Қримга эътибор. Байден даврида НАТО режалари қандай ўзгармоқда

1173
(Янгиланган 19:08 17.02.2021)
Шимолий Атлантика альянси таркибий ислоҳотларга тайёргарлик кўрмоқда. Улар нафақат ташкилот аъзоларига, балки қўшни давлатларга ҳам таъсир қилади.

Жо Байден АҚШ президенти этиб сайланганидан бери режалар кенгайиб бормоқда: янги стратегияга Украина, Қрим ва Қора денгиз минтақасини қўшишни исташмоқда. Яна бир муҳим мақсад - Россия ва Туркияни уриштириб қўйиш. РИА Новости НАТО келгуси режаларини ўрганиб чиқди.

Коллектив мудофаа

НАТО қаерга қараб кетмоқда ва қандай мақсадларни кўзламоқда - альянс мудофаа вазирлари 17 февралдан бу саволларга жавоб излайди. Улар одатда март ойига режалаштирилган йиллик саммитдан олдин учрашадилар. Ҳамкасблар якуний кун тартибини келишиб оладилар ва ташкилот бош котибига тасдиқлаш учун тақдим этадилар. Тайёргарлик асабийланган: АҚШ президент администрацияси янгиланиши альянсда жиддий ўзгаришлар бўлишини ваъда қилмоқда.

Альянсда Америка - аввалгидек трансатлантик хавфсизликнинг асосий кафолати эканлигини яширишмаяпти. Шу ўринда улар Жо Байден ҳам ўз иттифоқчиларини қадрлайди, деб умид қилишмоқда. Яна такрорлашмоқда: Дональд Трамп давридаги каби ташкилот ичидаги муносабатларнинг кескинлашишига йўл қўймаслик муҳим.

Куни кеча Португалия вазири Жоау Гомеш Кравиньу очиқчасига айтди: "Трамп президентлиги - бу мафкуравий эксперимент. Унинг оқибатлари дунёда АҚШ ва Америка қудратининг обрўси учун вайронкор".

НАТО мудофаа вазирлари йиғилишидан сўнг дарҳол бўлиб ўтадиган Мюнхен хавфсизлик конференциясининг раиси Волфганг Исчингер ҳам сукут сақламади. Байдендан алянс учун нимани кутиш кераклиги мавзусини муҳокама қилар экан, у қуйидаларни таъкидлади: "Европаликларнинг ўзлари учун саволга жавоб беришлари муҳим: агар тўрт йил ичида америкаликлар Трампнинг қарашларига ўхшаш бўлган президентни сайласалар-чи?"

Бироқ, Вашингтон иттифоқчиларнинг ҳадиксирашини англаб етмоқда. Пентагоннинг янги раҳбари генерал Ллойд Остин эса уларни тинчлантиришга ҳаракат қилмоқда. "Америка иттифоқ қадриятларига содиқ қолмоқда", - дейди у.

Германия ва Франция учун махсус - асосий скептиклар - Байден администрацияси АҚШ президенти ва алянс бош котиби Йенс Столтенберг ўртасидаги бўлиб ўтган музокара акс этган видеони эълон қилди. "Коллектив мудофаага содиқлик Вашингтон учун муқаддасдир", - деди Байден суҳбат давомида.

Янги президент, эски талаблар

Иттифоқчилар билан муносабатдаги оҳанг ўзгариши АҚШ Трампнинг асосий талабидан чекинишини англатмайди: алянс аъзолари мудофаа харажатларини ЯИМнинг икки фоизигача оширишига тўғри келади. Мудофаа раҳбарларининг йиғилишида бу муҳим мавзулардан бири ҳисобланади.

Германия, Италия ва Испания ҳеч ҳам планкага етиб боришмади. 2024 йилгача бунинг уддасидан чиқишмаса керак. Бироқ, АҚШ янги администрацияси бунга хотиржамлик билан муносабатда бўлмоқда. "Вашингтон 2031 йилга келиб бу давлатлар мақсадли кўрсаткичларга эришишини кутмоқда", - деди Пентагон вакили Жон Кирби.

