Бухара

Москвадан Бухорога саёҳат: эртак-шаҳар, обидалар шаҳри

625
(Янгиланган 09:44 12.09.2017)
Қадим шаҳар сирлари, такрорланмас ўзбекона меҳмондўстлик, туристик ташвишлар ва албатта жонли тарих қаршисидаги ҳайрат -Sputnik Ўзбекистон мухбирининг Бухоро шаҳрига бағишланган репортажи

Антон Курилкин

Меҳмондўстлик удуми

Эрталаб Улуғбекнинг Карим исмли дўсти яшайдиган Бухородаги қишлоқлардан бирига кириб борамиз — унга Москвадан олиб келинган совға-саломларни беришимиз керак. Шунчаки совғани бериб йўлга тушишнинг иложи бўлмади — Карим бизни нонуштасиз қўйиб юбормаслигини айтиб оёқ тираб туриб олди.

Айнан мана шу уйдаги зиёфатдан олдиндан тайёрланмаган туристнинг чидамлилиги синови бошланади — ўзбекона меҳмондўстлик. Сутли иссиқ нон ва чой билан меҳмон қилганидан сўнг Карим меҳмонларга кетишга ижозат берди.

Йўлимизда давом этамиз, манзилимизга жудаям яқин қолди. Йўлда турли машиналарга кўзимиз тушади — янги "Шевроле"лардан тортиб эски "ЗИЛ"ларгача. Баҳодирнинг айтишича, ҳаттоки жуда эски машиналарни ҳам маҳаллий усталар замонавийлаштириб ташлашади — автомобил дизел эмас, газда ишлаши учун янги ёнилғи тизимини ўрнатишади.

Ибн Сино номидаги улкан мажмуа — музей ва тиббиёт коллежига кирдик. Афсонавий олим таваллуд топган жойда ўша давр иншоотлари сақланиб қолмаган, лекин музейнинг алоҳида биноси қадимий осори-атиқалар сақланади ва бўлажак шифокорлар бу мерос билан танишишлари мумкин.

Ниҳоят, Бухоро шаҳрига кириб келамиз. Бир неча кунлик йўлдан сўнг дам олиш ва атрофдаги гўзалликдан баҳра олиш мумкин бўлган эртакмонанд ва шинам шаҳарга тушиб қолдик.

Баҳодирнинг уйи остонасидан ҳатлаб ичкарига киришимиз билан бизни тушликка таклиф қилишди. Эрталабки нонуштадан кейин қорним тўқ бўлса-да, рад этмадим — акс ҳолда мезбонлар хафа бўлишади. Бунинг устига, тотли ис таратиб ўзига чорлаб турган мазали таомдан воз кечишнинг имкони йўқ.

На улицах Бухары
© sputnik /Антон Курилкин
Бухоро кўчалари

Вақт астагина пешиндан ҳам ўтди ва ухлаб олиш учун имконият туғилди. Ўзбекистонда Испания ёки Италиядаги каби "сиеста" атамаси (тушдан сўнг ухлаб олиш) йўқ бўлса ҳам, жазирама пайтида шаҳар ўзига хос уйқуга чўмади. Офтоб қиздириб турган пайтда Россиянинг ўрта минтақасидан келган бу иқлимга ўрганмаган турист учун сайр қилиш оғир, шу боис сайрни кечки пайтга қолдирдик.

Продавец морса на улице в Бухаре
© sputnik /Антон Курилкин
Бухородаги кўчада морс сотаётган сотувчи

Бироқ тушлик қилиб бўлганимиздан кейин кечки сайр бекор қилинди — биз машинада йўл-йўлакай шаҳарни томоша қилганча Улуғбекларникига отландик. Яна бир неча соат зиёфат бўлди. Фақат эртага шаҳарни кўришимиз ва қайтишга билет олишимиз кераклигини бот-бот айтганимиздан кейингина мезбон бизларга истамайгина жавоб берди. Агарда тиғиз жадвалим бўлмаганида бу ерда тунгача гаплашиб ўтиришимиз мумкин эди.

