The Guardian нашрида пайдо бўлди, унда Канаданинг бир фуқароси томонидан Вашингтондаги федерал судга берилган даъво ҳақида ҳикоя қилинган. Нима учун айнан у ерда? Чунки ўша йиллардаги Саудия разведкаси раҳбарларидан бири шаҳзода Муҳаммадга қарши судга даъво қилган. Саад ал Жабри анча вақт олдин Канадага қочган ва энди эса  шаҳзода уни ўша ерда ҳам ўлдирмоқчи бўлаётганликда айбламоқда (2018 йил октябр ойида Саудия Арабистонининг Истамбулдаги консуллигида ўлдирилган журналист Жамол Хашоги ўлимидан бир неча ҳафта ўтгач). Шаҳзода Жабрини нима сабабдан ўлдирмоқчи бўлган? Марказий разведка бошқармаси унга шаҳзода Муҳаммаднинг Сурияга русларни таклиф қилиш режаларидан норозилигини етказгани учун. Ахир қандай қилиб, 2015 йил сентябр ойида Суриядаги операциямизнинг бошиданоқ, бизга "Россия аралашуви" Саудия Арабистони бошчилигидаги бутун сунний дунёни бизга қарши қаратишини айтиб келишганку. "Саудияликлар қўзғолончиларни қўллаб-қувватлаб келишган, улар Асадни деярли мағлубиятга учратдилар ҳам, шунда уни қутқаргани руслар келди - тамом, энди Россияга қарши жиҳод бўлади!"

Ўша пайтнинг ўзида бу кулгили эди, аммо аниқланишича, ҳақиқат бундан ҳам қизиқроқ бўлиши мумкин эди экан. Шаҳзода Муҳаммад Сурияда русларнинг бўлишига ва ҳатто улар у ерда пайдо бўлишидан олдин ҳам эътироз билдирмаган ва Саудия Арабистони америкаликларнинг эътирозларига эътибор бермай, Россия томон бурилди:

"Саудия Арабистонининг валиаҳд шаҳзодаси Муҳаммад бин Салмон 2015 йил ёзида мамлакатнинг ташқи сиёсатини ўзгартирди ва Россиянинг Суриядаги ҳарбий операцияларига яшил чироқ берди". Бу ҳақда Канадага қочиб кетган разведка собиқ ходими Саад ал Жабри томонидан берилган даъво аризасида ёзилади. Вашингтон Федерал судига тақдим этилган ҳужжатда Жабри Москванинг Суриядаги ҳаракатларига ижобий муносабат, МРБнинг ўша пайтдаги директори Джон Бреннанни хавотирга солганини таъкидлаган.

Суд даъвосига кўра, 2015 йил июл ва август ойларида Жабри билан суҳбатда Бреннан “Салмон Россия Сурияга ҳужумини Россия Суриядаги урушнинг бир қисми бўлмаган пайтда ҳам қўллаб-қувватлаганига” ишора қилган.

Саудия собиқ разведкачисининг таъкидлашича, МРБ бошлиғининг хавотирлари тўғрисида маълумотни валиаҳд шаҳзодага етказганида, Салмон "ўта ғазабланган" бўлган. Жабрининг фикрига кўра, айнан Бреннан билан учрашувлар унинг ишдан бўшатилиши ва қиролликнинг разведка хизматидаги ишини йўқотиши, кейинчалик  мамлакатдан Канадага кўчиб кетиши билан боғлиқ”.

Бундан ташқари, Муҳаммаднинг йўналишини ўзгартиришга унинг адаши - Бирлашган Араб Амирликларининг деярли ҳукмдори, шайх Муҳаммад ибн Заид ундаган (у 2012 йилдан бери Путиннинг олдига мунтазам равишда келиб турган):