Столтенберг ҳам мудофаа харажатлари кўпайишига умид қилмоқда. Истисно қилмоқчи эмас: "Бу альянснинг барча давлатлари, шу жумладан яқинда қўшилган Шимолий Македония учун мажбурий. Ҳеч қандай ўтиш даври бўлмайди".

Пентагон вазиятни юмшатиш, Байден ва Трампнинг коллектив хавфсизлик бўйича қарашларда фарқли томонларни топишга ҳаракат қилди. АҚШ янги президенти, АҚШ ҳарбийлари фикрига кўра, бу тушунчани бошқача талқин қилади: Байден учун бу нафақат ҳарбий харажатлар, балки тиббиёт ва янги пандемияларнинг олдини олиш учун сарфланадиган маблағларни англатади.

Пентагонга кўра, демократнинг иттифоқчиларга содиқлигини яна бир тасдиғи, Германиядан контингент чиқаришни тўхтатиш тўғрисидаги қарор. Гарчи Берлин буни бошқача баҳоламоқда. Германия ҳукумати: мамлакатда Америка базаларини сақлаб қолиш - нафақат Европани, балки Американи ҳам Россия, Яқин Шарқ мамлакатларидан келаётган таҳдидлардан ҳимоя қилиш, деган фикрда қаттиқ туриб маъқулламоқда.

Туркияни қайтариш

Мудофаа идоралари раҳбарлари йиғилишда альянс таҳлилчилари томонидан 2020 йил охирида тайёрланган "НАТО - 2030" ҳисоботини муҳокама қиладилар. Бу тадқиқот асосида улар келгуси йиллар учун стратегия ишлаб чиқишга киришадилар.

"Янги халқаро вазиятга мослашиш муҳим. Инқирозларда НАТО тезкорлик ва уюшқоқлик билан ҳаракат қилиши керак, ҳатто асосий тамойилларни бузишга олиб келса ҳам", дейилган ҳужжатда.

Ҳисобот муаллифларининг фикрига кўра, Хитой ва Россия томонидан жиддий таҳдид келмоқда. Аммо бошқа минтақаларга ҳам катта эътибор қаратилган. Альянс аъзолари Америка ҳарбийларини Афғонистондан чиқарилиши билан шошилмасликка, диққатни Сурия ва Ироққа қаратишга ундамоқда.

Қора денгиз минтақаси янги стратегияда алоҳида қайд этилганлиги ҳам диққатга сазовор. Объективда - Туркия, Украина, Грузия. НАТО аъзолари: бу давлатлардаги хавфсизлик Европа ва Америкадаги вазиятга тўғридан-тўғри таъсир қилади, деб ишонишмоқда.

Ҳужжат муаллифлари таъкидлашича, НАТО мақсади - Анқарани трансатлантик орбитага қайтариш. Алоқаларни мустаҳкамлаш йўлида биринчи қадамларни АҚШ янги давлат котиби Энтони Блинкен қўйди: шу кунларда у Туркия ташқи ишлар вазири Мевлут Чавушўғлига қўнғироқ қилиб, Ғарб-Анқара  муносабатларидаги муаммоларни муҳокама қилди.

Аммо ишончли суҳбат амалга ошмади. Биринчи навбатда Блинкен Россиянинг С-400 зенит-ракета тизимидан воз кечишни талаб қилди.

НАТО кун тартибида Қрим

Альянс мудофаа вазирлари Киевнинг Қрим яқинидаги ҳаво майдонидан фойдаланиш бўйича сўнгги таклифини муҳокама қиладилар. Симферополнинг парвоз маълумот зонасига киришни альянсга ўтказиш ташаббуси ҳақида гап кетмоқда - бу Украинанинг таснифига кўра, Херсон вилоятига тегишли бўлган аэронавигация зонаси.