Аввало тартиб муҳим

Зиёфат ўз йўлига, лекин мамлакатда бўлиш тартибини ҳеч ким бекор қилмаган. Ўзбекистонга келган турист Ички ишлар вазирлиги бўлимларида рўйхатдан ўтишлари шарт ва меҳмонхоналарда бу иш билан меҳмонхона ходимлари шуғулланишса, менга ушбу жараёндан ўзим ўтишимга тўғри келди.

Умуман олганда, бу қийинчилик туғдирмайди — паспорт столидаги майор қандай ҳужжатлар керак бўлишини обдон тушунтирди, кечга бориб эса штамп босилган паспортимни олдим. Тўғри, бож тўловини тўлаш учун банкка бориб-келишимга тўғри келди.

Гапнинг пўсткалласини айтганда, бож тўлови — туристлар учун энг асосий муаммо. Унинг миқдори нисбатан оз — беш АҚШ доллари, лекин бу пулни расман банкда алмаштириш, кейин эса йиғимни квитанция бўйича сўмда тўлаш керак.

Хорижлик сайёҳлар учун бундай ҳолатларни солиштириш саёҳатдаги энг қизиқ нарсалардан бири ва бошқа мамлакатлардаги одамлар қандай яшашаётгани ҳақида тушунчага эга бўласан.

Россия банкларидан фарқли ўлароқ, Ўзбекистондаги банкларда хавфсизлик чоралари анча жиддий — эшик олдида милиционерлар ёки қўриқлаш хизмати ходимлари туришади. Улар хавфсизликни назорат қилишдан ташқари, одамларга қайси томонга, қайси йўлдан юриш мумкинлигини ҳам тушунтириб туришади.

Рўйхатга олиш жараёни ҳаммаси бўлиб бир соатдан озроқ вақтни олди, ушбу масала билан шуғулланаётган милиция ходими эса мамлакатда бўлиш муддатимни яна икки кунга узайтириб олишимни маслаҳат берди. Ҳар эҳтимолга қарши, мабодо билет сотиб олишнинг имкони бўлмай қолса ёки вақтида учолмай қолсам асқотаркан. Кейинроқ маълум бўлишича, унинг маслаҳатлари бежиз эмас экан.

Ўтмишга саёҳат

Барча расмиятчиликларни ҳал қилгач, диққатга сазовор масканларни кўришга йўл олдик. Мислсиз даражада кўп тарихий иншоотлар орасидан бирортасини ажратиб кўрсатиш амримаҳол: бутун шаҳар марказидаги тор кўчалар, мозаика билан безатилган аркалари билан дунёга машҳур масжид ва мадрасалар барчаси яхлитликни ташкил этади.

Медресе в Бухаре
© Sputnik / /Антон Курилкин
Бухородаги мадраса

Бу ерда вақт ўзига хос тарзда ҳаракатланади, ўтмиш эса замонавийлик билан уйғунлашиб кетади. Бунёд этилган вақтига қарамасдан барча иншоотлар аъло даражада сақланган, барчасининг ичига кириш, яқиндан томоша қилиш мумкин. Гўёки бирданига бир неча юз йил аввалги даврга қайтиб қолгандек бўласиз.

Мозаика на архитектурных памятниках в Бухаре
© sputnik /Антон Курилкин
Бухородаги архитектура ёдгорлигидаги мозаика

Ўрта аср чорраҳаларидаги савдо расталарида бугунги кунда ҳам идиш ва пичоқдан тортиб турли сувенирлар сотадиган атторлар ўтиришади. Уларнинг аксарияти ўз маҳоратларини эҳтимолий харидор ва туристларга намойиш этганча кўчанинг ўзида буюмларга зеб беради.

Хорижликлар учун музей ва айрим тарихий иншоотларга кириш пуллик, лекин нархлар рамзий. Масалан, Арк қароргоҳига кириш учун хорижлик туристдан дастурдан келиб чиқиб бир неча минг сўм олишади.

Бухара. Улочка в старом городе
© sputnik /Антон Курилкин
Бухоро. Эски шаҳардаги кўча

Беш минг сўмга экскурсовод хизматидан фойдаланиш мумкин. Одатда мен гидларга кўп ҳам мурожаат қилмайман, чунки кўпинча бир хил оҳангдаги минғир-минғирни эшитиш одамни чарчатади, осори атиқа билан шошилиб таништириш эса завқ бағишламайди. Ўрта аср дурдоналари бўлган бу архитектура ёдгорликларини бир ўзинг томоша қилишга нима етсин.