"Ғарб дипломатларининг айтишларича, шаҳзода Муҳаммад мудофаа вазири бўлганидан кўп ўтмай, отаси 2015 йил январида қирол Абдуллоҳ вафотидан кейин тахтга ўтиргандан сўнг, унга Абу-Дабининг валиаҳд шаҳзодаси шайх Муҳаммад бин Заид катта таъсир кўрсатган. <...> 2015 йилги воқеалари билан таниш бўлган манба шаҳзода Муҳаммад ва Шайх Муҳаммад феврал ойида Абу-Дабида бўлиб ўтган Idex қуроллар ярмаркасида учрашганликлари ҳақида хабар берди: "Бу Муҳаммад бин Салмоннинг амбициялари, қарашлари ва эътиқодларида бурилиш нуқтаси бўлди". Шайх Мухаммаднинг таъкидлашича Сурияда "Мусулмон-биродарлар"* инқилоби таҳдиди Форс кўрфази монархиялари нуқтаи назаридан Асаднинг омон қолишидан кўра ёмонроқ эди. Шайх Муҳаммад шаҳзодага Суриядаги "Мусулмон-биродарлар"* инқилобининг катта таҳдиди ва уларга АҚШ ёрдам бераётгани ҳақида гапириб берган...

Шайх у янги иттифоқлар қуришни бошлаши кераклигини, Хитой ва Россия томон бурилиши кераклигини айтди. Таъкидланишича, шайх Муҳаммад бин Заид гўёки президент Владимир Путин билан яхши муносабатда бўлган".

Саудия шаҳзодаси 2015 йил 18 июнда Путин билан суҳбатлашгандан сўнг, бу ҳақда АҚШ хабар топиб, Марказий разведка бошқармаси раҳбари Бреннан ал Жабрига ўз норозилигини билдирди. Жабри бу ҳақда Муҳаммадга айтганда, шаҳзода Америка босимидан ғазабга келди ва эҳтимол ал Жабрини икки томонлама ўйинда гумонлади. Жабри разведкадаги лавозимидан маҳрум бўлди ва кейинчалик Канадага қочиб кетди.

Албатта, махсус хизмат қочқин раҳбарига ишониш қийинроқ, аммо бу ҳолатда шаҳзода Муҳаммаднинг Россия томон бурилиши ҳақидаги воқеа ҳақиқатга ўхшайди. Унинг тафсилотларини ошкор қилиниши (русларнинг Сурияга кириши учун "яшил чироқ") Саудия шаҳзодаси учун жуда фойдасиз, аммо агар америкаликлар унга шу тарзда босим ўтказишга қарор қилсалар, улар мутлақо тескари натижага эришадилар.

Бу йил баҳорда англо-саксон оммавий ахборот воситаларида Путин ва Муҳаммаднинг ОПЕК+ янги шартномаси борасида телефон суҳбати пайтида гўёки жанжаллашгани, - гўёки шаҳзода Россия президентига деярли бақиргани ҳақида "сизма маълумот" чоп этилган эди. Бундан ташқари, Вашингтонни ҳам бу воқеага аралаштиришган эди: гўёки Трампнинг куёви Саудия шаҳзодасининг ниятларидан - Москва билан қаттиқ суҳбатдан хабардор бўлган, лекин уни тўхтатиб қолмади. Ушбу провокацион "маълумотлар сизиб чиқиши" Москва ва Ар-Риёд ўртасида келишмовчиликларни келтириб чиқаришга қаратилган бўлган, аммо бу натижа бермади, чунки тез орада Путин ва Муҳаммад янги нефт битими тўғрисида келишиб олдилар. Россия ва Саудия Арабистонининг миллий манфаатлари бизнинг мамлакатларимизни бир-бирига яқинлаштирмоқда, америкаликларга бўлган ишончсизликни эса тузатишнинг иложи йўқ. Ноябр ойида Ар-Риёдда Путин ва Муҳаммад уларни бир-бирлари билан уриштиришнинг навбатдаги уринишлар устидан анча кулишади.

* Россияда тақиқланган террористик ташкилотлар.

2172
Флаги  России и Евросоюза

Янги санкциялари билан Ғарб “темир парда”ни қайта туширмоқда

586
(Янгиланган 17:41 04.03.2021)
Россия - тез оёққа тураётган ва улкан потенциалга бўлган кучли давлат эканини англаб етган Ғарб давлатлари, совуқ уруш йилларида бўлган "темир парда"ни қайта туширишни истаб қолишди.

Ғарбнинг Россияга қарши киритган янги санкциялари устидан ҳазил қилиш жуда осон – чунки Алексей Навальний туфайли қабул қилинаётган қарорларда қарама-қаршилик ва мантиқсизликлар жуда кўп.  