"Биз ҳаво ҳудудининг бу қисмидан НАТО операцияларида қўшин, техника ва юкларни ташиш учун фойдаланишни таклиф қиламиз. Россия билан чегара бўйлаб вазиятни мониторинг қилишда альянс қўллаб-қувватловига умид қиламиз", - деб тушунтирди Украина инфратузилма вазири Владислав Криклий.

Қрим Россияга қўшилгандан кейин, Қора денгиз устидан парвозларни бошқаруви бўлиниб кетди. Симферополда Россия диспетчерлари ярим орол бўйлаб ҳаракатланишни назорат қиладилар, денгиз устида халқаро трассалар эса аввалгидек Одесса ва Днепр диспетчерларининг қўлида.

Қримнинг Россияга киришини тан олмайдиган давлатлар украиналик диспетчерлар хизматидан фойдаланадилар. Аммо уларнинг самолётлари бевосита Қрим ҳудуди бўйлаб учиб ўтолмайди. Бироқ яриморол атрофида ва Қора денгизга қўшни сувлар устида улар эркин учишади.

Қримда бу ташаббусга аллақачон муносабат билдирилди. "НАТОнинг ҳеч қайси самолёти яриморол устидан учиб ўтмайди", - деди Қримдан Давлат Думаси депутати Михаил Шеремет.

Нотинч Кавказ

"Қора денгиз муаммоси НАТО кун тартибида Украина билан боғлиқ эмас, балки Россиянинг Кавказда таъсири кучайиб бораётгани сабабли пайдо бўлди. Россия тинчликпарвар кучларининг Тоғли Қорабоғ ҳудудига кириши альянсни ташвишга солди. Улар Москванинг у ерга келишини бевосита чақириқ сифатида кўришмоқда", - дейди РСМД бош директори Андрей Кортунов.

Қора денгиз мавзусини кўтариш - Украина ўзи ҳақида яна бир бор эслатиш учун имкониятдир. Шу билан бирга, экспертнинг прогнозларига кўра, Киев ҳукумати Россиянинг Қримдаги ҳарбий таркибини кўпайтиришни ўзларининг хавфсизлигига жиддий таҳдид сифатида қарашда давом этади.

"Украина анчадан бери ярим оролда олиб борилаётган қурилишлар ҳақида бонг урмоқда. Бу ерда гўёки тинч эмас, балки ҳарбий объектлар пайдо бўлиши ҳақида гап боради. Шунга кўра, бу “Россия таҳдиди" сифатида кўрсатилмоқда, - дейди Кортунов.

Аъзолик имтиёзлари

Қрим муаммоси - муҳим, аммо Қора денгизда НАТОни кучайтиришнинг ягона мақсади эмас, деб ҳисоблайди Анқарадаги Сиёсий тадқиқотлар маркази эксперти Орхан Гафарли.

"Туркияни қайтариш учун альянс ўзини Қора денгизда мустаҳкамлаши керак. Ҳозир НАТО ва Анқара кўплаб масалалар бўйича рози эмас. Аммо иккала томон ҳам - ҳамкорлик қилиш кераклигини тушунмоқда".

Туркия жамиятида ҳам НАТОга аъзоликни сақлаб қолиш талаби бор, дейди Гафарли. "Бу кўплаб имкониятларни беради. Альянсиз Эрдоғанга Ливия ёки Суриядаги можароларга аралашишни асослантириш қийинроқ", - дейди сиёсатшунос.

У яна бир афзалликни НАТО Туркия ва ЕИ мамлакатларига ўзаро қарама-қаршиликларни юмшатишига имкон беришида кўради. Шу билан бирга, Анқарага Греция, Кипр ёки Франциянинг ҳаракатларига тўсқинлик қилишга ёрдам беради, агар уларда тагмаъносида туркларга қаршилик бўлса.

Альянснинг нисбатан янги мақсади - Туркия ва Россия яқинлашувини қисқартириш. Аммо икки давлатни кўп нарса бир-бирига боғлайди, шунинг учун эксперт бу бажарилиши мумкин бўлмаган иш, деб шубҳа қилмоқда.