Цитадель Арк в Бухаре
© sputnik /Антон Курилкин
Арк қароргоҳидан шаҳарнинг кўриниши

Лекин бу сафар қалъа туристик бюроси ходими мени ходим билан бирга оддий туристлар учун ёпиқ бўлган айрим жойларга ҳам кириш мумкинлигини айтиб қизиқтириб қўйди. Тан олиб айтаман, бу ҳаётим давомидаги энг яхши экскурсия бўлди.

Биз қалъанинг туристлар кўриши мумкин бўлган ҳар бир қисмини шошмасдан кезиб чиқдик, экскурсовод эса тарихий фактлар, ривоятлар ва ўзи тўқиган афсоналар асосида мазкур мажмуа, амирлар ва ХХ асрдаги Бухоро ҳақида шундай ҳикоя қилиб бердики, ундан узоқлашгим келмай қолди.

Улица в исторической части Бухары
© sputnik /Антон Курилкин
Бухоронинг тарихий қисмидаги кўча

Жонли тарихдан воз кечиб шаҳар марказини тарк этишни асло истамасдим, бироқ вақт сиқувга олиб борарди. Бозорга улгуриш ва қайтиш билети масаласини ҳам ҳал қилиш керак эди.

625
Мавзу:
Махсус репортаж: Москвадан Бухорога автоуловда саёҳат (6)
Город Самарканд. Вид на площадь Регистан

Самарқандда "Ипак йўли" туризм университети очилди

156
(Янгиланган 11:38 16.10.2020)
Самарқандда Марказий Осиёдаги биринчи туризм университети расман очилди. Бу ушбу соҳадаги Марказий Осиёнинг биринчи ОТМ бўлди.

ТОШКЕНТ, 16 окт - Sputnik. Бугун Самарқанд шаҳрида "Ипак йўли" халқаро туризм университетининг тантанали очилиш маросими ўтказилди.

Маросимда Ўзбекистон Республикаси Бош вазири ўринбосари, Туризмни ривожлантириш давлат қўмитаси раиси А.Абдуҳакимов, Самарқанд вилояти ҳокими Э.Турдимов иштирок этди.

Eниверситет Ўзбекистон президентининг 2018 йил 28 июндаги қарори билан ташкил этилган ваМарказий Осиёда туризм соҳасидаги биринчи университет ҳисобланади.

 

156
Генеральный директор туроператора Дельфин Сергей Ромашкин

Ромашкин: туризм бизнеси 2023 йилдан олдин жонланмайди

70
(Янгиланган 09:42 16.10.2020)
Бутунжаҳон туризм ташкилоти дам олиш соҳаси бозори 80%га қулашини прогноз қилмоқда. "Дельфин" туроператори бош директори Сергей Ромашкин инқироз бош сабаблари нимадалиги ва қачон ҳолат барқарорлаши мумкинлиги ҳақида гапирди.

Коронавирус кўплаб соҳаларни инқирозга учратди, айниқса, туризм соҳасини. Муаммо молиявий имкониятларда эмас, балки бутун дунё бўйича одамларнинг руҳий ҳолатидадир, дея таъкидлади эксперт Sputnik Литвага берган интервьюсида.

"Чет эллик меҳмонларга бўлган ва одамларнинг ўзаро муносабатларида ҳам эҳтиёткорлик сингари психологик омиллар ҳали узоқ вақтгача ўзини намоён этади. Мана, кинотеатрлар ва ресторанлар очилди, аммо аввалгидек одам тўплай олишмаяпти. Гап одамларнинг пулни тежай бошлаганларида эмас, балки, жамоат жойлари бориш учун хавфсиз дея қабул қилинмаётганида. Фикримча, барчамизга тинчланиб олишимиз учун вақт даркор, аммо, ҳозир иккинчи тўлқин ҳақида гапирилаётган бир вақтда қандай ҳотиржам бўлиш мумкин? Яъни биз ҳозирча бу психологик инқироздан чиқиб кета олганимиз йўқ - биз унинг қуршовидамиз", – деди Ромашкин.