АҚШ ва Европа тутаётган йўлни тушуниш, улар етишни кўзлаган мақсадни тушуниш – жуда амримаҳол. Улар қилётган ишлар диққат билан кузатилганда эса, кузатилаётган барча парадокс ва абсурдларга қарамасдан, ушбу ҳаракатларнинг барчаси негизида – тамомила рационал ниятлар ётганини англаш мумкин.

Эътибор берган бўлсангиз, 2010 йилларнинг ўртасидан бери европаликлар ва америкаликларнинг Россияга қарши ҳаракатларида олдингидек якдиллик ва иштиёқ кузатилмаётган эди. Бу сафар санкциялар Атлантик океанининг икки томонидан бир кунда эмас бир дақиқада эълон қилинди, демак бу – сўзсиз келишилган қадам бўлган. Россияга қарши қиритилган санкциялар олдидан – “артподготовка” (жанг олдидан рақибни замбараклардан ўққа тутиш) ҳам драматургия жанрининг барча қонунларига мувофиқ амалга оширилди: финалда улкан сенсация ваъда қилинган ҳолда  томошабинлар бир неча ҳафта давомида “хавфли кутиш ҳолатида” ушлаб турилди.

Оқибатда эса - “ваҳима катта бўлди-ю натижа бир тийинлик”. Улар санкция рўйхатига киритган Россия куч тизимлари раҳбарларига бу чоралар “чивин чаққандек” бўмайди. “Биологик ва кимёвий” қурол ишлаб чиқарувчи ташкилотлар борасида ҳам вазият хунди шундай. АҚШнинг Россияга ёрдам кўрсатишни расман тўхтатиши эса – умуман кулгули. Назаримда “ҳамкорларимиз” ҳалиям 1999 йилда яшаётгандек.

Алексей Навальнийнинг ўзи эса бир неча ой олдин “полковник ва генераллар” дунё бўйлаб саёҳат қилмаслигини ва уларга қарши санкциялар киритиш бефойда эканини ва айтган эди. Ўшанда у ЕИга асосий эътиборни россиялик олигархлар маблағларига қаратиш кераклигини маслаҳат берган эди.

Айтиш жоизки, йирик бизнесменларга зарба берилса, натижа ҳақиқатдан ҳам сезиларли бўлиши мумкин. Улар учун ҳам миллий иқтисодиёт учун ҳам. “Шимолий оқим-2” каби стратегик лойиҳаларни ёпиш ҳақида гап кетаётгани йўқ. Лекин Ғарб, ўзининг балар русофоб гапларига қарамасдан, бу сафар ҳам фақатгина юзаки самара берувчи фойдасиз чоралар билан кифояланди холос.

Америка ва Европанинг гўёки “жон жаҳди” билан ҳимоя қилаётган россиялик мухолифатчи борасида ҳам фикрлари турлича. Бир томондан Ғарб Навальнийга турли илтифотлар кўрсатиб, уни  Кремлнинг бош душмани ва асосий “қурбон”ига айлантирди. ЕИ тарида илк бор инсон ҳуқуқлари бузилиши борасида санкцияларни қўллади ва ҳатто ана шундай ҳуқуқлар бузилишига оид глобал санкциялар тартибини жорий этди. Инсон ҳуқуқлари бўйича Европа суди эса – таажубли қарор қабул қилди – улар Россиядан Навальнийни дарҳол озод қилишни талаб қилишди.

Иккинчи томондан эса, АҚШ ҳам Европа ҳам Навальний шахси ҳақида ҳеч қандай баландпарвоз иллюзияларга эга эмас. Чунки улар Навальний бир неча йил олдин товламачиликда айбланиб қамоқ жазосига маҳкум этилган “Ив Роше” ишида ҳеч қандай сиёсий сабаб топа олмаган.

Amnesty International эса, ҳарчанд эгилувчан ва сиёсий конъюнктураларга боғлиқ бўлишига қарамасдан, Навальнийни фақатгина сиёсий ва виждоний қарашлари учун қамоққа олинган – “виждон маҳбуси” деб тан олмади. Уларни тушуниш мумкин, ўтган йиллар давомида Навальний ўзининг ирқпараст ва ксенофоб қарашлари билан яхши танилган эди.