1173
Теглар:
Дональд Трамп, Жо Байден, Европа Иттифоқи, Европа, Эрдоган, Украина, Қрим, Туркия, Хитой, Франция, Германия, НАТО, АҚШ, Россия
Flagi USA i UE w Brukseli

Европага Россияни тўхтатиб туриш мажбуриятидан халос бўлишига имкон беришмаяпти

769
(Янгиланган 18:59 25.02.2021)
ЕИ яна Россияга қарши янги санкциялар қўлламоқда. АҚШда эса нафақат Навальний, Америка идора ва компанияларига қарши уюштирилган хакерлик ҳужуми учун “санкция ва бошқа чоралар” тўпламини тайёрлаш якунланмоқда.

ТОШКЕНТ, 25 фев — Sputnik. Ғарб Россияга қарши янги санкциялар тўпламини қўлламоқда: душанба куни Европа Иттифоқи “Навальнийнинг таъқиб қилинишига маъсул” қатор россиялик амалдорларга қарши алоҳида санкция киритишни келишиб олди (аниқ рўйхат бир неча кундан кейин эълон қилинади), АҚШда эса нафақат Навальний, балки Россияни айблашаётган Америка идора ва компанияларига қарши уюштирилган хакерлик ҳужуми (SolarWinds) учун “санкция ва бошқа чоралар” тўпламини тайёрлаш якунланмоқда.

Бу олдиндан тахмин қилинган эди. Россияга қарши санкциялар (алоҳида эмас, балки кенг кўламли АҚш санкциялари) мана етти йилдирки давом этиб келмоқда. Одатланиб қолса бўлардими? Албатта – бироқ Ғарб “ҳамкорларимиз” ўз хатти-ҳаракатларини асослайдиган важлар ҳамиша қизиқ. Айнан важлар, аргументлар. Сабаблар мутлақо тушунарли. Владимир Путин ФХХ ҳайъати йиғилишида чиқиш қилаётиб, улар ҳақида ҳам эслатиб ўтди.

“Биз Россия тўхтатиб туриш деб аталувчи сиёсатга дуч келмоқдамиз. Гап бу ерда халқаро муносабатлар учун табиий рақобат эмас, балки ривожланишимизни барбод қилиш, уни тўхтатиб қўйиш, ташқи периметр бўйича муаммо яратиш, ички беқарорликни келтириб чиқариш, Россия жамиятини бирлаштирув турувчи қадриятларга путур етказиш, натижада Россия заифлаштириш ва уни ташқи назорат остига қўйишга қаратилган изчил ва ўта тажовузкорлик ҳақида бормоқда. Биз буни кўриб ва билиб турибмизки, бу айрим постсовет мамлакатларида ҳам рўй бермоқда”.

Бу мақсадлар сирли эмас. Путин таъкидлаганидек, “Очиқ стратегик ҳужжатлар ва қатор мамлакат давлат арбобларининг ўта ошкора баёнотлари билан танишиб чиқиш кифоя”. “Россия, қатор бошқа мустақил, суверен марказларга бўлган нодўстона муносабатларини ҳатто яширишмаяпти”.

Ушлаб туришнинг барча усуллари ҳам яхши таниш. Путин уларни шунчаки бирма-бир санаб ўтди: “Бизни иқтисодий ва бошқа санкциялар билан кишанлашга, нафақат биз, балки ҳамкорларимиз манфаатдор бўлган йирик халқаро лойиҳаларни блоклашга, тўғридан-тўғри жамоат ва сиёсий ҳаётга, мамлакатимиз демократик жараёнларига аралашишга уринишмоқда. Ва албатта, махсус хизмат арсеналлари воситаларидан фаол фойдаланишмоқда”.