Эксперт баҳосига кўра, туризм соҳаси тикланиши учун узоқ вақт керак бўлади. Инқирозгача бўлган кўрсаткичларга 2022-2023 йиллардан олдин қайтмайди. Бу вақтга қадар ҳолат секин-аста ўнгланиб боради. 2020 йил якунига кўра экспертлар прогнозига қараганда қулаш икки 80%ни ташкил қилса, 2021 йилда ҳолат яхшиланиши ва инқирозгача бўлган даврнинг учдан бир кўрсаткичини ташкил этиши мумкин.

70

"Руслар буни уддалади": жаҳон тоталитар державаси барпо этилди

660
"Россия сегодня" Халқаро ахборот агентлиги Америка Қўшма Штатлари бизни яқин тўрт йил ичида нима учун жазолайди, деган саволга жавоб топди

Виктор Мараховский
Бу - гарчи тўғридан-тўғри бўлмаса-да, аммо жуда тушунарли жавоб. Агентлик мутахассислари олти ой давомида ўнлаб америка ОАВларида чоп этилган мақолалар бўйича ("Саккизоёқ 3" коди билан) тадқиқотлар ўтказдилар, унда бизнинг давлатимиз номи ҳам келтирилган.

Хулоса: Америка медиа-соҳасида (демакки америка сиёсатида ҳам) бизнинг сиз билан мавжудлигимиз контексти энди анча ойдинлашди (ва шунинг учун Америка сиёсати учун) аниқ. Шунингдек, унда бизга қандай роль ажратилгани ҳам.

Демакки, бизга бўладиган, Россияга нисбатан кутилаётган тахминий муносабатлар ҳам тушунарлидек.

Яхши хабар: америка ОАВлари бизни эслашади, яхши кўришади, ва ҳатто 2016 йилгидан, яъни "руслар борасидаги жазава" ўз чўққисида бўлган вақтдагиданда кўпроқ эсга олишар экан (эсга олишлар чорак кўрсаткичга ортган).

Нохушроқ хабар: ўтган йилги обзордан тахминан бир йил ўтиб ҳеч вақо ўзгарган эмас.

Жорий йилнинг 1 августидан 15 ноябрига қадар Россия ҳақида чоп этилган 1227 мақола орасида — нольтаси позитив ёзилган. Нейтрал, дея баҳолаш мумкин бўлган мақолалар ("йўқ, руслар Трамп ғалабаси ҳақидаги заҳарли хештегни ишга туширмади", "йўқ, руслар сайлов натижаларига таъсир кўрсатишмади"; "руслар сайловларга аралашувини инкор этишмоқда" каби), - 46 та, ёки умумий ҳажмдан тўрт фоизни ташкил этади.

Қолган 96 фоизи — бу ҳаттоки такрорий эмас, балки мақсадли аудиторияга бир хил мантрани аҳмоқона тарзда сингдиришдан иборат: руслар сайловларга аралашишмоқда, руслар ижтимоий тармоқларда сизнинг онгингизни бузмоқда, руслар Трамп учун, руслар фейкларни тарқатишмоқда.

Габриэлнинг Россия АҚШ сайловларига аралашмаслиги ҳақидаги сўзлари ортида нима турибди? Германияда Россия АҚШда ўтказилган 2016 йилги сайловларга аралашмагани ҳақида гапира бошлашди. Sputnik радиоси эфирида сиёсатшунос Юрий Почта немислар Қўшма Штатлар томонидан, шу жумладан ўз номларига ҳам қарши айтилаётган айбловларнинг асоссизлигини тан олишни бошлашгани ҳақида таъкидлади.

Ушбу сингдиришлар шу даражада умидсиз ва зерикарли эдики, бу ерда ҳатто ҳазм этиладиган нарсанинг ўзи йўқ эди: кабинетларда ёки масофадан иш билан банд бўлган, ўз ҳаётида ҳеч нарса билан ҳақиқатда қизиқмайдиган журналистлар ва муҳаррирлар ўтиришар, улар ҳафтасига беш марта (мисол учун CNN — 106 кунда 570 та мақола чоп этган) қуйидагилардан бизни хабардор этиш учун оғиз очишарди:

— Путин ўз броси Трампни бизнинг сайловларга аралашиш учун қўллаб-қувватлаш ҳақида орзу қилмоқда,
— Россия сайловларимизни синдиришга ҳаракат қилишда давом этмоқда,
— Россиялик троллар аудиторияга таъсир кўрсатмоқда,
— Ижтимоий тармоқлар рус хакерлари ва троллар фаолиятини лозим тарзда назорат қилмаяпти,
— Трамп учун овоз бериб, сен соядаги қора лорд Путиннинг кўрсатмаси бўйича овоз бермоқдасан.
Буларнинг барчасининг, табиийки Россияга нисбатан ҳеч қандай алоқаси бўлмаган ва бўлмайди ҳам. Бу АҚШ медиа-ҳаётининг ички бир элементи - онги суст омма ва узлуксиз сайловлар цикллари кечадиган мамлакат.

Бу шундай бир давлатки, бу ерда ички душманлар бўйлаб зарба берадиган медиапушкаларнинг асосий вазифаси оммага узлуксиз равишда - бир хилдаги суггестив мантраларни, яқин қолган сайловларда қатнашиб, лозим бўлган номзодга овоз беришга даъват қилувчи (бу, агар ёдингиздан кўтарилган бўлса, демократия деб аталади) гипнос-мантраларни етказишдан иборат.

Икки минг йигирма иккинчи йил ушбу тетик демократияга фақат битта янгилик олиб келди: ижтимоий платформалар-гигантлар Facebook ва Twitterда ўз назоратида бўлган медиа-майдонни демократлардан бўлган номзод Жо Байден фойдасига цензура қилди.

Яъни:

— Трампни "бузғунчи мафияга қарши курашувчи" сифатида улуғлайдиган коллектив онгларни бостириш (Qanon тақиқига қаранг) - бунда Трамп Путиннинг қўғирчоғи ва оқ ирқчилар ҳомийси сифатида иблисона бир қиёфада гавдалантирилди,

— Трамп ҳар сафар оғиз очганида "ижтимоий тармоқлар томонидан жалб қилинган мустақил экспертлар" томонидан унинг гаплари ёлғон сифатида баҳоланган тақдирда, уни мум тишлашга мажбурлаш (19 октябрдаги маълумотларни топишга муваффақ бўлдим: Трамп 65 марта "мум тишлатилган", аммо Трамп оғзини оммавий равишда ёпиш кўринишидаги ҳақиқий разолат ҳали олдинда эди),

— Байден ва унинг оиласи Украинада қандай ўйнаганлари мавзусига бағишланган энг мейнстрим матбуот суриштирувларини ҳам оғзини ёпиб ташлаш (бу ерда Twitter ва Facebook ўта натижадор бўлди — New York Postда ёритилган кичик-Байденнинг саргузаштлари ҳақида демократ-сайловчиларнинг каттагина қисми бехабар қолиб кетди).

Биз ахборот асри XXI асрнинг тоталитар державаси барпо этилиши саҳнасини кузатдик, ва у деярли кўз ўнгимизда тамом бўлди.

Медиа-майдонларга эгалик қилувчилар бир вақтнинг ўзида фантомларни реклама қилиб (масалан, худди ўша рус аралашуви, холбуки 5 ноябр куни АҚШ киберхавфсизлиги ва инфратузилма хавфсизлиги агентлиги бўйича раҳбари Кристофер Кребс айтганидек, умуман бўлмаган) , унга айтиладиган эътирозларни блоклашмоқда, демократларга берилган овозлар сеҳрли тарзда 14 миллион овозга кўпайиб, иккиланаётганлар овози йўқ қилинди ва худди ўша "ҳеч қандай алдашлар бўлмади, Трамп алдаяпти, трампистлар ҳам" ритмидаги гипнос-мантраларни илгари сурмоқда.

...Бу ерда нимани қайд этиш лозим?

Биз, албатта, АҚШ маъмуриятининг кейинги ҳаракатларига таъсир кўрсатишга қодир эмасмиз. Биринчидан, чунки Америкада "Россияпарастлар лоббиси" йўқ ва бўлмаган ҳам (айтганча, айниқса у ҳеч қачон республикачилар орасида бўлмаган: АҚШдаги "россияпараст" сиёсий арбоб аслида Демпартиядан президентликка маргинал номзод Тулси Габбард бўлган, у бизни жазолашга даъват қилмагани учун "рус активи" деган ном орттириб олганди).