Дастлаб, Европа Иттифоқи ўз янги режимини Алексей Навальний номидаги санкциялар деб атамоқчи эди, лекин кейинчалик, қаҳрамоннинг “таржимаи ҳолини” яхшилаб ўрганиб чиққандан сўнг – бундай ғоядан воз кечишган.

Оқибатда, Ғарбнинг бугунги ҳаракатлари – қўл остига тушган унчалик мос келмайдиган сабабларни рўкач қилган ҳолда Москва билан муносабатларни мураккаблаштираётганини ва унчалик мантиққа мос келмайдиган ҳаракатларни амалга ошираётганини кўриш мумкин.

Лекин ушбу воқеаларда яна бир нарсани – Европанинг ваҳима остида - ўзини қаттиқ ҳимоя қилишга тайёрланаётганини ҳам пайқаш мумкин. Айни дамда Россия, АҚШ ва Европа муносабатлари навбатдаги трансформацияни бошидан кечирмоқда.

Ўтган декада ўртасида содир бўлган катта тўс-тўполон ва ундан сўнг Россияга қарши киритилган санкциялар - Ғарб томонидан Россияни иқтисодий,  сиёсий, геосиёсий жиҳатлдан тўлиқ мағлуб қилиш учун уюштирилган ҳаракат эди. Воқеа бошида улар “озгина куч” билан ғалаба ғозонишига ишонлари мутлақ комил эди.

Лекин Россия яна бир маротаба Ғарбга “сюрприз” намойиш қилди. Россия бир неча йил давомида санкцияларни пучга чиқаришга, Европа билан эса асосли ҳамкорликни қайта тиклашга муваффақ бўлди.

Ўтган йил воқеалари эса Ғарбни яна бир бор Россияга бошқача назар билан қарашга, у ҳақида ўз тасаввурларини ўзгартиришга мажбур қилди. Ғарб ваниҳоят Россия тасодифан муваффақият қозонган қандайдир “ёвуз империя” эмас, балким тез оёққа тураётган, улкан потенциалга ва енг ичига яширинган бир неча “туз”лар эга бўлган кучли давлат эканини тушуниб етди.

Кучли Россия эса – Европани ҳар доим қўрқувга эмас ростакам даҳшатга солган. Улар бугун Москва ҳам иқтисодий, ҳам сиёсий ҳам мафкуравий ва медиа томонидан ҳужумга ўтганини кўришмоқда.   

Лекин уларда ўз кучига ишонч йўқ, шу сабабли улар ўзларини ҳимоя қилиш мақсадида тезлаштирилган тартибда темир пардани тушириш ва муносабатлардаги кескинликни чуқурлаштириш билан шуғулланишмоқда.  

Хуллас Ғарб ҳозир совуқ уруш вақтидаги тартиб-қоидаларга қайтишни истаб қолди. У вақтлар Совет Иттифоқи ва Ғарб орасида  фақат бир неча каналлар бўйича алоқа йўлга қўйилган эди, қолган соҳалар эса мутлақ ёпиб ташланган эди.

Лекин у вақтлар Ғарбнинг ёмон таъсирини камайтириш бўйича асосий чоралар чегаранинг биз томонида қабул қилинар эди. Энди бўлса Ғарб СССРнинг самарасиз тажрибасидан ўрнак олмоқчига ўхшайди.

Ушбу вазифани амалга ошириш учун Алексей Навальний номидан фойдаланиш муваффақиятли бўлди деса ҳам бўлади. Лекин АҚШ ва Европанинг СССР хатоларини такрорлаётгани – кишини ҳайратга солади, холос.

586
Люди в защитных масках на улице Брюсселя

Европа ўз муаммоларидаги айбдорни топди

722
Европа дипломатияси раҳбари Жозеп Боррел Европарламент махсус қўмитасининг ЕИ демократик жараёнларига хорижлик аралашув бўйича эшитувларида нуқт сўзлаётиб, Россияни ёлғон хабар тарқатиш кампаниясида айблади.

Унинг таъкидига кўра, кампания Евроиттифоқ демократиясини қоралаш ва халқаро ҳамкорлигини заифлаштиришга қаратилган.