Буларнинг барчаси мамлакатимиз тарихида биринчи марта бўлаётгани йўқ: турли даврларда бизга қарши барча тилга олинган усуллардан фойдаланишган, шундай экан биз унга қарши туришга ва жавоб қайтаришни ўргандик. Айнан шунинг учун Путин дедики, “Россияга нисбатан бунга ўхшаш ҳаракатлар истиқболсиз” – бизни ҳеч қандай босим билан ён беришга мажбурлаш, ичкаридан барбод қилиш қўлдан келмайди. Шу билан бирга Россия ўзининг ҳимояланаётган, ўз суверенитети ва манфаатларини ҳимоя қилаётган роли ҳақида маълум қилади.

Қолаверса, биз ҳар вақт ҳамма билан муносабатларни ривожлантиришга, ўзаро ишонч ва ҳурмат асосида очиқ мулоқотга тайёрлигимизни таъкидлаб келамиз. Бу гал ҳам Путин буни эслатиб ўтди? Бироқ бунга жавобан нимани кўрамиз?

Россия Европа Иттифоқи билан ҳамкорликдан манфаатдор эмас, Россия ҳукумати мамлакатни авторитаризм йўлидан олиб бормоқда – ЕИ ташқи ишлар вазири янги санкциялар тўғрисидаги қарор қабул қилинган учрашувда шундай қарорга келишди. Европа демократияси раҳбари Жозеп Боррел эса Россия “ўзини душмандек тутишга аҳд қилган қўшни” дея атади ва таъкидлади: “Биз қарама-қарши тарзда ҳаракат қилишга қарор қилган қўшнилар билан доимий қарама-қаршиликга чап бериш учун моделни белгилаб олишимиз шарт”.

Яъни Европа, хусусан, Ғарб ҳам ишни умуман мана бундай тасаввур қилади: Россия қарама-қаршилик излаяпти ва муносабатларни ривожлантиришни истамайди. Қолаверса, Россия, маълум бўлишича, ҳамиша Европа ишларига аралашади ва ЕИ босим ўтказади. Шу боис энди Евроиттифоқ Москва билан муносабатларни уч тамойилдан келиб чиқиб йўлга қўяди.

Боррел уларни мана бундай таърифлади: Москва томонидан халқаро ҳуқуқ ва инсон ҳуқуқлари бузилган тақдирда қаршилик кўрсатиш, агар Россия ЕИга босимни кучайтирадиган бўлса, уни ушлаб туриш билан шуғулланиш, Евроиттифоқ манфаатдор бўлган йўналишлар бўйича Россия билан ҳамкорлик қилиш.

Қаршилик кўрсатиш, ушлаб туриш, ЕИга фойда бор жойда ҳамкорлик қилиш – Европа дипломатиясининг жанговар тўплами. Лекин гап нима ҳақида кетяпти?

“Халқаро ҳуқуқ ва инсон ҳуқуқлари бузилиши” остида деярли барча нарса – Қрим ва Навальнийдан тортиб ҳар қандай бошқа мавзугача, устига устак ҳам ички Россия, ҳам халқаро, назарда тутилмоқда. Россияда гей-никоҳлар бўлмагани учун санкциялар – яъни инсон ҳуқуқларининг бузилиши? Марҳамат. Абхазияни Грузияга “қайтаришдан” бош тортганлик учун санкция? Шубҳасиз. Европада навбатдаги эмигрант ёки россиялик қочоқ ўлдирилганини учун санкиция, ва умуман бирор бир кишини – ҳар вақтда. Немис бундестагининг компьютер тизимини бузишдими? Албатта, Россияни жазолаш керак.

Худди шундай ҳар нарсани ЕИга бўлган босим деб аташ мумкин. Айирмачилар Каталониянинг ажралишини ёқлаб овоз беряптими? Рус изини қидирамиз. Москвага “Германия учун муқобил” парламент фаркция вакиллари келяптими? Руслар Меркелга чоҳ қазишяпти. Москва Польша ва Чехиядаги совет жангчилари ҳайкалларининг бузиб ташланишига норозилик билдиряптими? Бахтиқаро ва эрксевар шарқий европаликларга тазйиқ ўтказишади. Газ қувури қуришяптими? Европани иккига ажратишмоқчи. Қуришдан бўйин товлашяптими? Европани музлатиб қўйишмоқчи. Бемаънилик? Йўқ, янглиш билдирилган муносабат.