Иккинчидан — ва энг асосийси — биз битта оддий нарсани ёдда сақлашимиз керак: мана ўн йилдирки АҚШ элитаси (сиёсий, медиа, ва бошқа исталган) Россия ҳақида ҳеч вақо билмайди. Американинг ҳеч бир сиёсатчиси бизнинг заҳарли мамлакатимизга келишмайди, уларнинг ҳеч бири Москва, Питер, Екатеринбург, Сибирь ва Камчаткани кўрмаган; уларнинг ҳеч бири руслар билан учрашмаган, албатта, БМТда тайёрлаб қўйилган навбатдаги ўзаро "батлл"ларда иштирок этадиган рус дипломатларидан ташқари; Россия ҳақидаги барча маълумотлар уларга, ҳар сафар Путин томонидан заҳарланадиган ва мўъжиза туфайли омон қоладиган трансмиллий сиёсий-лесбиянкалар ва ўта бадқовоқ мухолифатлардан иборат патологик кадрлар орқали етказиб турилади.

Аммо, буларнинг барчаси ҳам улар эътибори перифериясида: барча асосий душманлар уларнинг ўз миллати ичида мужассамлашган ва айнан уларни биринчи ўринда забт этишади.

Бундаги яхши хабар нимада дейсизми?

Юқорида санаб ўтилган сабабларга кўра бизнинг давлатимизга қарши кураш ва жазолашнинг аллақандай ноёб методлари қўлланилади, дея ўйламаслик лозим.

Исталган бир мамлакатга аниқ ва мақсадли ҳаракатларни қўллаш учун уни билиш талаб этилади. Қандайдир отишмада олий даражадаги боссни ўлдиришга ҳаракат қилганлар, билишадики: буни узоқ ўрганишсиз амалга ошириш мумкин эмас.

Хуллас: гап АҚШ Россиянинг оғрийдиган жойига зарба беришга унчалик қодир эмаслигида ҳам эмас (отиладиган нарсанинг барчаси кўп йиллар олдин отилиб бўлинган). Ҳаммаси бунданда ёмонроқ: улар ҳаттоки бизнинг мамлакатга зиён етказиш масаласида ҳақиқатан диққатни жамлашга қодир эмас.

Биттагина оддий сабабга кўра: айни вақтда у ерда ички оппонентларни ўз асосий рақиби сифатида кўрувчи медиа-сиёсий олигархия ғалаба қозонди.

Бу эса, ушбу фонда қуйидагиларга босим ўтказиш лозимлигини англатади:

— "янги тенглик" ни рад этадиган диний консерваторларга, яъни девиант озчиликларнинг сўзсиз имтиёзли позициясини;
— ўзининг бекаму-кўстлиги ва уларнинг оқланган ҳаёт тарзи ҳақидаги тасаввурлари учун оқ танли эркакларни;
— "яшил" энергетика фойдасига анъанавий энергетикага, —
олдиндан шуни айтиш жоизки, Россия таҳдиди ҳақидаги фантом маргинал сифатида қаралади. Ва шовқинли, аммо самарасиз методлар билан ғолиб чиқиши керак.

Аммо бу Россиянинг "Шимолий оқим - 2" каби макролойиҳаларига ҳеч нарса хавф солмаётганини англатмайди. Аммо, ушбу таҳдид кучаймоқда, деб таъкидлаш учун ҳам ҳеч қандай асос йўқ.

Бизни, табиийки, яхши кўришмайди (ҳатто, нафратланишади, деб айтиш мумкин — ахир ҳар не рўй берганда дунёдаги гегемонни ярим соат ичида йўқ қилишга қодир бўлган коинотдаги ягона давлатдан нимани ҳам кутиш мумкин).

Аммо давлатнинг тоталитар тузилмаси, у "раҳнамо" ёки "демократик" бошқарув шаклига эга бўлсин, нормал ҳолатдаги давлат тузилмасидан шуниси билан фарқ қиладики, у ҳамиша бош душманларни ўз ичида излайди ва топади.

Шундай экан, барчамиз сабрли бўлишимизга тўғри келади.

Ёки, попкорн, ёки бўлмаса семичка оволинг.

660