Боррел давом этаётган пандемия шароитида ёлғон ва янглиштирадиган ахборотнинг ўта хавфлигини қайд этди. “Биз кремлпараст каналлар қандай ниқоб тақиш фойдасиз эканлиги ҳақидаги фикрларни тарқатишгани, ёки локдаунга қарши овозларни руҳлантирганини кўрдик”, - деди у. Энди эса, дипломатнинг фикрига кўра, бир тарафдан, ғарб препаратлари ва улар ишлаб чиқарувчиларини обрўсизлантиришга уринаётган, бошқа тарафдан, ўзининг маҳсулотларини фаол илгари сураётган Москванинг вакцина дипломатияси биринчи ўринга чиққан.

Амалдорнинг хавотирини тушуниш мумкин. Россияда аксарият одамлар учун ҳаёт кичик ноқулайликлар билан ўз изига тушаётган, ҳукумат пандемия сабаб киритилган чекловларни босқичма-босқич бекор қилаётган бир пайтда Европада янги карантин чекловлари тўлқини авж олмоқда. Финляндияда фавқулодда ҳолат киритилган. Чехияда дунёдаги энг кўп касалланиш даражаси сабаб аҳолига турар ҳудудларини тарк этиш тақиқланган. Италияда ҳам чекловлар кучайтирилган.

Ўз навбатида, деярли бир йиллик тақиқлардан ва уйда ўтиришлардан жуда чарчаган Европа аҳолиси бу чораларнинг бари фақат уларнинг манфаати учун қабул қилинаётгани ҳақидаги ҳукуматларнинг далилларини борган сари ёмонроқ қабул қилмоқда. Оммавий норозилик намойишлари деярли қитъанинг барча нуқталарида авж олди.

Вазият шунчалик мураккабки, Европа сафларининг текислиги кўз ўнгимизда ёйилиб кетмоқда. Чехия Россияга “Спутник V” вакцинасини етказиб беришни сўраб мурожаат қилди – бу мамлакат президенти ва бош вазирининг мувофиқлаштирилган позицияси. Словакия бундан ҳам каттароқ қадам ташлади ва Венгрия, Сербия ва қатор бошқа мамлакатлар ортидан Европа регуляторининг маъқуллашини кутиб ўтирмасдан, Россия вакцинасини тезлаштирилган жараён асносида рўйхатдан ўтказди. Коронавирус билан боғлиқ ўта қийин бўлган поляклар учун Россияга ёрдам сўраб мурожаат қилишлари ақлга сиғмайди, шундай экан улар Хитой билан COVID-19га қарши вакцина хариди юзасидан музокаралар бошлашди.

Вазият роппа-роса бир йил содир бўлган вазиятни кучлироқ эслатмоқда – ўшанда Европа Иттифоқи фавқулодда вазиятда тўлиқ ожизлигини намойиш этганди ва унинг аъзолари улар бошига тушган жиддий инқирозни мустақил ҳал қилишга мажбур бўлишганди.

Фарқ шундаки – ва бу ҳақиқатдан ўта муҳим – ўшанда кенг кўламдаги форс-мажор рўй берганди. Унинг натижасида эса Брюссель, аслида, зудлик билан талаб этиладиган ҳолатларга муносабат билдиришга лаёқатсиз эканини ойдинлашганди. Бу, албатта, Европа учун нохуш кашфиёт бўлди.

Авж олган пандемиянинг кутилмаганлик эффекти юзага келганда ЕИ яна диққат марказда бўлди, чунки ҳамиша унинг кучли саналган томонларига эҳтиёж пайдо бўлди: стратегик режа, қийин жараёнларни ташкил этиш, маблағларни тўплаш ва тақсимлаш. Европа дунёга шунга ўхшаш таҳдидларга қарши қандай курашиш намунасини кўрсатиши даркор эди.

Кўрсатишди.

Энг муҳим йўналишлар бўйича муваффақиятсизликлар натижа бўлди. Европа томонидан танланган локдаун стратегияси муваффақиятсизликка юз тутди, аҳолини эмлаш билан вазиятни таърифлаш учун “ҳалокат” таърифи кўпроқ мос келади.

Шу билан бирга, Европа пандемияга қарши курашишда дарс бермоқчи бўлган мамлакатлардаги барқарор вазиятда бу янада яққолроқ аён бўлади.

Буларнинг замири Европа ҳукуматлари томонидан қабул қилинган хато қарорлардир. Бу ЕИнинг бир йил аввалги эсанкираб қолгани ва ҳаракатсизлигига қараганда обрўсига қаттиқроқ таъсир қилади.