Яъни ЕИ Россия билан муносабатларни бир томонлама тартибга солувчи, жазолайдиган ёки ўз хоҳишига кўра шафқат қиладиган ҳуқуққа эга бўлмоқчи. Россия эса буни бор нарса деб қабул қилиши ва жаҳли чиқмаслиги керак. Бундан ташқари, олийжаноб европаликларга фойда келтирадиган соҳалардаги ҳамкорликка чақиришса, лаббай деб туриши керак.

Бироқ воқеликда буларнинг бари аксинча: ўзини душмандек тутаётган қўшни бу ЕИ. Россияга босим ўтказади, шарт қўяди, панд-насиҳат қилади, лой чаплайди, ички ишларига аралашади ва буни ўз ўзидан табиий ҳолат деб ҳисоблайди. Украинани Россиядан (атлантик ташаббусга кўра бўлса ҳам) узиб олишга уринаётган, Шарқ ва Ғарбнинг тарихий чегараларини ўзгартиришга, ўз ҳудудини рус тамаддуни ҳисобига кенгайтиришга уринаётган аслида ЕИ ўзидир. Ва у Россия бунга жимгина кўнишини хоҳлаяптими?

Бунга ўхшаш сурбетлик чорак аср, ҳатто 15 йил аввал, Россия ўз ҳаётини қутқариш учун курашаётган ва барча рус дунёси билан шуғуллана олмаётган, европаликлардан ўзини одобли тутишни талаб қила олмаган пайтда тушинтириш мумкин эди, лекин ҳозир Россиядан бепарво ўқувчи итоаткорлигини кутиш кулгули.

Россия ҳар қандай ҳолатда ўзига мос шарт-шароитларда Европа билан муносабатларини қайта қуради – ЕИ буни қанчалик барвақт англаса, бу жараён шунчалик осон ва тез бўлади. Европанинг бунга ҳеч қандай муқобили барибир йўқ: у ўзига на Россиядан узоқлашиш, на қўшнидан душманга айланишни эп кўради. Аниқроғи, эп кўра олдию – лекин фақат охирги марта ўзи учун.

769
Теглар:
санкциялар, Ғарб, Россия, Европа

Кўринмас ҳимоячилар - Россия яширин ракета ташувчилар қурмоқда

666
(Янгиланган 14:36 25.02.2021)
Энг сўнгги синовларда маълум бўлишича 677-лойиҳа сув ости кемалари яширинлик даражаси олдинги дизел-электрик сув ости кемаларидан ҳам юқорироқ.

ТОШКЕНТ, 25 фев — Sputnik. Келажак қуроллари, шовқинсиз ва яширин – 2022 йилда Россия денгиз флоти 677 “Лада” лойиҳасига мансуб биринчи дизель-электрик сув ости кемаларини олади. Уларни ишлаб чиқариш учун 20 йилдан ортиқ вақт керак бўлди. Ушбу субмарина юқори аниқликда зарба берувчи қурол ташиши мумкин, унинг йўналишини аниқлш эса – жуда мураккаб.

"Қийин фарзанд"

"Кронштадт" ва "Великие Луки" сув ости кемалари денгизчиларга 2021 йилда етказиб берилиши керак эди. Лекин "Адмиралтейские верфи" корхонаси бош директори Александр Бузаков айтишига қараганда, контрагентлар туфайли топшириш санаси орқага сурилган.

Сентябр ойида Бирлашган кема қурувчи коропорация раҳбари Алексей Рахманов, етказиб берувчи корхоналардан бири кечикаётгани туфайли иккита серияли кемабуюртмачига бироз кечикиб топширилишини хабар қилган эди.

Умуман, кемасозлик соҳасида кечикиш одатий ҳолга айланиб қолган десак муболаға бўлмайди. Масалан, "Санкт-Петербург" бош кемасини қуриш 1990 йилларда бошланган эди ва 2004 йилда битказилиши керак эди. Лекин Шимолий флот уни фақат 2010 йилда олди.

“Лада” сув ости кемалари анчагина эскириб қолган 877 лойиҳага мансуб "Палтус" сув ости кемалари ўрнига келиши керак эди. Янги кемалар кичикроқ ва гидролокаторлар учун кам сезиларли. Россия кемасозлиги учун янги бўлган, бир корпусли схема ҳам сув ости кемасининг акустик яширинлигини таъминлайди.

Ундан ташқари янги кемалар ҳаво керак бўлмайдиган (анаэроб) турдаги двигатель билан жиҳозланади.

Кема қуриб битказиў муддати кечиктирилишига ҳам ана шундай янги ечимлар кўплиги сабаб бўлган бўлса ажаб эмас. Масалан бош кема қуриш ва синаш вақтида ҳам гидроакустик мажмуа билан жиддий муаммолар содир бўлган эди. Электр двигателининг қуввати кам бўлгани туфайли сув остида керакли тезликка эриша олмас эди.

ҲДФ янги дизел электрик сув ости кемларига муҳтож бўлгани туфайли, улар “Лада” ўрнига 6та вақт билан текширилган 636 лойиҳага мансуб "Варшавянка" сув ости кемаларига буюртма берган эди.

Хавфли “кичкинтойлар”

Мутахассислар фикрига кўра “Лада” – бу энг замонавий ва келажаги порлоқатомсиз субмариналардир.

Кичик ўлчамга эга бўлишига қарамасдан, ушбу кемалар ўзларнинг универсаллиги ва куп функциялиги билан ажралиб туради. Сув ости ва сув усти кемаларига қарши курашиши, денгиз қирғоғидаги объектларга зарба бериши, миналар ўрнатиши ва қирғоқларни десантдан ҳимоя қилиши, бўлинмалар ёки махсус юкларни ташиш мумкин.

Лекин уларнинг асосий ютуғи – юқори автоматлашгани ва кам шовқин чиқариши. Шунингдек уларнинг мобиллиги ва юқори манёврлилиги диверсион ва разведка операцияларида қўл келиши мумкин. Кеча кучли гидроаккумулятор ва 3та антенналар билан жиҳозланган. Бири – олдида, иккитаси – ён томонида.   

Сув сиғими 1,8 минг тонна булган кеманинг тезлиги соатига 20 узелга етади. Ҳаракатланиш тезлиги 350 метргача, экипаж сони – 30 кишигача етади.

“Лада” ўз бортида 533 миллиметрли 18та торпедо ва 20та мина олиб юриши мумкин. Албатта унинг бортида тез ҳаракатланувчи (300км/с) “Шквал” торпедо-ракеталари ва “Калибр” ракетларига эга.

Дастлабки икки субмарина оддий энергетик қурилма билан жиҳозланади, чунки анаэроб қурилмалар ҳали яратилгани йўқ. Лекин лойиҳанинг қолган кемалари ана шундай қурилма билан жиҳозланади.

Кўринмас қўриқчилар

"Лада" — сув ости кемаларининг мутлақ янги класси бўлиб, у олдинги сув ости кемалари асосида қурилган, лекин сўнгги 15-20 йил ичида ушбу кемаларда 150 дан ортиқ тажриба-конструкторлик ишлари ўзлаштириб олинган.

“Олдин ҳеч қандай лойиҳада бундай бўлмаган. Бошқача қилиб айтганда бу катта сув ости лабораториясидир”, - дейди флотни қўллаб-қувватлаш Жамоат ҳаракати раиси, биринчи ранг капитани Михаил Ненашев.

Эксперт хулосасига кўра, “Лада” - турли тактик ва стратегик вазифаларни бажариши мумкин. Хусусан, унинг бортига олдинги кемаларга қараганда кўпроқ торпедолар ёки ракета мажмуалари жойлаштирилиши мумкин.