Бундай вазиятларда Шарқий Европа давлатларининг мустақилона хатти-ҳаракатларининг уринишлари рамзий бўлмоқда.  Улар, равшанки, ЕИ таркибида иккинчи тоифали эканликларини тушуниб етишмоқда. Шунингдек, коронавирус муаммоси бўйича ёрдамни қолганлардан кейин тамойили асосида олишларини фаҳмлашмоқда. Натижада эса кўп мамлакатлар уларнинг навбати қачон келишини сабр билан кутмай қўймоқда, бунинг ўрнига Брюссель томонидан санкциялаштирилмаган фаолликни намоён эта бошлашяпти.

Brexit ҳамда Польша ва Венгрия ҳукуматларининг ишончсизлик билан қарашлари ўсиб бориши ортидан бу Европа Иттифоқи учун яхши бўлмаган рамз бўлиб кўринади.

Қарийб олти йил илгари Европа жонбозлик билан ўзига миграция инқирозини ташкиллаштирган эди. Ҳозиргача у бунинг оқибатларини ҳал қилолмаяпти. Пандемияга қарши курашиш Европа сиёсатининг яна бир йирик муваффақиятсизлигини таъминлади.

Брюсселнинг ўз муаммоларини Европа демократияси ва бирдамлигига путур етказаётган ташқи душманларининг кирдикорларига йўйиши, ўз хатоларини қатъий тан олмаслиги булар охиргиси эмаслигини кафолатлайди.

722
Теглар:
Европа

"Спутник Лайт" вакцинаси клиник синовларининг иккинчи фазаси якунланди - ССВ

18
(Янгиланган 15:43 05.03.2021)
РТТИФ раҳбари Кирилл Дмитриевнинг сўзларига кўра, "лайт-версия" асосан, кучли эпидемик ўчоқлар бўлган ташқи бозорларга мўлжалланган, Россияда эса асосий вакцина мақомини "Спутник V" сақлаб қолмоқда.

ТОШКЕНТ, 5 мар — Sputnik. Россияда "Спутник Лайт" вакцинаси клиник синовларининг иккинчи фазаси якунланди, деб хабар қилди РФ Соғлиқни сақлаш вазири Михаил Мурашко.

"Ҳозир улар (маълумотлар. — таҳр.) экспертлар баҳолаши учун йўналтирилган", — деди у журналистларга.

Учинчи фаза тадқиқотларини ўтказишга рухсатнома бор, у феврал ойи ўрталарида олинган. Бу тадқиқотни икки гуруҳда плацебодан фойдаланган ҳолда ўтказишади, синовлар 2022 йилнинг 28 январида якунланиши керак.

"Спутник Лайт" - Гамалея маркази томонидан Россия тўғридан-тўғри инфестициялар фонди билан ҳамкорликда яратилган ва яхши ўрганилган инсон аденовирусли векторлари платформасида яратилган "Спутник" вакциналари линейкасига киради.

РТТИФ раҳбари Кирилл Дмитриевнинг сўзларига кўра, "лайт-версия" асосан, кучли эпидемик ўчоқлар бўлган ташқи бозорларга мўлжалланган, Россияда эса асосий вакцина мақомини "Спутник V" сақлаб қолмоқда.

Гамалея маркази директори Александр Гинцбургнинг қайд этишича, юқорида айтилган давлатларда "Спутник Лайт"дан фойдаланиш касалланиш пик даражасини туширишга ва маҳаллий соғлиқни сақлаш идораларига тушадиган юкни енгиллатишга имкон яратади.

Ушбу вакцинадан сўнг иммунитет, 3-4 ой сақланиши мумкин, эмлаш самарадорлиги эса 85%ни ташкил этади, деди олим.

Схемага мувофиқ фақат битта инъекция қилинади ("Спутник V"нинг биринчи компоненти) ва антитаначалар ишлаб чиқилиши даври ҳам қисқа бўлади. Шу билан бирга, агарда эмланган инсон коронавирус билан касалланса, COVID-19нинг оғир тури унга хавф солмайди, нега деганла вирус қўзғатувчиси ўпкага тушмайди. Ҳимояни узайтириш учун уч ойдан сўнг иккинчи компонентни олса бўлади.

18
Мавзу:
COVID-19 умумжаҳон пандемияси