 Дизель-электрик сув ости кемалари шовқини денгиз шовқини билан тенг деса ҳам бўлади. Янги гидроакустика жуда узоқ масофадаги шовқинларни тинглаши мумкин.

“Бу жуда муҳим, чунки “Лада” кемалари Арктикада навбатчилик қилади. Унинг яна бир устуворлиги – кичик ҳажми, демак кема ҳам чуқур ҳам саёз сувларда ҳам ҳаракатланиши мумкин. Рақибнинг атом сув ости кемалари ҳамма жойда ҳам ҳаракатлана олмайди, лекин “Лада” – жуда самарали ҳимоя қурили бўлиши мумкин”, - дейди Ненашев.  

Россиянинг дизел сув ости кемалари ўз тоифасида дунёда энг яхши деб тан олинган. 636.3 лойиҳасига мансуб 6та дизел-электрик кемалар яқинда Қора денгиз флотида хизмат қилмоқда. Яна олтита кема яқинда Тинч океани флотига етказиб берилади. Яширинлиги ва шовқинсизлиги учун ушбу сув ости кемаларини НАТОда – “қора туйнуклар” деб ном беришган.

Лекин янги “Лада” кемалари янада тинчроқ. "Санкт-Петербурга" кемаси синовида маълум бўлишича 677-лойиҳа кемалари яширинлиги олдинги серия дизел-электрик кемаларидан ҳам юқорироқ.

666

Бутина америка турмаларидаги қийноқлар ҳақида гапирди

42
(Янгиланган 18:07 27.02.2021)
Бутинанинг айтишича, уни карцерга ўтказиб, у ерда тўрт ой давомида ушлаб туришган, гарчи халқаро стандартлар бўйича карцерда 15 кундан ортиқ ушлаш мумкин бўлмаган.

ТОШКЕНТ, 27 фев — Sputnik. Америка қамоқхонасидан озод қилинган россиялик, жамоатчилик палатаси аъзоси Мария Бутина "НТВ" учун суратга олинган фильмда америка турмасида бошидан кечирганлари ҳақида сўзлади.

"Рўй берган воқеаларни холокостга қиёслаш мумкин, ахир бу миллатингиз туфайли таъқиб эди-да. Ҳозир эса россиялик ватандошларимизни ҳам худди шундай миллати ва фуқаролиги учун таъқиб қилишмоқда", - деди у.

Бутинанинг айтишича, уни карцерга ўтказиб, у ерда тўрт ой давомида ушлаб туришган, гарчи халқаро стандартлар бўйича карцерда 15 кундан ортиқ ушлаш мумкин бўлмаган.

"Тунда ҳар 15 дақиқада светни ёқишиб: "Are you окay?" (Яхшимисан?) деб сўрашади. То уларга жавоб бермагунингга қадар сени уйғотаверишади", - деди Бутина.

Бундан ташқари, Бутинани аллақандай препаратлар қабул қилишга мажбур этмоқчи бўлишган.

"Улар одамни урмайди, шунчаки руҳан қийнашади, психотроп препаратлар ичишга мажбур этишади, чунки улар таъсирида тергов қилиш осонроқ", - дейди Мария.

Бутинанинг айтишича, кунига беш маҳалдан назоратчилар унинг камерасига келиб, контрабанда борлиги гумони остида уни яланғоч қилиб ечинтиришган.

Россияликнинг сўзларига кўра, камерада деярли ҳеч қачон свет ўчирилмаган. Боз устига, назоратчилар ҳамиша баланд чийилдоқ овоз чиқишини таъминлаб берганлар.

"Яъни улар ҳамиша шу чийилдоқ овоз билан ҳам мўртлашиб қолган руҳиятингизга таъсир ўтказишади. Иродангизни тамомила синдиришади", - деб хотима қилди Бутина.

Бутина 2018 йилнинг июлида қўлга олинган ва "ноқонуний чет эл агенти бўлиш мақсадида тил бириктирув" айблови билан 18 ойга қамалган. 2019 йилнинг октябрида Бутина озодликка чиқарилган ва Россияга депорт қилинган эди.

42